Ontwerp-Omgevingsvisie Haarlemmermeer 2040.pdf
Tekst van het document
zoeken in onze gemeente. Ontspanning in de directe
snelwegen. Aan de buitenranden van deze polders zijn
aantrekkelijker, denk bijvoorbeeld aan het Bottelierspad
woonomgeving, maar ook in het buitengebied. Ook
bossen en recreatiegebieden aangelegd: Houtrak en
bij Zwanenburg of het Jan Pieter Heyepad bij Abbenes.
verwachten we dat het aantal toeristen en recreanten
Westhoffbos. Ze vormen een groen decor vanuit het open
Langs de polderwegen liggen utilitaire en recreatieve
van buiten de gemeente die onze polders - als typisch
middengebied. Aan de buitenzijde van de Lagedijk in de
fietspaden, de basis van een fietsnetwerk door de hele
Nederlandse landschappen – bezoekt toeneemt
Houtrakpolder liggen ‘natte voeten’: moerassen en open
polder. In de oude veenweidegebieden in de noordelijke
omdat het typische Nederlandse landschappen zijn. In
water, waar lang geleden het Oer IJ was.
polders liggen markante dijken, die wij ook als polderlinten
Haarlem-Oost en Amsterdam-West worden namelijk
De droogmakerij van Haarlemmermeer kent een
beschouwen. Samen met de langzaamverkeerroutes
ook veel nieuwe woningen gerealiseerd. We willen onze
diversiteit aan landschappen. Bij het graven van de
zorgen ze voor aantrekkelijke, korte verbindingen
landschappen voorbereiden op deze toenemende vraag
Ringvaart zijn stukken ‘oud’ land ingepolderd. Deze
tussen dorpen en steden. Dit gebied maakt deel uit van
naar aangename ruimte om te verblijven, ontspannen en
zijn nog steeds herkenbaar aan de kleinere schaal en
Recreatiepark Spaarnwoude.
gebruiken. Dat doen we door de typerende landschappen
gebruik als weide. Bij Vijfhuizen is ook de eendenkooi
te versterken en beter toegankelijk te maken.
Stokman uit 1701 in de Haarlemmermeerpolder komen
Als een verbindend snoer ligt de Stelling van Amsterdam
te liggen. De droogmakerij kenmerkt zich door de grote
in de gemeente, in de Haarlemmermeerpolder
De noordelijke polders vormen een groene oase tussen
mate van de open ruimte van agrarische gebieden
en langs de Lagedijk bij Haarlemmerliede. Aan
Amsterdam, de haven en Haarlem. Hier liggen de
in het zuiden en noorden. De zestig kilometer lange
de hoofdverdedigingslijn liggen zes forten, bij
Rottepolder, Zwetpolder, Vereenigde Binnenpolder, Horn
Ringvaart en de Ringdijk, die als reliëf boven de polder
Aalsmeerderbrug, in Hoofddorp, bij Vijfhuizen, aan
en Uiterdijkerpolder, Inlaagpolder en de Houtrakpolder.
uitrijst, vormen een afwisselend kralensnoer met 18
de Liede, bij de Liebrug en in Penningsveer. In de
Ook kleine delen van de IJ-polder en de Osdorper
verschillende dorpen en buurtschappen, de luchthaven
Haarlemmermeerpolder is de Geniedijk zeer herkenbaar
Bovenpolder liggen binnen onze gemeente. De polders
en daartussen open, groene spaties met vergezichten
met Voor- en Achterkanaal en de doorgaande bomenrijen
worden beschermd door historische dijken, zoals de
(panorama’s) aan beide zijden van de Ringvaart. Langs
op de dijk. Van oost naar west ligt er een doorgaand fiets-
Spaarndammerdijk (uit de 13e eeuw) en de Lagedijk,
de Ringvaart kan men de geschiedenis en ontwikkeling
en wandelpad op de dijk. Ook op andere plekken in de
die zich door het gebied slingeren. In de polders liggen
van de Haarlemmermeerpolder goed ervaren. Dijken
Haarlemmermeerpolder zijn restanten van de Stelling en
een aantal kleine dorpen. Spaarnwoude, het oudste
en polderwegen vormen de oorspronkelijke, ruimtelijke
de voorloper van de Stelling te vinden, onder andere bij
dorp uit de 13e eeuw, ligt op een strandwal, een lichte
dragers van het landschap. Ze zijn nog steeds goed
Cruquius, Zwanenburg en Nieuwe Meer.
verhoging in het weidegebied. Langs de Lagedijk
herkenbaar en zeer karakteristiek voor Haarlemmermeer.
liggen de dorpen Haarlemmerliede en Penningsveer.
In de jaren 70 in de vorige eeuw is een begin gemaakt
Bij de dam in het Spaarne vinden we Spaarndam. De
De historische polderlinten vormen een netwerk van
met de aanleg van recreatiegebieden voor bewoners
ligging tussen grote steden zorgt van oudsher voor
lange, smalle wegen met boerderijen en akkers aan
van onze gemeente maar ook voor Haarlem en
GEMEENTE HAARLEMMERMEER
80
ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040
>
Amsterdam: recreatiegebied Spaarnwoude en de
Polder Assendel� Velzerbroek Polder
Houtrakpolder in het noorden, het Haarlemmermeerse bos in het zuiden. Vanaf eind jaren 90 gevolgd door
De
Groene Weelde, Venneperhout, Boseilanden en de
Zuid Spaarndammer Polder (IJpolders)
Polder Buitenhuizen
Verdolven Landen
Westzaner Polder (IJpolders) Zaandammer Polder (IJpolders)
Houtrakpolder (IJpolders) (1876)
Oud Spaarndammer Polder
Parken bij Zwanenburg, Vijfhuizen en Zwaanshoek.
Polder Westzaan Nauernasche Polder (IJpolders)
Grote IJpolder (IJpolders)
Inlaagpolder (1300)
Deze gebieden worden intensief gebruikt. Om meer
Horn en Uitendijkse polder
ruimte te bieden voor onder andere bewoners die in de vinexperiode in Haarlemmermeer zijn komen
Vereenigde Binnenpolder (ca. 1000)
Waarderpolder
Schooterveen Polder
wonen, is een begin gemaakt met de aanleg van
S.h. b.polder
Zwetpolder
Spieringhorner Binnenpolder
Veerpolder
PARK21, tussen Hoofddorp en Nieuw-Vennep. Door de
Ro�epolder (1630)
Zuiderpolder
groei van de bevolking en de toename van milieudruk
Veenpolder Onder Heemstede
in stedelijke gebieden (bijvoorbeeld in de vorm van geluidsbelasting) in onze gemeente en aangrenzende
Roomolen polder
Poelpolder (1580)
Verenigde Groote en Kleine Polders
Vij�uizerpolder
Osdorpse Binnenpolder Osdorpse Bovenpolder
Schouw
gemeentes is het noodzakelijk te kijken naar uitbreiding
BroekerPolder
van de recreatiemogelijkheden zodat rust, ruimte
Lutkemeer Polder (1865)
Eendenkooi Stokman (1701)
Sloter Binnenpolder Middelveldsche Akerpolder (1900)
en recreatiemogelijkheden dicht bij huis geboden worden. Het verbinden van de deels versnipperde
<
Riekerpolder Polder Vogelenzang
recreatiegebieden en het toegankelijk maken van het landschap bieden hiervoor goede kansen.
>
Bennebroeker polder
Oosteinderpolder
Rietwijkerorderpolder
Haarlemmermeerpolder (1852)
Weerlaner polder (1880)
Schinkelpolder (1885)
Vosserpolder Zilkerpolder
Venneperpolder
Elsbroekerpolder
St A elli (1 mst ng v 88 er an 0) da m
Meer en Duinpolder
Lageveensche polder
Oosteinderpoelpolder (1868) Stommeerpolder (1650)
Lisserbroekpolder
Hornmeer polder (1657)
Zemelpolder
Deltawerken van Aalsmeer (1767)
Rooversbroekpolder Bontekrielpolder
Lisserpoel polder (1622)
HellegatsFloris polder Schouten Vrouwenpolder Kooipoler
Uithoornse polder
Kalslagerpolder
Grietpolder (1741)
Kagerpolder
Aderpolder
Googerpolder (1715)
Kaspolder
GEMEENTE HAARLEMMERMEER
Noorder Legmeerpolder (1876)
81
Grote Heilige Geestpolder (1700)
Vriezekoopse Polder (1741)
Zuider Legmeerpolder (1883) Blokland polder
Buitendijkse Oosterpolder Wassenaarsche Polder (1666)
Oosterpolder (1809)
Zevenhovense polder (1809)
ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040
Wat willen we bereiken?
Visie Landschap en Recrea�e 2040 Bestaande, geplande en gewenste groenstructuur
Legenda
Akker Weide
We willen onze landschappen voorbereiden op de toenemende vraag naar aangename ruimte om te verblijven, ontspannen en gebruiken. Dat doen we door de typerende landschappen te versterken en beter toegankelijk te maken. Met het realiseren van deze groen- en landschapsopgave willen we: • Bijdragen aan een aantrekkelijk verblijfs- en
Park: sport Park: recrea�ef Park: waterparel Bos Bomenrij
Spaarndam
Dijk Geniedijk ‘Stelling van Amsterdam’ Penningsveer
Bebouwing Glastuinbouw Water 06-04-2021
Haarlemmerliede
Zwanenburg
N 0
4km
Halfweg
De Liede Nieuwebrug
vestigingsklimaat in onze gemeente voor zowel inwoners als ondernemers.
Haarlem
Boesingheliede
• Bijdragen aan grote maatschappelijke opgaven, zoals van hittestress en klimaatadaptatie.
Badhoevedorp
• De kenmerken van onze polderlandschappen
<
Amsterdam
Lijnden
Vijfhuizen
een gezonde leefstijl, meer biodiversiteit, tegengaan
Cruquius
versterken. • Het landschappelijke raamwerk (lanen, polderlinten, waterlopen, dijken) als drager benutten voor
>
Nieuwe Meer
Bennebroek Zwaanshoek
recreatieve routes. Deze verbindingen zijn een
Schiphol
Hoofddorp
onderdeel van en aanvulling op een uitgekiend netwerk van (snel)fietsroutes en zullen op een logische
Amstelveen
manier aansluiten op de routes in de kernen.
De Hoek
Hillegom
Beinsdorp
Nieuw-Vennep Aalsmeer
Rijsenhout Lisse
‘t Kabel
Lisserbroek
De Kwakel
Burgerveen Abbenes
GEMEENTE HAARLEMMERMEER
Kudelstaart
Weteringbrug
Buitenkaag
Uithoorn
Leimuiden
Huigsloot
82
ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040
Verbindingen - Bestaand, gepland en gewenst
Noordelijke polders
Legenda
Ringvaart te maken (bijvoorbeeld met een pontje of fietsbrug). Langs de Liede, IJdijk en Mooie Nel breiden
magn
Spaarndam
ipis ad
Bestaand vrijliggend fietspad Bestaande fietsstrook langs rijbaan Gepland fietspad Gewenst fietspad Bestaand ruiterpad (indica�ef) Bestaande kanoroute (indica�ef)
Penningsveer Haarlemmerliede
versterken we de sfeer van rietland, wilgenstruweel en moeras langs de buitenrand van de oude polders.
‘Missing link’ (gewenste link) N
Langs de noordelijke rand van de Inlaagpolder en de oostelijke randen van de Uiterdijken en de Vereenigde
t ut l a oreet d
s
Bestaande veerpont Bestaande fietsbrug Gewenste veerpont Gewenste fietsbrug
we de kleinschalige waterrecreatievoorzieningen uit en
od t in ci du n
e c tetuer
do sum lo r s it a me Lorem i p t, co n
we beter door bij fort De Liede de verbinding over de
h eu nib
a
voor langzaam verkeer. Onze gemeente verbinden
nu no
ol ore
Inlaagdijk ontwikkelen we verder tot recreatieve routes
lit, s g e ed d cin
iam
natuurontwikkeling. De Spaarndammerdijk, IJdijken en
Bebouwing Agrarisch gebied Groengebied Water
is m
In de noordelijke polders zetten we in op verbindingen en
mm y
Wat gaan we doen?
4km
03-05-2021
Haarlem Amsterdam
Binnenpolder gaan we verder met een rand van natuurontwikkeling, moeras en water. De bestaande recreatiegebieden Houtrak, Westhoffbos
<
>
en Noorderbos willen we aanpassen aan de eisen van de tijd voor het toenemend aantal recreanten. De
Bennebroek
Houtrakpolder is een droogmakerij waar grootschaligheid en een kenmerkend contrast tussen bospartijen en open boerenland is. Deze openheid willen we behouden en beschermen. De Houtrakpolder is dan
Amstelveen Hillegom
ook niet beschikbaar voor uitbreiding van de haven van Amsterdam. Het recreatieschap Spaarnwoude heeft een visie gemaakt waarin vier thema’s centraal staan: landschap, verbindingen, activiteiten en betrokkenheid. Lees hier meer over de: Visie Spaarnwoude Park 2040. Lees
Aalsmeer Lisse
meer in het: Groenstructuurplan Haarlemmerliede en Spaarnwoude (2014), Visie groen en recreatie (2007) De Kwakel
Ringdijk en Ringvaart
Uithoorn
Kudelstaart
De aantrekkelijke Ringdijk en Ringvaart zijn kenmerkend
Leimuiden
voor de Haarlemmermeerpolder. Zonder dijk geen polder. Samen vormen dijk en polder een continue, regionale GEMEENTE HAARLEMMERMEER
83
ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040
structuur, een kralensnoer van bijzondere plekken en
Deze kernwaarden benutten we als leidraad bij onze
landschap, 4 energie-landschap, 5 veenweidelandschap)
vergezichten. Deze aantrekkelijke landschapsstructuur
omgang met de Ringdijk en bij toekomstige ruimtelijke
uitgangspunt zijn voor de verdere ontwikkeling.
ontwikkelen we tot een regionaal Ringpark. De Ringdijk
ontwikkelingen.
Lees meer in het Beleidskader Polderlinten (en
is heel populair bij fietsers, wandelaars en inwoners in de
Lees meer over: Ringvaart en Ringdijk. Narratief en
achterliggend analyserapport Polderlinten) (PM 2021).
dorpen langs de dijk. De Ringvaart vormt een populaire
kernwaarden (2020), Beeldkwaliteitsplan Ringvaart en
vaarroute tussen meren en plassen, steden en dorpen.
Ringdijk Haarlemmermeer (2021)
Delen van de Ringvaart maken onderdeel uit van de
<
Haarlemmermeer-Noord Het noorden van de gemeente bestaat uit ruime open
‘staande mastroute’. Dit is een vrije vaarverbinding
Polderlinten
polderlandschappen van droogmakerij en veenweide. Het
voor zeilschepen. Op deze route blijven de bruggen
Polderlinten zijn van oudsher aanwezige
is een uitloopgebied met routes voor fietsen, wandelen,
beweegbaar. De weidse vergezichten vanaf de dijk,
ontsluitingswegen in de gemeente. Die gaan steeds meer
bewegen en sport. Er ligt een netwerk van veilige en
de groene spaties tussen de dorpen handhaven en
een recreatieve functie vervullen. Onder de polderlinten
aantrekkelijke (snel)fietsroutes voor woon-werkverkeer en
beschermen we.
verstaan we alle noord-zuidwegen en oost-westwegen
woon-schoolverkeer voor onze kernen: Zwanenburg en
in de droogmakerij Haarlemmermeer en alle dijken en
Halfweg, Lijnden, Badhoevedorp, Vijfhuizen, Nieuwebrug
Het open dijktalud met groene weides en de voetsloten
wegen in de veenweidegebieden in zowel de noordelijke
en Spaarndam. Maar ook voor Haarlem en Amsterdam,
(waterberging) onderaan behouden en versterken we.
polders als de wegen die bij het oude land hoorden, maar
waar veel nieuwe woningen gebouwd worden. Onze
Op enkele plekken wordt het dijktalud toegankelijk voor
na droogleggen van het Haarlemmermeer binnen de
inwoners hebben baat bij veilige en aangename
wandelaars zodat vanuit de dorpen mooie ommetjes
Ringvaart zijn komen te liggen. De polderlinten vertellen
(fiets)routes, ommetjes voor bewegen, ontspanning
mogelijk zijn. Dit noemen we Ringdijkparken. Samen
mede het verhaal van de ontstaanswijze van het gebied
en een gezonde leefstijl. Meer waterlopen, brede
met jaagpaden op de oever van de Ringdijk buiten de
en zijn ook bepalend voor de ruimtelijke structuur van de
bermen en lanen bieden ruimte voor maatregelen voor
bebouwde kom ontstaat zo een netwerk van veilige
gemeente Haarlemmermeer. De historische waarde wordt
klimaatadaptatie en verminderen van hittestress. Langs
routes voor wandelaars over de dijk en het dijktalud.
vooral bepaald door het relatief smalle en doorlopende
de Ringvaart is ruimte voor recreatie op het water, de
Verbinding met achtergelegen groengebieden zorgt
wegprofiel, bomenrijen, (monumentale) boerderijen en
oever en de dijk. In Badhoevedorp leggen we de Groene
voor afwisselende wandelroutes vanuit alle dorpen en
boerenerven en de doorzichten. De ruimtelijke beleving
AS en Park De Veldpost aan dat verbonden wordt met het
de dorpen aan de overzijde. De historie van de vaart en
is van(af) een groot deel van de polderlinten nog sterk
routenetwerk langs het groen in en rond het dorp.
dijk zijn terug te vinden in diverse bebouwing aan de dijk,
aanwezig. Enerzijds gaat het dan om de continuïteit
Ruimtelijke inpassing van de luchthaven op een schaal
de oudste boerderijen, dijkhuisjes, gemalen en forten,
van de linten begeleid door de vaarten, sloten, dijken,
die past bij de polder levert vele baten op. De luchthaven
industriële bouwwerken en de eerste verkeerstoren van de
groene bermen en bomen. Anderzijds gaat het om de
streeft een groen imago na. De gemeente versterkt
luchthaven Schiphol. Deze historie maken we leesbaar en
zichtlijnen over het landschap. Voor de polderlinten wordt
haar identiteit van een stoer en ruim polderlandschap
beleefbaar door de typerende gebouwen te behouden en
ingezet op het herkenbaar en beleefbaar houden van het
met een aantrekkelijk vestigingsklimaat en aangename
te ontwikkelen met nieuwe functies. Hier liggen prachtige
raamwerk als geheel waarbij de polderlinten bijdragen
woonmilieus. Leefbaarheid en groei van de luchthaven
kansen voor recreatie en toerisme. De vijf kernwaarden
aan een duurzaam watersysteem, meer biodiversiteit,
kunnen zo beter in balans komen. Het Groene Carré rond
van de Ringdijk die wij benoemen zijn: de dijk die als reliëf
een langzaam netwerk en drager van erven en dorpen.
de startbanen in de open polder wordt afgemaakt, de
boven de polder uitrijst; de Ringdijk als parelsnoer; lange
Het netwerk aan polderlinten gaat steeds meer een
noordzijde wordt toegevoegd en versterkt daarmee het
lijnen in het landschap; dorpseigen identiteit; pionieren
recreatieve functie vervullen. Continuïteit over lange
oorspronkelijke landschap van de polder. In dit gebied ligt
aan de vaart.
lengtes is essentieel, waarbij de vijf kenmerkende milieus
ook onze opgave voor opwek van energie door zon op
(1 agrarisch landschap, 2 parklandschap, 3 woon-werk
land. Lees meer over het zonnecarré in het deel energie.
GEMEENTE HAARLEMMERMEER
84
ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040
>
Hoofddorp en omgeving
Haarlemmermeerse Bos, Boseilanden, Plesmanhoek,
Nieuw-Vennep-West en Beinsdorp
Binnen Hoofddorp worden locaties als Hoofddorp-Noord,
Buitenschot. We zorgen ervoor dat deze gebieden qua
Ten westen van Nieuw-Vennep maken we een uniek
Hoofddorp Centrum, Stadscentrum Hoofddorp, Graan
gebruikswaarde, entree en structuur toegerust zijn op
woonmilieu. De agrarische geschiedenis van de polder
voor Visch Zuid en de stationsomgeving (met onder
de wensen en behoeften van de toekomst. Daarbij
krijgt mogelijke een nieuwe wending door te onderzoek of
andere Hyde Park) intensiever gebruikt om op een meer
combineren we recreatie en natuur zorgvuldig. Dit geldt
in het woongebied enkele groene en agrarische enclaves
stedelijke manier te kunnen wonen, leven en werken.
ook voor het Geniepark aan de oostzijde van Hoofddorp.
opgenomen kunnen worden met voedselproductie voor
Reden om het huidige Wandelbos en Fruittuinen te
de inwoners en de lokale markt. Een netwerk van groene
transformeren naar een volwaardig stadspark, waarvan
Cruquius en Hoofddorp-West
verbindingen en het doortrekken van Venneperhout
zowel de toekomstige bewoners én bestaande inwoners
Gebruikmakend van de unieke eigenschappen van dit
naar het westen zorgt voor een stevig landschappelijk,
van Hoofddorp gebruik kunnen maken. Maar er is meer
gebied kan hier een grote bijdrage geleverd worden
klimaatadaptief raamwerk. Hierbinnen is ruimte voor
nodig dan een stadspark.
aan de biodiversiteit, ecologische verbindingen en
sporten, bergen van schoon regen- en kwelwater in
klimaatadaptatie van de polder.
zogenaamde ‘Waterparels’, frisse lucht en een gezonde
Het transformatiegebied Hoofddorp-Noord heeft zeer
<
leefstijl, net als in Cruquius en Hoofddorp-West. We
beperkte ruimte voor openbaar groen en water. Voor
De zoete kwel en de zandige ondergrond zijn aanzet
zorgen met groene en/of agrarische gebieden dat de
de (toekomstige) inwoners is het belangrijk dichtbij
voor een uniek waterrijk en groen milieu voor de inwoners
‘parels langs de Ringvaart’ niet aan elkaar groeien tot
een gebied te hebben met ruimte voor sport, spel en
van Hoofddorp, Cruquius en Zwaanshoek en verder.
een stedelijk gebied. Ook hier komt schoon kwelwater
ontspanning, voor jong en oud. Een vergroot Groen Carré
Het geeft een bijdrage aan gezondheid, frisse lucht
naar boven en kunnen we bijzondere natuur- en
biedt hiervoor ruimte en heeft bovendien betekenis voor
en bewegen, sport, voor jong en oud. Het aanvullen
recreatiegebieden maken (Waterparels).
het tegengaan van hittestress, het opvangen van water
van enkele ontbrekende fietsverbindingen zorgt voor
Het bestaande Venneperhout kan op termijn
en het verminderen van effect van geluid. Nieuwe routes
meer verkeersveiligheid op bestaande wegen. Door het
doorontwikkelen naar een parkbos waarin we
langs de poldertochten vanuit Hoofddorp maken het
vasthouden van schoon water draagt het gebied bij aan
verblijfsplekken en intensieve spel-sportmogelijkheden de
goed bereikbaar voor bewoners.
klimaatadaptatie. In dit gebied komt schoon kwelwater
ruimte geven.
naar boven. Dat biedt een kans voor unieke natuur en Het hoogstedelijke gebied Hyde Park kent veel inwoners
recreatie, de zogenaamde ‘waterparels’.
en heeft in de directe nabijheid Stadspark Hoofddorp
Lisserbroek Ten noorden van Lisserbroek ligt het groengebied
en de Geniedijk. Verbindingen naar groene gebieden
We versterken de identiteit door de gebieden aan de
Zwaansbroek. Dit wordt beter bereikbaar vanuit de kern
buiten de wijk zijn belangrijk; naar het noorden (langs de
Ringvaart niet aan elkaar te laten groeien tot een stedelijk
met fiets- en wandelroutes en het hele gebied krijgt een
Nieuwerkerkertocht en de Kagertocht naar het Groene
gebied, maar gescheiden te houden door groene en/of
kwaliteitsslag zodat het gebied aantrekkelijker wordt,
Carré), naar het oosten (via Solar park) en naar het zuiden
agrarische gebieden. Langs de Ringdijk geven we meer
geschikt wordt voor meer intensieve recreatie in plaats
(langs de Kagertocht naar de Geniedijk, Geniepark en
ruimte voor recreatie op het water en langs de oever. Een
van extensieve recreatie zoals het destijds is aangelegd en
naar het Fort bij Aalsmeer). Routes voor wandelen, fietsen
jaagpad langs de Ringdijk biedt ruimte voor wandelaars,
daardoor meer bezoekers aan kan.
en joggen bevorderen de gezondheid en ontmoeting in de
is onderdeel van het netwerk en maakt het mogelijk
De Olmenhorst is als particulier beheerd landgoed
buitenruimte.
afwisselende ommetjes en routes te lopen. Het bestaande
toegankelijk voor bezoekers. Dit kan uitgebreid worden
Boseilanden laten we een schakel vormen tussen de
en door aansluiting met routes (zoals het Perenlaantje)
noordelijke en zuidelijke groengebieden.
deel uitmaken van het omliggende netwerk van
De bestaande groengebieden liggen vooral ten westen en noorden van Hoofddorp: Groene Weelde, GEMEENTE HAARLEMMERMEER
groengebieden en verbindingen. 85
ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040
>
Lisserbroek ligt aan de rand van het Groene Hart.
waarvan zes in een lijnopstelling langs de A4. Zij zijn van
vrijetijdsvoorzieningen en eventuele attracties en
Turfspoor markeert de overgang naar de open ruimte van
verre herkenbaar. Bij toevoeging van eventuele nieuwe
evenementen is afhankelijk van de infrastructurele
de zuidelijke polder. Met de aanleg van diverse fiets- en
turbines is van belang de heldere lange lijnen van de
ontwikkelingen in Haarlemmermeer.
wandelroutes wordt dit landschap beter toegankelijk. Ook
oorspronkelijke polder te benadrukken. Clusteropstellingen
de inwoners van de dorpen in de zuidelijke polder kunnen
leiden tot een onrustig en druk beeld en willen we
PARK21 is de verbindende schakel tussen Hoofddorp
hiervan profiteren doordat er kortere en aantrekkelijke
vermijden. We onderzoeken hoe nieuwe of langere lijnen in
en Nieuw-Vennep, binnen fietsafstand voor ruim twee
routes tussen de dorpen met hun voorzieningen ontstaan.
structuur van de polder passen. Bij eventuele ontwikkeling
derde van onze inwoners. PARK21 heeft ook een regionale
Ook een jaagpad langs de dijk en Ringdijkparken in het
van windturbines dient een deel van de opbrengst ten
functie en op termijn mogelijk een (inter)nationale
dijktalud vormen onderdeel van het netwerk van routes in
goede te komen aan het gebied zelf, door recreatief
functie. Het is een verbindende schakel tussen oost, de
deze omgeving.
medegebruik, meer toegankelijkheid van het landschap,
Westeinderplassen en Rijsenhout, en west, Zwaanshoek
meer biodiversiteit en wateropvang. Lees meer over
en Beinsdorp, en de binnenduinrand daarachter. Net
windturbines in het deel energie.
zoals de Geniedijk polderbreed dorpen en groengebieden
Haarlemmermeer Zuidoost De zuidelijke Haarlemmermeerpolder, onderdeel van
<
met elkaar verbindt, doet de oost-west parklaag
het Groene Hart, is nog steeds een mooi, groot, open
Aan de oostzijde van Haarlemmermeer, vanaf
met hoofdfietsroute van PARK21 dat ook. Allerhande
polderlandschap. Deze kwaliteit koesteren we door de
Badhoevedorp tot aan Burgerveen, wonen nu ongeveer
recreatieve voorzieningen zorgen voor een afwisselend en
agrarische functie te handhaven. Daarvoor gaan we
15.000 inwoners, tien procent van onze bevolking. Voor
omvangrijk PARK21.
met agrariërs in gesprek over een toekomstbestendige
hen zijn de Westeinderplas en het Amsterdamse Bos
landbouw en hoe we het agrarische landschap
belangrijke recreatiegebieden. De bereikbaarheid van
PARK21 is ook de verbinding tussen de scheggen die
toegankelijk kunnen maken met routes en verbindingen
deze gebieden is beperkt door de aanwezigheid van
vanuit het landschap MRA zijn geformuleerd. De
voor fietsen, wandelen en andere activiteiten. Beleving
de Ringvaart en de afwezigheid van verbindingen.
Amsterdamse bosscheg (ook: Westeinderscheg) is
van de openheid, door de akkers fietsen, de gewassen en
Aantrekkelijke langzaamverkeerverbindingen over de
de uitloopzone vanuit het zuiden van Amsterdam
de horizon zien, verkoop van producten op de boerderij en
vaart en verbindingen naar Nieuw-Vennep en Hoofddorp
aan weerszijden van de oostelijke Ringvaart. Aan de
waterrecreatie op de Ringvaart zijn de kwaliteiten van dit
zijn noodzakelijk om deze parels aan de oostkant van
noord- en westzijde van de gemeente ligt de ’scheg van
gebied.
de gemeente beter bereikbaar te maken voor onze
West’. De scheggen verbinden de stad via het nieuwe
inwoners. Ook voor de recreatiebehoefte op regionaal
ecologische zoetwaterbuffernetwerk met onze nationale
De kleine dorpen in het zuiden en oosten worden
niveau en voor de positionering van de oostflank is
landschappen Laag-Holland en het Groene Hart.
verbonden met routes naar grotere kernen, belangrijke
een doorontwikkeling van dit potentievolle recreatieve
woon-werkroutes en woon-schoolroutes. Waar mogelijk
landschap van belang, zowel op het water als op het land.
komen er kleine ‘wandelbosjes’ (ook wel dorpsbosjes
PARK21 blijft onderdeel uitmaken van de gemeentelijke groenopgave als gevolg van de groei van de gerealiseerde
genaamd) voor klimaatadaptatie, vasthouden van water,
PARK21
vinexwoningen. In het gebied wordt ongeveer 330 hectare
tegen hittestress en als onderdeel van een groter of kleiner
PARK21 is een vrijetijdslandschap in ontwikkeling. Het is
gerealiseerd ten behoeve van de groen uit het voormalige
ommetje met uitzicht over de open polder.
bedoeld voor bewoners en bezoekers. We zien PARK21
Raamplan Haarlemmerméér groen (2000). In het gebied
in de toekomst als een belangrijke trekker met diverse
zal het water een bijdrage leveren aan de recreatieve en
In dit gebied ligt ook de opgave voor energietransitie
iconische onderdelen op het gebied van recreatie,
ecologische opgaven.
met eventuele windturbines, zoals in de structuurvisie
beleving van het agrarische landschap en (commerciële)
benoemd. Bij de A4 bevinden zich nu acht windturbines,
vrijetijdsvoorzieningen. De ontwikkeling van (commerciële)
GEMEENTE HAARLEMMERMEER
86
ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040
>
Wat is daarvoor nodig? We zullen: • Bestaande groengebieden beter benutten en onderhouden en met elkaar verbinden voor meer kwaliteit. • Routenetwerk verbeteren, ontbrekende schakels in het netwerk aanleggen, jaagpaden langs de Ringdijk en agrarisch landschap beter toegankelijk maken. • Geplande groengebieden aanleggen (PARK21, Geniepark). • Groen in en om wijken maken, waarbij we zichtlijnen en andere kenmerkende landschapselementen beschermen en benutten. • Nieuwe groengebieden aanleggen. • In gesprek met de agrariërs zoeken naar een recreatieinclusieve toekomstbestendige landbouw waar het agrarische landschap optimaal beleefd kan worden.
<
>
We koppelen de groenopgave aan de uitvoeringsstrategie voor de gebiedsontwikkelingen. Nieuwe woon- en werkgebieden leiden ook tot nieuw groen. We zetten een deel van onze bijdrage ‘Ruimtelijke Investeringen Haarlemmermeer’, in voor ontwikkeling van onze groenstructuur. We onderzoeken hoe we de ontwikkeling van ons landschap en de financiering daarvan bij alle betrokken partijen kunnen agenderen. We stellen een nieuwe visie landschap en recreatie op om de oude Nota Groen en Recreatie (2007) te actualiseren. Ook dragen we bij aan het Regionaal Wandelnetwerk in Zuid-Kennemerland. Zo ontstaat een bewegwijzerd wandelnetwerk met Toeristische Overstappunten (TOP’s). Lees meer over: natuur en biodiversiteit, PARK21, toerisme, landbouw, gezondheid, fietsnetwerk, klimaatadaptatie, water, sporten, spelen en bewegen, Ringdijk, erfgoed, openbare ruimte, omgevingskwaliteit, economie, wonen GEMEENTE HAARLEMMERMEER
Er zijn veel routes om te fietsen en te wandelen in Spaarnwoude. Bijvoorbeeld langs molen De Veer.
87
ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040
Omgevingskwaliteit
(doelmatigheid), venustas (uiterlijk schoon) en firmitas (duurzaamheid) om de kwaliteit van bouwwerken te
Landschap en natuur, wonen en woonomgeving, ruimtelijk economische structuur
omschrijven. In de jaren tachtig werd een begrippenkader van drie bouwstenen voor omgevingskwaliteit geformuleerd, bestaande uit: gebruikswaarde (utilitas),
Waar staan we? Wat is er aan de hand?
zuinig op. In een sneller globaliserende wereld is de lokale
belevingswaarde (venustas) en toekomstwaarde
‘Omgevingskwaliteit’ beperkt zich niet tot gebouwen,
kwaliteit en herkenbaarheid van toenemend belang. Zo
(firmitas). Dauvellier en Alkema voegen in 2008
maar is gericht op de publieke ruimte als geheel, op
creëren we een onderscheidend aantrekkelijk verblijfs- en
herkomstwaarde toe aan dit begrippenkader om ook de
alles wat daarin voorkomt. Het gaat niet alleen over het
vestigingsklimaat met een karakter passend bij wie en wat
bestaande waarden uit het verleden te incorporeren.
visuele aspect (nu ‘welstand’ of ‘beeldkwaliteit’), maar
we willen zijn.
is gericht op het samengaan van herkomstwaarde, gebruikswaarde, toekomstwaarde en belevingswaarde.
De Romeinse bouwmeester Marcus Vitruvius Pollio
In het schema zijn deze begrippen opgenomen en verder
Goede kwaliteit van de omgeving ontstaat niet
gebruikte al rond zestig voor Christus de termen utilitas
uitgewerkt.
eenvoudigweg door het stellen van regels of juist het afschaffen daarvan. Het is ook geen kwestie van een matrix invullen en scores optellen. Er is geen absolute
Economisch belang
Sociaal duurzaam
Ecologisch duurzaam
Culturele identiteit
Gebruikswaarde
Functies op de goede plek; optimaliseren ruimtegebrek en bereikbaarheid
Ontmoeten Toegankelijk voor iedereen Keuzemogelijkheden
Schoon, heel veilig Gezond, gelukkig, plezierig Milieukwaliteit in balans
Keuzes kunnen maken Verscheidenheid Schoonheid
Belevingswaarde
Imago Aantrekkelijke uitstraling van plekken en gebouwen
Veilig voelen Innovatie Verbonden voelen Gelijkwaardigheid
Rust en ruimte Diversiteit, variatie in groen- en landschap Gezonde omgeving
Genieten van gebouwen, plekken en landschappen Contrastrijke verrassingsvolle omgeving Afwisseling
Toekomstwaarde
Flexibiliteit; inspelen op dynamiek Innovatie Waardevast
Ondernemen Flexibiliteit Organische groei Draagvlak Samen verantwoordelijk
Stabiele ecosystemen Robuust; bestendige structuren, duurzaam watersysteem, duurzaam bouwen en wonen CO2 in balans/ hernieuwbare energie/ kringlopen
Identiteit en continuiteit Erfgoed omarmen en beleven Culturele vernieuwing Oud en nieuw samen
Herkomstwaarde
Geschiedenis van een uniek vestigingsklimaat Waardeontwikkeling uit successie; - Lommerijk - Volwassen bomen - Bodemkwaliteit
Vertrouwde omgeving Plekken met herinneringen en verhalen
Historische groen-, wateren polderstructuren; basis voor nieuwe ecologische verbindingen, biodiversiteit en klimaatadaptatie Natuurbewustzijn (educatie)
Herkenning Eigenheid Historisch besef
kwaliteit. Goede omgevingskwaliteit ontwikkelt zich in
<
de tijd en in dialoog tussen de betrokkenen. Kwaliteit is mensenwerk: elkaar opzoeken en uitdagen, prikkelen, kennis, passie en creativiteit bundelen. Daarin ligt het directe verband tussen kwaliteit en duurzaamheid. Immers, wat ons dierbaar is, daar zijn we
Karakteristiek Belevingswaarde
Herkomstwaarde
Betekenis geven
Perspectief geven
Toekomstwaarde
De verschillende aspecten van omgevingskwaliteit zijn in dit schema uitgewerkt. Niet alles omvattend, maar wel onderwerpen die houvast bieden bij het gesprek over kwaliteit bij nieuwe ontwikkelingen en inbegrepen aan de openbare ruimte of gebouwen. Vrij naar Hooijmeijer (Kwaliteit in meervoud, 2001) en Van den Hof (PPS in de Polder, 2006).
Gebruikswaarde
Dynamiek GEMEENTE HAARLEMMERMEER
88
ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040
>
Herkomstwaarde heeft alles te maken met wie we zijn en
iedereen anders en hangt van oneindig veel factoren af.
lijnen en grote gebaren: zoals polderlinten, Hoofdvaart,
waar we vandaan komen. Dat beperkt zich niet tot erfgoed.
De belevingswaarde van omgevingskwaliteit leent zich
dijken, de randen van woonwijken, bedrijventerreinen en
De leesbaarheid van de geschiedenis van het landschap
uitstekend voor een permanente dialoog. Want als we er
de luchthaven. In die grootschalige structuur liggen her en
en het lokale collectieve geheugen spelen daarbij een
niet over praten bestaat het niet. Dit levert bij participatie
der besloten meer beschutte plekken van een menselijke
belangrijke rol. Agrariërs in de polder die vol trots vertellen dat
over de eigen leefomgeving de beste gesprekken op. Wat is
maat, gevormd door de erven rond boerderijen en de
ze de derde of soms zelfs de vierde generatie op de boerderij
de kwaliteit van uw omgeving en waarom vindt u dat? Het
kleinere dorpen. De noordelijke polders hebben elk hun
zijn, vertellen verhalen die ook voor nieuwkomers in de
antwoord op die vraag is nooit fout, maar geeft wel inzicht
eigen raamwerk van dijken, slotenpatronen en dorpen.
gemeente van belang zijn om aan hun nieuwe woonplaats
in hoe een ander zijn omgeving beleeft. Met dat inzicht is
Met eveneens grote contrasten tussen landschappen
en werkplek te hechten. Voor de noordelijke polders gaat die
het mogelijk om kwaliteit toe te voegen aan de omgeving,
die aan de horizon versmelten met de lucht en kleine
geschiedenis eeuwen terug, met dijkjes die de onstuimigheid
omdat we samen beter leren kijken.
beschutte plekken waar onder bomen of in dorpen
van het Oer-IJ en het Haarlemmermeer hebben gekend.
gewoond wordt. Omgevingskwaliteit is ook te vinden
Over de trekvaart verhuisden gegoede Amsterdamse
Kortom: omgevingskwaliteit is een van de meest dankbare
rond onze monumenten en bij bijzondere ‘ensembles’.
families als de Van Lenneps ieder jaar vanuit de stad naar
onderwerpen voor participatie, mits het debat goed
Het gaat hierbij niet alleen over bovengronds erfgoed,
hun buitenverblijf. Wereldwijd ongekende verhalen over
gevoerd wordt.
maar ook over een aardkundig monument als de oude
dijkenbouw, stoomgemalen en overwinningen op “de woeste Waterwolf” vormen een bron van trots en identiteit.
<
strandwal in Spaarnwoude. We leggen een relatie met de Omgevingskwaliteit in Haarlemmermeer
karakteristiek via ons erfgoed en de structuren. Niet al ons
De raamwerken van de verschillende polders zorgen
cultuurhistorisch erfgoed is nog zichtbaar, we kunnen daar
Gebruikswaarde is een meetbaar begrip. Is iets gemaakt
voor een goede omgevingskwaliteit. Het raamwerk van
meer aandacht aan geven bij het vormgeven van onze
waar het voor bedoeld is en functioneert het naar
de Haarlemmermeerpolder wordt gevormd door lange
omgeving.
Kaart Historische structuur
Kaart Moderne structuur
behoren? Ook in termen van schoon, heel en veilig is de gebruikswaarde te bepalen. Voor de openbare ruimte betekent dit: liggen de tegels recht zodat we onze benen niet breken en kunnen we de weg vinden? Er zijn voor veel situaties criteria op te stellen voor gebruikswaarde. Keurmerken als “beste getest” en “beste prijs/kwaliteit” zijn begrippen die we allemaal hanteren. Toekomstwaarde is ook betrekkelijk eenvoudig te beredeneren. Is iets duurzaam, gaat het lang mee, of wordt het zelfs meer waard in de tijd? Hier ligt ook een duidelijke relatie met duurzaamheid, circulariteit en ecologische principes. Waardeontwikkeling is een vorm van groei die niet ten koste gaat van iets. Belevingswaarde neigt naar mooi of lelijk, maar we willen het liefst bij dat oordeel wegblijven. Beleving is voor GEMEENTE HAARLEMMERMEER
89
ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040
>
Wat willen we bereiken?
versterken we de aantrekkelijkheid van ons woon-, werk-
rond monumenten en bij bijzondere ensembles,
en leefklimaat.
bijvoorbeeld de Geniedijk en forten van de Stelling van
bovenliggende doelstelling breed terug in veel van ons
We zien kansen voor omgevingskwaliteit als:
• We stellen per gebiedstype regieniveaus voor. Hierbij
beleid. Of het nu gaat om erfgoed, landschap, wonen,
• Een ruimtelijke verandering aansluit bij de kenmerken
geldt dat de regie op omgevingskwaliteit groter is
economie, mobiliteit of natuur. Met ontwikkelprincipes
van het gebied en de ruimtelijke samenhang vergroot.
naarmate de impact van een ontwikkeling op die
en duidelijke kenbare regels voor gebieden voeren we
• Een verandering een bijdrage levert aan het
omgevingskwaliteit groter is.
vooraf het juiste gesprek over kwaliteit. Dit helpt alle
gemeenschappelijke belang en de vastgestelde ambities
• Voor de gebieden van het raamwerk of voor grotere
partijen die in het ontwerpproces in onze leefomgeving
voor dat gebied.
ontwikkelingen gelden specifieke regels voor
een rol spelen. Door de ontwikkelprincipes en kenbare
• De vier waarden invulling krijgen en een balans
omgevingskwaliteit.
regels beschermen we het buitengebied voor
daartussen wordt bereikt.
• Voor reclame-uitingen hebben wij bijzondere regels
verrommeling en versnippering. We voorkomen dat
• Tijdig ontwerpers zijn ingeschakeld en het toevoegen
voor de omgevingskwaliteit. Reclame heeft vaak
de omgevingskwaliteit onder druk komt te staan door
van kwaliteit centraal staat in het ontwerpproces.
grote impact op de omgeving en daarom gaan wij er
‘vermarkting’ met als voorbeeld reclame. Door het
• Bewoners en andere betrokkenen vroeg worden
terughoudend mee om.
beleid voor omgevingskwaliteit hebben we dialoog
geconsulteerd over wat zij in hun omgeving als kwaliteit
• Voor bouwwerken die geen gebouw zijn, met een
over ontwikkelingen en brengen we het karakter van
ervaren.
hoogte van minimaal 20 meter hebben wij bijzondere
Omgevingskwaliteit is van ons allemaal en komt als
Amsterdam.
de polders in balans met de dynamiek die uit de markt
<
komt.
regels. Deze bouwwerken -zoals hoogspanningsmasten, We hebben de volgende ambities voor de instandhouding
windturbines, masten voor telecommunicatie – hebben
en ontwikkeling van de omgevingskwaliteit:
een grote impact op de omgeving.
• We beschermen en ontwikkelen de omgevingskwaliteit van de polderlinten en de polderwegen van de
Voor grootschalige ontwikkelingen en ontwikkelingen
Zorg voor een goede omgevingskwaliteit betekent
Haarlemmermeerpolder.
in onze te beschermen gebieden (raamwerk, Ringdijk
aandacht voor cultureel erfgoed, de kwaliteit van
• We beschermen en ontwikkelen de Ringdijk en Ringvaart
en Ringvaart, Spaarndammerdijk en IJdijken ensembles
natuur(schoon) en landschap, de stedenbouwkundige
van de Haarlemmermeerpolder als cultuurhistorisch,
en/of monumenten) zetten we het instrument
kwaliteit, de architectonische kwaliteit van bouwwerken
recreatief en toeristisch raamwerk dat dorpen en
‘beeldkwaliteitsplan’ in dat de omgevingskwaliteit moet
en de inrichting van de openbare ruimte. We zoeken
groene gebieden binnen en buiten de polder met elkaar
waarborgen, met eventueel ontwikkelprincipes.
naar samenhang op meerdere ruimtelijke schaalniveaus:
verbindt.
Ook borgen wij de omgevingskwaliteit van onze openbare
van structuur van het landschap tot en met de inrichting
• We beschermen en ontwikkelen de dijken in de
ruimte en recreatiegebied.
van de openbare ruimte en de architectuur van
noordelijke polders als cultuurhistorische, recreatieve en
Tenslotte is een deel van onze omgevingskwaliteit
bouwwerken. We streven daarbij altijd naar balans tussen
toeristische trekker.
opgenomen in de programmatische wensen en eisen
herkomstwaarde, belevingswaarde, gebruikswaarde
• We beschermen en ontwikkelen (enkele, bepaalde)
die wij hebben voor bijvoorbeeld openbare ruimte,
en toekomstwaarde. Dit vraagt om ontwerpkwaliteit
open gebieden/ landschappen in de gemeente, in het
hoeveelheid groen en water, sport- en speelvoorzieningen.
en dialoog, mensen die de opgave en de omgeving
besef dat dit voor inwoners en anderen belangrijk is
Bij het opstellen en/ of het toetsen van plannen borgen
met ‘ontwerpkracht’ benaderen. Publieke en private
(karakter van de polders, het gevoel van ruimte, uitzicht
we dit aspect. Of het nu gaat om uitleg-, inbreidings-,
partijen hebben een gedeelde zorg voor goede
en panorama’s).
verdichtings- of transformatieplannen op allerlei
omgevingskwaliteit. Want daarmee behouden en
• We beschermen en ontwikkelen de omgevingskwaliteit
schaalniveaus.
GEMEENTE HAARLEMMERMEER
90
ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040
>
Lees meer over verdichting en transformatie in het kader. De welstandscommissie zorgt voor de toetsing van
Verdichtingsvisie: verdichten om te behouden
aanvragen op basis van de Nota uiterlijk van bouwwerken Haarlemmermeer 2020. De gemeentelijk adviescommissie
De grote vraag aan ruimte voor woningen en andere
Ook in het stedelijk gebied houden we ruimte voor
voor omgevingskwaliteit zal die rol na de inwerkingtreding
functies leidt tot meer verstedelijking in de regio en in
groen, parken en pleinen.
van de Omgevingswet overnemen. De rol van de
de Randstad. Ook onze gemeentelijke ambities om te
gemeentelijke adviescommissie wordt breder dan die van
bouwen zijn groot. Ons open polderlandschap is des
Bij verdichten zijn de genoemde ambities in
de huidige welstandscommissie.
te meer een schaars en uniek landschap. Beperkingen
bovenstaande afbeelding uitgangspunt . Dat
om te bouwen in het buitengebied, onder meer door
betekent dat verdichting ook bijdraagt aan een
de luchtvaartcontouren, maken dat zogenaamde
sterke polderidentiteit en een leefbare en gezonde
We werken bovenstaande ambities uit in onze Nota
‘uitleglocaties’ eindig zijn. Verdichten en inbreiden
woonomgeving en bijvoorbeeld kansen biedt om
Omgevingskwaliteit. Deze nota bevat criteria die we
binnen onze kernen is de manier om ook in de
groene zones een volwaardig groenprogramma te
baseren op de aanwezige omgevingskwaliteit in een
toekomst te voorzien in de behoefte aan woningen
bieden.
gebied. Per gebied geven we op basis van een ruimtelijke
en ruimte voor recreatie en ontspanning te behouden.
analyse en beleidsanalyse aan wat de waardebepaling,
Verdichting is geen doel op zich, maar een middel om
Lees meer in de verdichtingsvisie over waar het
eventuele ontwikkelingen en beleidsintenties zijn voor de
open landschap te houden.
meer stads kan worden en waar het landelijk of
Wat gaan we doen?
dorps moet blijven. In de verdichtingsvisie staan ook
omgevingskwaliteit.
<
Haarlemmermeer heeft een breed aanbod aan
de uitgangspunten en regels waar ontwikkelaars
In de Nota Omgevingskwaliteit stellen we de volgende
landelijk wonen en groene, suburbane woonwijken. Er
en architecten zich aan moeten houden bij het
tien ‘gouden regels’ voor ontwikkelingen:
is grote vraag naar meer stedelijke woontypen; een
ontwerpen van gebouwen en gebieden.
1.
meer stadse omgeving met voorzieningen dichtbij
Kwaliteit is een gedeelde verantwoordelijkheid.
2. De mensen in de omgeving hebben een rol.
en goed openbaar vervoer. Voor starters of voor de
3. Er is samenhang tussen herkomst-, toekomst-,
groeiende groep ouderen die kleiner wil wonen binnen
gebruiks- en belevingswaarde.
het bereik van diverse voorzieningen. Door verschillen
4. Opvallen mag alleen in positieve zin.
in typen woonomgeving te realiseren voorkomen we
5. Een verandering wordt zorgvuldig ontworpen en dient
dat we een te eenzijdig aanbod krijgen.
meerdere belangen. 6. Een verandering draagt bij aan duurzame stedelijke ontwikkeling. 7. Een ruimtelijk ontwerp begrijpt en verrijkt de geschiedenis.
Door verdichting wordt het op sommige plaatsen meer stads. Daar is het drukker en staan gebouwen dichter bij elkaar. Daar wonen en werken mensen, zijn winkels, horeca en andere voorzieningen nabij. Die plekken zijn goed bereikbaar met de fiets en
8. Lange lijnen en bijzondere plekken worden beschermd.
openbaar vervoer. Maar dat betekent niet dat daar
9. De openbare ruimte heeft prioriteit.
alleen maar hoogbouw is. Er zijn verschillende vormen
10. Bij een ontwerp wordt rekening gehouden met de
van verdichting: compacte laagbouw, middenbouw,
snelheid van de waarnemer.
GEMEENTE HAARLEMMERMEER
menging van verschillende bouwtypen en hoogbouw.
91
ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040
>
Een gemeentelijke adviescommissie kan op basis van de
Ruimtelijke kwaliteit versterken
gouden regels en criteria nieuwe initiatieven beoordelen. De gebiedsgerichte welstandscriteria worden uiteindelijk als regel in het omgevingsplan opgenomen. Ook wordt de bescherming van monumenten, beschermde stadsen dorpsgezichten en karakteristieke bouwwerken in het omgevingsplan opgenomen. Lees meer over: landschap en groen, erfgoed, wonen, economie, datanetwerk en virtueel netwerk, energie, ondergrond, openbare ruimte
<
>
GEMEENTE HAARLEMMERMEER
92
ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040
Beschermen openheid Noord
Binnen de bufferzone maken we in het aangewezen
is van verstedelijking. De openheid is een groot kenmerk.
Landschap bufferzone ‘Haarlemmermeer-Noord’
zoekgebied voor zon (‘Zonnecarré’) de realisatie van
Het gebruik is grotendeels agrarisch en recreatief.
Het beleid voor de bufferzones heeft ervoor gezorgd
landschappelijke ingepaste zonneakkers mogelijk
Dit gebied valt grotendeels samen met het zuidelijk
dat het gebied tussen Amsterdam en Haarlem niet aan
met vergroting van de omgevingskwaliteit van het
agrarisch kerngebied.
elkaar is gegroeid tot één stedelijk gebied (voormalige
gebied. Dit volgens de voorwaarden in ons beleidskader
Wij bestendigen dit beleid. We willen het landschap
Rijksbufferzone ‘Amsterdam-Haarlem’). Ook de
zonneakkers. De gedachte is dat zonneakkers een
toegankelijker maken voor fietsers en wandelaars.
beperkingen van het Luchthavenindelingsbesluit
tijdelijk functie tijdens de energietransitie vormen, de
Voor de begrenzing bij Lisserbroek-Noord doen wij zo
hebben hieraan bijgedragen. De provincie heeft dit als
agrarische functie toegedeeld blijft en daarmee geen
nodig een voorstel aan de provincie om de begrenzing
‘bijzonder provinciaal landschap’ aangewezen. Ook de
sprake is van permanente verstedelijking. Die tijdelijkheid
daar aan te passen (indien nodig voor de beoogde en
term ‘Metropolitaan landschap’ wordt vaak gebruikt
borgen we publiekrechtelijk en privaatrechtelijk.
bekende woningbouw).
vanwege de rol in het stedelijk gebied. De openheid is een belangrijk kenmerk. Wij borduren voort op dit beleid
Lees meer over: beleid zonneakkers, energie, landschap,
onder specifieke ruimtelijke voorwaarden de mogelijke
en houden de begrenzing en term ‘bufferzone’ in stand.
wonen, landbouw, economie, agrarisch kerngebied
realisatie van eventuele windturbines toegestaan (zie de
Het landschap willen we toegankelijker maken voor
<
Binnen het Groene Hart is in overleg met de provincie
provinciale omgevingsverordening).
fietsers en wandelaars. Functies als recreatie, natuur en
Beschermen openheid Zuid
kringlooplandbouw willen we verder ontwikkelen, mits
Het beleid voor het Groene Hart heeft – samen met het
dit bijdraagt aan de leefbaarheid van de kernen in het
Luchthavenindelingbesluit Schiphol - ervoor gezorgd dat
Lees meer over: energie, landschap, wonen, landbouw,
gebied.
het zuidelijk deel van Haarlemmermeer gevrijwaard
economie, biodiversiteit, Luchthavenindelingbesluit
Het Groene Hart is aangewezen als NOVI-gebied.
Schiphol
GEMEENTE HAARLEMMERMEER
93
ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040
>
Natuur en biodiversiteit
Wat willen we bereiken? Onze ambities voor biodiversiteit:
Natuur en landschap
• Wij willen biodiversiteit zichtbaar en beleefbaar maken voor de inwoners en bezoekers van de
Waar staan we? Wat is er aan de hand?
Anders is het in de noordelijke polders, waar een aantal
gemeente.
De druk op de natuur is groot doordat ruimte schaars
natuurgebieden ligt met een veenweidegebied. Dit oude
• Wij willen bereiken dat iedereen in
is en vele functies dient. Het resulterende verlies aan
land heeft nog een grote biodiversiteit, alhoewel ook daar
Haarlemmermeer zich mede-eigenaar voelt van de
biodiversiteit leidt tot problemen. Niet alleen voor
schaalvergroting van de landbouw afbreuk heeft gedaan
natuur en zich in wil zetten voor het behoud hiervan.
de natuur, maar ook voor de mens. Een afname van
aan biodiversiteit. Veel delen van dit gebied ontwikkelen
Dit geldt voor inwoners, ondernemers, bezoekers en
natuur en biodiversiteit leidt tot hogere kosten voor
zich nu door tot een gemengd bos, met voortdurend
voor de gemeente.
gezondheidszorg, sociaalmaatschappelijke problemen
toenemende biodiversiteit.
• Wij willen een grote variatie aan biotopen met daarin vitale populaties van planten- en
en verminderde klimaatbestendigheid. De waarde van
<
diersoorten en verbindingen tussen de leefgebieden
vastgoed neemt af bij afwezigheid van natuur in de
De lijn omhoog is al gevonden: biodiversiteit wordt
omgeving en de landbouw is sterk afhankelijk van een
steeds meer een aandachtspunt in de bedrijfsvoering
behouden en realiseren.
gezond bodemleven, natuurlijke bestuivers zoals bijen en
van agrariërs. In stedelijk gebied en ook langs bermen
• Wij willen kansen aangrijpen om de biodiversiteit te
plaagbestrijding. Daarentegen loont investeren in natuur:
en waterwegen is het beheer veel meer dan vroeger
vergroten waar zich mogelijkheden voordoen.
de maatschappelijke baten overstijgen de kosten van
gericht op kleurrijke weiden en bermen en natuurinclusief
• Wij willen in al ons functioneren met zorg omgaan
aanleg en beheer met een factor 1,5 tot 2.
bouwen wordt steeds meer een logisch onderdeel
met de ecologische kwaliteiten van de stedelijke
van ruimtelijke ontwikkelingen. Tegelijkertijd staan we
omgeving en het buitengebied.
Op dit ogenblik is de biodiversiteit van de
voor grote uitdagingen zoals de woningbouwopgave,
• Wij willen het beheer van het eigen areaal richten
Haarlemmermeerpolder onder het gemiddelde van
klimaatverandering en immer toenemende druk op de
op versterking van de biodiversiteit.
vergelijkbare streken in Nederland. Voor een groot
openbare ruimte.
deel heeft dit te maken met de aanwezigheid van de luchthaven Schiphol en het grote aandeel aan agrarisch land, waar biodiversiteit na de Tweede Wereldoorlog lange tijd geen doel is geweest en de rationaliteit van
Natura 2000
de bewerking kenmerkend is voor het landschap. Er
In Nederland zijn 166 Natura 2000-gebieden aangewezen, waarvan 19 in Noord-Holland. In onze gemeente zijn
zijn relatief weinig (oudere) bossen die de biodiversiteit
geen Natura 2000-gebieden. Toch hebben we te maken met het beschermingsregime van Natura 2000 vanwege
omhoog brengen. Wat er is aan recreatiebos is meestal
de zogeheten externe werking, waarbij invloeden van buiten de aangewezen gebieden leiden tot effecten binnen
nog in ontwikkeling en staat op voedselrijke bodem. Er is
de gebieden. Voor onze gemeente beperkt zich dat tot de effecten van stikstofdepositie, recreatiedruk en eventuele
weinig open water en daardoor ook weinig variatie aan
effecten op het leefgebied van aangewezen soorten waarbij het leefgebied zich uitstrekt buiten de Natura
oevers. De bebouwde gebieden zijn in biodiversiteit vaak
2000-gebieden. Hier moet rekening mee worden gehouden bij ruimtelijke activiteiten en ontwikkelingen.
vergelijkbaar met de bebouwde gebieden van andere gemeenten op kalkrijke klei. Land en water zijn strak en economisch ingericht. GEMEENTE HAARLEMMERMEER
94
ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040
>
In samenhang met deze Omgevingsvisie hebben we de Natuurvisie 2040 opgesteld. De Natuurvisie schetst het
Natuurvisie Legenda
streefbeeld 2040; het ideaalplaatje zoals de gemeente
Bestaande en geplande groengebieden
Haarlemmermeer er in 2040 vanuit streven naar meer
Akker
biodiversiteit uit zou kunnen zien. Als uitwerking van dit streefbeeld zijn drie landschappelijke categorieën - stedelijk, agrarisch en natuur- en recreatiegebied omschreven vanuit het oogpunt van een biodiverse
Weide
Spaarndam
Bestaande, geplande en/of geprojecteerde verbindingen Ambi�es voor verbindingen binnen het netwerk Dijk
Penningsveer
omgeving. Daarnaast hebben we een streefbeeld
Haarlemmerliede
opgesteld voor de realisatie van een groen-blauwe structuur van ecologische verbindingen.
N
In de hoogstedelijke omgeving kenmerkt de inrichting
4km
zich door natuurinclusieve gebouwen en groene aders
Halfweg Zwanenburg
De Liede Nieuwebrug
09-10-2020
Boesingheliede
Haarlem
waarlangs flora en fauna zich kan bewegen. De ruimte is beperkt en wordt zoveel mogelijk multifunctioneel
Lijnden
Vijfhuizen
gebruikt waarbij opgaven voor biodiversiteit kunnen
Badhoevedorp
worden gecombineerd met opgaven voor recreatie
<
Amsterdam
Cruquius
en klimaatadaptatie. In laagstedelijke gebieden is sprake van een groen netwerk dat naast de functie voor biodiversiteit ook een gebruiksfunctie vervult (moestuinen,
>
Nieuwe Meer
Bennebroek Zwaanshoek
boomgaarden). Watergangen met ecologische oevers
Schiphol
vormen een belangrijk onderdeel van dit netwerk. Van
Hoofddorp
de bebouwde gebieden is in de dorpen de ruimte voor
Amstelveen
biodiversiteit het grootst, zowel in oppervlakte als in
Hillegom
De Hoek
Beinsdorp
aantallen biotopen. De dorpen kenmerken zich door groen in en nabij de directe leefomgeving in de vorm van plantsoenen en dorpsbosjes.
Nieuw-Vennep
De natuur- en recreatiegebieden vormen in het streefbeeld 2040 een belangrijke bron voor de
Aalsmeer
Rijsenhout Lisse
‘t Kabel
Lisserbroek
gemeentelijke biodiversiteit. De leeftijd van deze gebieden en de manier waarop ze beheerd worden
Burgerveen
leidt tot een steeds grotere biodiversiteit. De natuur- en
Abbenes
recreatiegebieden vormen een bron vanwaar planten en dieren via natte en droge ecologische verbindingen en
Uithoorn
Kudelstaart Weteringbrug
Buitenkaag
De Kwakel
Leimuiden
Huigsloot
stapstenen de gehele gemeente kunnen bereiken. GEMEENTE HAARLEMMERMEER
95
ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040
Het agrarisch gebied wordt met natuurgebieden en stedelijk gebied verbonden in een netwerk van verbindingszones en kleine groengebieden. Erfbeplanting, ecologische bermen en watergangen vormen de basis. Deze basis wordt aangevuld met natuurinclusieve landbouw op de percelen. Kruidenrijke akkerranden, strokenteelt, vogelakkers en overhoekjes met struweel en bomen bepalen het beeld. Ecologische verbindingen zoals die in (voorgaande) structuurvisies en groenstructuurplannen zijn opgenomen, evenals logische aanvullingen op het netwerk, vormen in combinatie met de verbindingen van het Natuurnetwerk Nederland (NNN) het gewenste raamwerk van ecologische verbindingen, weergegeven in het figuur op de volgende pagina. Bestaande verbindingen worden beschermd en waar mogelijk verbeterd. Kansen om
<
>
nieuwe verbindingen te realiseren, bijvoorbeeld bij gebiedsinrichting en -omvorming, worden benut.
Wat gaan we doen? Binnen onze gemeente hebben we slechts een beperkt oppervlak zelf in eigendom. Op deze gronden vormt natuur een integraal onderdeel van het afwegingskader bij activiteiten en ontwikkelingen. Kansen liggen in het combineren van opgaven. Bij woningbouw dient een groene, diverse leefomgeving niet enkel de biodiversiteit maar ook de leefbaarheid voor de inwoners, mogelijkheden voor waterretentie en behoud en herstel van het landschap. Behoud en realisatie van een groenblauwe structuur van ecologische verbindingen tussen en door onze kernen, agrarisch landschap en natuur- en recreatiegebieden zorgt niet enkel voor een duurzaam netwerk voor flora en fauna maar draagt ook bij aan een aantrekkelijk recreatief netwerk. Buurtmoestuin, aantrekkelijk voor mens en dier, in Venneperhout in Nieuw-Vennep. GEMEENTE HAARLEMMERMEER
96
ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040
De grootste oppervlakte binnen onze gemeente is in eigendom van of wordt beheerd door andere partijen.
Stikstofdepositie
• In alle andere gevallen is maatwerk nodig en moet
Daarom wordt ingezet op samenwerking, voorlichting,
De problematiek rond stikstof is complex en heeft
beoordeeld worden of stikstof geen belemmering is.
educatie en participatie.
mogelijk consequenties voor wat er mogelijk is aan
Wat is daarvoor nodig?
ruimtelijke ontwikkelingen binnen onze gemeente. Wij
Lees meer over: mobiliteit, economie, landbouw, wonen,
hechten groot belang aan een groene leefomgeving
geluid, lucht, luchthaven en luchtvaart
In de Natuurvisie wordt nog geen concrete uitwerking
en vinden de juiste balans tussen economische
gegeven aan de realisatie van het streefbeeld. Om inzicht
ontwikkeling en natuur een belangrijk uitgangspunt. De
te geven in acties die in het verlengde van de Natuurvisie
stikstofdepositie die het gevolg is van ontwikkelingen
opgepakt kunnen worden om tot het streefbeeld te
als woningbouw, bedrijventerreinen en aanleg
Toetszone ‘Beperking aantrekking vogels’ uit LIB
komen zijn uitvoeringsprincipes opgesteld, onder andere
infrastructuur, is daarbij een wezenlijk aandachtspunt.
In het Luchthavenindelingsbesluit (LIB) is een zone
ten aanzien van natuurinclusief bouwen, ontwikkeling
Deze visie heeft nog een onvoldoende detailniveau om
opgenomen waarbinnen beperkingen zijn voor het
van dorpsbosjes en bosgebieden, energieopwekking
aan te geven of de benoemde ontwikkelingen leiden
grondgebruik en functies die vogels kunnen aantrekken.
in agrarisch gebieden en beheer van het gemeentelijk
tot een onwenselijke stikstofdepositie. Er is momenteel
Dit om aanvaringen tussen vogels en vliegtuigen te
areaal. Bij ruimtelijke ontwikkelingen, ons dagelijks
te veel onzekerheid over zowel het toetsingskader voor
voorkomen. Op grond van artikel 2.2.3 van het LIB zijn
beheer van de openbare ruimte en in samenwerkingen
stikstof en over de effecten van de ontwikkelingen.
functies als viskwekerijen, buitenopslag of -verwerking van afvalstoffen, natuur- en vogelreservaten,
met externe partijen bieden de uitvoeringsprincipes
<
handvatten voor keuzes en om tot concrete acties te
Wel is duidelijk dat hier een opgave ligt en dat per geval
moerasgebieden en oppervlaktewateren groter dan
komen met als oogpunt het behouden dan wel versterken
beoordeeld moet worden of stikstof een belemmering
drie hectare niet toegestaan. In afwijking hierop
van de biodiversiteit. Waar mogelijk worden deze acties
oplevert. Voor concrete ontwikkelingen worden de
kan een ‘verklaring van geen bezwaar’ worden
gezamenlijk opgepakt met of in andere ruimtelijke
volgende afwegingskaders gevolgd:
aangevraagd.
processen zoals (herziening van) gemeentelijk beleid,
• Als de ontwikkeling zelf niet leidt tot stikstofdepositie
bestemmingsplannen, projecten en het dagelijks beheer
in een Natura 2000-gebied vormt stikstof geen
Lees meer: Luchthavenindelingsbesluit
van de openbare ruimte.
belemmering.
of bekijk de kaart
• Als een ontwikkeling leidt tot stikstofdepositie in een Lees meer over: Natuurvisie 2040
Natura 2000-gebied maar binnen het kader van de
Bij de toedeling van nieuwe functies en vormen van
Lees meer over: NNN in de provinciale
ontwikkeling zelf deze stikstofdepositie volledig wordt
grondgebruik toetsen wij aan deze zone. Wij passen
omgevingsverordening, landschap en groen, PARK21,
gesaldeerd volgens de vereisten van het geldende
ontwerpprincipes toe (of toetsen plannen hierop) die
toetsingskader dan is stikstof geen belemmering.
aantrekking van grote vogels – met name ganzen –
• Als een ontwikkeling leidt tot stikstofdepositie in een
voorkomen.
landbouw, bodem, wonen, stikstofdepositie, erfgoed
Natura 2000-gebied en deze kan alleen buiten de ontwikkeling zelf worden gesaldeerd dan dient die
Lees meer over: veiligheid, omgevingsveiligheid,
saldering te zijn geborgd conform het geldende
luchthaven en luchtvaart, water, landbouw,
toetsingskader voordat de ontwikkeling wordt
groen en recreatie
aangevangen en is stikstof geen belemmering.
GEMEENTE HAARLEMMERMEER
97
ONTWERP-OMGEVINGSVISIE HAARLEMMERMEER 2040
>
Erfgoed Natuur en landschap, wonen en woonomgeving, economie Waar staan we? Wat is er aan de hand? Grote delen van onze omgeving zijn voortdurend in verandering. Het landschap, de wegen, de akkers en weiden veranderen en worden aangepast aan nieuwe eisen en wensen van de tijd. Er komen nieuwe bedrijventerreinen, woningen, wegen en recreatiegebieden om even op adem te komen. We staan aan de vooravond van veel nieuwe opgaven. Denk aan de energietransitie, klimaatbestendigheid, de toekomst van veenweidegebieden, et cetera. De ruimtelijke impact hiervan op onze leefomgeving,
<
onze polders, ons landschap en onze gemeente is zeer groot. Dan is het goed om ons af te vragen hoe deze veranderingen kunnen plaatsvinden op een manier
IJmuiden
Erfgoed
Zaandam
Beschermd dorpsgezicht Gemeentelijk monument Provinciaal monument Rijksmonument Archeologische beperkingen Dijken Veenweide Droogmakerij Provinciale grenzen
Haarlem
Stedelijk gebied Beschermd dorpsgezicht: Spaarndam Beschermd dorpsgezicht: Spaarnwoude
Amsterdam
Beschermd dorpsgezicht: Oude kern Hoofddorp
>
Noo rd-H Zui olla d-H nd olla nd
Schiphol
die recht doet aan het karakter van onze gemeente. Pionieren zit ons in het bloed, maar hoe behouden
Hoofddorp
we het karakter van onze gemeente als het oude in aanraking komt met het nieuwe? Onze leefomgeving is geen leeg gebied waar we de
Nieuw-Vennep
ondergrond wegvegen en opnieuw kunnen beginnen. Het is de plek waar ons erfgoed zich bevindt. Met erfgoed bedoelen we historische gebouwen, objecten en landschappen, maar ook niet-tastbare waarden als verhalen en tradities. Beschermd erfgoed heeft een status als Rijks-, provinciaal, gemeentelijk of UNESCOmonument. Bekijk hier welke Rijksmonumenten een beschermde status hebben.