Oplegger en memo tbv besluitvorming restafval.pdf

Toelichting bij besluitvormingsproces Aan : Aan de verkenning deelnemende gemeenten (zie schema) Van : Kerngroep Strategische opties Restafvalverwerking Datum : 11 juni 2021

Achtergrond en proces 18 gemeenten in de regio Duin en Bollenstreek en metropoolregio Amsterdam hebben zich verenigd om de strategische opties voor de verwerking van huishoudelijk restafval gezamenlijk vanaf 20231 te verkennen. Op basis van de eerdere verkenningen en besprekingen is duidelijk dat een openbare aanbesteding aan de markt voor alle gemeenten een op zich gewenste en mogelijke route is, tenzij wordt besloten om aan te sluiten bij een overheid gedomineerde 1 Aalsmeer 10 Hillegom (Meerlanden) afval- en grondstoffenverwerker zoals 2 Bloemendaal 11 Lisse (Meerlanden) HVC of Omrin. De verwerking en 3 Diemen 12 Noordwijk (Meerlanden) VAB Meerlanden 4 Haarlemmermeer 13 Katwijk eventuele nascheiding van het huis5 Heemstede 14 Teylingen houdelijk restafval kan zodoende aan 6 Haarlem 15 Waterland Spaarnelanden 7 Zandvoort 16 Landsmeer de overheid gedomineerde organisatie 8 Amstelveen 17 Ouder-Amstel 9 Edam - Volendam 18 Uithoorn worden overgedragen. In de komende periode worden de deelnemende gemeenten gevraagd te besluiten over het toetreden tot de overheidsorganisatie HVC of Omrin. Indien wordt besloten om dit niet (of vooralsnog niet) te wensen, dan wordt ‘automatisch’ het aanbestedingsproces gestart.

Ter ondersteuning van de gemeente bij deze besluitvorming is de “memo ter ondersteuning van besluitvorming over de route voor verwerking huishoudelijk restafval: aanbesteding aan de markt of deelnemen in een overheid gedomineerde afvalverwerker” bijgevoegd. In het nu voorliggende stuk geven wij in de vorm van een vereenvoudigd redeneerschema de argumentatielijnen die u als gemeente kunt volgen bij het nemen van een besluit.

1

Restafvalverwerkingscontract VAB-gemeenten loopt tot en met 2023, dus moet per 2024 geborgd zijn.

101263 Toelichting bij besluitvormingsproces

1 van 2

Zoals gezegd zijn de hiervoor gepresenteerde afwegingen op hoofdlijnen. Een uitgebreider uitwerking en toelichting vindt u in de bijgevoegde documentatie. Indien de keuze voor optie B Deelneming wordt gemaakt is de volgende stap de partnerkeuze. Hiertoe komen HVC en Omrin in beeld vanwege hun (fysieke en logistieke) aanwezigheid in de regio én omdat beide organisaties de mogelijkheid bieden voor het nascheiden van het huishoudelijk restafval of een deel daarvan (b.v. gebiedsgericht). Beide overheidsorganisaties staan open voor deelname door nieuwe gemeenten. Beide organisaties verschillen op onderdelen van elkaar. Deze verschillen kunnen bepalend zijn voor de keuze c.q. het besluit van de gemeente. Zie hiervoor de bijgevoegde documentatie. In oktober worden de uitkomsten van de besluitvorming in de gemeenten bij elkaar gebracht, en wordt bezien op welke wijze het vervolgproces en de samenwerking kan worden ingericht. In 2022 wordt de gekozen route (of routes) voorbereid en geïmplementeerd, zodat de restafvalverwerking per 1 januari 2023 geborgd is.

101263 Toelichting bij besluitvormingsproces

2 van 2

Memo ter ondersteuning van besluitvorming over de route voor verwerking huishoudelijk restafval: aanbesteding aan de markt of deelnemen in een overheid gedomineerde afvalverwerker 1. Achtergrond en doel van deze memo 18 gemeenten in de regio Duin en Bollenstreek en metropoolregio Amsterdam hebben zich verenigd om de strategische opties voor de verwerking van huishoudelijk restafval gezamenlijk te verkennen. Op dit moment wordt het huishoudelijk restafval verwerkt door afvalenergiecentrale AEB. De contracten van de gemeenten lopen tot en met 2022 (voor de VAB-gemeenten tot en met 2023) en kunnen als gevolg van de verkoop van AEB niet worden verlengd. Het is dus van belang dat de verwerking van huishoudelijk restafval per 2023 wordt geborgd1. Hierbij wordt benadrukt dat restafvalverwerking een volume markt is. Met name bij aanbesteding aan de mark is van belang dat de te verwerken hoeveelheden worden opgeschaald en dat de gemeenten de collectiviteit benutten bij het strategisch inrichten van een aanbesteding. In het onderzoeksrapport Verkenning strategische opties voor de be- en verwerking van huishoudelijk restafval d.d.

4 november 2021 zijn diverse routes verkend, waarbij er twee als uitvoerbaar resteren: de verwerking en eventuele nascheiding van het restafval wordt aanbesteed aan de markt, of de verwerking van het huishoudelijk restafval wordt via ‘inbesteding’ aan een overheid gedomineerde organisatie overgedragen. Bij inbesteding gaat de gemeente (als aandeelhouder) deelnemen in een overheid gedomineerde afvalen grondstoffenverwerker. Daarbij kan zonder verplichte aanbesteding de verwerking van het restafval aan de verwerker worden opgedragen. Op basis van de uitgevoerde verkenningen en besprekingen met portefeuillehouders en ambtelijk adviseurs van de gemeenten is geconcludeerd dat aanbesteding voor alle gemeenten een mogelijke route is. De route van inbesteden biedt (specifieke) kansen en perspectieven waarbij enkele gemeenten in de overleggen hun voorkeur hebben laten blijken voor deze route. Het is daarom nu aan de orde dat elk van de gemeenten in deze verkenning besluit over de route van deelnemen in een overheid gedomineerde afvalverwerkingsorganisatie. Het college is bevoegd tot het nemen van dit besluit maar dient het besluit tot deelneming voor wensen en bedenkingen voor te leggen aan de raad. Als de gemeente niet voor inbesteding kiest, dan volgt automatisch een aanbesteding aan de markt waartoe het college bevoegd is.

Voor het uitwerken en inzichtelijk maken van de route van inbesteding zijn twee overheidgedomineerde organisaties benaderd: HVC en Omrin2. Hoewel ook andere overheidgedomineerde organisaties in aanmerking zouden kunnen komen (zoals Twence of ARN), zijn deze twee organisaties geselecteerd op basis van hun (fysieke en logistieke) aanwezigheid in de regio én omdat beide organisaties in de praktijk de mogelijkheid bieden voor het nascheiden van het huishoudelijk restafval. Het wel of niet laten nascheiden van PMD is daarbij een keuze die een gemeente zelf maakt. Deze keuze kan binnen de inbestedingsconstructie ook later worden gemaakt of gewijzigd.

1 2

Contract VAB-gemeenten loopt tot en met 2023 en moet per 2024 geborgd zijn. Dit betreft formeel-juridisch Afvalsturing Friesland N.V. welke onder de naam “Omrin” opereert.

101263 Memo ten behoeve van voorbereiding besluitvorming route voor restafvalverwerking Versie 11 juni 2021

1 van 10

Voor de besluitvorming in de komende periode is de volgende planning afgesproken:  tot eind mei 2021: verdieping op de route ‘inbesteding’ ter voorbereiding op besluitvorming. Hiervoor zijn verdiepingssessies voor de ambtelijk adviseurs van de 18 gemeenten georganiseerd met (de directies van) HVC en Omrin.  juni tot 1 juli 2021: voorbereiding op de besluitvorming over wel of niet inbesteden c.q. toetreden tot een overheid gedomineerde organisatie zoals HVC of Omrin. De deelnemende gemeenten ontvangen daartoe de documentatie uit de verdiepingssessies en de voorliggende memo ter ondersteuningen van de besluitvorming. Tevens worden online spreekuren georganiseerd voor portefeuillehouders en/of ambtelijk adviseurs voor nadere vragen en afstemming.  1 juli 2021 – oktober 2021: besluitvorming door college en raad in elke gemeente over de route van inbesteding. In oktober worden de uitkomsten van alle gemeenten bij elkaar gebracht, en wordt bezien op welke wijze het vervolgproces kan worden ingericht.  November – december 2021: Omdat elke gemeente autonoom besluit, wordt er rekening mee gehouden dat er verschillende besluiten worden genomen. Dat kan dus betekenen dat een deel van de gemeenten gaat toetreden tot een overheidsorganisatie, en een deel van de gemeenten kiest voor een (gezamenlijke) aanbesteding aan de markt.

In deze periode wordt/worden de mogelijk te vormen groep/groepen geformeerd.  2022: voorbereiding en effectuering van het besluit. In 2022 worden de besluiten voor de gevormde groep/groepen gezamenlijk geëffectueerd: aanbesteding aan de markt en/of toetreding tot het overheid gedomineerde afvalverwerkingsbedrijf. Daarbij moet rekening worden gehouden met zogenaamde ‘terugval scenario’s’ zodat de continuïteit van de verwerking van het huishoudelijk restafval per 2023 gewaarborgd wordt.

2. Waarom inbesteden c.q. toetreden tot overheid gedomineerde organisatie? Zoals gezegd is op basis van de uitgevoerde verkenningen en besprekingen met portefeuillehouders en ambtelijk adviseurs van de gemeenten geconcludeerd dat aanbesteding aan de markt voor alle gemeenten een mogelijke route is. De route van inbesteden biedt echter (specifieke) kansen en perspectieven. Het volgende overzicht licht deze toe. Aanbesteding aan de markt Deelneming overheidsorganisatie a. Eendimensionale dienst versus strategische samenwerking en bredere bijdrage aan maatschappelijke doelen Aanbesteding aan de markt focust primair op Bij deelname in een overheidsorganisatie worden de gevraagde dienstverlening (verbranding en meerdere kwaliteiten en diensten dan alleen restafeventueel nascheiding van PMD). Gebruikelijvalverwerking gewaardeerd. Deelname aan een ke gunningscriteria hebben betrekking op de overheidsorganisatie kan nog extra bijdragen aan prijs in combinatie met milieueffecten en maatschappelijke doelen van de gemeente. Bijvoor(energetisch) rendement beeld bij de totstandkoming van een (regionale) circulaire economie op het gebied van grondstofstromen (sluiten van kringlopen en ketens), of bij de totstandkoming van de energietransitie (breed, ook stadsverwarming, zonne- en windparken, geothermie). De breedte c.q.

reikwijdte van de bijdrage aan maatschappelijke doelen verschilt per overheidsorganisatie en kan worden afgeleid uit het profiel en de strategie van de organisatie.

101263 Memo ten behoeve van voorbereiding besluitvorming route voor restafvalverwerking Versie 11 juni 2021

2 van 10

Aanbesteding aan de markt b. Contractduur / duur van de samenwerking Bij aanbesteding bedraagt de contractduur enkele jaren, waarna opnieuw moet worden aanbesteed en ook weer andere partijen (opdrachtnemers) in beeld kunnen komen.

Deelneming overheidsorganisatie

Bij deelname in een overheidsgedomineerd bedrijf wordt veelal een lange termijn relatie aangegaan. Deze lange termijn relatie is gewenst vanwege de stabiliteit van de onderneming (geen concurrentie om de markt) en bij het bewerkstelligen van meer lange termijn doelstellingen op het gebied van duurzaamheid, circulariteit, energietransitie, et cetera. De mate van verbondenheid van de gemeente als aandeelhouder en opdrachtgever verschilt per overheidsorganisatie en kan worden afgeleid uit de statuten en andere overeenkomsten. c. Samenwerking door de deelnemende gemeenten Bij een aanbesteding aan de markt is de saBij deelname in een overheidsorganisatie werken de menwerking tussen gemeenten vooral gericht aandeelhoudende gemeenten samen in hun overop het creëren van volume, het ontwikkelen heidsorganisatie bij zowel de primaire diensten van een succesvolle aanbestedingsstrategie en zoals restafvalverwerking en nascheiding, alsook – na gunning – op een zo efficiënt en effectief aan duurzaamheidsdoelen op andere terreinen. mogelijk contractmanagement. Dit betreft uitDe breedte van de focus verschilt per overheidsorsluitend de gemeenten die deelnemen aan de ganisatie en is af te leiden uit het profiel en de straaanbesteding. tegie van de organisatie. d.

Nascheiding van PMD uit huishoudelijk restafval Bij het aanbesteden aan de markt bestaat de De in deze verkenning onderzochte overheidsorgamogelijkheid om aanvullend op de restafvalnisaties bieden de mogelijkheid voor nascheiding verwerking (verbranding met energieterugvan het huishoudelijk restafval aan. Daarbij is sprawinning) ook nascheiding van PMD te vragen. ke van flexibiliteit, doordat de gemeente hier (binHet is daarbij van belang dat de gemeente dui- nen de ontstane relatie) keuzes kan maken en kan delijke kaders en hoeveelheden (ordegroottes) wijzigen. Bijvoorbeeld indien de gemeente op enig aangeeft, zodat de inschrijvende partijen daar moment nascheiding wil toevoegen of juist wil rekening mee kunnen houden. staken, dan is dat mogelijk. De wens voor nascheiding van het PMD uit het De nascheidingscapaciteit wordt echter wel selectief restafval heeft wel impact op het speelveld. aangewend voor huishoudelijk restafval waarin het Niet alle restafvalverwerkers in de markt kunPMD aanwezig is (en dus niet aan de bron gescheinen het huishoudelijk restafval nascheiden. den is ingezameld). Bij overheidsgedomineerde verwerkingsorganisaties wordt de beschikbare nascheidingscapaciteit meer selectief ingezet ten behoeve van PMD-rijk restafval.

Dat betekent dat de gemeente die een deel van het restafval wil laten nascheiden fysiek/logistiek onderscheid moet maken in twee kwaliteiten huishoudelijk restafval. e. Flexibiliteit in de dienstverlening Bij aanbesteding aan de markt is veelal sprake Bij deelname in een overheid gedomineerde verwervan vooraf duidelijk omschreven en vastomkingsorganisatie is flexibiliteit in de vorm en omlijnde dienstverlening. Flexibiliteit in aanpasvang van de gevraagde dienstverlening groot. Mede singen en wijzigingen binnen de overeen te vanwege de lange termijn verbondenheid is deze komen contractduur is mogelijk (c.q. kan onflexibiliteit ook gewenst, zodat de vorm en omvang derdeel zijn van de gevraagde dienstverlevan de diensten kan meebewegen met veranderende ning), en wordt in het algemeen financieel behoeften van de gemeente en innovaties in de afgeprijsd (duurder) in de aanbieding. praktijk. Flexibiliteit vindt zijn financiële weerslag in de op kostprijs gebaseerde tarieven van het overheid gedomineerde bedrijf.

101263 Memo ten behoeve van voorbereiding besluitvorming route voor restafvalverwerking Versie 11 juni 2021

3 van 10

Aanbesteding aan de markt f. Kostenniveau, prijs- en tariefontwikkeling Bij aanbesteding aan de markt is sprake van marktprijsfluctuaties. De totstandkoming van de marktprijs hangt af van het samenspel van vraag en aanbod. Hiermee kan rekening worden gehouden bij het ontwikkelen van een aanbestedingsstrategie, met name het moment waarop de aanbesteding in de markt wordt gezet. De verwerkingstarieven zijn het resultaat van prijsvorming. Er kunnen uitschieters naar boven of beneden zijn. Uiteraard leiden fiscale maatregelen (zoals de Afvalstoffenbelasting) tot fluctuaties in de verwerkingskosten.

Deelneming overheidsorganisatie De verwerkingstarieven zijn een weerspiegeling van de werkelijke kosten. Zonder echte uitschieters naar boven of beneden. De verwerkingstarieven van overheidsorganisaties zijn in de afgelopen jaren – ten opzichte van de marktprijzen – minder volatiel dus meer stabiel en constant. Jaarlijkse tariefverhogen zijn veelal het gevolg van indexering. Uiteraard leiden fiscale maatregelen (zoals de Afvalstoffenbelasting) ook bij overheidsorganisaties tot fluctuaties in de verwerkingskosten. Het kostenniveau voor de dienstverlening en andere financiële condities verschilt per overheidsorganisatie en kan worden afgeleid uit de statuten en andere overeenkomsten.

3. Afwegingskader ten behoeve van besluit tot inbesteding Een besluit door college en raad tot deelname in een overheid gedomineerde verwerkingsorganisatie wordt veelal ingekaderd langs de criteria van het deelnemingen beleid van de gemeente, zoals vastgelegd in beleidsnota’s “verbonden partijen” of soortelijke naam. Aan de hand van verschillende – door ons ontvangen – beleidsnota’s is een algemeen afwegingskader opgesteld. Dit afwegingskader gaat in op de volgende invalshoeken: 1. Is sprake van een publiek belang? 2. Is het wenselijk of mogelijk om derde partijen (marktpartijen) de taken uit te laten voeren? 3. Governance bij inbesteding: hoe is de invloed en zeggenschap georganiseerd? 4. Juridische houdbaarheid 5. Risicobeheersing: hoe is dit georganiseerd? De argumentatie bij deze invalshoeken is gebaseerd op de informatie die in de verkenning zijn ontvangen van HVC en Omrin. Beide organisaties verschillen op onderdelen van elkaar. Voor nader en specifiek inzicht in de verschillen wordt verwezen naar de betreffende bijlagen. In de nu volgende uitwerking worden kenmerkende verschillen op hoofdlijnen benoemd. Ad 1. Is met restafvalverwerking sprake van een publiek belang? Ja, met restafvalverwerking is sprake van een publiek belang. Het inzamelen van huishoudelijk restafval is een publiek rechtelijke taak van de gemeenten op grond van de Wet milieubeheer.

De gemeente dient er voorts zorg voor te dragen dat het ingezamelde restafval op een ordentelijke en milieuverantwoordelijke wijze wordt verwerkt. Aan (nieuwe en bestaande) afvalverwerkingsinstallaties in Nederland worden door het Rijk strikte eisen gesteld ten aanzien van veiligheid en emissies naar de lucht. Daarnaast zijn er voor initiatiefnemers van AVI’s incentives/prikkels om te zorgen voor een duurzame afvalverwerking. Een doeltreffende omzetting van huishoudelijk restafval naar (duurzame) elektrische en warmte-energie draagt bij aan de doelmatigheid (kostenefficiëntie) van de verbrandingsinstallatie. Ook wordt een goed milieurendement positief

101263 Memo ten behoeve van voorbereiding besluitvorming route voor restafvalverwerking Versie 11 juni 2021

4 van 10

beoordeeld door de gebruikers van de installatie, omdat dit bijdraagt aan hun milieu- en duurzaamheidsdoelstellingen. Ad 2. Is het wenselijk of mogelijk om derde partijen de taken uit te laten voeren? In de vrije markt zijn diverse afvalverwerkers (AVI of AEC3) beschikbaar die zorg kunnen dragen voor het verwerken van huishoudelijk restafval én eventueel inclusief het nascheiden van PMD. Aanbesteden door gemeenten van de verwerking van huishoudelijk restafval is voor veel gemeenten een gebruikelijke route. De marktomstandigheden zijn bepalend voor de mate waarin sprake is van een kopersmarkt dan wel een aanbiedersmarkt. De marktomstandigheden kunnen veranderen in de loop van de tijd. Recente aanbestedingen tonen tarieven tussen € 70 en € 80 per ton (poorttarief, dus zonder overslag, transport en belastingen). Het verleden wijst uit dat (veel) lagere of (veel) hogere tarieven in deze markt ook mogelijk zijn. De Nederlandse beschikbare verwerkingscapaciteit is ruim voldoende om het restafval uit Nederland te kunnen verwerken. Door import wordt de resterende capaciteit nuttig ingezet. Een besluit over het wel of niet continueren van de importheffing na 2022 heeft direct gevolgen voor het kunnen benutten van de restafvalverwerkingscapaciteit in Nederland en daarmee de tarieven. Het is dus zeker mogelijk om derde partijen de taken uit te laten voeren.

In aanbestedingen vormen de kosten en de milieuprestaties veelal de belangrijkste beoordelingscriteria voor gunning. De route van toetreding tot een overheid gedomineerde afvalverwerkingsorganisatie kan voor de gemeente echter extra voordelen bieden. Zoals ten aanzien van de flexibiliteit in de dienstverlening (het wel of niet laten nascheiden van PMD is een keuze die een gemeente zelf maakt, en deze keuze kan binnen de inbestedingsconstructie ook later worden gemaakt of gewijzigd) en een meer stabiel kostenniveau voor de verwerking van het huishoudelijk restafval. Ook het profiel en de strategie van de overheid gedomineerde organisatie kunnen extra bijdragen aan het bewerkstelligen van maatschappelijke doelstellingen van de gemeente. Bijvoorbeeld bij het bewerkstelligen van een regionale circulaire economie op het gebied van grondstoffen4 of een bijdrage aan de energietransitie. Zoals gezegd verschilt de breedte c.q. reikwijdte van de bijdrage aan maatschappelijke doelen per overheidsorganisatie. Hiervoor moet kennis worden genomen van het profiel en de strategie van de betreffende overheid gedomineerde organisatie. Ad 3. Governance bij inbesteding: hoe is de invloed en zeggenschap georganiseerd? De gemeente wordt aandeelhouder en tegelijk opdrachtgever voor de overheidsorganisatie met betrekking tot de verwerking van huishoudelijk restafval (HVC inclusief GFT).

De aandeelhoudende gemeente kan daarbij gebruik maken van één of meer uitzonderingsgronden voor verplichte aanbesteding: quasi inbesteding en/of het vestigen van een alleenrecht. Afname van overige dienstverlening (bijvoorbeeld inzameldiensten, reiniging, grondstofstromen, warmte, zon, wind) is facultatief. De aandeelhoudende gemeenten sluiten een leveringsovereenkomst met de overheid gedomineerde organisatie voor de levering en be- en verwerking van hun huishoudelijk afval. In deze overeenkomsten zijn afspraken opgenomen over rechten, plichten en inspanningen over-en-weer, dus op contractueel niveau.

3 4

Afval verbrandingsinstallatie (AVI), Afval energiecentrale (AEC). Hoewel ‘circulaire economie’ voor het uitsluitend laten verwerken van huishoudelijk restafval primair betrekking heeft op de regio waarin de verwerkingsinstallatie is gevestigd.

101263 Memo ten behoeve van voorbereiding besluitvorming route voor restafvalverwerking Versie 11 juni 2021

5 van 10

Gemeenten kunnen individueel aandeelhouder worden, maar ook via hun samenwerkingsverband. Bij HVC uitsluitend publiek rechtelijke organen zoals een gemeente of gemeenschappelijke regeling. Bij Omrin ook publieke organisatie zoals overheidgedomineerde vennootschappen (waarin alleen gemeenten deelnemen). Bij de besluitvorming binnen de vennootschap zijn drie organen van belang:  De aandeelhoudersvergadering (AV of AvA) stelt strategie en kaders vast en benoemt leden van de raad van commissarissen (RvC). • De RvC ziet toe op de uitvoering van de strategie en realisatie van de doelen. • Het bestuur (directie) voert uit. HVC en Omrin zijn zogenaamde structuurvennootschappen. Dit betekent dat een aantal toezichthoudende taken bij de RvC is belegd. Het bestuur van de onderneming (de directie) legt jaarlijks verantwoording af over het gevoerde beleid en de uitgevoerde activiteiten in het statutaire jaarverslag, dat bestaat uit een bestuursverslag en de financiële jaarrekening. Verder wordt jaarlijks een duurzaamheidsjaarverslag gepubliceerd waarin de duurzaamheidsdoelen zijn opgenomen, de mate waarin deze zijn gerealiseerd en welke duurzaamheidsprestaties gerealiseerd zijn. Ad 4.

Juridische houdbaarheid: hoe is de inbestedingsroute geborgd? Voor Omrin en HVC geldt dat de aandeelhoudende gemeenten die hun huishoudelijk afval bij de overheidsorganisatie laten verwerken, deze verwerking niet aan hoeven te besteden. Bij Omrin/Afvalsturing Friesland wordt daarvoor een beroep gedaan op de uitzonderingsgrond van ‘quasi-inbesteding’. Aandeelhoudende gemeenten van HVC vestigen hiertoe een uitsluitend recht. Ad 5. Risicobeheersing: hoe is dit georganiseerd? Voor de gemeenten is het van belang dat de mogelijke risico’s op een juiste wijze geagendeerd en beheerst kunnen worden. Met welke risico’s moet de gemeente rekening houden als mede-aandeelhouder van de overheidsorganisatie, en op welke wijze worden risico’s door de organisatie beheerst? Afvalsturing Friesland N.V. is een naamloze vennootschap. De aandeelhouders van Afvalsturing Friesland zijn – zoals dat geldt voor elke aandeelhouder van een vennootschap - niet aansprakelijk voor de schulden van de N.V.. De financiële verplichting van de aandeelhouders – c.q. alle (samenwerkende) gemeenten die aandelen in Afvalsturing Friesland N.V. houden – gaat niet verder dan het betalen van het afgesproken aankoopbedrag voor hun aandelen. Eventuele exploitatietekorten worden door de vennootschap zelf gedragen. Bij Afvalsturing Friesland N.V.

is geen sprake van garantstelling door aandeelhouders voor de nakoming van leningovereenkomsten die door Afvalsturing Friesland N.V. zijn en worden aangegaan. De aandeelhoudende gemeenten zijn niet aansprakelijk voor eventuele risico’s die kunnen optreden bij de uitvoering van de diensten door Afvalsturing Friesland N.V.. Afvalsturing Friesland N.V. is daarvoor verzekerd. HVC is eveneens een naamloze vennootschap waardoor de hiervoor beschreven risico’s grotendeels vergelijkbaar zijn met dit verschil dat de gemeenten wel garant staan voor de leningen die door HVC zijn en worden aangegaan. De gemeente dient een garantstelling voor leningen van HVC af te geven. Ultimo 2020 is de totale garantstelling voor aandeelhouders A ongeveer 613 miljoen euro. Ter illustratie: uitgaande van een gemeente met 20.000 inwoners bedraagt de garantstelling circa 4,1 miljoen euro.

101263 Memo ten behoeve van voorbereiding besluitvorming route voor restafvalverwerking Versie 11 juni 2021

6 van 10

HVC heeft een risico beheersingssysteem dat periodiek wordt besproken met de RvC (en tevens getoetst door de accountant). HVC kent een gematigd risicoprofiel, waarbij risico’s gemitigeerd worden door (onder meer):         

Robuuste afschrijving van de boekwaarde van de installaties, zoals de AEC’s Langjarig contracteren van Nederlands bedrijfsafval Het openstaan voor nieuwe toetreders tot HVC Het volgen van een verantwoorde onderhoudsstrategie gericht op maximale beschikbaarheid Goede beoordeling door verzekeraar Diversificatie van activiteiten Inrichting samenwerkingsmodel: duidelijke rolverdeling in governance-structuur Uitsluitend investeren in financieel gezonde business cases Opbouw eigen vermogen, nu 142 miljoen euro

4. Als inbesteden gewenst is, welke overheidsorganisatie krijgt de voorkeur? Voor het uitwerken en inzichtelijk maken van de route van inbesteding zijn twee overheid gedomineerde organisaties benaderd: HVC en Omrin/Afvalsturing Friesland. Hoewel ook andere overheid gedomineerde organisaties in aanmerking kunnen komen, zijn deze twee organisaties onder meer geselecteerd op basis van hun (fysieke en logistieke) aanwezigheid in de regio én omdat beide organisaties de mogelijkheid bieden voor het nascheiden van het huishoudelijk restafval of een deel daarvan (b.v. gebiedsgericht). Beide overheidsorganisaties staan open voor deelname door nieuwe gemeenten. Dit past in de strategie van de organisaties, waarbij men de verwerking van restafval vanuit het publieke domein meer centraal wil stellen. Beide organisaties verschillen op onderdelen van elkaar. Deze verschillen kunnen bepalend zijn voor de keuze c.q. het besluit van de gemeente. HVC Omrin a. Het profiel en de breedte van het dienstenpakket en de strategische focus Naast be- en verwerking van afval- en grondOmrin focust op be- en verwerking van afvalstoffen heeft HVC een brede focus op de ener/grondstoffen en energiewinning uit de eigen afvalgietransitie door investeringen en activiteiten en grondstof gerelateerde werkprocessen. op het gebied van zonneparken, windparken, geothermie en warmtenetten.

Bij HVC is het gebruikelijk dat om deel te kun- Om deel te kunnen nemen in de organisatie (c.q. om nen nemen in de organisatie de gemeente veraandeelhouder te worden) is de gemeente verplicht plicht is al het bij huishoudens ingezamelde al het bij huishoudens ingezamelde restafval door restafval en GFT door HVC te laten verwerken. Omrin te laten verwerken. HVC geeft echter aan – voor de gemeenten in deze verkenning - dat lopende contracten geEr is geen verplichting voor het laten verwerken van respecteerd worden en vanzelfsprekend ook de andere stromen dan het ingezamelde restafval van bestaande verwerking van GFT door Meerlanhuishoudens. den. Hierop kan dan ook een uitzondering gemaakt worden. GFT verwerking behoort echter niet tot de scope van deze gezamenlijke verkenning. Of een gemeente ook het GFT wil of kan laten verwerken door HVC moet per gemeente worden bepaald. HVC schrijft niet in op openbare aanbestedingen voor afvalstromen.

Omrin schrijft niet in op openbare aanbestedingen voor afvalstromen

101263 Memo ten behoeve van voorbereiding besluitvorming route voor restafvalverwerking Versie 11 juni 2021

7 van 10

HVC Omrin b. Inrichting en het karakter van de samenwerkingsrelatie met deelnemende gemeenten Lange termijn relatie voor onbepaalde tijd. Lange termijn relatie is de intentie, maar met een contract voor bepaalde duur. Redelijk complexe uittreding (exit). Ingeval Redelijk gemakkelijk uitvoerbare uittreding (exit). van uittreding is het uitgangspunt dat eventue- Met een opzegtermijn van 5 jaar kan de afvalverle schade voor de zittende aandeelhouders werking door Omrin worden gestaakt en is de gevanwege het uittreden wordt vergoed. Er zijn meente geen desintegratievergoeding aan Afvalstutot nu toe geen gemeenten uitgetreden, en er is ring verschuldigd. op voorhand geen standaard procedure voor. c. De invulling van het aandeelhouderschap verschilt in beide organisaties Actief aandeelhouderschap is voorwaarde. Actief aandeelhouderschap beperkt noodzakelijk. Bijvoorbeeld ten behoeve van strategische keuzes en investeringen in de (bredere) energietransitie d. Aandeelhouderschap Aandeelhouder van HVC kunnen publiekrech- Publieke partijen kunnen aandeelhouder van Omrin telijke organisaties worden zoals gemeenten en c.q. Afvalsturing Friesland N.V. worden. Publieke gemeenschappelijke regelingen. Een (overpartijen zijn bijvoorbeeld gemeenten, gemeenschapheids)vennootschap is privaatrechtelijk en kan pelijke regelingen en overheid gedomineerde vendus geen aandeelhouder worden.

nootschappen. e. Toetreding en verwerven van aandelen De gemeente (of gemeenschappelijke regeling) De gemeente (of gemeenschappelijke regeling of kan de aandelen verwerven tegen nominale overheidsvennootschap) kan letteraandelen-B in waarde ( € 45,45 per aandeel). Er zijn momenAfvalsturing Friesland N.V. verwerven. De waarde teel circa 3.300 aandelen uitgegeven. van een aandeel wordt bepaald door de nominale Aan de hand van het volgende voorbeeld kunt waarde van € 450,00 per stuk plus de aanwezige u - naar rato – een indicatie voor uw eigen reserves. gemeente bepalen: een gemeente met 20.000 Het aantal aandelen wordt in overleg met de geinwoners en gemiddeld 150 kg restafval per meente(n) bepaald. De gemeente kan daarbij het inwoner per jaar komt in aanmerking voor gewenst aantal aandelen aangeven. Met een beperkt circa 23 aandelen A (ongeveer 0,7% van het aantal aandelen kan worden voldaan aan de vereistotaal aan uitgegeven aandelen A). ten voor inbesteding. Het maximaal aantal aandelen Er is geen inbreng van eigen vermogen vereist. per gemeente bedraagt (en is in de praktijk) 360. De gemeente dient een garantstelling voor Er hoeft geen garantstelling te worden afgegeven. leningen van HVC af te geven. Ultimo 2020 is de totale garantstelling voor aandeelhouders A ongeveer 613 miljoen euro.

Uitgaande van het fictieve voorbeeld (gemeente met 20.000 inwoners), bedraagt de garantstelling dan circa 4,1 miljoen euro. Gemeenten ontvangen jaarlijks een garantstellingsprovisie (1% van de garantstelling, omgerekend naar euro/ton restafval bedraagt dit circa 15 euro/ton).

101263 Memo ten behoeve van voorbereiding besluitvorming route voor restafvalverwerking Versie 11 juni 2021

8 van 10

HVC Omrin f. Vergelijking verwerkingskosten huishoudelijk restafval Verwerkingstarief restafval (per ton), zonder nascheiding Het overzicht toont een vergelijking van de Omrin tarieven voor aandeelhoudende gemeenten Aandeelhouderstarief € 68 voor het verwerken van huishoudelijk restOverslag en transport € 15 afval. In dit eerste deel van dit overzicht Verbrandingsbelasting € 33 wordt het tarief berekend voor het verbranReductie afvalstoffenbelasting (bodemas HVC) den van restafval in- en exclusief de garantGarantstellingsprovisie stellingsprovisie (HVC) en te verwachten Dividend Afvalsturing Friesland € -10 dividend (Omrin). Dit restafval wordt niet nagescheiden. Tarief excl. Gar.provisie / dividend € 116 Tarief incl. Gar.provisie / dividend Opgave door resp. Omrin en HVC

€ 106

HVC € 86 € 14 € 33 € -5 € -13

€ 133 € 115

Het aandeelhouderstarief zonder nascheiding en de overslag en transportkosten, zijn ook van toepassing op restafval dat wel eerst Additionele reductie tarief bij nascheiding restafval* Omrin HVC nagescheiden moet worden (op verzoek van Reductie afvalstoffenbelasting € -11 € -2,5 de gemeente). Indien (een deel van het) Tarief excl. Gar.provisie / dividend € 105 € 131 restafval moet worden nagescheiden, dan is Tarief incl. Gar.provisie / dividend € 95 € 113 een aanvullende tariefsreductie (van de * Nascheiding restafval zonder bronscheiding PMD in gemeente of gebiedsdeel afvalstoffenbelasting) van kracht. HVC en Omrin scheiden alleen restafval na, uit gemeenten (of gebiedsdelen van een gemeente) zonder bron scheiding van PMD.

Nb. De genoemde bedragen zijn indicatief en worden bij toetreding en contractvorming definitief vastgesteld.

-0-0-0-

101263 Memo ten behoeve van voorbereiding besluitvorming route voor restafvalverwerking Versie 11 juni 2021

9 van 10

Bijlagen 

Verkenning strategische opties voor de be- en verwerking van huishoudelijk restafval fase 1, 4 november 2020.



Verslag verdiepingssessies HVC en Omrin, 15 april 2021



Documenten HVC o HVC-210415 Presentatie HVC – Voor MRA en Duin- en Bollenstreek. o HVC-210504 Beantwoording aanvullende vragen MRA



Documenten Omrin o Omrin – 2021—04-15 JVE HGR Meerlanden presentatie o Omrin – memo verdiepingssessie 150421 definitief

101263 Memo ten behoeve van voorbereiding besluitvorming route voor restafvalverwerking Versie 11 juni 2021

10 van 10