Inspreektekst Cie Ruimte kunstwerk Drinkwater Amstelbrug op 16-1-2025 ANONIEM.pdf

Amsterdam, 9 januari 2025 Geachte voorzitter en raadsleden, mijn naam is en ik ben de ontwerper van het kunstwerk Drinkwater (2003) op de Amstelbrug, die in 2003 een kunstwerk is geworden door het ontwerp en de toevoeging van verhoogde voet-/fietspaden, die samen de helft van het totale wegdek vormen, dat ook verbreed is. Wegdek (rijbaan), verhoogde fietspaden en hekwerken vormen samen een driedimensionaal lichaam, een “boot” (zie volgende blad Bijlage 1 voor alle kenmerken). Graag wil ik mijn zorgen delen met u. Na een aanrijding eind 2016 en een foutief herstel door een aannemer daarvan - in 2018 - zou het kunstwerk in ere hersteld worden, bij de vervanging van het brugdek, en weer de strakke brug van weleer worden. Er liggen concrete afspraken (2020-2023) om mij hierbij - als auteursrechthebbende - nauw te betrekken, maar daar is tot op heden geen sprake van. Bij de ambtenaren vind ik geen gehoor en dat schokt mij diep: 1.

zónder mijn inbreng of instemming laat de gemeente in 2023 een ontwerp maken, waarin de kenmerken van het kunstwerk in het geheel niet meegenomen zijn; 2. zónder dat ik daarvan weet wordt dit ontwerp gepresenteerd op een bewonersavond op 28 februari j.l., met een brugbreedte die van 5.60 m – met een 2.80 m brede rijbaan - naar bijna het dubbele gaat: 10.50 m; 3. een nieuwe ambtenaar vindt het zonde van het kunstwerk en geeft mij opdracht verhoogde leuningen te ontwerpen, inzake Bouwbesluit 2021. Tegen enkele aspecten van het ontwerp maak ik bezwaar, maar ik word gerustgesteld dat het een eerste schetsontwerp is, en dat men openstaat voor de essentie van mijn kunstwerk, maar al gauw blijkt hun ontwerp erg definitief; 4. begin juli verneem ik van een onafhankelijk ingenieursbureau, dat leuningen langs voetpaden op een brug niet verhoogd hoeven te worden (zie Bijlage 2 punt 6). Op 19 juli ga ik naar het raadhuis, maar de reactie is: “gaan we tóch doen”. Dit bevreemdt mij gezien a. de geldbesparing en b. de veiligheid voor voetgangers. Hoewel fietspaden langs de brugleuning indruisen tegen mijn oorspronkelijke ontwerp, en verhoging niet per se nodig is, ga ik wel door met de opdracht; 5. ook andere zaken die de gemeente zomaar in mijn oorspronkelijke kunstwerk heeft gewijzigd door het willen toepassen van eisen, die volgens experts niet van toepassing zijn, zijn niet bespreekbaar.

Het gaat met name om een volstrekt onnodige verbreding met betonblokken, los van ook de meerkosten daarvan; 6. om überhaupt te kunnen ontwerpen, probeer ik in de maand voor mijn schetsontwerppresentatie (op 19 augustus) duidelijkheid te krijgen over het programma van eisen, per mail op 30 juli met veel vragen, waarop ik geen antwoorden krijg, maar wel op 13 augustus een veto om over alles betreffende het wegdek te praten. Omdat dit leidt tot onaanvaardbare aantasting van het kunstwerk, verzoek ik op 13 augustus om uitstel van de presentatie en om een onderhoud met de wethouder. Dat komt er niet en ook is er nog steeds geen gesprek, waarin ik mijn visie kan geven, mijn voorlopige schetsontwerp presenteren of offertes bespreken. 7. op 14 oktober is er een gesprek, waarin ambtenaren stellen, dat ze niet over de inhoud gaan, maar dat er niet “getornd” wordt aan de breedte van 10.50 meter. De reden is dat de brandweer de brug moet kunnen gebruiken, omdat er maar één andere toegangsweg tot de wijk is. Hoofd bereikbaarheid van de brandweer zegt echter, dat ze de brug allang gebruiken en ook geen problemen hebben met de huidige breedte van 2.80 meter. Hun advies - geen eis - is de rijbaan te verbreden naar 3.50 meter, waarmee ik geen enkel probleem heb; 8.

ambtenaren blijven doen of ik tegen verbreding van de brug ben en blijven consequent van “leuningen” spreken, waarmee ze het ontwerp, dat bestaat uit – én leuningen én brugdek én aansluitingen met de landelijke monumentale omgeving -, en mijn auteursrecht daarop, proberen te ontkennen. Ik sta hier, omdat de gemeente dit ook heeft gepubliceerd; 9. in mijn beleving zou het niet mogen uitmaken wie dit project begeleidt, maar dat is wel zo en dat is zorgelijk: dat de toekomst van een kunstwerk kan afhangen van ambtenaren die geen programma van eisen willen formuleren met mij als partij, die volgens afspraak en opdracht bij het ontwerp betrokken zou worden; geen respect voor of geen begrip hebben van deze brug, die ook een kunstwerk is en/of te hoge eisen en wettelijke kaders hanteren en richtlijnen beschouwen als regels, waardoor de kernwaarden van het kunstwerk niet beschermd kunnen worden; 10. aan dit kunstwerk en aan haar omgeving zitten ook grenzen. Deze brug moet in de eerste plaats goed en veilig zijn, maar is tegelijkertijd een uniek kunstwerk, speciaal op deze locatie gemaakt, dus zorgvuldigheid en vooral - eerst - een gezamenlijk programma van eisen maken is geboden, waarmee een of meer ontwerpen of variaties kunnen worden gemaakt, waaruit we de beste kunnen kiezen.

Ik verzoek het gemeentebestuur om er alsnog zorg voor te dragen dat de gemeente met mij in gesprek gaat, om samen zorgvuldig het programma van eisen te formuleren, en de betekenis van de unieke locatiegebonden positie van deze mooie brug Drinkwater te respecteren en mee te nemen naar de toekomst. Externe experts zeggen dat dit binnen weten regelgeving mogelijk is en dat er mooiere en goedkopere oplossingen zijn. Het kunstwerk Drinkwater leeft als volwassen 21-jarige een eigen leven in de harten en hoofden van vele inwoners, waternet en het drinkwatermuseum die het bij rondleidingen gebruikt, en o.a. ook bij de historische vereniging Heemstede-Bennebroek, erfgoedvereniging Heemschut en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. In twee bijlages vindt u foto’s en kenmerken van Drinkwater en gesprekspunten voor de pve. Ik dank u voor uw aandacht.

Bijlage 1 Kenmerken Kunstwerk Drinkwater Amstelbrug, die in het programma van eisen (pve) horen

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.

de opengewerkte (“kanten”) woordenhekwerken over drinkwaterproductie en -consumptie en de zijhekwerken; de logische samenhang en nabije relatie tussen de twee verschillend opgestelde woordenhekwerken; de sobere, strakke symmetrie van het brugdek; verhoogde fiets-/voetpaden in rode porfierkleur, die de getrapte vorm maken tot een lichaam, een “boot”; fysieke verbinding met de landelijke omgeving: in maat, volume, zichtlijnen, vorm en kleur; historische verbinding met de Leidse Trekvaart en het Jaagpad uit 1657, de waterleidingduinen uit 1851, de monumenten van de Leidsevaartweg rond de brug (1853, 1855 en 1901), en de vormverwijzingen naar de opgeblazen Amsterdamse schoolbrug in 1944; toegangspoort naar de rivierenbuurt, uit de jaren ’50 vorige eeuw, zoals de gemeente wenste in de kunstopdracht van 2000, die aan mij vergund werd, en uitgedrukt wordt in de open “armen” aan de kant van de Leidsevaartweg; dit gehele ensemble als driedimensionaal lichaam, als beeldhouwwerk in de ruimte; de brug, die een veilige gebruiksfunctie moet hebben voor het woon-werk verkeer. NB: destijds werd de oude stenen brug erg gevaarlijk gevonden. Ik heb in het ontwerp extra veiligheid verwerkt voor het langzame verkeer, in de vorm van verhoogde fiets-voetpadcombinaties aan beide zijden van de brug, waarmee de brug breder is geworden ,een essentieel onderdeel van het kunstwerk.

Hiervoor is een extra budget in de kunstopdracht opgenomen, aantoonbaar in een opdrachtbrief.

Bijlage 2 Inleiding gesprekspunten voor een gezamenlijk programma van eisen Je komt niet meer bij oplossingen voor de integratie van het kunstwerk, wanneer je in de uitgangspunten van een nieuw brugdek het kunstwerk niet meeneemt, en dat is hier gebeurd. Dan kom je heel ergens anders uit: https://www.heemstede.nl/fileadmin/heemstede/Afbeeldingen/Projecten/Rivierenwijk_zuidwest/Rivierenwijk_Amstelbrug_ bovenaanzicht.jpg Omdat de gemeente tot op heden geen gezamenlijk programma van eisen heeft geformuleerd, moet ik informatie bij externe experts inwinnen, wat veel tijd, energie en kosten met zich mee brengt. Een aantal mogelijke oplossingen en alternatieven die binnen wettelijke kaders vallen, zijn inmiddels geïnventariseerd. Zelf sta ik zeer constructief in het project en ik ben van mening dat je vooraf aan het ontwerpproces goed overleg voert. Oplossingen en alternatieven Uitgaande van het bestaande kunstwerk en binnen wet- en regelgeving - en ook richtlijnen -, moeten we het eens kunnen worden over: - vorm en breedte van de delen van het wegdek, per voorkeur met dezelfde breedtesymmetrie, waarvan 2 delen rijbaan; - de hoogte van de leuningen (zie punt 6); - hoogte en invulling van voet- en fietspaden op de brug; - en de aansluiting op de fietsstroken en voetpaden aan beide zijden van de brug. Gesprekspunten (niet volledig) 1.

voertuigkerende werking van de hekwerken is volgens experts in deze situatie geen eis, op een 30 of 50 kmweg, omdat je het momentum niet haalt: er zijn geen bruggen in Nederland direct boven een water van slechts 12 meter breed, die voertuigkerende leuningen hebben. Waarom hier dan wel? Hiervoor heeft de gemeente zelf een oplossing bedacht om de leuningen te kunnen “herinzetten”: 4 x 50 cm brede betonblokken, direct naast de leuningen en links en rechts van de rijbaan. Dit is voor mij esthetisch onaanvaardbaar; 2. volgens experts zijn betonblokken zeer gevaarlijke struikelblokken voor langzame weggebruikers, omdat ze er van twee kanten overheen kunnen vallen bij het oversteken en voor auto’s is het een punt van verder onderzoek bij de bochten van de Leidsevaartweg; 3. de rekensom die de hekwerken op “voertuigkering” heeft getest, is gemaakt met onjuiste input betreffende vorm, materiaal en maakwijze. Mijn verzoek om de som te laten herberekenen door een expert en deze expert ook te laten bemiddelen, nu partijen er niet uitkomen, is afgewezen. Er is wel een uitvraag geweest maar ook deze uitvraag is - tegen de toezeggingen en afspraken in - niet met mij besproken. Daarna is de uitvraag om mij onbekende redenen weer ingetrokken; 4.

de nu al oersterke hekwerken zijn ontworpen door metaalbewerkers van verschillende disciplines, met de allerbeste expertise, die van mening zijn dat als leuningen volgens normen niet sterk genoeg zijn, je gewoon een oplossing kunt bedenken, binnen de constructie en niet ernaast of ervoor (met betonblokken); 5. de symmetrie van de voet/fietspaden is hersteld, maar de verhogingen zijn nog niet besproken, terwijl daarvoor veel oplossingen zijn, zoals bijvoorbeeld een mooie rode bestrating toepassen, langs alle hekwerken. De verhoging is er om fietsers en wandelaars te beschermen én auto’s in hun rijbaan te houden en hoort bij het oorspronkelijke ontwerp. Langs de leuningen aan de binnenzijde van de brug kan een schampkant worden verwerkt, zodat fietsers en auto’s afstand houden van de leuningen; 6. Bouwbesluit 2021 eist langs fietspaden op bruggen 1.30 m hoogte, maar dat geldt niet voor leuningen langs voetpaden op bruggen, wanneer de voetstrook in een andere kleur wordt aangegeven en direct naast de leuning loopt. De leuningen zijn nu 1.07 m hoog; 7. de onnodige breedte van de brug, door 2 meter betonblokken; 8. de gemeente stelt dat de verbreding van de brug van 5.60 meter naar ca. 10.50 m noodzakelijk is voor de brandweer, maar wordt door Hoofd Bereikbaarheid Brandweer Veiligheidsregio Kennemerland weersproken; 9.

10.50 m is bijna een verdubbeling, waardoor de afstand tussen de twee verschillende leuningen in spiegelbeeld te groot wordt en het charmante, intieme karakter van de locatie en de brug verloren gaat; 10. de brug wordt bijna vierkant, wat disproportioneel is bij een vaartbreedte van slechts 12 meter. Dit zal ten koste gaan van het kunstwerk en van de historische omgeving van trekvaart, waterleidingduinen, monumenten en van de Amstellaan met park, aan de zijde van de Rivierenbuurt; 11. een te brede brug wordt “losgezongen” van de zichtlijnen in haar omgeving, zoals bij het verlengde van de opgang naar het monumentale Pompstation en het toegangshek; 12. de getrapte bodem met verhoogde voet- en fietspaden maken van de bodem een “boot”, maar de gemeente wil niet erkennen dat dit bij het kunstwerk hoort. Het tegendeel blijkt uit het ontwerp en de opdracht die de gemeente aan mij als kunstenaar heeft verstrekt; 13. begrippen als “mooi of lelijk” zouden subjectief zijn, terwijl dat de instrumenten zijn waarmee kunstenaars een kunstwerk vormgeven, zoals sierlijkheid, inpassing in de omgeving, kleur, vorm, volume en proporties; 14. brede fietspaden op de brug, die de juiste aansluiting missen met de fietspaden op de Leidsevaartweg; 15. In het constructierapport van oktober 2023, dat ik pas een heel jaar later onder ogen krijg, lees ik dat de kunstenaar “handhaving vereist”.

Ik heb dat niet gezegd, want ik was er toen nog niet bij betrokken. Wat handhaving voor mij betekent is, dat er bij de verhuizing naar een nieuw wegdek voldoende overblijft van het oorspronkelijke kunstwerk, dat juist kans heeft om met iets meer breedte te ademen in zijn omgeving; 16. de verkeersfunctie blijft hetzelfde: een om en om regeling en verboden voor vrachtwagens.

- vanuit landelijke omgeving Leidsevaartweg zicht op de brug Drinkwater richting het oosten (woonwijk); - toegangspoort tot de rivierenbuurt (oorspronkelijke kunstopdracht): de gebogen zijhekwerken vanaf de brug iets naar beneden en naar buiten) ontvangen je in Heemstede, maar het werkt ook andersom;

- landelijke omgeving Leidsevaart, gezien vanaf de brug Drinkwater richting westen, met Pompstation waarin het Drinkwatermuseum gehuisvest is. Waternet gebruikt de brug bij rondleidingen. Hier is de boom nog klein, die nu het zicht beneemt op het Pompstation, wat een punt van aandacht is: de omgeving mooi en helder houden. Informatie op website

- de kleur grijs-wit verwijst naar de (ronde) kozijnen van de monumenten in de omgeving; deze kleur verblindt niet en is wat grijzer in de zomer en wat witter in de winter; projectie van de woorden op het fiets/voetpad

- los van de historische en inhoudelijke context, wilde ik er destijds een mooie esthetische brug maken, maar ook een veilige brug. Het was mijn initiatief om de smalle, lelijke bakstenen muren op de brug - een noodvoorziening uit 1946 – te laten slechten, zodat er een ruimere, bredere en veiligere brug voor terug kon komen. En ook mijn idee om fietsers en voetgangers eigen verhoogde en veiligere paden te geven, de brug daarmee verhoogde “vleugels” te geven en er een object als een soort “boot” van te maken. - ook was er toen goed overleg met o.m. civiele techniek, groenonderhoud, de verkeersspecialist en met een groot extern constructiebureau, die de berekeningen heeft gedaan en goedgekeurd.

- landelijke omgeving Leidsevaart, gezien vanaf de brug Drinkwater richting het noorden (Haarlem);

- landelijke omgeving Leidsevaart, gezien vanaf de brug Drinkwater richting het zuiden (Bennebroek); - de woorden in de brug verwijzen naar driedimensionale lichamen, “containers” in allerlei vormen, waar water doorheen stroomt, tijdens de productie (waterleidingduinen) en de consumptie (rivierenbuurt). Ze zijn verdeeld over vijf regels, waarvan in het ene hekwerk drie leesbare regels en twee regels in spiegelbeeld: en in het andere hekwerk omgekeerd. Gezien vanaf een punt buiten de brug, staan beide hekwerken hetzelfde opgesteld. Binnenin de brug zijn ze verschillend. Om die reden heb ik gestreefd naar een maximale symmetrie en soberheid van het brugdek en is het belangrijk dat de hekken in elkaars nabijheid blijven. De productie- en consumptiewoorden in de brug staan door elkaar, om de beide – zo verschillende - oevers met elkaar te verbinden. Daarmee is de brug Drinkwater, het kunstwerk, een zeer locatiegebonden en uniek object geworden.

- fotomateriaal van Google Earth van de hekwerken in betere tijden: augustus 2015, zij het vertekend door de rijdende camera. Goed te zien is, dat de boven- en onderleuning helder, nauw én naadloos aansluiten op het hekwerk, omdat wals- en buigwerk op verschillende machines bij hetzelfde bedrijf is ondergebracht. Hier ervaar je goed, dat de pijlers loodrecht staan, waardoor daarachter de schuine baluster mooi uitkomt, in tegenstelling met hoe dit onderste hekwerk zuidzijde er sinds 2018 door het foutieve herstel bij staat.

- de relatie met de woordenhekken en met de gebouwen in de Waterleidingduinen in het westen; - de fietser fietst voor het monumentale handgesmede hek, toegangspoort van het pompstation;

- de relatie met het monumentale handgesmede hek van het Pompstation: brug, hek en gebouwen in de Waterleidingduinen liggen in elkaars verlengde. - de oorspronkelijke brug was een Amsterdamse Schoolbrug uit 1927 /1930, met fraaie opengewerkte gesmede hekken, ten behoeve van werknemers van de Amsterdamse Waterleidingduinen. De brug werd opgeblazen in 1944 door de Duitse weermacht om de geallieerden vanuit het westen (de zee) tegen te houden (Atlantic Wall). - de woonwijk zou er pas in de jaren vijftig komen; - de kunstopdracht van de gemeente Heemstede in 2000: de brug is toegangspoort tot Heemstede vanaf de Leidsevaartweg, met inachtneming van de landelijke en monumentale omgeving, zoals het nabijgelegen Pompstation en het waterleidingterrein.