Meicirculaire Gemeentefonds 2023 inclusief bijlage.pdf
Tekst van het document
Collegebesluit Collegevergadering: 20 juni 2023 Zaaknummer Team Portefeuillehouder Openbaarheid
: 1192954 : Financieel Beleid Heemstede : S.A. de Wit-van der Linden : Actief openbaar
Onderwerp Meicirculaire Gemeentefonds 2023
Samenvatting In de kaderbrief 2024-2027 en voorjaarsnota 2023 hebben wij aangekondigd u nader te informeren over de meicirculaire 2023 en de financiële effecten hiervan. Bij het opstellen van deze nota was de meicirculaire 2023 nog niet beschikbaar. Hiernaast geven wij u naar aanleiding van de geactualiseerde informatie een nieuw meerjarenperspectief. Alle in de tabellen genoemde bedragen moeten worden gelezen als x € 1.000. Tenzij anders vermeld. Daarnaast geldt - is een voordeel en + is een nadeel.
Juridisch en beleidskader N.v.t.
Besluit B&W 1. Kennis te nemen van de meicirculaire 2023; 2. Het voordelige effect met betrekking tot de uitkeringsjaren 2022 € 24.000 voordelig en 2023 € 31.000 voordelig te verwerken in de najaarsnota 2023; 3. De effecten met betrekking tot de uitkeringsjaren 2024 € 66.000 nadelig, 2025 € 44.000 voordelig, 2026 € 18.000 nadelig en 2027 € 19.000 nadelig, te verwerken in de begroting 2024-2027; 4. Dit besluit ter kennisname te brengen van de commissie Middelen (C-stuk).
Aanleiding Jaarlijks verschijnen meestal drie circulaires. De meicirculaire geeft de vertaling van de voorjaarsnota van het Rijk, de septembercirculaire de vertaling van de Miljoenennota, de decembercirculaire is op basis van de najaarsnota van het Rijk en rondt het uitkeringsjaar zoveel mogelijk af. De meicirculaire 2023 is volgens planning verschenen.
pagina 1 van 7
Motivering 1. Bijgesteld financieel meerjarenperspectief 2023 – 2027 Het bijgestelde structurele meerjarenperspectief ná verwerking van de financiële effecten van de meicirculaire 2023 ziet er als volgt uit. Financieel meerjarenperspectief
2023
2024
2025
2026
2027
Kadernota 2024-2027 en voorjaarsnota 2023
-44
1.049
642
3.997
3.372
Correctie incidentele baten en lasten
-328
-145
-113
173
900
Totaal stuctureel saldo kadernota 2024-2027 en voorjaarsnota 2023
-372
904
529
4.170
4.272
Effecten meicirculaire 2023
-55
66
-44
18
19
Bijgesteld structureel saldo
-427
970
485
4.188
4.291
In bovenstaande cijfers zijn nog geen aanvragen in het kader van de begroting meegenomen, zoals de in de kadernota voorgestelde verhoging van de OZB. De belangrijkste ontwikkelingen in deze meicirculaire zijn: - het bijstellen van de accressen 2022 - 2027 voor loon-prijsontwikkeling; - een structurele rijksbijdrage van € 1 miljard vanaf 2027 vooruitlopend op de nieuwe financieringssystematiek. Bij de septembercirculaire 2022 heeft het kabinet eenmalig € 1 miljard voor 2026 beschikbaar gesteld; - de verwerking van het financieel principeakkoord van het Rijk en de VNG over de hervormingsagenda jeugdzorg en het beschikbaar stellen van de extra compensaties jeugdzorg 2024 en 2025. 2. Uitkomsten meicirculaire 2023 In onderstaande tabel worden de financiële effecten van de meicirculaire weergegeven. Dit overzicht bestaat uit twee delen. Deel A is een algemeen te besteden deel. Deel B bestaat uit middelen die worden toegekend aan de gemeente met een bepaald doel. Soms hoort hier ook een uitbreiding van taken bij of een nieuwe taak. De gemeente kan echter besluiten deze middelen anders te besteden. De middelen onder B hebben een budgettair neutraal karakter omdat hier ook lasten tegenover staan. Sommige budgetten komen al in eerdere circulaires voor of zijn op basis van een toezegging in de kadernota geraamd.
Deze bedragen worden in mindering gebracht van de nu bekendgemaakte bedragen. Per onderwerp wordt dit genoemd als het van toepassing is.
pagina 2 van 7
Effecten meicirculaire 2023 in € 1.000 (pus is nadeel en min is voordeel) Gemeentefonds t/m decembercirculaire 2022
2022
2023
2024
2025
2026
2027
-41.450
-41.926
-44.104
-45.948
-44.263
-44.811
A. Mutaties te verrekenen met algemene middelen Financieringssystematiek 1 Al verwerkt in kadernota 2.
-1.039 1.050
Extra compensatie jeugdzorg (2024/2025 afgerekend, 2026/2027 verwacht) Al verwerkt in kadernota
-1.190 1.209
3. Integraal zorgakkoord 4. WOZ aanpassing rekentarieven en actualisatie belastingcapaciteit 5. Overige
Extra compensatie jeugdzorg (korting extra besparing 2025 € 500 mln.) Stelposten korting extra besparing 2026 € 500 mln. en 2027 € 511 mln.)
3.
Overheveling Integratieuitkering Brede school/combinatiefuncties naar specifieke uitkering
-525 506
-138
-134
-134
483
483
483
483
-24
24
-436
-426
-304
-322
-24
-31
66
-44
18
19
-313 165
-698 528
-1.161 891
-1.247 1.089
-1.290 1.155
431
331
121
121
121
-130
-126 294
-126 292
10
10
10
431
121
121
4. Terugdraaien eigen bijdrage abonnementstarief Wmo Herinvoering inkomensafhankelijk eigen bijdrage Wmo 5. Overige Gemeentefonds t/m meicirculaire 2023
-748 721
-55
B. Mutaties met beleidsdoel Accresontwikkeling meicirculaire 2023 (loon-en prijsontwikkeling) 1 Al verwerkt in kadernota 2.
-1.172 1.209
-103
10
0
-130
-39
162
572
493
-41.474
-42.087
-44.077
-45.830
-43.673
-44.299
A. Toelichting mutaties te verrekenen met algemene middelen Dit betreft posten die verrekend worden met de algemene middelen. Het voordeel 2022 € 24.000 en 2023 € 31.000, totaal € 55.000 zal worden verwerkt in de najaarsnota 2023. De effecten 2024 t/m 2027 bedragen voor 2024 € 66.000 nadeel, 2025 € 44.000 voordeel, 2026 € 18.000 nadeel en 2027 € 19.000 nadeel. Deze zullen worden verwerkt in de begroting 2024-2027. A1 Financieringssystematiek 2023
2024
2025
2026
Financieringssystematiek Al verwerkt in kadernota
2027 -1.039 1.050
Vooruitlopend op een nieuwe financieringssystematiek heeft het kabinet in de septembercirculaire 2022 voor 2026 eenmalig € 1 miljard beschikbaar gesteld. Dit bedrag is in de meicirculaire 2023 vanaf 2027 structureel opgenomen. Hiervan wordt door het Rijk bij de komende septembercirculaire nog € 76 miljoen in het BTW compensatiefonds gestort, waardoor er € 924 miljoen beschikbaar blijft. In de cijfers hebben we hier al rekening mee gehouden. Het netto bedrag (na storting in het BTW compensatiefonds) is voor Heemstede € 1.039.000. In de kadernota is rekening gehouden met € 1.050.000. A2 Extra compensatie jeugdzorg 2023 Extra compensatie jeugdzorg (2024/2024 afgerekend, 2026/2027 verwacht) Al verwerkt in kadernota
Rijksbeleid pagina 3 van 7
2024 -1.190 1.209
2025 -1.172 1.209
2026 -748 721
2027 -525 506
Het Rijk en de VNG hebben 18 april dit jaar een financieel principeakkoord bereikt voor de Hervormingsagenda Jeugd. In de meicirculaire wordt voor jeugdzorg, onder voorbehoud van omzetting naar een definitief akkoord op de Hervormingsagenda, voor 2024 € 1.363 miljoen en voor 2025 € 859 miljoen aan het Gemeentefonds toegevoegd. Voor de jaren 2026 en verder zal toevoeging aan het Gemeentefonds plaatsvinden na het advies van de deskundigencommissie en besluitvorming daarover. Zie onderstaande tabel. Rijk - compensaties jeugdzorg (in miljoenen euro's) Basis afspraak Af: Dossiers hervormingsagenda Af: Ministerie van VWS uitvoering hervormingsagenda exclusief extra besparingen Af: extra maatregelen (besparing) inclusief extra besparingen
2024 -1.828 374 91 -1.363 0 -1.363
2025 -1.828 374 95 -1.359 500 -859
2026 -1.828 961 pm -867 500 -367
2027 -1.828 1.017 pm -811 511 -300
In bovenstaande tabel ziet u dat het Rijk vanaf 2025 extra besparingen doorvoert. Voor 2025 en 2026 is dat € 500 miljoen en vanaf 2027 structureel 511 miljoen. Het kabinet heeft besloten dat deze besparing een Rijksverantwoordelijkheid is. Het is aan het Rijk deze extra besparing in te vullen met (wettelijke) maatregelen die aanvullend zijn op de Hervormingsagenda. Het gaat om maatregelen waardoor gemeenten minder middelen nodig hebben of waarbij alternatieve inkomsten gegenereerd worden door middel van de invoering van een eigen bijdrage. Gevolgen Heemstede 1. De compensaties exclusief de hierboven genoemde extra besparingen zijn opgenomen in deze post A2 (zie onderstaande tabel). De bij deze meicirculaire uitgekeerde compensaties 2024 (€ 1.363 miljoen) en 2025 (€ 1.359 miljoen) zijn voor Heemstede respectievelijk € 1.190.000 en € 1.172.000. Voor de te verwachten compensaties 2026 (€ 867 miljoen) en 2027 (€ 811 miljoen) zijn stelposten opgenomen conform de richtlijnen van de provincie, voor 2026 € 748.000 (100%) en voor 2027 € 525.000 (75% van € 700.000). In onderstaande tabel ziet u deze bedragen terug. In de tweede regel is opgenomen wat al in de kadernota is verwerkt. Heemstede - compensaties jeugdzorg exclusief extra besparingen Compensaties exclusief extra besparingen (2024-2026 100%, 2027 75%) Al verwerkt in kadernota Nog te verwerken
2024 -1.190 1.209 19
2025 -1.172 1.209 37
2026 -748 721 -27
2027 -525 506 -19
De extra doorgevoerde besparingen van het Rijk zijn voor Heemstede budgettair neutraal omdat hier extra baten in programma 6 tegenover staan. Daarom zijn deze posten opgenomen onder B2 (mutaties met beleidsdoel). De bij deze meicirculaire door het Rijk gekorte extra besparing 2025 (€ 500 miljoen) bedraagt voor Heemstede € 431.000. Voor de te verwachten besparingen 2026 (€ 500 miljoen) en 2027 (€ 511 miljoen) zijn stelposten opgenomen conform de richtlijnen van de provincie. Voor 2026 is dit € 431.000 (100%) en voor 2027 € 331.000 (75% van € 441.000). Heemstede - extra besparingen jeugdzorg extra besparing (2024-2026 100%, 2027 75% Al verwerkt in kadernota Nog te verwerken
pagina 4 van 7
2024 0 0 0
2025 431 0 431
2026 431 0 431
2027 331 0 331
A3 Integraal zorgakkoord 2023
2024
Integraal zorgakkoord
2025 -138
2026 -134
2027 -134
Het kabinet stelt vanaf 2025 structureel extra middelen (€ 110 miljoen) beschikbaar aan gemeenten samenhangend met het Integraal Zorgakkoord, ter compensatie van gemeenten voor gestegen kosten als gevolg van de invoering van het abonnementstarief Wmo. Bij de kadernota is aangegeven dat we dit niet nodig hebben binnen ons Wmo budget. A4 WOZ actualisatie belastingcapaciteit 2023 -55
WOZ aanpassing rekentarieven en actualisatie belastingcapaciteit
2024 483
2025 483
2026 483
2027 483
De belastingcapaciteit is één van de maatstaven voor de hoogte van de algemene uitkering uit het Gemeentefonds. De belastingcapaciteit wordt bepaald door de WOZ waarde en het gemiddeld landelijk OZB tarief. De algemene uitkering wordt met deze belastingcapaciteit gecorrigeerd. In Heemstede is de WOZ waarde met 4% gestegen, terwijl dit landelijk 3% is. Omdat de WOZ waarde van Heemstede meer stijgt dan het landelijk gemiddelde is de belastingcapaciteit van Heemstede dus ook hoger dan het landelijk gemiddelde. De algemene uitkering voor Heemstede wordt daarom met € 483.000 omlaag bijgesteld. De belastingcapaciteit is gebaseerd op de actuele cijfers van de GBKZ (Gemeentebelastingen Kennemerland Zuid). De WOZ waarde is gebaseerd op de WOZ waarde 2023 (peildatum 1 januari 2022) vermeerderd met een waardestijging 2022 voor woningen van 4% (landelijk 3%) en niet woningen 0% (landelijk 2%). In deze meicirculaire is rekening gehouden met de in juni ontvangen voorlopige belastingcapaciteit 2023. Deze is iets lager dan waar rekening mee is gehouden in de kadernota. Dat geeft een voordeel van € 55.000 in 2023. A5 Overige Dit betreft: Overige ontwikkelingen uitkeringsfactor (o.a. ontwikkeling uitkeringsbasis) Loon-en prijsbistellingen 2023 Participatie, jeugdzorg en voogdij 18+ Hoeveelheidsverschillen (actualisatie maatstaven) Overige
2022 -24
-24
2023 174 -77 -68 -5 24
2024 -153 -146 -122 -15 -436
2025 -159 -109 -143 -15 -426
2026 -142 -2 -145 -15 -304
2027 -165 4 -147 -14 -322
B. Toelichting mutaties toegekend met een beleidsdoel Dit zijn posten uit het Gemeentefonds die een beleidsdoel hebben. Deze zullen worden geoormerkt en zijn budgettair neutraal. Dat wil zeggen: tegenover een bate uit het Gemeentefonds staat een budget (lasten)verhoging in de programma’s of tegenover een onttrekking uit het Gemeentefonds staat een budget (lasten)verlaging in het programma. B1 Accresontwikkeling meicirculaire 2023 Accresontwikkeling meicirculaire 2023 (loon-en prijsontwikkeling) Al verwerkt in kadernota
Accresontwikkeling meicirculaire 2023 pagina 5 van 7
2023 -313 165
2024 -698 528
2025 -1.161 891
2026 -1.247 1.089
2027 -1.290 1.155
De eerste regel betreft de in meicirculaire 2023 opgenomen loon-en prijsontwikkeling (LPO)accressen voor de jaren 2023 tot en met 2027. Er is sprake van een opwaartse bijstelling voor alle jaren. De in de kadernota opgenomen bedragen ziet u in de tweede regel. In onderstaande tabel is de accresontwikkeling in de jaren opgenomen. Een jaarlijkse loon-en prijsbijstelling 2023 is structureel en dus cumulatief. Accresontwikkeling meicirculaire 2023 in miljoenen euro's LPO bijstelling (nabetaling) accres 2022 in 2023 LPO bijstelling accres 2023 LPO bijstelling accres 2024 LPO bijstelling accres 2025 LPO bijstelling accres 2026 LPO bijstelling accres 2027
Accresontwikkeling Heemstede in euro's Af: waarvan al verwerkt in kadernota Nog te verwerken
2023 -127 -145
2024 -127 -145 -338
2025 -127 -145 -338 -431
2026 -119 -139 -299 -336 -208
-272
-610
-1.041
-1.101
-313.000 165.000 -148.000
2027 -115 -135 -291 -326 -202 -78 -1.147
-698.000 -1.161.000 -1.244.000 -1.290.000 528.000 891.000 1.089.000 1.155.000 -170.000 -270.000 -155.000 -135.000
De bovenstaande nog te verwerken positieve accresontwikkeling wordt gereserveerd voor toekomstige loon-en prijsontwikkelingen. Nieuwe financieringssystematiek Het kabinet heeft besloten om het Gemeentefonds voor de volume-ontwikkeling vanaf 2027 te indexeren op basis van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product. De nieuwe financieringssystematiek houdt in dat de volumeontwikkeling van het Gemeentefonds vanaf 2027 wordt gebaseerd op een historisch gemiddelde van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp). Hiervoor is in de Voorjaarsnota 2023 van het Rijk een budget gereserveerd van € 150 miljoen in 2027 en € 300 miljoen in 2028. In de meicirculaire 2023 is de nieuwe financieringssystematiek nog niet verwerkt. B2 Extra compensatie jeugdzorg (korting Rijk extra besparing 2025 € 500 mln. tot € 511 mln. in 2027) 2023
2024
Extra compensatie jeugdzorg (korting extra besparing 2025 € 500 mln.) Stelposten korting extra besparing 2026 € 500 mln. en 2027 € 511 mln.)
2025 431
2026
2027
431
331
Zie de toelichting bij post A2. B3 Overheveling Integratie-uitkering Brede school/combinatiefuncties naar specifieke uitkering 2023 Overheveling Integratieuitkering Brede school/combinatiefuncties naar specifieke uitkering 121
2024 121
2025 121
2026 121
2027 121
Op 8 februari 2023 is de nieuwe regeling specifieke uitkering voor de sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en sociale basis 2023-2026 (SPUK-SGCS) gepubliceerd. De bestaande brede regeling combinatiefuncties, die via het Gemeentefonds werd uitgekeerd, vervalt hiermee. Vanaf 2023 worden de baten nu specifiek als rijksbijdrage in programma 5 geraamd en niet meer in het Gemeentefonds. B4 Terugdraaien eigen bijdrage abonnementstarief Wmo en herinvoering Inkomensafhankelijke pagina 6 van 7
eigen bijdrage Wmo 2023
2024
Terugdraaien eigen bijdrage abonnementstarief Wmo Herinvoering inkomensafhankelijk eigen bijdrage Wmo
2025 -130
2026 -126 294
2027 -126 292
Het abonnementstarief in de Wmo wordt afgeschaft (geraamde opbrengst € 95 miljoen per jaar vanaf 2025). In de plaats daarvan wordt de inkomensafhankelijke eigen bijdrage Wmo heringevoerd (geraamde opbrengst € 225 miljoen vanaf 2026). B5 Overige taakmutaties Flankerend beleid energiearmoede Dienstverlening gemeenten aanpak armoede en schulden Leerlingenvervoer Oekraïne Taal voor ontheemden uit Oekraïne Armoedebestrijding kinderen
2023 -32 -26 -27 -17 -102
Planning/uitvoering N.v.t
Samenwerking en communicatie N.v.t
Duurzaamheid N.v.t.
Bijlagen • Bijlage 1: Meicirculaire 2023
pagina 7 van 7
2024
2025
2026
2027
10 10
10 10
10 10
10 10
Gemeentefonds
Meicirculaire 2023
de gemeentebesturen, ter attentie van de raden en de colleges van B&W
DGOBDR/ Bestuur, Financiën en Regio’s Turfmarkt 147 Den Haag Postbus 20011 2500 EA Den Haag www.rijksoverheid.nl Contactpersoon eventuele vragen per e-mail postbus.gf@minbzk.nl Datum 31 mei 2023 Kenmerk 2023- 0000285703
Onderwerp Doelstelling Juridische grondslag Relaties met andere circulaires
Ingangsdatum Geldig tot
meicirculaire gemeentefonds 2023 bekendmaking van beleid en het geven van informatie decembercirculaire 2022 (2022-0000678404); septembercirculaire 2022 (2022-0000522394); meicirculaire 2022 (2022-0000259109) 31 mei 2023 1 juli 2024
Meicirculaire gemeentefonds 2023
Voorwoord Voor u ligt de meicirculaire gemeentefonds 2023. Deze circulaire informeert u over de gemeentefondsuitkeringen voor 2023 en verder, gebaseerd op de voorjaarsbesluitvorming van het Rijk. De politiek-bestuurlijke zaken worden in hoofdstuk 1 belicht. De circulaire is in belangrijke mate een financieel-technisch document. Vooral de latere hoofdstukken richten zich op de doelgroep van financieel specialisten. Ik wens u veel succes toe bij de uitvoering van uw taken. Mede namens de Staatssecretaris van Financiën – Fiscaliteit en Belastingdienst, De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
Hanke Bruins Slot
Meicirculaire gemeentefonds 2023
Meicirculaire gemeentefonds 2023
Inhoudsopgave 1
2
Hoofdpunten .......................................................................................................1 1.1
Inleiding .....................................................................................................1
1.2
Algemene uitkering ......................................................................................1
1.3
Decentralisatie- en integratie-uitkeringen........................................................3
Algemene uitkering ..............................................................................................4 2.1
Inleiding .....................................................................................................4
2.2
Wijzigingen in de omvang van de algemene uitkering .......................................4
1.
Accres ........................................................................................................5
2.
Plafond BTW-compensatiefonds .....................................................................8
3.
Financieringssystematiek ..............................................................................9
4.
Loon- en prijsbijstelling 2023: Participatie.......................................................9
5.
Flankerend beleid energiearmoede ............................................................... 10
6.
Dienstverlening gemeenten aanpak armoede en schulden ............................... 10
7.
Jeugdzorg ................................................................................................. 10
8.
Loon- en prijsbijstelling 2023: AP Jeugdhulp ................................................. 11
9.
Loon- en prijsbijstelling 2023: Voogdij 18+ ................................................... 11
10.
Compensatieregeling voogdij 18+ ................................................................ 11
11.
Werkdrukverlaging jeugdbescherming .......................................................... 11
12.
Integraal zorgakkoord (Wmo abonnementstarief) .......................................... 12
13.
Eigen bijdrage Wmo ................................................................................... 12
14.
Overgangsrecht levenslang ......................................................................... 12
15.
Voorschoolse educatie ................................................................................ 12
16.
Versterking dienstverlening gemeenten ........................................................ 13
17.
Wet nieuwe procedure vaststelling verkiezingsuitslag ..................................... 13
18.
Permanente registratie kiezers buitenland ..................................................... 14
19.
Kiescollege niet ingezeten ........................................................................... 14
20.
GDI voorzieningen 2022 ............................................................................. 14
21.
Handhaving energielabel C kantoren ............................................................ 14
2.3
Verdeling mutaties algemene uitkering ......................................................... 15
2.4
Overige mededelingen algemene uitkering .................................................... 16
2.4.1 Bommenregeling........................................................................................ 16 2.5
Veranderingen in het verdeelstelsel .............................................................. 17
2.5.1 Maatstaf ozb: WOZ-waardering en aanpassing rekentarieven .......................... 17 2.5.2 Maatstaven, gewichten, uitkeringsfactor en overige uitkeringsonderdelen ......... 17 3
Decentralisatie- en integratie-uitkeringen.............................................................. 22 3.1
Inleiding ................................................................................................... 22
3.2
Omvang en verdeling decentralisatie- en integratie-uitkeringen ....................... 22
1.
Wet Goed Verhuurderschap ......................................................................... 23
2.
Einde Lening Inburgeringsplicht (ELIP) ......................................................... 24
Meicirculaire gemeentefonds 2023
3.
Outreachend werken .................................................................................. 24
4.
Taal voor ontheemden uit Oekraïne .............................................................. 24
5.
Begeleiding jongeren naar werk ................................................................... 25
6.
Aanpak lerarentekort G4 ............................................................................. 26
7.
Jeugdcontributie bibliotheken ...................................................................... 26
8.
Leerlingenvervoer Oekraïne ......................................................................... 26
9.
Bodembescherming .................................................................................... 27
10.
Voorkomen van dakloosheid ........................................................................ 27
10a. Nationaal Actieplan Dakloosheid .................................................................. 27 10b. Pilot EU burgers.......................................................................................... 27 11.
RES regio’s................................................................................................ 28
12.
Voogdij 18+ Compensatieregeling (IU) ......................................................... 28
13.
Voogdij 18+ bijzondere functies (IU) ............................................................ 28
14.
Inkomstenderving 2020 en 2021 ................................................................. 28
15.
Maatschappelijke begeleiding ...................................................................... 29
16.
Loon- en prijsbijstelling 2023 Voogdij 18+ (IU).............................................. 29
17.
Loon- en prijsbijstelling 2023 Participatie (IU) ............................................... 29
18.
Loon- en prijsbijstelling 2023 Beschermd Wonen (IU) ..................................... 30
19.
Versterking dienstverlening gemeenten: personen met verward gedrag ............ 30
3.3. Verdeling bestaande decentralisatie- en integratie-uitkeringen en overige mededelingen ...................................................................................................... 31 3.3.1 Maatschappelijke opvang ............................................................................ 31 3.3.2 Armoedebestrijding kinderen ...................................................................... 31 3.3.3 Kinderen in een AZC .................................................................................. 32 3.3.4 Voorschoolse voorzieningen peuters ............................................................. 32 3.3.5 Faciliteitenbesluit opvangcentra (nabetaling 2021) ......................................... 32 3.3.6 Ophoging decentralisatie-uitkering Vrouwenopvang ....................................... 32 3.3.7 Basisregistratie Personen (BRP): centralisering inschrijving vergunninghouders . 33 3.3.8 Knelpunten verdeelproblematiek.................................................................. 33 4
Overige mededelingen ...................................................................................... 34 4.1
Inleiding ................................................................................................... 34
4.2
Gemeentefondstotalen, bevoorschotting en nominale ontwikkelingen ............... 34
4.3
Energietoelage 2023 .................................................................................. 35
4.4
Beschermd Wonen ..................................................................................... 35
4.5
Regiowijziging Veenendaal .......................................................................... 35
4.6
Nacalculatie suppletie-uitkering IUSD ........................................................... 36
4.7
Landelijk gemiddelde kengetal belastingcapaciteit .......................................... 36
4.8
Redelijk peil 2024 ...................................................................................... 36
4.9
Integraal overzicht financiën gemeenten ....................................................... 36
4.10
Verfijning Iv3 Wmo en Jeugd ....................................................................... 36
4.11
Analyse gemeentebegrotingen ..................................................................... 37
Meicirculaire gemeentefonds 2023
4.12
Website gemeentefinanciën: www.findo.nl .................................................... 37
Bijlagen.................................................................................................................. 38 Bijlage 2.1.1 Bedragen per eenheid en uitkeringsfactor 2023 ..................................... 39 Bijlage 2.1.2 Bedragen per eenheid 2023 per cluster ................................................. 41 Bijlage 2.1.3 Bedragen per eenheid en uitkeringsfactor 2024 ..................................... 43 Bijlage 2.1.4 Bedragen per eenheid 2024 per cluster ................................................. 45 Bijlage 2.2.1 Opbouw algemene uitkeringen 2023-2028 ............................................ 47 Bijlage 2.2.2 Overzicht mutaties 2022 BTW-compensatiefonds ................................... 48 Bijlage 2.4.1 Suppletie-uitkering bommenregeling .................................................... 49 Bijlage 2.5.1 Aanvullende informatie uitkeringsfactor ................................................ 51 Bijlage 2.5.2 Volumina maatstaven 2023-2028 ......................................................... 53 Bijlage 3.2-1 Decentralisatie-uitkering Wet Goed Verhuurderschap.............................. 56 Bijlage 3.2-2 Decentralisatie-uitkering Einde lening Inburgeringsplicht (ELIP) ............... 60 Bijlage 3.2-4 Decentralisatie-uitkering Taal voor ontheemden Oekraïne .......................
64 Bijlage 3.2-5 Decentralisatie-uitkering Begeleiding jongeren naar werk ....................... 68 Bijlage 3.2-7 Decentralisatie-uitkering Jeugdcontributie bibliotheken ........................... 69 Bijlage 3.2-8 Leerlingenvervoer Oekraïne................................................................. 70 Bijlage 3.2-9 Decentralisatie-uitkering Bodembescherming ........................................ 74 Bijlage 3.2-10a Decentralisatie-uitkering Nationaal Actieplan Dakloosheid.................... 75 Bijlage 3.2-10b Decentralisatie-uitkering Pilot EU burgers .......................................... 76 Bijlage 3.2-11 Decentralisatie-uitkering Regionale Energie Strategieën ........................ 77 Bijlage 3.2-12 Integratie-uitkering Voogdij 18+ Compensatieregeling.......................... 78 Bijlage 3.2-14 Decentralisatie-uitkering Inkomstenderving 2020 en 2021 .................... 79 Bijlage 3.2-15 Decentralisatie-uitkering Maatschappelijke begeleiding ......................... 80 Bijlage 3.3.1 Decentralisatie-uitkering Maatschappelijke Opvang ................................ 84 Bijlage 3.3.2 Decentralisatie-uitkering Armoedebestrijding kinderen............................ 85 Bijlage 3.3.3 Decentralisatie-uitkering Jeugdhulp aan kinderen in een AZC .................. 89 Bijlage 3.3.4 Decentralisatie-uitkering Voorschoolse voorzieningen peuters ..................
92 Bijlage 4.8 Redelijk peil 2024 ................................................................................ 96
Meicirculaire gemeentefonds 2023
1
Hoofdpunten
1.1
Inleiding
Deze circulaire informeert gemeenten over de gemeentefondsuitkeringen. Het gemeentefonds is de grootste inkomstenbron van de gemeenten. Daarnaast bepalen factoren als belastingopbrengsten, gemeentelijke rentebaten, dividendopbrengsten en grondexploitatie mede de financiële ruimte van gemeenten. Zij vallen echter buiten het bestek van deze circulaire. Gemeenten ontvangen in principe op drie tijdstippen in het jaar informatie over de gemeentefondsuitkeringen: in mei op basis van de Voorjaarsnota, in september op basis van de Miljoenennota en in december, ter afronding van het lopende jaar, op basis van de Najaarsnota. De informatie is steeds onder het voorbehoud van parlementaire goedkeuring. De indeling van de circulaire is afgestemd op de soorten uitkeringen die het gemeentefonds kent: de algemene uitkering, de decentralisatie- en de integratie-uitkeringen.
1.2
Algemene uitkering
Accres De ontwikkeling van de algemene uitkering wordt voor een belangrijk deel bepaald door de ontwikkeling van het accres. In deze circulaire is een nieuwe accresraming opgenomen voor het jaar 2023 en verder. Op basis van de keuzes uit het coalitieakkoord en aanvullende afspraken met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) is het accres voor de jaren tot en met 2025 gesplitst in een vaststaand volumedeel en een loon- en prijsdeel dat per circulaire bijgesteld wordt op basis van de laatste inzichten van het Centraal Planbureau (CPB) over de loon- en prijsontwikkeling. In deze meicirculaire wordt de loon- en prijstranche van 2023 vastgezet. In het coalitieakkoord is besloten om het accres vanaf 2026 niet langer te koppelen aan de ontwikkeling van de rijksuitgaven. Voor 2026 en verder is het accres gesplitst in een vaststaand volumedeel en een loon- en prijsdeel dat per circulaire wordt geactualiseerd op basis van de laatste inzichten van het CPB over de loon- en prijsontwikkeling. Het kabinet heeft, als uitwerking van het coalitieakkoord, besloten dat het gemeente- en provinciefonds vanaf 2027 geïndexeerd worden op basis van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp). Uitgangspunt is dat de fondsen (gemeente- en provinciefonds) meerjarig de ontwikkeling van het nominaal bbp volgen.
De volumeontwikkeling van de fondsen wordt gebaseerd op een historisch gemiddelde van de ontwikkeling van het bbp, waardoor de fondsen minder schommelen. De indexatie voor inflatie volgt die van het lopende jaar, waardoor de fondsen reëel ‘op niveau’ blijven. De grondslagen waarover deze indexatie berekend wordt, worden op gelijke wijze bepaald als de huidige grondslagen,
1 Meicirculaire gemeentefonds 2023
waarover vanaf 2026 de huidige loon- en prijsindexatie wordt berekend. In de Miljoenennota 2024 worden voor 2027 en verder de cijfers op basis van de bbpsystematiek berekend en opgenomen op basis van de op dat moment meest actuele gegevens. In deze circulaire is de koppeling aan bbp vanaf 2027 dus nog niet verwerkt. Een toelichting op de accresontwikkelingen is opgenomen in paragraaf 2.2-1 van deze circulaire en meer in detail in paragraaf 4.6 en in bijlage 9 van de Voorjaarsnota 2023. Plafond BTW-compensatiefonds Verder informeert deze circulaire over de definitieve afrekening van de ruimte onder het plafond van het BTW-compensatiefonds (BCF) over 2022. Bij Miljoenennota 2023 werd de ruimte onder het plafond voor 2022 geraamd op € 320,917 miljoen Bij de definitieve afrekening blijkt deze ruimte te zijn afgenomen met € 2,929 miljoen. Dit tekort wordt onttrokken aan het gemeentefonds. Bijstelling accres 2022 (extra prijsbijstelling 2022) In 2022 is de inflatie na het uitkomen van het CEP 2022 aanzienlijk gestegen. Daarom heeft het kabinet bij Najaarsnota 2022 besloten om eenmalig een structurele prijsbijstelling over 2022 uit te keren. Deze extra prijsbijstelling zal worden gebaseerd op CEP 2023, waarbij gekeken gaat worden naar de inflatieontwikkeling over 2022 (t.o.v. CEP 2022 (T1)). De prijsbijstelling geldt ook voor het gemeentefonds.
Bij de berekening zijn de nieuwe grondslagen op basis van Miljoenennota 2023 gehanteerd om aan te sluiten bij de reguliere uitkering van de prijsbijstelling 2023 komend voorjaar. 1 Financieringssystematiek medeoverheden In het coalitieakkoord heeft het kabinet een nieuwe financieringssystematiek voor medeoverheden aangekondigd met als doel een stabiele(re) financiering en meer autonomie voor medeoverheden. Bij Miljoenennota 2023 heeft het kabinet aanvullend eenmalig € 1 miljard voor gemeenten en € 0,1 miljard voor provincies beschikbaar gesteld voor 2026, vooruitlopend op de nieuwe financieringssystematiek. Dit bedrag, opgeteld € 1,1 miljard, komt vanaf 2027 structureel beschikbaar. Daarnaast worden de fondsen vanaf 2027 geïndexeerd op basis van de ontwikkeling van het bbp. Hiermee wordt een stabiele, solide en duurzame financiële basis geboden. Voorlopig is hiervoor aanvullend budget gereserveerd van € 150 miljoen in 2027 en € 300 miljoen in 2028 voor gemeenten en van € 15 miljoen in 2027 en € 30 miljoen in 2028 voor provincies. Tezamen komt het extra budget voor gemeenten en provincies in 2027 volgens de huidige raming uit op € 1,3 miljard. In het coalitieakkoord is opgenomen dat bij het uitwerken van een nieuwe financieringssystematiek, de mogelijkheid voor een groter eigen belastinggebied wordt betrokken. Op gemeentelijk niveau wordt in samenspraak met de VNG bezien welke
1
Kamerstukken II, 2022-2023, 36 250, nr. 1, p.14
2 Meicirculaire gemeentefonds 2023
mogelijkheden er zijn qua modernisering en uitbreiding van het belastinggebied, waarbij op basis van de uitkomsten een eventueel wetgevingstraject in gang wordt gezet. 2
1.3
Decentralisatie- en integratie-uitkeringen
Hoofdstuk 3 van deze circulaire bevat voor uitkeringsjaar 2023 en verder ook een aantal wijzigingen in de decentralisatie- en integratie-uitkeringen. Het gaat zowel om de aanpassing van bestaande als om nieuwe uitkeringen. In hoofdstuk 3 is een compleet overzicht opgenomen. De belangrijkste wijzigingen die in deze circulaire verwerkt zijn betreffen:
-
De decentralisatie-uitkering Inkomstenderving 2020 en 2021. Bij deze circulaire wordt een bedrag van € 132,5 miljoen uitgekeerd voor de inkomstenderving 2021.
-
De integratie-uitkeringen Beschermd wonen, Participatie en Voogdij 18+ zijn geïndexeerd. De loon- en prijsbijstelling 2023 bedraagt € 108,6 miljoen voor Beschermd wonen, € 115 miljoen voor Participatie en € 2,5 miljoen voor Voogdij 18+. Deze bedragen zijn inclusief de extra prijsbijstelling die door het kabinet is toegekend in 2022.
2
Kamerstukken II, 2022-2023, 36 350, nr. 1, p.40
3 Meicirculaire gemeentefonds 2023
2
Algemene uitkering
2.1
Inleiding
Binnen het gemeentefonds is de algemene uitkering de grootste component. Het bedrag aan algemene uitkering wordt verdeeld over de gemeenten via maatstaven, zoals het inwonertal en de oppervlakte van een gemeente, een aan de maatstaven gekoppeld gewicht (bedrag per eenheid) en de uitkeringsfactor (de voor alle gemeenten gelijke vermenigvuldigingsfactor). Die drie componenten zijn aan wijzigingen onderhevig. Dit hoofdstuk geeft informatie over de aanleiding voor die wijzigingen en over de uitwerking ervan. In paragraaf 2.2 worden de wijzigingen in de omvang van de algemene uitkering behandeld en in paragraaf 2.3 worden de consequenties daarvan voor de verdeling aangegeven. In paragraaf 2.4 volgen de overige mededelingen over de algemene uitkering en paragraaf 2.5 informeert de gemeenten over een aantal gegevens voor de berekening van de algemene uitkering, te weten: maatstaven, gewichten en uitkeringsfactoren. Het totaal van alle wijzigingen vindt zijn neerslag in de bijlagen 2.1.1 tot en met 2.1.4, die overzichten bevatten van maatstaven, bedragen per eenheid en uitkeringsfactoren. De algemene uitkering is vrij besteedbaar voor gemeenten. Eventuele opmerkingen die over de algemene uitkering in deze circulaire worden gemaakt, zijn niet meer dan voorbeelden die illustreren met welke kosten gemeenten geconfronteerd worden. Dit inzicht is ook van belang voor de Tweede Kamer.
Met de betreffende teksten wordt niet beoogd het bestedingsdoel nader te omschrijven, of op welke wijze dan ook de middelen te oormerken.
2.2
Wijzigingen in de omvang van de algemene uitkering
Tabel 2.2.1 bevat de wijzigingen in de omvang van de algemene uitkering over de periode 2023 tot en met 2028 ten opzichte van de decembercirculaire 2022. Het betreft achtereenvolgens: 1. Algemene mutaties Deze mutaties hebben betekenis voor de financiële ruimte van de gemeenten, zonder veranderingen in het takenpakket. 2. Taakmutaties Deze mutaties hebben betrekking op taakmutaties bij gemeenten en hebben corresponderende gevolgen voor inkomsten of uitgaven. De mutaties zijn geordend volgens de clusterindeling van het gemeentefonds om gemeenten een overzicht te bieden per beleidsterrein. De clusterindeling, naar gelijksoortige gemeentelijke beleidsvelden, is een hulpmiddel bij het onderhoud van de verdeling. De clusterindeling heeft geen gevolgen voor de bestedingsvrijheid van de algemene uitkering.
4 Meicirculaire gemeentefonds 2023
Tabel 2.2.1 geeft een totaalbeeld van de mutaties in de omvang van de algemene uitkering van circulaire op circulaire. De mutaties hebben betrekking op 2023 en verder en worden onder de tabel toegelicht. In bijlage 2.2.1 zijn de mutaties uit tabel 2.2.1 samengenomen met de mutaties uit eerdere circulaires. Deze bijlage geeft een totaalbeeld van de mutaties van jaar op jaar. Tabel 2.2.1 Ontwikkeling algemene uitkering, mutaties ten opzichte van de decembercirculaire 2022 (in duizenden euro's)
stand decembercirculaire 2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
34.805.166
35.741.655
37.748.018
36.934.358
37.010.560
37.010.560
126.691 145.175 -2.929
126.691 482.860
126.691 893.737
118.714 981.334
115.348 1.031.989
115.348 2.288.348
1.000.000
1.000.000
6.955
7.316
1.363.000 81.632 50.684
859.000 48.773 50.684
algemene mutaties 1a) 1b) 2) 3)
Bijstelling accres 2022 (extra prijsbijstelling) Bijstelling accres 2023 en verder Afrekening ruimte onder plafond BCF 2022 Financieringssystematiek taakmutaties
4) 5) 6)
cluster Participatie Loon- en prijsbijstelling 2023 Participatie Flankerend beleid energiearmoede Dienstverlening gemeenten aanpak armoede en schulde
6.702 50.000 40.000
7) 8) 9) 10) 11)
cluster Individuele voorzieningen Jeugd Jeugdzorg Loon- en prijsbijstelling 2023 AP Jeugdhulp Loon- en prijsbijstelling 2023 Voogdij 18+ Compensatieregeling voogdij 18+ Werkdrukverlaging jeugdbescherming
50.684 -29.518 -10.000
cluster Individuele voorzieningen Wmo 12) Integraal Zorgakkoord (Wmo abonnementstarief) 13a) Terugdraaien eigen bijdrage huishoudelijke hulp Wmo 13b) Herinvoering eigen bijdrage Wmo 14) Overgangsrecht levenslang cluster Sociale basisvoorzieningen 15) Voorschoolse educatie 16a) Versterking ondersteuning wijkteams cluster Bestuur en ondersteuning 17) Wet nieuwe procedure vaststelling verkiezingsuitslag 18) Permanente registratie kiezers buitenland 19) Kiescollege niet ingezetenen 20) GDI voorzieningen 2022 16b) Robuust rechtsbeschermingssysteem 16c) Systeemleren monitoring 21)
cluster Infrastructuur, ruimte en milieu Handhaving energielabel C kantoren stand deze circulaire
110.000 95.000
110.000 95.000 -225.000
110.000 95.000 -225.000
110.000 95.000 -225.000 1.157
1.909
889
889
889
889
889 -50.000
3.300 808 237 -7.993
3.300 808
3.300 808
3.300 808
3.300 808
3.300 808
504
504
504
-504
-504
-504
35.180.736
37.858.978
39.944.720
38.018.899
39.142.390
40.314.906
-25.000 -10.000
Toelichting 1. Accres De ontwikkeling van de algemene uitkering wordt voor een belangrijk deel bepaald door de ontwikkeling van het accres. In deze circulaire is een nieuwe accresraming opgenomen voor het jaar 2023 en verder. Daarnaast is de definitieve afrekening van de accrestranche 2022 verwerkt. De berekening van het accres is gebaseerd op de keuzes uit het coalitieakkoord Rutte IV (vanaf 2026) en de in de Miljoenennota 2023 opgenomen afspraken tussen het kabinet en de VNG (voor de jaren tot en met 2025). Op basis van deze keuzes en afspraken is het accres tot en met 2025 gesplitst in een vaststaand volumedeel en een loon- en prijsdeel dat per circulaire wordt geactualiseerd op basis van de laatste inzichten van het CPB over de loon- en prijsontwikkeling. In de meicirculaire van het lopend jaar wordt de
5 Meicirculaire gemeentefonds 2023
loon- en prijs-tranche van het lopend jaar vastgezet. In het coalitieakkoord Rutte IV is besloten om het accres vanaf 2026 niet langer te koppelen aan de ontwikkeling van de rijksuitgaven. Voor 2026 en verder is het accres gesplitst in een vaststaand volumedeel en een loon- en prijsdeel dat per circulaire wordt geactualiseerd op basis van de laatste inzichten van het CPB over de loon- en prijsontwikkeling. In de meicirculaire van het lopend jaar wordt de loon- en prijs-tranche van het lopend jaar vastgezet. In de Voorjaarsnota 2023 is besloten dat het gemeente- en provinciefonds vanaf 2027 geïndexeerd worden op basis van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product. Uitgangspunt is dat de fondsen (gemeente- en provinciefonds) meerjarig de ontwikkeling van het nominaal bbp volgen. De volumeontwikkeling van de fondsen wordt gebaseerd op een historisch gemiddelde van de ontwikkeling van het bbp, waardoor de fondsen minder schommelen. De indexatie voor inflatie volgt die van het lopende jaar, waardoor de fondsen reëel ‘op niveau’ blijven. De grondslagen waarover deze indexatie berekend wordt, worden op gelijke wijze bepaald als de huidige grondslagen, waarover vanaf 2026 de huidige loonen prijsindexatie wordt berekend. Hiervoor is aanvullend budget geraamd van € 150 miljoen in 2027 en € 300 miljoen in 2028.
Dit bedrag betreft het verschil tussen de reeds gereserveerde LPO-middelen en een inschatting van de benodigde middelen om op basis van bbp te indexeren. In de Miljoenennota 2024 worden de cijfers op basis van de op dat moment meest actuele gegevens berekend, opgenomen en toegelicht. In de onderstaande tabellen is de koppeling aan bbp vanaf 2027 dus nog niet verwerkt. Tabel 2.2.2 toont de tranches van het volume-accres. Omdat het volume-accres vorig jaar is vastgezet, zijn deze bedragen niet gewijzigd ten opzichte van de septembercirculaire. Tabel 2.2.2 Volume-accres In miljoenen euro
2023
2024
2025
Tranche 2023
1.221
1.221
1.221
1.135
1.135
Tranche 2024 Tranche 2025
2027
2028
1.464
1.464
1.464
1.464
1.464
1.464
920
Tranche 2026 Totaal volume-accres
2026
1.221
2.356
3.277
De loon- en prijsontwikkeling in het accres wordt bijgesteld met een gecombineerde index op basis van de CPB-indices voor de loonvoet sector overheid, de prijsontwikkeling materiele overheidsconsumptie (IMOC) en de prijsontwikkeling bruto overheidsinvesteringen (IBOI). Hierbij wordt een verdeling van 60/20/20 tussen loon, consumptie en investeringen aangehouden. De individuele indexen worden in procenten met één cijfer achter de komma bijgehouden, de gecombineerde index wordt bijgehouden met twee cijfers achter de komma. De indices worden bijgesteld op basis van de CEPraming van het CPB in het voorjaar en op basis van de MEV-raming in september. Tabel
6 Meicirculaire gemeentefonds 2023
2.2.3 toont de ontwikkeling van de indices tussen de MEV-raming van september 2022 en de CEP-raming van afgelopen voorjaar. Hierin is te zien dat de loon- en prijsontwikkeling meerjarig gestegen is ten opzichte van de vorige raming. Tabel 2.2.3 Loon- en prijsindices CPB In procenten Stand CPB-raming septembercirculaire ‘22
2023
2024
2025
2026
2027
4,12%
3,38%
3,30%
3,10%
3,10%
mutatie
0,42%
0,84%
0,88%
0,48%
0,12%
Stand CPB-raming meicirculaire ‘23
4,54%
4,22%
4,18%
3,58%
3,22%
2028
3,22%
Tabel 2.2.4 toont de loon- en prijstranches gebaseerd op de CPB-cijfers uit de CEP-raming. Naast de reguliere tranches is ook een aanvullende tranche 2022 opgenomen. De loon- en prijstranche van 2022 is conform de reguliere systematiek in voorjaar van 2022 definitief vastgesteld op basis van de CEP-cijfer van het CPB. Na het uitkomen van het CEP 2022 is de prijsontwikkeling aanzienlijk gestegen. Daarom heeft het kabinet bij Najaarsnota 2022 besloten om bij Voorjaarsnota 2023 eenmalig een extra structurele prijsbijstelling over 2022 uit te keren. Deze prijsbijstelling is gebaseerd op CEP 2023, waarbij gekeken is naar de inflatieontwikkeling over 2022 (t.o.v. CEP 2022 (T-1)). In de Najaarsnota is ook een voorlopige inschatting van dit bedrag opgenomen. In de Voorjaarsnota is deze extra prijsbijstelling definitief berekend. De gehanteerde grondslag hierbij is dezelfde als voor de lpo-tranche 2023, om aan te sluiten bij de reguliere lpo-tranche. Meer toelichting en cijfermatige onderbouwing op de berekening van het lpo-accres is te vinden in bijlage 9: accres gemeentefonds en provinciefonds van de Voorjaarsnota 2023. Tabel 2.2.4 Stand loon-en- prijsaccres In miljoenen euro Aanvullende tranche prijs 2022 Tranche 2023
2023
2024
2025
2026
2027
2028
127
127
127
119
115
115
1.598
1.598
1.598
1.497
1.455
1.455
1.592
1.592
1.460
1.418
1.418
1.620
1.507
1.464
1.464
1.345
1.306
1.306
1.217
1.217
Tranche 2024 Tranche 2025 Tranche 2026 Tranche 2027 Tranche 2028 Totaal lpo-accres
1.256 1.724
3.317
4.937
5.927
6.976
8.233
Tabel 2.2.5 toont de mutaties in de lpo-tranches ten opzichte van de stand in de septembercirculaire 2022. Omdat de septembercirculaire tot 2027 liep, is 2028 niet opgenomen in deze tabel. In de tabel is te zien dat de tranches meerjarig hoger zijn geworden. Dit is voornamelijk het gevolg van de hogere geraamde loon- en prijsontwikkeling door het CPB.
7 Meicirculaire gemeentefonds 2023
Tabel 2.2.5 Mutaties loon- en prijsaccres ten opzichte van de septembercirculaire ‘22 In miljoenen euro
2023
2024
2025
2026
2027
Aanvullende tranche 2022
127
127
127
119
115
Tranche 2023
145
145
145
139
135
338
338
299
291
411
336
326
208
202
Tranche 2024 Tranche 2025 Tranche 2026 Tranche 2027
78
Totale mutatie
272
610
1.020
1.100
1.147
Tabel 2.2.6 toont het totaal cumulatief accres vanaf 2023. Deze tabel is een optelling van het totale volume-accres in tabel 2.2.2 en het lpo-accres in tabel 2.2.4.
Tabel 2.2.6 totaal cumulatief accres In miljoenen euro
2023
2024
2025
2026
2027
2028
Cumulatief volume-accres vanaf '23
1.221
2.356
3.277
1.464
1.464
1.464
Cumulatief loon- en prijsaccres vanaf '23
1.724
3.317
4.937
5.927
6.976
8.233
Totaal cumulatief accres vanaf 2023
2.946
5.673
8.214
7.391
8.440
9.697
2. Plafond BTW-compensatiefonds De ontwikkeling van het BCF en het bijbehorende plafond leiden conform het Financieel Akkoord Rijk, de VNG en het Interprovinciaal Overleg (IPO) met ingang van 2015 tot een toename of afname van de algemene uitkering van de fondsen. Bij Miljoenennota 2023 werd de ruimte onder het plafond voor 2022 geraamd op € 320,917 miljoen Bij de definitieve afrekening blijkt deze ruimte te zijn afgenomen met € 2,929 miljoen. Dit tekort wordt onttrokken aan het gemeentefonds. Het plafond van het BCF is sinds 2015 gekoppeld aan de accrespercentages zoals die volgen uit de normeringssystematiek voor het gemeentefonds en provinciefonds. Het plafond wordt daarnaast aangepast voor taakmutaties (zoals decentralisaties) die gepaard gaan met toevoegingen of onttrekkingen aan het BCF. Als het plafond overschreden wordt, komt het verschil ten laste van het gemeentefonds en het provinciefonds. Bij een realisatie lager dan het plafond komt het verschil ten gunste van het gemeentefonds en provinciefonds. Tot en met de meicirculaire 2022 werd de toevoeging of uitname over het gemeente- en provinciefonds verdeeld conform de gerealiseerde aandelen van de gezamenlijke gemeenten en provincies in het BCF.
Echter doordat de VNG heeft ingestemd met het voorstel van het kabinet om het volumedeel van het accres voor de periode 2022-2025 vast te zetten en het IPO niet, worden het gemeente- en provinciefonds per 2022 op verschillende wijze geïndexeerd. Het volume-accres 2022-2025 voor het gemeentefonds is vastgesteld bij de Voorjaarsnota 2022 en wordt alleen nog gewijzigd naar aanleiding van de
8 Meicirculaire gemeentefonds 2023
LPO-ontwikkeling, terwijl het accres voor het provinciefonds meebeweegt met de Rijksuitgaven. Door de verschillende wijze van indexering van het gemeente- en provinciefonds zal de indexering van het gemeentefonds -deel van het BCF-plafond verschillen van de indexering van het provinciefonds-deel van het BCF-plafond. Daarom wordt de afrekening van de ruimte onder het BCF-plafond voortaan apart verrekend met respectievelijk het gemeenteen provinciefonds. Daartoe zullen de taakmutaties vanuit het Rijk naar het gemeente- en provinciefonds apart worden bijgehouden. Onderstaande tabel bevat een cijfermatig overzicht van de realisatie 2022: Tabel plafond BCF 2022 (bedragen x € 1.000) Stand Meicirculaire 2023
Stand Septembercirculaire 2022
Verschil
2022
2022
2022
4.143.394
81.174
3.677.099
53.647
BCF Plafond totaal
4.224.559
Plafondaandeel gemeenten
3.730.746
w.v. stand septembercirculaire 2022
3.677.099
w.v. taakmutaties w.v. toevoeging accres
53.647 -
Uitgaven gemeenten
3.412.761
3.356.182
56.579
Ruimte onder het plafond gemeenten
317.985
320.917
-2.929
Bijlage 2.2.2 bevat zoals gebruikelijk een overzicht van alle mutaties van het plafond BCF die verband houden met taakverschuivingen tussen gemeenten en provincies enerzijds en het Rijk anderzijds voor 2022. Het gaat om alle overboekingen die betrekking hebben op de periode tussen de septembercirculaire en de meicirculaire. Er is een ondergrens gehanteerd van € 0,1 miljoen. 3. Financieringssystematiek Bij Miljoenennota 2023 heeft het kabinet aanvullend eenmalig € 1 miljard voor gemeenten en € 0,1 miljard voor provincies beschikbaar gesteld voor 2026, vooruitlopend op de nieuwe financieringssystematiek. Dit bedrag, opgeteld € 1,1 miljard, komt vanaf 2027 structureel beschikbaar. Van dit bedrag zal een deel worden afgestort in het BCF. Dit zal worden verwerkt in de septembercirculaire. 4. Loon- en prijsbijstelling 2023: Participatie Per 2023 is een deel van de integratie-uitkering Participatie overgeheveld naar de algemene uitkering (zie meicirculaire 2022 paragraaf 2.2-13). Op basis van de huidige normeringssystematiek telt dit budget in 2023 nog niet mee in de grondslag van het accres
9 Meicirculaire gemeentefonds 2023
voor de jaren 2023 tot en met 2025. Daarom wordt voor dit overgehevelde budget nog één keer loon- en prijsbijstelling toegekend voor de periode 2023 tot en met 2025. 5. Flankerend beleid energiearmoede Het kabinet stelt in totaal incidenteel € 200 miljoen voor de jaren 2022 tot en met 2024 beschikbaar om een stapeling van sociale en maatschappelijke problemen als gevolg van de hoge inflatie te voorkomen. 3 Van dit bedrag wordt in 2023 in totaal € 50 miljoen via het gemeentefonds aan gemeenten beschikbaar gesteld voor de verwachte extra inzet die nodig zal zijn op het gebied van vroegsignalering en om gemeenten tegemoet te komen in het verwachte extra beroep op bijzondere bijstand. 4 In een latere circulaire wordt u geïnformeerd over de middelen voor 2024 en de verdeling daarvan. 6. Dienstverlening gemeenten aanpak armoede en schulden Voor de Aanpak Geldzorgen, Armoede en Schulden, die in juli 2022 aan de Tweede Kamer is gepresenteerd, heeft het kabinet in 2023 in totaal € 118 miljoen beschikbaar gesteld. Van deze middelen wordt € 40 miljoen via het gemeentefonds aan gemeenten beschikbaar gesteld als investering in betere dienstverlening door gemeenten op het gebied van armoede en schulden.
Gemeenten kunnen deze middelen inzetten om aan de slag te gaan met de prioriteiten van de Aanpak geldzorgen, armoede en schulden, zoals het verdubbelen van het gebruik van de schuldhulpverlening en het tegengaan van kinderarmoede. 7. Jeugdzorg Gemeenten en Rijk hebben een principeakkoord bereikt over het financiële kader voor de Hervormingsagenda Jeugd. Onderstaande paragraaf over de beschikbaarstelling van extra middelen en de verdeling is onder voorbehoud van de omzetting van het principeakkoord in een definitief akkoord op het geheel van de Hervormingsagenda. In totaal wordt € 1,45 miljard in 2024 en € 954 miljoen in 2025 voor jeugdzorg beschikbaar gesteld, waarvan een deel van de investeringen en uitvoeringskosten van de hervormingsagenda vanaf de begroting van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) worden ingezet. Dit betreft € 91 miljoen in 2024 en € 95 miljoen in 2025. In totaal wordt dan ook € 1,36 miljard in 2024 en € 859 miljoen in 2025 aan de algemene uitkering van het gemeentefonds toegevoegd voor jeugdzorg. Op de AP zijn middelen gereserveerd voor 2026 en verder. De beschikbaarstelling van deze middelen voor de jaren 2026 en verder vindt plaats na het advies van de deskundigencommissie en de besluitvorming daarover.
Net als voor de middelen in 2024 en 2025 geldt dat deze beschikbaar worden gesteld aan gemeenten met uitzondering van de investeringen waarvan is afgesproken deze door het Rijk worden gedaan. De € 1,45 miljard voor 2024 en de € 954 miljoen voor 2025 zijn gebaseerd op het advies van de Commissie van Wijzen, gecorrigeerd voor de besparing die aanvullend is opgenomen in het coalitieakkoord (€ 100 miljoen in 2024 oplopend tot € 511 miljoen 3 4
Kamerstukken II, 2022-2023, 36 200 XV, nr. 2, p. 68 Kamerstukken II, 2022-2023, 24 515, nr. 654
10 Meicirculaire gemeentefonds 2023
structureel vanaf 2027). In aanvulling hierop verzacht het kabinet het ingroeipad voor de besparingsopgave met € 285 miljoen (voor 2024 met € 89 miljoen en voor 2025 met € 196 miljoen) en laat daarnaast de extra besparing van € 100 miljoen in 2024 vervallen (de aanvullende besparing in het coalitieakkoord voor dat jaar). 8. Loon- en prijsbijstelling 2023: AP Jeugdhulp Op de AP staan nog middelen uit het coalitieakkoord gereserveerd voor de Jeugdzorg. Ook deze gereserveerde middelen op de AP worden gecompenseerd voor loon- en prijsontwikkeling. Het deel daarvan wat betrekking heeft op de bij Voorjaarsnota 2023 vrijgegeven middelen van de AP (zie ook paragraaf 2.2-7 van deze circulaire) wordt nu toegevoegd aan de algemene uitkering. 9. Loon- en prijsbijstelling 2023: Voogdij 18+ Per 2023 is een deel van de integratie-uitkering Voogdij 18+ overgeheveld naar de algemene uitkering (zie meicirculaire 2022 paragraaf 2.2-17). Op basis van de huidige normeringssystematiek telt dit budget in 2023 nog niet mee in de grondslag van het accres voor de jaren 2023 tot en met 2025. Daarom wordt voor dit overgehevelde budget nog één keer loon- en prijsbijstelling toegekend voor de periode 2023 tot en met 2025. 10.
Compensatieregeling voogdij 18+ De inventarisatie van de compensatieregeling ‘Onderbreking financieringssystematiek voogdij en 18+’ over 2020 en 2021 kon, zoals in de decembercirculaire 2022 (zie paragraaf 2.2-6) vermeld, niet tijdig worden afgerond. Het gereserveerde budget voor 2022 van € 30 miljoen is toen vrijgevallen ten gunste van de algemene uitkering. Daarbij is toen aangegeven dat in de meicirculaire 2023 de verrekening van de bedragen voor de compensatieregeling met de algemene uitkering zal plaatsvinden. Gelet op de hoogte van de goedgekeurde aanvragen en dat er twee jaren in één keer worden afgehandeld, is het bedrag verhoogd naar € 59,5 miljoen. Daartoe wordt nu € 29,5 miljoen overgeboekt van de algemene uitkering naar de integratie-uitkering. 11. Werkdrukverlaging jeugdbescherming Gezien de acute situatie - met de hoge werkdruk en wachtlijsten - in de jeugdbescherming is er in overleg met de VNG besloten om voor het jaar 2023, eenmalig, € 10 miljoen aan het gemeentefonds te onttrekken ten behoeve van de daling van de werkdruk. De middelen worden overgeheveld naar de begroting van het ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV) en daar toegevoegd aan het budget voor de subsidieregeling verlagen werkdruk gecertificeerde instellingen voor jeugdbescherming en jeugdreclassering die op 6 maart jl. is gepubliceerd 5.
5
Regeling subsidie verlagen werkdruk gecertificeerde instellingen 2023, Overheid.nl
11 Meicirculaire gemeentefonds 2023
12. Integraal zorgakkoord (Wmo abonnementstarief) Het kabinet stelt structureel extra middelen (€ 110 miljoen) beschikbaar aan gemeenten samenhangend met het Integraal Zorgakkoord, ter compensatie van gemeenten voor gestegen kosten als gevolg van de invoering van het abonnementstarief Wmo. 13. Eigen bijdrage Wmo Het abonnementstarief in de Wmo 2015 wordt afgeschaft (geraamde opbrengst € 95 miljoen vanaf 2025 (13a)) en in plaats daarvan wordt de inkomensafhankelijke eigen bijdrage in de Wmo 2015 heringevoerd (geraamde opbrengst € 225 miljoen vanaf 2026 (13b)). Daarbij is het uitgangspunt dat zoveel mogelijk wordt aangesloten bij de vormgeving zoals die voorheen was met oog voor inkomenseffecten en het beroep dat wordt gedaan op de Wmo. Anders dan beoogd in het Coalitieakkoord verdwijnt het abonnementstarief niet alleen voor de huishoudelijke hulp, maar voor alle Wmo-voorzieningen waarop het abonnementstarief nu van toepassing is. Hiervoor wordt een wetsvoorstel voorbereid. Het huidige wetsvoorstel voor invoering van de passende eigen bijdrage huishoudelijke hulp (waarvan de inwerkingtreding per 2025 werd voorzien) wordt ingetrokken. 14. Overgangsrecht levenslang De meerjarenraming strekt zich met ingang van deze circulaire uit tot en met het jaar 2028. Daardoor wordt in de tabel het onderwerp “overgangsrecht levenslang” in 2028 zichtbaar.
Deze mutatie betreft een correctie op de extrapolatie van extramurale zorgkosten binnen de Wmo 2015 en/of Jeugdwet. Cliënten met een verblijfsindicatie voor een hoog zorgzwaartepakket op 31 december 2014 hebben een overgangsrecht gekregen voor onbepaalde tijd. Door dit overgangsrecht voor onbepaalde tijd zullen deze cliënten structureel hun extramurale zorg (bijvoorbeeld in de vorm van persoonsgebonden budget) afnemen ten laste van de Wet langdurige zorg (Wlz) in plaats van ten laste van de Wmo 2015 of de Jeugdwet. Om dit voor gemeenten te corrigeren, wordt voor 2028 een bedrag van € 1,2 miljoen aan het gemeentefonds toegevoegd. 15. Voorschoolse educatie Voor het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid ontvangen gemeenten geld via een specifieke uitkering. De voor- en vroegschoolse educatie (vve) maakt hier deel van uit. Daarnaast ontvangen gemeenten via de algemene uitkering een aanvullende bijdrage vanwege het (eerstelijns) toezicht dat de GGD’en houden. Gemeenten hebben vanaf 2020 in stappen extra middelen ontvangen voor het (eerstelijns) toezicht vanwege het extra toezicht en handhaving. De extra bijdragen voor 2020 en 2021 zijn reeds toegevoegd aan het gemeentefonds in 2020, zie paragraaf 2.2-6 van de meicirculaire 2020. Het was op dat moment nog niet helder op welke manier de middelen vanaf 2022 beschikbaar zouden worden gesteld.
In deze circulaire is € 1,9 miljoen aan het gemeentefonds toegevoegd. Dit betreft de middelen voor het jaar 2022 (€ 1 miljoen) en 2023 (€ 0,9 miljoen). Het bedrag
12 Meicirculaire gemeentefonds 2023
vanaf 2023 is structureel aangezien alle nieuwe maatregelen zijn ingevoerd. 16. Versterking dienstverlening gemeenten Dit onderdeel betreft drie mutaties. De mutatie Versterking ondersteuning wijkteams (16a) is weergegeven onder het cluster Sociale basisvoorzieningen. De mutaties Robuust rechtsbeschermingssysteem (16b) en Systeemleren monitoring (16c) zijn weergegeven onder het cluster Bestuur en Ondersteuning. In de reactie van het kabinet van 15 januari 2021 op het rapport Ongekend onrecht van de Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK) is toegelicht dat naast de hersteloperatie voor getroffen ouders en kinderen, ook maatregelen nodig zijn die structureel tot brede verbeteringen in beleid en uitvoering moeten leiden. Onderdeel hiervan is het versterken van de dienstverlening bij alle onderdelen van de overheid, waaronder de gemeenten. Het kabinet heeft besloten voor het versterken van de dienstverlening bij gemeenten en het extra ondersteunen van mensen in kwetsbare posities voor de periode tot en met 2027 € 150 miljoen per jaar beschikbaar te stellen. Daarvan is een deel voor 2021 tot en met 2027 toegevoegd aan de algemene uitkering van het gemeentefonds en een deel aan de decentralisatie-uitkeringen van het gemeentefonds. Zie ook paragraaf 2.2-3 en paragraaf 3.3-6 van de decembercirculaire 2021 en paragraaf 2.2-12 en 2.3-10 van de meicirculaire 2022.