Raadsvoorstel Concept Begrotingswijziging 2025 Omgevingsdienst IJmond.pdf

Raadsbesluit Raadsvergadering: 24 oktober 2024

Zaaknummer Team Portefeuillehouder Openbaarheid

: 1271904 : Ruimtelijk Beleid Heemstede : A.H.A. Grummel : Actief openbaar

Onderwerp Concept Begrotingswijziging 2025 Omgevingsdienst IJmond.

Kernboodschap Omgevingsdienst IJmond (ODIJmond) is een gemeenschappelijke regeling waarin 14 gemeenten, waaronder Heemstede, en Provincie Noord-Holland deelnemen. ODIJmond voert voor Heemstede basis milieutaken uit met betrekking op vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH). Het dagelijks bestuur van ODIJmond biedt de Concept Begrotingswijziging 2025 aan en vraagt de gemeenteraad hierop een zienswijze te geven. In deze begrotingswijziging wordt een verzoek onderbouwd voor incidentele middelen om een eerste noodzakelijke stap te zetten om de huidige en toekomstige opgaven te kunnen blijven uitvoeren, met borging van continuïteit en kwaliteit.

Besluit B&W 1. Kennis te nemen van de Concept Begrotingswijziging 2025 Omgevingsdienst IJmond. 2. De gemeenteraad voor te stellen in te stemmen met de Concept Begrotingswijziging 2025 en een positieve zienswijze kenbaar te maken aan het dagelijks bestuur van de Omgevingsdienst IJmond. 3. Het voorgenomen besluit voor te leggen aan de commissie Middelen om advies te geven aan de raad (A-stuk).

pagina 1 van 7

Besluit raad De raad van de gemeente Heemstede; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 3 september 2024

Besluit: 1. In te stemmen met de Concept Begrotingswijziging 2025 Omgevingsdienst IJmond en de voorgestelde positieve zienswijze kenbaar te maken aan het dagelijks bestuur van de Omgevingsdienst IJmond.

De raad voornoemd,

de griffier,

de voorzitter,

K. Millenaar

F. Binnendijk

pagina 2 van 7

Aanleiding Omgevingsdienst IJmond (ODIJmond) is een Gemeenschappelijke Regeling (GR) waarin 14 gemeenten en Provincie Noord-Holland participeren om het basistakkenpakket vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) uit te laten voeren. De opgaven van omgevingsdiensten veranderen snel. Om grip te houden op het VTH-stelsel is vanuit het Landelijke Interbestuurlijke Programma Versterking-VTH (IBP-VTH) gewerkt aan criteria om het functioneren van omgevingsdiensten te objectiveren. ODIJmond voldoet nog niet aan deze criteria. Daarnaast is gebleken dat door nieuwe taken de afgelopen jaren een verdringingseffect is ontstaan; de ene taak verdringt de andere taak, doordat er onvoldoende financiële middelen beschikbaar zijn om beide taken uit te voeren. Het positieve resultaat over de afgelopen jaren blijkt in belangrijke mate te zijn ontstaan omdat niet de gehele opdracht is uitgevoerd. De organisatie steunt te sterk op incidentele middelen waardoor de financiële positie op korte termijn om aandacht vraagt. Daarop is een Plan van Aanpak opgesteld waarvoor op korte termijn extra investeringen nodig zijn. Deze investeringen zijn opgenomen in het concept Begrotingswijziging 2025. Eerder dit jaar kondigde ODIJmond de begrotingswijziging al aan via de brief ‘Kadernota 2025 Omgevingsdienst IJmond’.

Wettelijke grondslag Juridisch en beleidskader De Omgevingsdienst IJmond is een verbonden partij voor de gemeente Heemstede in de vorm van een Gemeenschappelijke Regeling (Gemeenschappelijke regeling Omgevingsdienst IJmond 2017) en heeft hierin een financieel en bestuurlijk belang. In de ‘Nota verbonden partijen 2021 Heemstede’ is opgenomen welke bevoegdheden bij welk orgaan behoren. Op grond van de Wet op de Gemeenschappelijke Regeling (Wgr) hebben alle raden van de GR de gelegenheid om hun zienswijze op de Concept Begrotingswijziging 2025 af te geven. Het algemeen bestuur stelt de door het dagelijks bestuur opgestelde financiële stukken vast. De verantwoordelijke portefeuillehouder van Heemstede is lid van het algemeen bestuur. De verantwoording van de jaarcijfers loopt via de reguliere P&C cyclus van de gemeente. Hierover wordt aan de raden geen zienswijze gevraagd.

Motivering De doelstelling van deze GR is het bereiken en het in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving. Daarvoor is het zogenaamde ‘basistakenpakket’ ondergebracht in de GR. Gemeenten zijn verplicht om milieutaken die onderdeel zijn van het basistakenpakket uit te laten voeren door een omgevingsdienst. Interbestuurlijk programma

pagina 3 van 7

Op 1 april 2026 moeten alle 28 omgevingsdiensten in Nederland voldoen aan de landelijke criteria van het Interbestuurlijke programma Versterking Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving (IBPVTH). Hieronder wordt het stappenplan toegelicht die ODIJmond wil doorlopen om deze doelstelling te halen. Huidig beeld ODIJmond

Afgelopen jaren zijn diverse (interne en externe) analyses gedaan naar de huidige staat van ODIJmond. In het kader van het IBP-VTH vond een externe inspectie plaats, ODIJmond voerde een zelfevaluatie uit (op basis van een landelijk toetsingskader) en er zijn verdiepende analyses uitgevoerd naar het huidige functioneren van de organisatie. Deze analyses geven een beeld van een omgevingsdienst die gewaardeerd wordt door de nabijheid, flexibel is, een goed kennisniveau heeft en in haar uitvoering kwaliteit levert. Daartegenover is ook het beeld van een organisatie waarbij het evenwicht tussen de uit te voeren opdracht en de beschikbare capaciteit al meerjarig uit balans is. Hierdoor is de organisatie niet in staat de volledige opdracht van haar deelnemers uit te voeren. Dit betekent dat de organisatie onvoldoende is voorbereid om de huidige opdracht en toekomstige opgaven te kunnen oppakken. Het werkveld van ODIJmond is sterk in ontwikkeling. Thema’s als stikstof, duurzaamheid en energie vragen veel kennis van zaken en hebben een beleidsmatige en uitvoerende kant, in projecten of in vergunningverlening en toezicht. Daardoor is er sprake van een groot verdringingseffect. Een situatie waarbij de ene taak de andere taak verdringt doordat nieuwe taken en veranderende taken niet altijd goed gekoppeld zijn aan middelen. Met de komst van de Omgevingswet neemt het verdringingseffect toe.

Als gevolg hiervan zijn achterstanden ontstaan in de uitvoering van de wettelijke- en primaire taken. Hierdoor is momenteel onvoldoende zicht op de werkelijke situatie en de mogelijke risico's. Dit inzicht moet worden hersteld. Ook de financiële positie van de organisatie vraagt op korte termijn aandacht omdat de organisatie te veel steunt op incidentele middelen. Op dit moment voldoet ODIJmond, net als de meeste omgevingsdiensten, niet aan de landelijke criteria van het IBP-VTH. Het algemeen bestuur heeft een plan van aanpak opgesteld voor de doorontwikkeling naar een toekomstbestendige dienst. Hierin staan vijf ontwikkellijnen: 1. Het herijken van de bestaande taken en formatie; 2. Het onderzoeken van een verbreding van het huidige takenpakket; 3. Het vereenvoudigen van de GR; 4. Het vormgeven van een structurele provincie-brede samenwerking; 5. De doorontwikkeling van de interne organisatie. Maatregelen korte termijn Met de begrotingswijziging 2025 vraagt ODIJmond middelen aan voor onderstaande maatregelen op korte termijn (tot 1 januari 2026). Hiermee wordt uitvoering gegeven aan de ontwikkellijnen 1, 2 en 3 uit het Plan van Aanpak IBP-VTH en kunnen bestuurlijke afwegingen zorgvuldig worden gemaakt. Beheersen achterstand Uit een externe analyse blijkt dat een aantal kritische posities voor de uitvoering van primaire taken onderbezet zijn.

De afgelopen jaren zijn er veel nieuwe taken bijgekomen en is er een verdringingseffect ontstaan. In 2025 wordt een eerste stap gezet om de capaciteit uit te breiden. pagina 4 van 7

Tevens wordt een inhaalslag gemaakt op de primaire taken. Hierbij richt ODIJmond zich op bedrijven met een potentieel hoger risico op omgevingsveiligheid. Versterken centrale sturing Daarnaast zal ODIJmond investeren in het versterken van de centrale sturing. Het gaat daarbij onder meer om een verbeterslag van de planning & control cyclus. Hiermee verbetert ODIJmond de verantwoording richting haar deelnemers en is Heemstede beter in staat te sturen op de te behalen resultaten. Actualiseren GR, DVO en financieringsstructuur Tevens wordt gestart met een gezamenlijk programma tussen ODIJmond en de deelnemers om in 2025 de Gemeenschappelijke Regeling (GR), dienstverleningsovereenkomsten (DVO) en financieringsstructuur te actualiseren. Als onderdeel van dit programma stelt ODIJmond een producten- en dienstencatalogus op waardoor er een gezamenlijk inzicht ontstaat tussen opdrachtgever en opdrachtnemer van normen en kengetallen per product of dienst. Dit verscherpt het beeld vanuit de opdrachtgever over wat er mag worden verwacht van een specifieke dienst en de middelen die daarvoor nodig zijn. Maatregelen lange termijn Stappen voor de lange termijn vallen buiten deze begrotingswijziging. De lange termijn richt zich op de periode vanaf 1 januari 2026. IJkpunt daarvoor is medio 2025.

Dan moet duidelijk zijn welke scenario’s er zijn om de omgevingsdienst toekomstbestendig te maken (zelfstandig, in samenwerking of door fusie) en te borgen dat de toekomstige opgaven die op de deelnemers afkomen kunnen worden uitgevoerd. Ook moet inzichtelijk worden aan welke knoppen het bestuur kan draaien om de kostenstijging op te vangen die zal ontstaan door het herstellen van de balans tussen de opdracht en middelen. In dit proces kan het bestuur van ODIJmond, Provinciale Staten en de gemeenteraden op basis van de juiste informatie bestuurlijke keuzes maken. Verdeling deelnemersbijdragen In totaal is een incidentele bijdrage voor 2025 van €2.005.000 nodig. De bijdrage per deelnemer voor de incidentele lasten is verdeeld op basis van de financiële inbreng van de ingebrachte taken (zowel GR-taken als langlopende DVO’s) van iedere deelnemers. Via deze verdeling is de bijdrage voor Heemstede berekend op € 55.300.

Kanttekeningen, risico’s en beheersmaatregelen Bij gemeenschappelijke regelingen is de rol van de gemeente tweeledig. Aan de ene kant zijn we eigenaar en dragen we de verantwoordelijkheid voor een gezonde bedrijfsvoering van ODIJmond, inclusief benodigde financiële middelen. Aan de andere kant zijn we afnemer en hebben we belang bij zo laag mogelijke kosten. ODIJmond heeft de komende jaren extra financiële middelen nodig om aan de huidige vraag te voldoen. Heemstede krijgt de komende jaren te maken met financiële uitdagingen en moet kritisch zijn ten aanzien van aanvullende bijdragen. Bij deze incidentele verhoging heeft het AB besloten om deze maar voor één jaar door te voeren en te kiezen voor een lager bedrag dan initieel was voorgesteld. De reden hiervoor is dat alle gemeenten financieel onder druk staan. Daarnaast is op 4 juli 2024 door de raad de Motie “Gemeenschappelijke regelingen” aangenomen. Hierin wordt het college verzocht om uiterlijk in de Kadernota 2026 met voorstellen te komen voor pagina 5 van 7

bezuinigingen op de gemeenschappelijke regelingen. Bij het opstellen van de nieuwe GR ODIJ in 2025 spannen we ons hiervoor in.

Duurzaamheid ODIJmond biedt ondersteuning en adviseert gemeenten op het terrein van duurzaamheid.

Financiën De Concept Begrotingswijziging 2025 van ODIJmond verwerkt een incidentele bijdrage in 2025. Deze bijdrage is nodig om achterstanden te beheersen, centrale aansturing te versterken en het traject tot het actualiseren van de GR in gang te zetten. Omdat de gemeentelijke bijdrage hierdoor wijzigt is een zienswijze van de deelnemers verplicht. De extra bijdrage voor gemeente Heemstede is € 55.300. Deze is opgenomen in de begroting 2025 die in november 2024 door de raad wordt vastgesteld. De begrote bedragen voor de gemeenschappelijke regeling en de dienstverleningsovereenkomsten hoeven niet gewijzigd te worden. Het actualiseren van de GR kan financiële consequenties hebben vanaf 2026. Verschillende ontwikkelingen, zoals een vernieuwde GR (meer milieutaken), een opdracht om de organisatie robuuster (o.a. grootschaliger) te maken en meer nieuwe milieutaken (zoals energietransitie, stikstof, PFAS, luchtkwaliteit), wijzen op groei van de taken van de ODIJmond.

Samenwerking en communicatie De Omgevingsdienst IJmond is een gemeenschappelijke regeling waarin de gemeenten Heemskerk, Beverwijk, Bloemendaal, Edam-Volendam, Haarlem, Heemstede, Landsmeer, Oostzaan, Purmerend, Uitgeest, Velsen, Waterland, Wormerland, Zandvoort en Provincie Noord-Holland deelnemen. Communicatie over deze incidentele extra middelen en de toekomstige actualisatie van de GR verloopt via ODIJmond. ODIJmond communiceert ontwikkelingen actief via nieuwsbrieven en stemt dit met deelnemers af.

Planning/uitvoering In de maanden maart en april van dit jaar vonden regionale raadsinformatieavonden plaats, waarin ODIJmond gemeenteraden informeerde over actuele ontwikkelingen die aanleiding vormen voor de kadernota en deze begrotingswijziging 2025. Eerder dit jaar kondigde het bestuur de begrotingswijziging aan via de brief ‘Kadernota 2025 Omgevingsdienst IJmond’. Op 26 juni stemde het dagelijks bestuur ODIJmond in met de concept begrotingswijziging 2025. Na besluitvorming door het college en de raad wordt het Dagelijks Bestuur van de Omgevingsdienst IJmond per brief geïnformeerd over de vastgestelde zienswijze.

pagina 6 van 7

Bijlagen 1. 2. 3. 4.

Instemmingsbrief concept begrotingswijziging 2025 aan Omgevingsdienst IJmond Aanbiedingsbrief concept begrotingswijziging 2025 Omgevingsdienst IJmond Concept begrotingswijziging 2025 Omgevingsdienst IJmond Nieuwsbericht: Doorontwikkeling ODIJmond noodzakelijk om te voldoen aan landelijke criteria

pagina 7 van 7