Nota verbonden partijen versie 1.0.pdf

27

4.4 Training raadsleden Zorg dat raadsleden voldoende kennis hebben over de mogelijkheden en onmogelijkheden ten aanzien van verbonden partijen. Opleidingen, workshops en discussiebijeenkomsten kunnen hier een grote bijdrage aan leveren. De ontwikkelingen ten aanzien van verbonden partijen gaat snel. In verschillende regio’s is hier veel beweging op en het is altijd leuk en leerzaam om in de keuken van andere regio’s te kijken. Soms fijn om dat bij een buurregio te doen of juist bij een regio die wat verder gelegen is.

UITGANGSPUNT 12 Training voor raadsleden verzorgen bij de start van elke raadsperiode Bij de start van elke raadsperiode starten nieuwe raadsleden, maar zullen ook raadsleden nog een periode aanblijven. Door eenmaal in de vier jaar een training te houden, krijgt elk raadslid een goede start ten aanzien van dit onderwerp. Daarnaast wordt er een handreiking beschikbaar gesteld over het onderwerp verbonden partijen.

4.5 Samenwerking structureel op de agenda zetten Door samenwerking structureel op de agenda te zetten van de raadsvergadering, zorgen we ervoor dat het onderwerp onder de aandacht blijft en niet wegzakt. De raad niet alleen tijdens een aanpassing van een gemeenschappelijke regeling of bij de jaarlijkse zienswijze op de begroting met de verbonden partijen in aanraking komt. Gedurende het jaar is er zoveel meer te melden. Als raad kan je ook altijd een directeur van de gemeenschappelijke regeling zelf uitnodigen om te vertellen wat de gemeenschappelijke regeling voor Heemstede doet. Daarnaast kan je als raad kenbaar maken wat zij belangrijk vinden om onder de aandacht van de gemeenschappelijke regeling te brengen. Dergelijke samenkomsten brengen vaak veel inzichten voor alle partijen.

28

BIJLAGE 1: VERBONDEN PARTIJEN HEEMSTEDE Publieke verbonden partij Veiligheidsregio Kennemerland (incl. GGD)

Rechtsvorm

Soort regeling

Deelnemers

Openbaar lichaam (wettelijk verplicht)

Beverwijk, Bloemendaal, Haarlem, Haarlemmermeer, Heemskerk, Heemstede, Uitgeest, Velsen, Zandvoort

Omgevingsdienst IJmond

Openbaar lichaam (wettelijk verplicht)

Burgemeestersregeling (portefeuillehouder sociale zaken zit in commissie publieke gezondheid) Collegeregeling

Werkvoorzieningsschap Zuid-Kennemerland Schoolverzuim en voortijdig schoolverlaten “West-Kennemerland” Bereikbaarheid ZuidKennemerland Gemeentelijke belastingen Kennemerland Zuid Gemeenschappelijke regeling Informatie Technologie* Samenwerking Sociale Zaken*

Openbaar lichaam

Collegeregeling

Gemeenschappelijk orgaan

Collegeregeling

Beverwijk, Bloemendaal, Haarlem, Heemskerk, Heemstede, Velsen, Zandvoort

Gemeenschappelijk orgaan Centrumgemeente

Collegeregeling

Bloemendaal, Haarlem, Heemstede, Zandvoort

Collegeregeling

Bloemendaal, Heemstede, Zandvoort

Centrumgemeente

Collegeregeling

Bloemendaal, Heemstede

Centrumgemeente

Collegeregeling

Bloemendaal, Heemstede

Beemster, Beverwijk, Bloemendaal, Edam-Volendam, Haarlem, Heemskerk, Heemstede, Landsmeer, Oostzaan, Purmerend, Uitgeest, Velsen, Waterland, Wormerveer, Zandvoort en provincie Noord-Holland Bloemendaal, Haarlem, Heemstede, Zandvoort

* Juridisch zijn het verbonden partijen. Vanuit het Besluit begroting en verantwoording worden verbonden partijen opgenomen in de paragraaf verbonden partijen als de begroting/jaarrekening geen onderdeel uitmaakt van de gemeentelijke begroting/jaarrekening. Bij deze regelingen is dit wel het geval, waardoor ze niet zijn opgenomen in de paragraaf verbonden partijen van zowel de begroting als de rekening van de gemeente Heemstede.

29

Private verbonden partijen Bank Nederlandse Gemeenten Stedin groep Meerlanden Stichting Regionaal Inkoopbureau IJmond en Kennemerland Stichting openbaar onderwijs Zuid-Kennemerland

Rechtsvorm

Soort regeling

Deelnemers

Naamloze vennootschap Naamloze vennootschap Naamloze vennootschap Stichting

N.v.t.

Alle gemeenten, provincies en rijksoverheden

N.v.t.

44 gemeenten

N.v.t.

Stichting

N.v.t.

Aalsmeer, Bloemendaal, Diemen, Haarlemmermeer, Heemstede, Hillegom, Lisse, Noordwijkerhout Beverwijk, Bloemendaal, Castricum, De Ronde Venen, Diemen, Heemskerk, Heemstede, Hillegom, Lisse, Noordwijk, Oostzaan, Ouder-Amstel, Teylingen, Uitgeest, Uithoorn, Velsen, Wormerland Bloemendaal, Haarlemmermeer, Heemstede, Zandvoort

N.v.t.

30

BIJLAGE 2: REGIONALE ACTIVITEITEN Naast deelnemen in verbonden partijen, heeft de gemeente zich aangesloten bij meerdere regionale initiatieven. In deze gremia worden onderwerpen besproken, waarvan een regionale aanpak wordt geprefereerd boven een lokale aanpak. Deze samenwerkingen berusten alleen op een bestuurlijk belang, waardoor het geen verbonden partijen zijn. De impact voor beleidvorming binnen de gemeente Heemstede is dusdanig groot dat we ze hier wel willen benoemen.

Metropoolregio Amsterdam De Metropoolregio Amsterdam (MRA) is een samenwerkingsverband van de provincie Noord-Holland en Flevoland, 32 gemeenten en de Vervoersregio Amsterdam. Elke gemeente en deelregio brengt kwaliteit in die het totaal versterken. De kracht van de MRA is de diversiteit, zowel economisch, stedelijk en landschappelijk. De MRA is verdeeld in 7 deelregio’s en de gemeente Heemstede is onderdeel van de deelregio Zuid-Kennemerland. De belangrijkste thema’s waar de MRA zich de komende periode op gaat focussen betreffen Economie, Ruimte en Mobiliteit.

31

Regio Zuid-Kennemerland In de regio Zuid-Kennemerland zijn de gemeenten Bloemendaal, Haarlem, Heemstede en Zandvoort verenigt. De regio heeft de ZuidKennemer Agenda op gesteld en het is de intentie deze agenda in alle vier de raden te laten vaststellen. In deze agenda zijn vijf belangrijke thema’s benoemd, waar de regio zich de komende periode op gaat focussen. De thema’s zijn: 1. Versterken van het landschap; 2. Beter benutten van ons economisch kapitaal; 3. Een plek voor iedereen; 4. Inspelen op het veranderende klimaat; 5. Verbinden van onze opgaven met betere bereikbaarheid. Binnen de regio wordt een aantal keer per jaar regionale bijeenkomsten gehouden waarbij alle vier de gemeenten aan kunnen sluiten. Daarnaast worden deze bijeenkomsten tweemaal per jaar aangevuld met de gemeenten van de regio IJmond (Beverwijk, Heemskerk, Velsen). Binnen de regio Zuid-Kennemerland een governance model vastgesteld om de slagkracht binnen de regio te versterken en uitvoering van de 5 focusthema’s beter te kunnen stroomlijnen.

Energieregio Noord-Holland Zuid In het klimaatakkoord is aangegeven dat elke regio in Nederland een Regionale Energiestrategie (hierna: RES) moet opstellen. De RES is een start voor een meerjarig programma waarin we samenwerken om te komen tot 35TWh duurzame energie opwek op land in 2030. In dit document wordt omschreven hoe en waar we duurzame energie opwekken, en hoe we de warmtetransitie (duurzame alternatieven voor aardgas) mogelijk maken, evenals de opslag en infrastructuur voor energie en warmte. De RES leidt tot locaties van energieprojecten, die uiteindelijk uitgevoerd gaan worden. Onderdeel van de RES vormt de regionale structuur warmte (hierna RSW). De RSW bestaat uit inzicht in de warmte vraag en het warmte-aanbod, een beschrijving van de mogelijkheden voor nieuw te ontwikkelen bovengemeentelijke warmte-infrastructuur en een toelichting op het doorlopen proces met stakeholders. De ontwikkeling van RES en RSW wordt gefaciliteerd door de programmaorganisatie RES NoordHolland Zuid. Zij werken in opdracht van 33 overheden. Ook de Energieregio Noord-Holland Zuid werkt met deelregio’s. De gemeente Heemstede is aangesloten op de deelregio IJmond en ZuidKennemerland.

In dit verband is op het gebied van duurzame opwek van zonne- en windenergie op land en voor de warmtetransitie naar aardgasvrij een nauwe samenwerking met de IJZK-gemeenten, waterschappen, waterleveranciers, netbeheerders en de provincie Noord-Holland

Arbeidsmarktregio In 2012 zijn in Nederland 35 arbeidsregio’s benoemd waarin gemeenten en UWV de dienstverlening aan werkgevers en werkzoekenden vormgeven. Gemeente Heemstede valt onder de arbeidsmarktregio Zuid-Kennemerland en IJmond. Binnen de arbeidsmarktregio wordt zowel uitvoering gegeven aan landelijks als regionale initiatieven op het gebied van regionale arbeidsmarkt.

32

BIJLAGE 3: RELEVANTE LITERATUUR In de afgelopen jaren zijn verschillende rapporten en handreikingen opgesteld die betrekking hebben op regionale samenwerking en verbonden partijen. Hieronder wordt een aantal stukken kort toegelicht. Grip op regionale samenwerking Deze handreiking is specifiek opgesteld voor raadsleden en griffiers. Hij is in 2015 uitgekomen en geeft een korte toelichting op de rol die raden hebben bij de oprichting en inrichting van verbonden partijen. Daarnaast biedt de handreiking steun bij het verankeren van hun rol en keuzes bij de invulling van de democratische kaderstelling en controle. Een digitaal exemplaar van deze handreiking is op onderstaande website terug te vinden. https://www.griffiers.nl/sites/www.griffiers.nl/files/documenten/Dossier%20Regionale%20Samenwe rking/Grip%20op%20Regionale%20Samenwerking.pdf Rapport wisselwerking Op initiatief van de Tweede Kamer is onderzoek gedaan naar de democratische legitimiteit van samenwerkingsverbanden. Dit onderzoek is gedaan door de Raad van Openbaar Bestuur (hierna: ROB). In het eerste deel van het advies gaf de ROB antwoord op de vraag wat onder democratische legitimiteit van samenwerking wordt verstaan en welke factoren het vermeende gebrek aan democratische legitimiteit beïnvloeden.

In het tweede deel (rapport Wisselwerking) van het advies geeft de ROB antwoord op de vraag hoe de democratische legitimiteit van samenwerkingsverbanden kan worden geborgd. Daartoe verkent de ROB het effect van een groter aantal samenwerkingsverbanden na de decentralisatie op het vermogen van de gemeenteraad om zijn rol waar te maken. Met dit advies wil de ROB pragmatische handelingsperspectieven bieden die kunnen bijdragen aan het versterken van de democratische legitimiteit van regionale samenwerkingsverbanden. Link naar rapport deel 1: https://www.raadopenbaarbestuur.nl/documenten/publicaties/2015/01/20/democratischelegitimiteit-van-samenwerkingsverbanden Link naar rapport deel 2: https://www.raadopenbaarbestuur.nl/documenten/publicaties/2015/12/16/wisselwerking

33

Voorbereiding wetsvoorstel Wet gemeenschappelijke regelingen In het regeerakkoord is opgenomen dat de Wgr moet worden aangepast om de politieke verantwoording over gemeentelijke samenwerking te verbeteren. Besluitvorming in een GR moet transparant zijn en betrokken raden moeten hun controlerende rol beter kunnen uitvoeren en zo nodig kunnen ingrijpen. Om het laatste te bereiken worden drie oplossingsrichtingen onderzocht: 1. Wijziging Wet gemeenschappelijke regelingen Met een aantal wijzigingen van de Wgr wil de minister de politieke verantwoording over GRen en de controlerende rol van raden versterken. Zij ziet deze wijzigingen in elk geval langs de volgende drie lijnen: (1) versterken controle binnen een GR, (2) meer invloed van de raad en (3) vergroten van de ruimte om samenwerking vorm te geven conform de lokale opgaven, wensen en cultuur. 2. Met de praktijk versterken van de legitimiteit van GR-en Voor de minister zijn de knelpunten en wensen uit de praktijk het uitgangspunt om te komen tot concrete voorstellen die bijdragen aan een goede balans tussen effectiviteit en legitimiteit van interbestuurlijke samenwerking. Zij wil hierover met tien samenwerkingsverbanden in gesprek.

De uitkomsten van deze gesprekken kunnen aanleiding geven tot wijziging van de Wgr of versterking van het aanbod voor toerusting en ondersteuning van raadsleden en griffiers en dragen zo bij aan de andere twee oplossingsrichtingen. 3. Toerusting en ondersteuning raadsleden en griffiers blijven op orde De bestaande mogelijkheden voor raden om invloed uit te oefenen op GR-en zijn niet altijd en overal goed bekend. De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties (hierna BZK) hecht eraan hier continue aandacht aan te schenken en beziet hoe het BZK de raden het beste kan blijven faciliteren bij het vervullen van hun rol bij interbestuurlijke samenwerking. Het rapport door PROOF richt zich op oplossingsrichting 1, versterking van raden bij effectieve samenwerking. Hierin worden de mogelijkheden voorgelegd tot wijziging van de Wgr en Gemeentewet in relatie tot de positie van de raad. Dit rapport is hier terug te vinden: https://proofadviseurs.nl/wp-content/uploads/2020/10/Versterking-Gemeenteraden-bij-EffectieveSamenwerking.pdf Oplossingsrichting twee is uitgewerkt door Berenschot en heeft geleid tot het rapport ‘Democratische legitimiteit bij interbestuurlijke samenwerking’. https://www.berenschot.nl/media/hvyhtzke/cases-berenschot__rapport_democratische_legitimiteit_bij_interbestuurlijke_samenwerking.pdf

34

BIJLAGE 4: VERKLARENDE WOORDENLIJST Verbonden partijen

Een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de gemeente een bestuurlijke en een financieel belang heeft.

Financieel belang

Een aan de verbonden partij ter beschikking gesteld bedrag dat niet verhaalbaar is, indien de verbonden partij failliet gaat onderscheidenlijk het bedrag waarvoor aansprakelijkheid bestaat indien de verbonden partij haar verplichtingen niet nakomt.

Bestuurlijk belang

Zeggenschap, hetzij uit hoofde van vertegenwoordiging in het bestuur, hetzij uit hoofde van stemrecht.

Juridische lijn

Wet- en regelgeving

Sturingslijn

Onderlinge afspraken binnen de gemeente, tussen gemeenten onderling of tussen de gemeente(n) en andere partijen.

Wet gemeenschappelijke regelingen

Gemeenschappelijke regeling

Openbaar lichaam

Bedrijfsvoeringsorganisatie Gemeenschappelijk orgaan Centrumgemeente

Regeling zonder meer Algemeen bestuur

Dagelijks bestuur

Raadsregeling

Deze wet is ingegaan op 1 januari 1985, waarin gemeenschappelijke regelingen worden getroffen tussen de openbare lichamen, gemeenten, provincies en waterschappen. Deze wet is de belangrijkste grondslag voor samenwerking tussen gemeenten, provincie en waterschappen, zoals intergemeentelijke samenwerking. Publiekrechtelijke rechtsvorm van een samenwerking tussen decentrale overheden (gemeenten, provincies en waterschappen) onderling. Een publiekrechtelijke rechtsvorm met een eigen rechtspersoonlijkheid. Zij heeft een geleed bestuur, bestaande uit een algemeen bestuur en een dagelijks bestuur. Een publiekrechtelijke rechtsvorm met een eigen rechtspersoonlijkheid. Zij heeft een enkelvoudig bestuur. Een publiekrechtelijke rechtsvorm met een beperkte rechtspersoonlijkheid. Zij heeft alleen een dagelijks bestuur. Een samenwerkingsvorm waarin deelnemers overeenkomen de bevoegdheden van een bestuursorgaan van de ene gemeente te mandateren aan een bestuursorgaan van een andere gemeente. Een samenwerkingsvorm zonder rechtspersoonlijkheid en waar delegeren en mandateren niet aan de orde zijn. In de meeste gevallen wordt vanuit de deelnemers een wethouders of burgemeester afgevaardigd om namens de gemeente zitting te nemen in het algemeen bestuur. In een enkel geval wordt door de regeling bepaald dat dit de burgemeester of een specifieke portefeuillehouder moet zijn.

Vanuit het algemeen bestuur wordt het dagelijks bestuur gekozen. Het totale stemrecht, vertegenwoordigd door het dagelijks bestuur, mag geen meerderheid van stemmen hebben in het algemeen bestuur. Een raadsregeling wordt getroffen door gemeenteraden (artikel 1, eerste lid van de Wgr). Bij een raadsregeling worden kaderstellende of verordenende bevoegdheden overgedragen.

35

Collegeregeling

Gemengde regeling Burgemeestersregeling

Oprichtingsfase Zienswijze procedure

Dubbele petten problematiek

Een collegeregeling wordt getroffen door het college. In veel gevallen moet de raad wel instemming verlening voor het aangaan van een regeling. Bij een collegeregeling worden bevoegdheden van het college overgedragen. Bij een gemengde regeling worden zowel raads- als collegebevoegdheden overgedragen. Een regeling waarin de bevoegdheden van een burgemeester worden overgedragen. Een burgemeestersregeling is een bijzondere collegeregeling. Moment van oriëntatie samenwerking tot en met besluit tot daadwerkelijk oprichting van een verbonden partij. Een instrument waarin de raad aan de GR haar standpunt ten aan zien van een specifiek onderwerp haar standpunt kenbaar kan maken. Wettelijk is vastgelegd dat de raad jaarlijks haar zienswijze kan geven op de begroting van de GR. wanneer de rol van eigenaar en opdrachtgever bij hetzelfde orgaan is belegd, kunnen beide rollen conflicterende belangen hebben.

36

BIJLAGE 5: CRITERIA AMBTELIJKE SAMENWERKING 1

Thema/ beleidsdoel

Beschrijving

Wijze van meten

Normen & realisatie

Kwaliteit

Hierbij wordt ervan uitgegaan dat de bedrijfsvoering in de breedte van de organisatie bijdraagt aan goede resultaten van de gemeente als geheel.

VNG-monitor Waarstaatjegemeente.nl; onderdeel Burgerpeiling. Tweejaarlijks wordt deze peiling in Heemstede gehouden. De scores worden afgezet tegen benchmark met gemeenten van gelijke omvang (referentie-gemeenten) en tegen landelijk gemiddelde van alle deelnemende gemeenten. In 2019 namen 42 referentiegemeenten deel aan het onderzoek.

Als norm wordt het landelijk gemiddelde gebruikt van laatste burgerpeiling (nu 2019) op de volgende onderwerpen: Waardering alle inspanning gemeente (H: 7,1 L: 6,7) Zorg voor woon en leefomgeving (H: 7,1 L 6,7) Samenwerking met inwoners (H:6,5 L: 6,1) Directe dienstverlening (H: 7,4 L:6,7) Communicatie en voorlichting (H: 7,1 L: 6,6) *H=Heemstede, L=landelijk

2

Efficiency (flexibiliteit en kosten)

Efficiency betekent een doeltreffende inzet van middelen (personeel en budget) in relatie tot de te realiseren kwaliteit (zie 1). Doeltreffende inzet betekent ook voldoende flexibiliteit om nieuwe opgaven en kwetsbaarheid op te kunnen vangen.

1. 2. 3.

4.

Loonkosten (exclusief cao-verhogingen) Formatie ontwikkeling (formatie op basis van 36 uur) Onder inhuur wordt verstaan: derden die tijdelijk en onder aansturing van gemeentelijk personeel taken voor de gemeente vervullen. De kosten voor het inlenen van personeel, welke in rekening worden gebracht op basis van een tarief voor het aantal gewerkte uren, vallen onder deze definitie. De inhuurcijfers worden gerapporteerd over de organisatie als geheel1. De reden hiervoor is dat we een relatief kleine organisatie zijn, waardoor vacatureruimte waarvoor ingehuurd kan worden (= vacaturepot; tijdelijke vervanging bij vacature, ziekte etc.) en inhuur ten laste van flexibel budget (specialisme, extra capaciteit en kunde) in een centraal budget staan en niet zijn verdeeld per afdeling. Sommige primaire afdelingen met veel uitvoerende taken (bijvoorbeeld Publiekszaken en IASZ) hebben een eigen inhuurbudget om pieken in productie op te vangen. In welke mate speelt het opvangen van kwetsbaarheid een rol. Dit kan erin gelegen dat er geen achtervang beschikbaar is, dan wel vanwege vereisten aan werkwijzen (bijvoorbeeld accountantsvoorschriften)

1.

2. 3. 4.

Huidige situatie gebaseerd op de begroting 2020 is de nullijn voor: o Loonkosten o Formatie ontwikkeling o En afwijkingen worden toegelicht, ook indien taak is uitgebreid Zie 1. Inhuur: als % van de loonkosten, afwijkingen in relatie tot voorgaand jaar verantwoorden (organisatie als geheel) Beschrijvend: de uitvoering van welke taken is kwetsbaar en waarom

1 De raad heeft op 8-11-2019 een motie aangenomen m.b.t. inhuur externen. Hierin werd gevraagd inzicht te geven in het totale budget zowel voor vast personeel als inhuur op aantal fte en totale loonsom, op jaarbasis en dit inzicht jaarlijks aan het eind van het jaar aan te leveren. In de jaarrekening over 2019 is dit reeds opgenomen.

37

Thema/ beleidsdoel

Beschrijving

Wijze van meten

Normen & realisatie

3

Specifieke kennis of specialisten nodig

Aangeven welke projecten stagneren door gebrek aan kennis of interne specialisten of vanwege complexe digitale projecten. Een criterium ook voor nieuwe samenwerkingen.

Beschrijvend

4

Ontwikkelings mogelijkheden personeel

Belangrijke reden voor ambtelijke samenwerking is ook het borgen en delen van specialistische kennis. Kleine gemeenten hebben een te kleine formatie vaak voor meerdere specialisten. Samenwerking verminderd ook de kwetsbaarheid op specialistische functies. Door ambtelijke samenwerking ontstaan er meer ontwikkelmogelijkheden voor medewerkers.

Medewerkers Tevredenheid Onderzoek (MTO) wordt in Heemstede om de 3 à 4 jaar uitgevoerd. In de huidige opzet worden 6 clusters uitgevraagd (10-20 vragen per thema): mijn werk, interne organisatie en strategie, arbeidsomstandigheden, collega’s, leidinggevenden, personeelsbeleid. Ontwikkelaspecten komen aan de orde bij de clusters mijn werk, leidinggevenden en personeelsbeleid.

MTO: Verhouding medewerkers bij de vraag ‘over het algemeen ben ik een zeer tevreden/tevreden/ontevreden/zeer ontevreden medewerker (2016: 21% - 70% - 8% - 1%) Gemiddeld cijfer cluster ‘mijn werk‘ (2016: 6,9) Gemiddeld cijfer cluster ‘leidinggevenden’ (2016: 6,6) Gemiddeld cijfer cluster ‘personeelsbeleid’ (2016: 6,2) (Organisatie als geheel of vervlochten teams als geheel)

38