Raadsvoorstel Eindrapport rekenkameronderzoek Omgevingsdienst IJmond.pdf

Raadsbesluit Raadsvergadering: 5 maart 2026 Zaaknummer Team Portefeuillehouder Openbaarheid

:. : Griffie Heemstede :. : Actief openbaar

Onderwerp Eindrapport rekenkameronderzoek Omgevingsdienst IJmond

Kernboodschap De rekenkamers van de gemeenten Bloemendaal, Haarlem, Heemskerk, Heemstede, Landsmeer, Oostzaan, Velsen en Zandvoort en de provincie Noord-Holland (de Randstedelijke Rekenkamer) hebben gezamenlijk onderzoek uitgevoerd naar de aansturing van de Omgevingsdienst IJmond (ODIJ) en het proces om de omgevingsdienst robuust en toekomstbestendig te maken. In de eindconclusie zijn er drie aanbevelingen geformuleerd. De aanbevelingen passen in het tijdspad dat thans doorlopen wordt om de ODIJ robuust en toekomstbestendig te maken.

Besluit B&W nvt

Besluit raad De raad van de gemeente Heemstede;

Besluit: 1. De aanbevelingen uit het Eindrapport rekenkameronderzoek OD IJMOND over te nemen: Aanbeveling 1: Breng in de sturing op de ODIJ de rollen van opdrachtgever en eigenaar beter in balans Aanbeveling 2: Ontwikkel in samenspraak tussen de ODIJ-organisatie en deelnemers een inwerkprogramma voor nieuwe raads- en Statenleden. Aanbeveling 3: Kom tot een betere benutting van het instrumentarium voor de volksvertegenwoordiging. 2. Het college opdracht te geven de aanbeveling onder 1 te onderzoeken en terugkoppeling te verzorgen richting de raad uiterlijk bij de bespreking van de toekomstscenario’s. 3. De griffie opdracht te geven de aanbevelingen onder 2 en 3 nader vorm te geven via het inwerkprogramma nieuwe raadsleden in samenwerking met het college. pagina 1 van 6

De raad voornoemd,

857057

de griffier,

de voorzitter,

K. Millenaar

F. Binnendijk

pagina 2 van 6

Wettelijke grondslag Juridisch en beleidskader • •

Gemeentewet - artikel 185 Wet gemeenschappelijke regelingen

Bevoegdheid De raad is bevoegd tot het nemen van dit besluit op grond van Hoofdstuk IX van de Gemeentewet (artikel 147 – 159)

Bestuurlijke achtergrond De rekenkamers van de gemeenten Bloemendaal, Haarlem, Heemskerk, Heemstede, Landsmeer, Oostzaan, Velsen en Zandvoort en de provincie Noord-Holland (de Randstedelijke Rekenkamer) hebben gezamenlijk onderzoek uitgevoerd naar de aansturing van de Omgevingsdienst IJmond (ODIJ) en het proces om de omgevingsdienst robuust en toekomstbestendig te maken. Met het rapport Klaar voor de toekomst? Op weg naar een robuuste Omgevingsdienst IJmond geven de rekenkamers inzicht in het proces om te komen tot een robuuste en toekomstbestendige ODIJ en de wijze waarop de sturing, inclusief de informatievoorziening, tussen de betrokken bestuursorganen en de ODIJ plaatsvindt. De ODIJ doorloopt sinds 2024 een ontwikkeltraject. De ODIJ focust daarbij niet alleen op het zelfstandig voldoen aan de robuustheidscriteria, maar onderzoekt ook de toekomstbestendigheid van de organisatie. De ODIJ volgt in het ontwikkeltraject drie sporen: 1. Programma herijking Gemeenschappelijke Regeling (GR) en governance 2. Programma herijking financieringsstructuur 3. Verkenning toekomstscenario’s De samenwerkende Rekenkamers hebben begin 2025 een gesprek gevoerd met de ODIJ om zicht te krijgen op het ontwikkeltraject dat de ODIJ was gestart en om te voorkomen dat er met dit onderzoek overlap plaatsvindt met dit traject.

De provincie Noord-Holland heeft recent een bestuurlijke verkenning1 laten uitvoeren hoe de samenwerking tussen de vier Noord-Hollandse omgevingsdiensten bij kan dragen aan een

1 Bestuurlijke verkenning OD-samenwerking Noord-Holland; “bewegen naar een nieuw evenwicht

voor een gezonde leefomgeving”, 6 november 2025 pagina 3 van 6

857057

effectiever, efficiënter en toekomstbestendig stelsel voor vergunningverlening, toezicht en handhaving. De rekenkamers adviseren de raden en Staten om die bestuurlijke verkenning, de besluitvorming over de governance, financieringsstructuur en toekomstscenario’s van de ODIJ en dit rekenkamerrapport in samenhang te bespreken.

Motivering a. Bespreking rekenkamerrapport in samenhang met inhoudelijke voorstellen Voor de raadscyclus van maart heeft het college twee inhoudelijke besluiten voorgelegd aan uw raad betreffende ODIJ. Bespreking van het rekenkamerrapport lijkt daarmee opportuun. Hiermee wordt voldaan aan het verzoek van de Rekenkamer om zaken in inhoudelijke samenhang te bespreken. Het gaat enerzijds om de actualisatie van de GR (Besluit tot wijziging van de Gemeenschappelijke regeling Omgevingsdienst IJmond). De GR is geactualiseerd om aan te sluiten bij de huidige en toekomstige situaties qua deelnemers, taken, wetgeving. Anderzijds ligt de Kadernota Omgevingsdienst IJmond 2027 voor en wordt de raad om wensen en bedenkingen gevraagd. De financieringsstructuur van ODIJ is herijkt. Er is opnieuw in kaart gebracht hoeveel uur ODIJ nodig heeft om de huidige en toekomstige opgave uit te voeren. Daarnaast zijn de financiële uitgangspunten geactualiseerd. Wanneer de toekomstscenario’s zijn uitgewerkt ter besluitvorming is nog niet bekend. Mogelijke fusiepartners stellen in ieder geval als voorwaarde dat de GR en financiering op orde moeten zijn om in gesprek te gaan. b. Aanbevelingen Het rapport doet drie aanbevelingen. Hieronder volgt een korte weergave van de motivering zoals in het rapport valt te lezen inclusief de reactie van het college.

Het college heeft aangegeven zich te kunnen vinden in alle aanbevelingen. Aanbeveling 1: Breng in de sturing op de ODIJ de rollen van opdrachtgever en eigenaar beter in balans Om effectief te sturen op de beleidsdoelen en bedrijfsmatige continuïteit van de ODIJ is een scheiding tussen de eigenaarsrol en de opdrachtgeversrol van belang. Het bevordert de aandacht voor en de professionalisering van beide rollen en borgt daarmee de checks & balances tussen beide rollen. Daarnaast maakt een scheiding tussen opdrachtgever en opdrachtnemer het voor raden en Staten meer inzichtelijk wie primair aanspreekbaar is op de beleidsresultaten van ODIJ en wie aanspreekbaar is op de continuïteit van de bedrijfsvoering. Reactie college Heemstede We onderkennen dat de sturing aan beide zijden historisch te kort is geschoten. We zijn tevreden met de stappen die daar van beide kanten worden gezet. Het blijft een uitdaging voor een kleine gemeente in een grote GR om mee te sturen. Vanuit de eigenaarsrol zien we dat een grotere financiële bijdrage nodig is, als opdrachtgever zijn we het hele proces kritisch geweest en hebben ervoor gepleit om de eerste jaren op daadwerkelijk afgenomen uren af te rekenen. pagina 4 van 6

We onderzoeken hoe we de scheiding van eigenaars- en opdrachtgeversrol strikter kunnen hanteren. Aanbeveling 2: Ontwikkel in samenspraak tussen de ODIJ-organisatie en deelnemers een inwerkprogramma voor nieuwe raads- en Statenleden. De komende gemeenteraadsverkiezingen in maart 2026 vormen een goed moment voor een inwerkprogramma. In de eindrapportage staan aandachtspunten voor dit programma genoemd. In reactie op deze aanbeveling kan vanuit de griffie worden aangegeven dat, in het kader van het inwerkprogramma, op 27 mei a.s. een radenbijeenkomst wordt georganiseerd voor de gemeenten van Zuid-Kennemerland en IJmond speciaal gericht op de strategische rol en positie van Gemeenschappelijke Regelingen waaronder ODIJ. Concreet wordt duidelijk hoe de raden invloed kunnen uitoefenen op besluitvorming binnen Gemeenschappelijke Regelingen. Aanbeveling 3: Kom tot een betere benutting van het instrumentarium voor de volksvertegenwoordiging. Raden en Staten ontbreekt het aan zicht en sturingsmogelijkheden op de ODIJ. Initiatieven om hiervoor handvatten te geven worden ontwikkeld, bijvoorbeeld de benoeming van ‘raadsrapporteurs’ en oplegnotities bij uitgebreide en complexe informatievoorzieningen. Dergelijke initiatieven kunnen structureler worden ingezet.

Genoemde instrumenten zijn: Informatierecht, het laten opstellen van een ‘regionale’ oplegger, gaan werken met raadsrapporteurs of regionale adviescommissie voor het gezamenlijk afstemmen van zienswijzen . In verschillende regio’s met andere omgevingsdiensten zijn in de afgelopen periode hier initiatieven voor ontplooid. Bij raads-/Statenrapporteurs en regionale adviescommissies geldt dat het cruciaal is dat deelnemers een helder takenpakket hebben (met welk mandaat zitten zij regionaal aan tafel en hoe verhouden zij zich tot de lokale afspraken), evenals voldoende tijd, kennis en capaciteit. In artikel 24a van de Wet gemeenschappelijke regelingen wordt het instellen van een gemeentelijke adviescommissie beschreven. Reactie college Heemstede We werken graag mee aan betere instrumenten om informatie en sturingsmogelijkheden goed aan te bieden aan de raad.

Duurzaamheid nvt

Financiën nvt

Financiële consequenties nvt

857057

pagina 5 van 6

Samenwerking en communicatie Het Rekenkameronderzoek ODIJmond is gemaakt in opdracht van rekenkamers van de gemeenten Bloemendaal, Haarlem, Heemskerk, Heemstede, Landsmeer, Oostzaan, Velsen en Zandvoort en de Randstedelijke Rekenkamer. Het rapport bestaat uit twee delen: deel I de bestuurlijke nota en deel II de nota van bevindingen. Ook is er een aparte bijlage bij deze nota, ‘Deelnemers in beeld’. De nota van bevindingen is opgesteld door TwynstraGudde onder begeleiding van de gezamenlijke rekenkamers. De rekenkamers zijn verantwoordelijk voor de inhoud van het gehele onderzoeksrapport.

Planning/uitvoering Nader te bepalen

Bijlage(n) Aanbiedingsbrief Brief publicatie rapport OD IJmond Bijlage 1 Eindrapport OD IJmond Bijlage 2 Nota van bevindingen Bijlage 3 Deelnemers OD IJmond in beeld Bijlage 4 Brief Bestuurlijke Reactie nav rekenkameronderzoek Omgevingsdienst IJmond

pagina 6 van 6