Bijlage3 Regionaal Risico Profiel 2023 - Inventarisatie en analyse.pdf
Tekst van het document
OKTOBER 2022
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Deelrapport Inventarisatie en analyse
Inhoudsopgave 1 De Risico-inventarisatie, samenvatting
5
2 Dijkdoorbraak
6
2.1
Scenario beschrijving
6
2.2
Risicoanalyse
9
2.3
Duiding en conclusie
9
3 Brand duingebied
10
3.1
Scenariobeschrijving
10
3.2
Risicoanalyse: beoordeling impact en waarschijnlijkheid
12
3.3
Duiding en conclusie
12
4 Droogte en hitte
13
4.1
Scenariobeschrijving
13
4.2
Analyse: beoordeling impact en waarschijnlijkheid
13
4.3
Duiding en conclusie
13
5 Storm en clusterbuien
14
5.1
Scenariobeschrijving
14
5.2
Risicoanalyse – impact en waarschijnlijkheid
14
5.3
Duiding en conclusie
15
6 Brand woonzorggebouw
16
6.1
Scenariobeschrijving
16
6.2
Risicoanalyse: Beoordeling impact en waarschijnlijkheid
17
6.3
Duiding en conclusie
17
7 Tankputbrand AFS
18
7.1
Scenariobeschrijving
18
7.2
Risicoanalyse: Beoordeling impact en waarschijnlijkheid
19
7.3
Duiding en conclusie
20
8 Hoogovengas (Tata Steel)
21
8.1
Scenariobeschrijving
21
8.2
Risicoanalyse: beoordeling impact en waarschijnlijkheid
22
8.3
Duiding en conclusie
22
9 Uitval elektriciteit
23
10
9.1
Scenariobeschrijving
23
9.2
Risicoanalyse: beoordeling impact en waarschijnlijkheid
23
9.3
Duiding en conclusie
24
Uitval gas
25
10.1 Scenariobeschrijving
25
10.2 Risicoanalyse: beoordeling impact en waarschijnlijkheid
26
10.3 Duiding en conclusie
26
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
2
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
Verontreiniging drinkwater
27
8.1 Scenariobeschrijving
27
11.2 Risicoanalyse: beoordeling impact en waarschijnlijkheid
28
11.3 Duiding en conclusie
28
Uitval 112
29
12.1 Scenariobeschrijving
29
12.2 Risicoanalyse: beoordeling impact en waarschijnlijkheid
31
12.3 Duiding en conclusie
31
Luchtvaartincident
32
13.1 Scenariobeschrijving
32
13.2 Risicoanalyse: beoordeling impact en waarschijnlijkheid
33
13.3 Duiding en conclusie
34
Aanvaring op Noordzeekanaal
35
14.1 Scenariobeschrijving
35
14.2 Risicoanalyse: beoordeling impact en waarschijnlijkheid
35
14.3 Duiding en conclusie
36
Kettingbotsing op A9
37
15.1 Scenariobeschrijving
37
15.2 Risicoanalyse: beoordeling impact en waarschijnlijkheid
38
15.3 Duiding en conclusie
38
Brand in Schipholspoortunnel
39
16.1 Scenariobeschrijving
39
16.2 Risicoanalyse: beoordeling impact en waarschijnlijkheid
40
16.3 Duiding en conclusie
40
Incident in Wijkertunnel
41
17.1 Scenariobeschrijving
41
17.2 Risicoanalyse: beoordeling impact en waarschijnlijkheid
42
17.3 Duiding en conclusie
43
Infectieziekte uit buitenland
44
18.1 Scenariobeschrijving
44
18.2 Risicoanalyse: beoordeling impact en waarschijnlijkheid
45
18.3 Duiding en conclusie
45
Ziektegolf
46
19.1 Scenariobeschrijving
46
19.2 Risicoanalyse: beoordeling impact en waarschijnlijkheid
47
19.3 Duiding en conclusie
47
Verstoring publieksbijeenkomst
48
20.1 Scenariobeschrijving
48
20.2 Risicoanalyse: beoordeling impact en waarschijnlijkheid
49
20.3 Duiding en conclusie
49
Ordeverstoring
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
50
3
22
23
21.1 Scenariobeschrijving
50
21.2 Risicoanalyse: beoordeling impact en waarschijnlijkheid
51
21.3 Duiding en conclusie
51
Aanslag op Schiphol
52
22.1 Scenariobeschrijving
52
22.2 Risicoanalyse: beoordeling impact en waarschijnlijkheid
53
22.3 Duiding en conclusie
53
Repatriëring vanuit het buitenland
54
23.1 Scenariobeschrijving
54
23.2 Risicoanalyse: beoordeling impact en waarschijnlijkheid
55
23.3 Duiding en conclusie
55
24 Bijlage: scores impact en waarschijnlijkheid
56
24.1 Risicoanalyse: beoordeling impact en waarschijnlijkheid
56
24.2 Bijlage samenvattende tabel inventarisatie
57
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
4
1 De Risico-inventarisatie, samenvatting De risico-inventarisatie is een verplicht1 onderdeel, welke dient terug te komen in het Regionaal Risicoprofiel van de Veiligheidsregio Kennemerland 2023-2027. De risico-inventarisatie is een overzicht van de risicovolle situaties die kunnen leiden tot grote branden, rampen en crises. Bij de inventarisatie wordt per maatschappelijk thema geanalyseerd welke crisistypen en daarbij behorende incidenttypen voor Veiligheidsregio Kennemerland relevant zijn. Het resultaat van de inventarisatie is het risicobeeld. Op basis van het risicobeeld van Kennemerland is door de projectgroep een selectie gemaakt van 21 nader te analyseren incidenttypen. Deze selectie is representatief voor de risico’s in de regio, en voor de preparatie op grote branden, rampen en crisis door de regionale crisisorganisatie. Een onderbouwing van de keuze van incidenttypen is te vinden in het rapport “Inventarisatie”. In hoofdstuk 24.2 wordt per maatschappelijk thema een overzicht gegeven van de daarbinnen onderscheiden crisistypen en incidenttypen. Daarbij wordt aangegeven of het betreffende incidenttype relevant is voor de crisisbeheersing in Kennemerland, en of het geselecteerd is voor analyse voor dit risicoprofiel.
1
(Wvr, art.15 lid 2)
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
5
2 Dijkdoorbraak 2.1 Scenario beschrijving Voor het incidenttype ‘doorbraak van een regionale kering’ zijn twee deelscenario’s opgenomen. Het eerste scenario betreft een doorbraak nabij de Wijkermeerpolder in het gebied van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier. Het tweede scenario betreft een doorbraak nabij de Haarlemmermeerpolder in het gebied van het Hoogheemraadschap Rijnland. Scenario Hollands Noorderkwartier De waterstand in het Noordzeekanaal wordt gecontroleerd en is daarmee niet zwaar onderhevig aan weersinvloeden. In dit scenario wordt gerekend met een waterstand van NAP 0 meter. Met het ontstaan van een bres in de regionale kering langs het Noordzeekanaal stroomt het water de Wijkermeerpolder in. Het water zal zich de eerste uren verspreiden in het gebied ten oosten van de A9. Dit gebied bevat enkele woningen en agrarische bedrijvigheid. Vervolgens verspreidt het water zich vooral in noordelijke en westelijke richting. De snelweg A9 met de Wijkertunnel werkt in eerste instantie als een ‘natuurlijke’ barrière. Deze barrière wordt ter hoogte van de Kagerweg onderbroken met een onderdoorgang onder de snelweg door. Hierdoor bereikt het water ook het industrieterrein Wijkermeer en het vernieuwde 380kV-hoogspanningsstation.
Dit station levert een bijdrage aan de energievoorziening van de Randstad en het doorgeleiden van de opgewekte energie van de windmolenparken voor de kust. De mogelijke aantasting van de continuïteit van dit netwerk is een keteneffect van dit scenario, evenals de continuïteit van de Wijkertunnel. Naast de keteneffecten richt de impact zich vooral op de leefomgeving van bewoners en de economische activiteiten die plaatsvinden in dit gebied. De Wijkermeerpolder is gelegen in zowel de Veiligheidsregio Kennemerland als in de Veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland. De effecten van een bres hebben dan ook impact op het grondgebied van beide veiligheidsregio's.
Figuur 1. Eindbeeld na 20 uur. NB: in tegenstelling tot het beeld blijft de ingang van de Wijkertunnel droog. Het foutieve beeld komt door een interpretatiefout in het modulatieprogramma, dat gebruik maakt van de hoogtekaart.
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
6
Het getoonde beeld is de eindsituatie die na 20 uur wordt bereikt zonder dat maatregelen worden getroffen. Denk hierbij aan het dichten van de onderdoorgang aan de Kagerweg of het instellen van een bemalingstop op het Noordzeekanaal om de watertoevoer te verminderen. Na het dichten van de bres kan gestart worden met het leegpompen van de polder, om vervolgens aan te vangen met de herstelwerkzaamheden in het gebied. Hierna kan gestart worden met het opnemen van de schade in het gebied en de herstelwerkzaamheden voor onder andere beschadigde (vitale) infrastructuur die hieruit volgen. Scenario Rijnland Door aanhoudende neerslag staat het boezemwater in de ringvaart van de Haarlemmermeer hoog. Alle pompen van het Hoogheemraadschap van Rijnland draaien om het water af te voeren. Ter hoogte van de Fokkerweg/Aalsmeerdijk ontstaat een bres in de regionale kering aan de Kennemerlandse zijde. Het water stroomt de Haarlemmermeerpolder in. Binnen twee uur staat nabij de bres circa 60 tot 100 cm water. Het Hoogheemraadschap van Rijnland probeert de bres te dichten, maar dit valt echter niet mee. Het effectgebied achter de bres kenmerkt zich hoofdzakelijk als een gebied waar veel economische activiteiten plaatsvinden. Deze activiteiten zijn voornamelijk georiënteerd op de dienstverlening (verwerking, opslag en overnachten) ten behoeve van de nationale luchthaven Schiphol.
Ook het terrein van de luchthaven zelf zal na de eerste uren van de doorbraak worden getroffen door het water. De landingsbanen en terminals worden echter niet getroffen, in tegenstelling tot de ondersteunende bedrijfsprocessen op Schiphol Rijk en SchipZuidoost. De bedrijfscontinuïteit van het vliegtuigbrandstofdepot AFS (Aircraft Fuel Supply) ondervindt gevolgen van de doorbraak. Dit samen maakt dat de bedrijfscontinuïteit van de luchthaven zwaar onder druk komt te staan en de effecten hiervan internationaal merkbaar zijn. De effecten van de doorbraak zijn naast op de luchthaven ook na 48 uur merkbaar in de woonwijken Graan voor Visch en Hoofddorp-Oost en het bedrijventerrein Beukenhorst in Hoofddorp. Hier ondervindt men ook wateroverlast, uitval of beperkte beschikbaarheid van nutsvoorzieningen wat de nodige (economische) schade met zich meebrengt. De Rijkswegen A4, A5 en A9 ondervinden ook hinder van het water, waarbij de mobiliteit in de Randstad onder druk komt te staan.
Figuur 2. Eindbeeld na 48 uur.
Bovenstaande is het eindbeeld na 48 uur, waarbij het hoogheemraadschap slaagt om de bres te dichten. Na het dichten van de bres start de na- en herstelfase. Het hoogheemraadschap heeft circa 4 dagen
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
7
voorbereidingstijd nodig, om vervolgens 28 dagen nodig te hebben om de polder droog te malen. Hierna kan gestart worden met het opnemen van de schade in het gebied en de herstelwerkzaamheden voor onder andere beschadigde (vitale) infrastructuur die hieruit volgen. Een regionale kering of boezemkade is een dijk langs een kanaal of ander binnenwater. Deze dijken omsluiten een gebied dat een polder wordt genoemd. Wanneer een kering wordt aangetast kan deze bezwijken en loopt de polder onder water. Het falen of bezwijken van een regionale kering kan optreden: als gevolg van instabiliteit (te nat, te droog, (opzettelijke) beschadiging of te zwaar belast) of als gevolg van te hoge waterstanden in het regionale watersysteem. Wanneer een regionale kering bezwijkt variëren de gevolgen hiervan per polder. Daarnaast kan dit door de snel afnemende waterdruk in het watersysteem, met kans op grondzettingen, ook negatieve gevolgen hebben voor de hoger gelegen gebieden, de kering zelf en de omliggende waterkeringen. Door grondzettingen en het water wordt de vitale infrastructuur getroffen, met als mogelijk gevolg een verstoring hiervan.2 Een overstroming kan zich op verschillende vormen uiten. Dit door de plaats en grootte van de bres(sen), de stroomsnelheid van het water en het reliëf van het achterliggend gebied.
Om inzicht te verkrijgen in de gevolgen van een overstroming hebben experts bij het Rijk, de provincie en de waterschappen scenario’s uitgewerkt op verschillende (bres)locaties. Op basis van deze scenario’s zijn impactanalyses uitgevoerd, om inzichtelijk te maken wat de gevolgen zijn van een overstroming op deze verschillende locaties. Deze dienen dan ook als uitgangspunt ter voorbereiding op een overstroming. Er blijkt echter altijd sprake van een grote mate van onzekerheid over deze locaties en de uiteindelijke effecten. Vanwege de grote gevolgen van een overstroming, die zelfs catastrofaal kunnen zijn, wordt intens samengewerkt rondom het thema waterveiligheid. Binnen vele projecten sluiten partijen aan en delen hun kennis en expertise. Voorbeelden hiervan zijn het landelijk project ‘Wave 2020’ waarin koppelingen worden gelegd met andere projecten en programma's van het 'meerlaags waterveiligheidsmodel', en met het Deltaprogramma. Samen met Hoogheemraadschap Rijnland en Hollands Noorderkwartier wordt gewerkt aan de risico’s rondom overstromingen en nagedacht over de risico- en crisisbeheersingsmaatregelen. Een voorbeeld hierin is het meerjarenprogramma watercrisis waarin samen met de veiligheidsregio’s Noord-Holland Noord, Zaanstreek-Waterland en Amsterdam-Amstelland een evacuatiestrategie met bijbehorende handelingsperspectieven is ontwikkeld.
De doorbraak in Reeuwijk en Hattem (2021) en de dijkverschuiving Wilnis (2003) leren dat een doorbraak of verschuiving onverwacht kan optreden. Hierbij moet wel vermeld worden dat in kritieke periodes (zeer droge of natte periodes) door de hoogheemraadschappen extra dijkinspecties worden uitgevoerd om zo snel mogelijk eventuele schade (provisorisch) te herstellen3. Bij het constateren van scheuren, bedraagt de voorspelbaarheid van een doorbraak 24 tot 48 uur4. 2
TNO, Veiligheidsregio Hollands Midden, Hoogheemraadschap van Rijnland (2014) Informatiepreparatie overstromingsrisico’s en domino-effecten
3
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (2020), Crisisbeheersingsplan
4
Hoogheemraadschap van Rijnland (2017), Calamiteitenplan
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
8
2.2 Risicoanalyse Impact De impact van een doorbraak van een regionale kering op het gebied van territoriale veiligheid kent verschillende afhankelijkheden. Onder andere de grootte van het overstroomde gebied, de breslocatie, de grootte van de bres zelf, de omvang en de diepte van de polder en het gebruik van dit gebied zijn bepalend om de impact te bepalen. De waterdiepte kan van enkele decimeters tot meters variëren. Het Hoogheemraadschap zal de bres zo snel mogelijk proberen te dichten, waarna gestart kan worden met het leegpompen van de polder. Hierbij wordt naast de inzet van het poldergemaal ook gebruik gemaakt van noodbemaling. De tijdsduur van het leegpompen is wederom afhankelijk van de grootte van de polder, dit kan wel 28 dagen duren. Vervolgens kan gestart worden met het opnemen van de schade, de opruim- en herstelwerkzaamheden. Bij veel water dat snel naar binnenstroomt, kunnen mensen verrast worden, wat mogelijk kan leiden tot doden en gewonden. Wanneer sprake is van weinig water dat met een lage snelheid de polder instroomt, is het onwaarschijnlijk dat er doden of gewonden zijn. De evacuatie kan mogelijk wel tot problemen leiden, als de uitstroom van het gehele gebied in één keer plaatsvindt. Het gebruik van het gebied achter de kering is bepalend voor de economische schade die ontstaat bij een bezwijken van de regionale kering.
Dit kan oplopen tot enkele tientallen miljoenen5 en in sommige gevallen enkele miljarden. De economische waarde van een agrarisch gebied ligt lager dan van een stedelijk gebied waarin ook veel economische activiteiten plaatsvinden. De verstoring van het dagelijks leven is afhankelijk van wat zich in de polder bevindt. Naar verwachting worden 4000 personen getroffen. Het herstel van de primaire levensbehoeften neemt enkele weken in beslag. Aanvankelijk zullen provisorische oplossingen getroffen worden om vervolgens op lange termijn de structurele voorzieningen te herstellen. De bevoorrading in de gebieden is in de eerste periode moeizaam vanwege ontbreken van de infrastructuur. Deze zal toenemen als mensen niet meer in huizen kunnen verblijven en verticale evacuatie alleen niet voldoende is. Wanneer sprake is van een horizontale evacuatie, is de impact op het dagelijks leven groot. Daarbij gaat het meestal om een onverwachte gebeurtenis, waarmee mensen opeens geconfronteerd worden. Mensen wonen mogelijk voor een langere periode tijdelijk elders. Dit maakt de sociaalpsychologische impact voor mensen groot. Waarschijnlijkheid Regionale keringen zijn zo ontworpen dat de kans van falen kleiner is dan eens in de 10 tot 100 jaar. Falen wil niet zeggen dat de dijk dan bezwijkt, maar dat de ontwerpnorm wordt overschreden.
Bij een overschrijding van deze norm kan de stabiliteit niet meer worden gegarandeerd. De faalkans van een dijk wordt per dijkvak berekend. De waarschijnlijkheid van incidenten als deze wordt geclassificeerd als onwaarschijnlijk en komt daarmee in klasse B.
2.3 Duiding en conclusie Hoewel een dijkdoorbraak verschillende afhankelijkheden kent en zeer onwaarschijnlijk is, heeft dit scenario een zeer ernstige impact op de regio als deze zich voordoet. De zeer lange herstelfase zal daarnaast veel vragen van de betrokken organisaties. Een doorbraak van een regionale kering heeft daarnaast impact op: Verstoring van vitale infrastructuur; Mobiliteitsproblemen; Bedreiging volksgezondheid; Bedreiging openbare orde en veiligheid; Opvang van grote groepen mensen. 5
Hoogheemraadschap van Rijnland (2017), Calamiteitenplan
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
9
3 Brand duingebied 3.1 Scenariobeschrijving Begin gebeurtenis Op een zomerse dag ontstaat brand in een stacaravan aan de rand van een camping in de duinen. De brand breidt snel uit en slaat over naar twee andere caravans, de naastgelegen golfbaan en duingebied. Het is al enige weken droog en er staat een krachtige zuidwestelijke wind. Het uitbreidingsrisico staat daarom geclassificeerd als ‘hoog’. Hierdoor wordt direct een groter potentieel gealarmeerd bestaande uit drie tankautospuiten, enkele verkenningsvoertuigen en watertankwagens.
Figuur 3. Ontstaan van de brand op de camping
Eerste kwartier Door de harde wind en dichte begroeiing aan de rand van de camping en golfclub breidt de brand snel uit. Campinggasten doen een bluspoging waarbij een persoon ernstige brandwonden oploopt. De snelle uitbreiding betekent dat de eerste brandweereenheden hun capaciteit moeten verdelen tussen het voorkomen van branduitbreiding op de camping zelf en de verdere overslag naar de golfclub en natuur. Vanwege het zonnige weer is het druk in- en rond de badplaats Zandvoort. Het duurt enige tijd voor de brandweer ter plaatse is en een eerste inzet kan doen. Er is een flinke rookontwikkeling. De brandweer schaalt op naar zeer grote brand, GRIP 1 en alarmeert een tweede peloton met brandweereenheden. Ook wordt al het specialistisch materieel uit de regio (terreinvaardige voertuigen) naar de brand gestuurd. Watertransport gebeurt in de eerste fase door het pendelen met tankautospuiten en watertankwagens. Na het eerste uur Ondanks de brandweerinzet breidt de brand uit door de stevige wind die de brand over de open vlakte van het golfveld jaagt. De activiteiten van brandweer, politie (mobiliteit en afzetten) en natuurbeheerders worden gecoördineerd door het CoPI. Bij het bepalen van de bestrijdingstactiek is er aandacht voor vitale objecten zoals woonhuizen, de drinkwaterwinning en voor kwetsbare objecten in het gebied.
In dit stadium zal de bestrijdingstactiek vooral offensief zijn, dus gericht op het doven door vuurzwepen en blussen van de brand. De politiehelikopter ondersteunt de brandbestrijding door (infrarood) camerabeelden naar het CoPI te sturen. De gebiedsbeheerders (boswachters) spelen een belangrijke rol bij het bepalen van de bestrijdingstactiek vanwege hun kennis van het gebied. Zij vervullen een belangrijke rol vervullen bij de begidsing en vervoer van
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
10
brandweerpersoneel. Meer dan twintig hectare staat inmiddels in brand en er volgt een opschaling naar GRIP 2.
Figuur 4. Simulatie van de natuurbrandverspreiding na één uur, wind krijgt grip het vuur op de open golfbaan
Recreanten en strandbezoekers zien de rookwolken en lezen via sociale media over de natuurbrand. Een deel wil weg uit Zandvoort. Het verkeer dat zich verplaatst over de wegen vanaf de parkeerplaatsen hindert de hulpverleners de brand te bereiken. De N201 Zandvoortselaan wordt afgesloten ten behoeve van de hulpverlening. Hierdoor ontstaat een verkeersinfarct in Zandvoort en over de Zandvoortselaan richting Haarlem. De treinverbinding tussen Zandvoort en Haarlem (Amsterdam) komt na overleg met ProRail en NS stil te liggen als gevolg van de brand en de rook die over het spoor trekt waardoor de passagiers met bussen vervoerd moeten worden.
Figuur 5. Natuurbrandverspreiding 4 uur later na een mislukte eerste aanval. Vliegvuur slaat over de spoorlijn.
Eerste dag De brand breidt uit tot meer dan 100 hectare. De brand bereikt het binnenduin en er ontstaat hier en daar ook kroonvuur. De brand trekt het omheinde leefgebied van de wisenten (bizon soort) in. De natuurbeheerder moet de kudde in veiligheid brengen naar de “kooi”, welke zuidelijk ligt van restaurant de Bokkendoorns (N200), Dit kost veel tijd en mankracht. Hulpdiensten kunnen dit gebied alleen in onder begeleiding van de boswachter. Aflossing en bijstand is nodig. Het formeren van specialistische bijstand duurt lang en is niet gegarandeerd door een gelijktijdige natuurbrand elders in het land. Defensie wordt gevraagd om bijstand met helikopters (Fire Bucket Operations) De tactiek wordt verlegd van offensief naar defensief, waarbij materieel en personeel zodanig staan opgesteld dat er geprobeerd wordt de brand bij stoplijnen tegen te houden. Dit wordt bemoeilijkt door de beperkte bereikbaarheid van het gebied, het beschikbare materieel en de beperkte mogelijkheden van
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
11
het Kennemerlandse materieel om een stoplijn te maken. De focus ligt op de vitale en kwetsbare objecten en gebieden te besparen. Bijstand en aflossing moeten goed georganiseerd gebeuren. Binnen enkele uren zal de brand enkele woonwijken, waarin o.m. een verzorgingshuis en campings zijn gelegen, bereiken. Uit voorzorg worden deze ontruimd. Er moet opvang voor deze bewoners worden georganiseerd. Er is noodwetgeving nodig voor het getroffen en bedreigde gebied. De branduitbreiding en ontruiming zorgt voor maatschappelijke onrust en hiervoor wordt opgeschaald naar GRIP 3.
Figuur 6. Simulatie van de natuurbrandverspreiding na 24 uur (zonder interventie van brandweer)
Herstelfase De brand wordt uiteindelijk na enkele dagen tegengehouden op meerdere stoplijnen: Duinveldweg, Zeeweg en bij de spoorlijn. Mede door gespecialiseerde landelijke bijstand is de bedreigde woonwijk behouden gebleven. Blussen, nablussen en nacontrole duren nog enkele dagen. Na 5 dagen komt het sein brandmeester. Er is bijna 400 hectare duin en bos getroffen. Het herstel van de vegetatie zal enkele jaren in beslag nemen. Naast dat er enkele losse objecten met cultuurhistorische waarde verloren zijn gegaan heeft ook het spoor flinke schade ondervonden. Het herstel zal nog maanden duren.
3.2 Risicoanalyse: beoordeling impact en waarschijnlijkheid Impact De impact van dit scenario wordt ingeschat als ernstig (C). Deze impact komt vooral voort uit de verwachting dat er enkele gewonden zullen vallen op de camping, de impact op het dagelijks leven van de ongeveer 17.000 inwoners van Zandvoort en de aantasting van het Natura 2000 gebied. Waarschijnlijkheid Dit scenario wordt ingeschat als mogelijk (C). Gezien klimaatverandering (meer regen in de winter waardoor vegetatie groeit, meer droogte in de zomer waardoor vegetatie met veel brandstof uitdroogt) in combinatie met de voorspellingen van deskundigen, het NIPV en de inschatting van buurregio’s wordt de waarschijnlijkheid ingeschat op “mogelijk” (klasse C).
3.3 Duiding en conclusie Kennemerland heeft veel natuurgebied, waarin een duinbrand kan ontstaan. De bestrijding van een dergelijk incident vraag veel inzet van de brandweer, wat zou kunnen resulteren in bovenregionale bijstand. Een duinbrand heeft impact op een Natura2000 gebied en op de mobiliteit en recreatie in de regio. Dit scenario hangt sterk samen met het scenario voor droogte en hitte, dat de kans op en omvang van duinbranden vergroot.
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
12
4 Droogte en hitte Het hier uitgewerkte scenario is een voorbeeld van een sluipende crisis (‘creeping crisis’) die zich langzaam ontrolt. Het scenario is gebaseerd op de droogteperiodes van 2018 en 2019.
4.1 Scenariobeschrijving Droogte Het is juli en in het hele land is sinds begin maart weinig tot geen regen gevallen. Er is een groot neerslagtekort (300mm). De voorspellingen zijn dat de droogte aanhoudt. Het grondwaterpeil in de duingebieden en het peil van de oppervlaktewateren is zeer laag. Weilanden en sloten vallen droog en flora en fauna ondervinden schade. Waterschappen maken afspraken met boeren en gemeenten over het besproeien van landerijen, weilanden en sportvelden. Ook de waterkwaliteit zal slechter worden. Voor zwemwateren zullen negatieve zwemadviezen worden afgegeven. Dijken (veendijken) kunnen uitdrogen en scheuren; waterschappen inspecteren de dijken continu. Om binnendringing van zout water in het Noordzeekanaal te beperken zet Rijkswaterstaat bellenschermen in. Ook elders verzilt het oppervlaktewater. Door de lage standen van de rivieren en de verzilting van het water kunnen de drinkwaterbedrijven geen water meer innemen voor de drinkwaterproductie. De Waterkolom schaalt op naar het Managementteam Water (MTW). Hier besluiten de waterpartijen gezamenlijk over de verdeling van het schaarse water. Daarbij wordt een verdringingsreeks gehanteerd (zie Bestuurlijke netwerkkaart Oppervlaktewater en waterkering). Hitte Tegelijkertijd kent de regio, net als de rest van Nederland, een derde hittegolf dit jaar.
Vooral in dicht bebouwde (stedelijke) gebieden loopt de temperatuur overdag sterk op en koelt het ’s avonds slechts langzaam af. Het RIVM activeert het, 2022 Hitteplan. Als gevolg van de hitte zal er oversterfte ontstaan en kunnen mensen gezondheidsklachten ondervinden. Door de zomerse nachten zullen veel mensen tot laat buiten willen recreëren. Dit geeft irritaties en leidt tot opstootjes.
4.2 Analyse: beoordeling impact en waarschijnlijkheid Impact Langdurige hitte zorgt ervoor dat oversterfte kan ontstaan. Droogte zorgt het voor verzilting van het (grond)water en een verlaagd (grond)waterpeil. Dit heeft bijvoorbeeld impact op de natuur, de kwaliteit van de dijken en sommige koelsystemen. Ook wegen kunnen beschadigd raken. Dit alles brengt bestrijdings- en herstelkosten met zich mee. Het gebruik (zwem)water wordt beperkt vanwege de verslechterde waterkwaliteit (blauwalg, botulisme etc.) Waarschijnlijkheid Op basis van de incidenthistorie (droogteperiodes in 2003, 2018, 2019, 2022) wordt de waarschijnlijkheid van het voorbeeldscenario geschat in klasse D - E: ‘waarschijnlijk’ tot ‘zeer waarschijnlijk’.
4.3 Duiding en conclusie Langdurige droogte en hitte zullen steeds vaker voorkomen en vergroten de kans op andere crisistypen: Natuurbranden; Uitval elektriciteit (a.g.v. overbelasting net); Gezondheidsproblemen (Oversterfte, hittestress, zonnebrand, infecties).
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
13
5 Storm en clusterbuien In februari 2022 raasden de stormen Dudley, Eunice en Franklin over ons land. Stormen kort na elkaar komen vaker voor en worden tweelingstormen genoemd. In dit geval was er zelfs sprake van een drielingstorm. Vier mensen lieten hierbij het leven en in het hele land was veel schade en hinder. Ook andere zeer zware stormen laten zien dat de schade groot kan zijn en de samenleving zowel tijdens de storm als langere tijd na de storm wordt getroffen. Het hieronder uitgewerkte scenario is gebaseerd op deze stormen.
5.1 Scenariobeschrijving Begingebeurtenis en eerste kwartier In september wordt Nederland getroffen door een flinke zuidwesterstorm met zware windstoten (meer dan 100 km/uur). Kennemerland heeft daarbij ook nog eens te maken met zware regenbuien met hagel. De afgelopen tijd heeft het al flink geregend, de grond is vrijwel overal verzadigd. In de gemeenten Velsen, Haarlem en Haarlemmermeer valt binnen een paar uur een extreme hoeveelheid neerslag waardoor de afwateringssystemen het water niet meer voldoende kunnen afvoeren. Getroffen en bezorgde burgers bellen de hulpdiensten en gemeenten om hulp en willen weten wat zij de komende uren het beste kunnen doen om te voorkomen dat het water hun huizen gaat binnenstromen. De brandweer rukt uit om kelders leeg te pompen en omgewaaide bomen of afgebroken takken op te ruimen. Eerste 4 – 24 uur Burgers in vrijwel de hele regio krijgen te maken met kelders die onder water komen te staan en omgewaaide bomen die in tuinen en op auto’s vallen. Straten komen onder water te staan. De grote hoeveelheden water zorgen voor verkeersoverlast, zowel voor automobilisten als fietsers. Opdrijvende putdeksels leiden tot enkele verborgen gaten in de bestrating, een aantal fietsers raakt lichtgewond wanneer zij ten val komen terwijl zij door het water fietsen. Tunnels lopen vol, waardoor verkeer moet uitwijken via andere routes.
Tijdens de storm is vooral het weg- en spoorvervoer kwetsbaar; tijdens het hoogtepunt van de storm komt het transport stil te liggen. Blikseminslag veroorzaakt op het spoor kapotte bovenleidingen. Schiphol vliegt nog enige tijd beperkt, maar komt toch enige uren stil te liggen, waardoor veel reizigers vertragingen oplopen. Doordat wegen blank komen te staan, zijn bepaalde gebieden niet of slecht bereikbaar, ook door omgewaaide bomen, waardoor personen die niet zelfredzaam zijn of afhankelijk zijn van medische hulp, niet meer geholpen kunnen worden. In een enkel geval komt rioolwater naar boven in huizen met het risico dat mensen hierdoor in contact komen met ziekteverwekkers. Enkele gebouwen en huizen met platte daken dreigen te bezwijken, doordat deze de druk van het water niet aankunnen. Herstelfase Na de storm zal het enige uren duren voordat de wegen en spoorwegen weer vrij zijn van omgewaaide bomen en storingen aan de elektriciteitsvoorziening zijn hersteld. De ervaring van zelfs zeer zware stormen in Nederland laat zien dat dit eerder een kwestie is van uren dan van dagen. Cruciale infrastructuur zoals Schiphol, openbaar vervoer (trein) en scheepvaart kunnen kort na de storm weer normaal functioneren. Mogelijk blijft er verontreinigd slib achter waar mensen mee in aanraking kunnen komen.
5.2 Risicoanalyse – impact en waarschijnlijkheid Impact De impact van dit scenario zit vooral in de verwachte kosten en het aantal getroffenen. De kosten worden ingeschat tussen de 2 en 20 miljoen (zowel gezondheidsschade als materiele schade/kosten). Er kunnen
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
14
enkele doden en gewonden vallen. Veel mensen zullen impact van dit scenario ervaren door schade aan bijvoorbeeld hun woning, verstoring van het dagelijks leven (niet naar buiten kunnen, vertraging openbaar vervoer, vertraagde of geannuleerde vluchten etc.). Waarschijnlijkheid Op basis van de incidenthistorie wordt de waarschijnlijkheid van het voorbeeldscenario geschat in klasse D - E: ‘waarschijnlijk’ tot ‘zeer waarschijnlijk’.
5.3 Duiding en conclusie Storm en clusterbuien zullen als gevolg van klimaatverandering steeds vaker vormen. Zeker na een langdurige periode van droogte (waarvan de waarschijnlijkheid ook toeneemt als gevolg van klimaatverandering) zal dit extra impact hebben. Storm en clusterbuien hebben op hun beurt impact op enkele andere crisistypen: Mobiliteitsproblemen; Uitval vitale sectoren, met name elektriciteit.
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
15
6 Brand woonzorggebouw 6.1 Scenariobeschrijving Het wooncomplex uit dit scenario telt 6 bouwlagen, 114 appartementen, en heeft drie trappenhuizen, waarvan één met liften. Het complex is bestemd voor senioren (55+, maar vaak veel ouder). Enkele appartementen worden gebuikt door een zorggroep om cliënten onder te brengen. In totaal wonen er 175 mensen. Eerste kwartier Rond 23:00 uur wordt er door zowel bewoners als buren een uitslaande brand gemeld in een appartement op de eerste verdieping van een wooncomplex. Het appartement is gesitueerd aan de achterzijde van het wooncomplex tegenover het middelste trappenhuis. Na het constateren van de brand vluchten de bewoners naar het middelste trappenhuis. Hierbij is de voordeur van het appartement open blijven staan. De brand ontwikkelt zich verder in het appartement. De heersende wind creëert een luchtstroming richting de inpandige gang, waardoor de rook zich zeer snel over de gang verspreid. Door de toestroom van zuurstofrijke lucht, ontstaat een flash-over. Nog voordat de eerste hulpdiensten ter plaatse zijn, start de ontruiming van het wooncomplex met behulp van omstanders en enkele BHV-ers van een naastgelegen woon-zorgcomplex. De bewoners worden in eerste instantie opgevangen in de hal van het naastgelegen woon-zorgcomplex. Een eerste politie-eenheid waarschuwt de bewoners met een megafoon om de woning te verlaten.
Zodra de brandweer ter plaatse is gaan zij binnen in het wooncomplex verder met de ontruiming. Kort daarna starten de bewoners van het naastgelegen woon-zorgcomplex zelfstandig een ontruiming, omdat ook daar rook zichtbaar is. Eerste uur Een kwartier na het ontstaan van de brand zijn de eerste eenheden van politie, brandweer en ambulance ter plaatse. De nadruk ligt op het ontruimen van het wooncomplex. Diverse bewoners worden vanwege rookinhalatie vervoerd naar het ziekenhuis. Er wordt opgeschaald naar GRIP 1 en er dient een opvanglocatie en vervoer hiernaartoe gevonden te worden voor de bewoners van zowel het wooncomplex als het woonzorgcomplex. Het vinden van een geschikte opvanglocatie stagneert en het duurt lang voordat het vervoer aanwezig is. In de tussentijd worden bewoners ook in de directe omgeving opvangen. Hierdoor ontstaat een incompleet beeld wie zich waar bevindt en of alle bewoners het wooncomplex hebben verlaten. Het lukt de brandweer om de brand onder controle te krijgen. De brand blijft beperkt tot het appartement en een gedeelte van de gang. Echter, de rookverspreiding is door het hele wooncomplex heen gegaan via de trappenhuizen en ventilatiesystemen. Tevens is er waterschade op de eerste verdieping en begane grond. Eerste 4 uur Door de forse rookverspreiding dient het hele wooncomplex gecontroleerd te worden op aanwezigheid van bewoners.
Het doorzoeken van het wooncomplex kost tijd en de meeste voordeuren dienen opgebroken te worden. Het getroffen gebouwdeel wordt geventileerd om de rook te verwijderen. De brandweer treft bij het doorzoeken 3 overleden bewoners aan in het wooncomplex. Twee andere bewoners overlijden later in het ziekenhuis. Al snel blijkt dat alle bewoners van de 114 appartementen de nacht elders moeten doorbrengen. Veel bewoners worden door familie opgehaald. Voor circa 25 bewoners wordt nachtopvang geregeld. Er wordt opgeschaald naar GRIP 2. De brand en de ontruiming zijn direct landelijk nieuws. Veel verwanten zoeken informatie, wat aanleiding geeft om SIS op te starten.
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
16
Ook het naastgelegen woon-zorgcomplex wordt geventileerd en gecontroleerd op aanwezigheid van koolmonoxide. De bewoners van dit zorgcomplex kunnen ’s nachts weer terug naar hun woning. Eerste 24 uur De crisisorganisatie gaat over in een projectorganisatie. Samen met de woningbouwvereniging dient vervangende woonruimte gevonden te worden voor alle bewoners van het wooncomplex. De volgende ochtend is namelijk bij daglicht duidelijk geworden dat het wooncomplex voorlopig geheel onbewoonbaar is. Er vindt een onderzoek plaats naar de oorzaak van de brand. Tevens wordt een onderzoek gestart of het wooncomplex voldeed aan alle veiligheidseisen. Bewoners geven aan meerdere keren aangedrongen te hebben bij de woningbouwvereniging om de brandveiligheid te verbeteren. De landelijke media volgt deze ontwikkelingen. Herstelfase De definitieve schade wordt opgenomen en afgehandeld door verzekeringsmaatschappijen. Er worden herstelwerkzaamheden aan het gebouw en de technische installaties uitgevoerd. Er wordt een bewonersbijeenkomst georganiseerd om een toelichting te geven op de gebeurtenissen, de incidentbestrijding en de verdere afhandeling. Alle bewoners kunnen pas na 3 weken weer terugkeren naar hun woning, behalve het appartement waar de brand ontstaan is. Voor deze bewoners wordt elders in het wooncomplex een appartement gevonden.
Echter, enkele bewoners willen dan niet meer terug gezien hun traumatische ervaringen. Voor hen wordt een andere oplossing gezocht.
6.2 Risicoanalyse: Beoordeling impact en waarschijnlijkheid Impact De impact van dit incident wordt bepaald door de gebouwkenmerken en menskenmerken. De zelfredzaamheid van senioren is in termen van brandveiligheid beperkt. Bij brand zijn de bewoners aangewezen op de trappenhuizen. Waarschijnlijkheid Dit scenario wordt ingeschat als waarschijnlijk (D). Door de vergrijzing en het steeds langer zelfstandig wonen wordt de waarschijnlijkheid vrij hoog ingeschat.
6.3 Duiding en conclusie Een brand in een woonzorgcomplex is op zich redelijk te overzien, maar de impact van een dergelijk incident, door bijvoorbeeld rookverspreiding, ontruiming en psychosociale zorg (bijv. bewoners en families) is groot en mogelijk langdurig. Er zouden ook bestuurlijke vraagstukken achterweg kunnen komen i.v.m. bijvoorbeeld vergunningsverlening.
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
17
7 Tankputbrand AFS 7.1 Scenariobeschrijving Het scenario omschrijft een tankputbrand bij Aircraft Fuel Supply B.V. (AFS) bij Schiphol. Het scenario is ontleend aan het rampenbestrijdingsplan AFS, onderdeel van het Crisisbestrijdingsplan Schiphol (CBP-S). AFS verzorgt de opslag en verpomping van vliegtuigbrandstof en het betanken van vliegtuigen op de luchthaven Schiphol. Begin gebeurtenis Door het falen van één van de opslagtanks van AFS, gelegen op het Rijk 1-depot, stroomt de volledige tankput binnen enkele minuten vol met kerosine. Door ontsteking van de brandstof ontstaat een brand. Het scenario zal zich binnen een kwartier (kunnen) ontwikkelen tot een tankputbrand met een brandoppervlakte van 5030m2 en een bronsterkte van ca. 200kg/ s. Eerste kwartier De alarmering is gestart met de melding brand op AFS, welke binnenkomt bij de controlekamer van AFS. Daarna vindt doormelding plaats naar het Regiecentrum Schiphol en van daaruit door naar de Meldkamer Noord-Holland (MK-NH). Leden van de CVO (Commissie van Overleg, crisisteam Schiphol) worden gealarmeerd. De CVO wordt direct opgestart om de invloed van het incident in kaart te brengen en aan de hand daarvan sturing te geven aan de operationele processen op de luchthaven. AFS start conform het bedrijfsnoodplan maatregelen milieuzorg en sluit aan bij het gemeentelijk proces milieuzorg.
Figuur 7. Voorbeeld van pluim bij NW-windrichting met een maximale afstand van 16 km
In het eerste kwartier wordt de hulpverlening opgestart. De focus ligt op bron- en effectbestrijding. Het is niet bekend of er slachtoffers zijn gevallen. Mogelijk zijn er enkele niet te redden slachtoffers die in de tankput aan het werk waren maar dit is niet waarschijnlijk. Brandweereenheden van de Brandweer Schiphol zullen na de alarmering als eerste ter plaatse zijn bij het incident en een eerste inzet uitvoeren. Er wordt direct gestart met koeling. De brand is zichtbaar in de omgeving van AFS en rookwolken beginnen zich te vormen. Als de MK-NH door het RC-Schiphol is gealarmeerd, wordt er conform het Crisisbestrijdingsplan Schiphol (CBP-S) opgeschaald naar GRIP 2. In overleg met de AFO (Airport Fire Officer) bepalen de leidinggevende(n) van de overheidshulpdienst(en) het definitieve opschalingsniveau. De operationele leiding van de brandweer
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
18
zal in dit geval opschalen middels alarmering van het specialistisch peloton AYMA-tankputbrandbestrijding. Door de meldkamer NH worden diverse WAS palen ingezet in combinatie met NL-Alert om de bevolking ten noordwesten van AFS te waarschuwen. Eerste uur De brand heeft zich inmiddels ontwikkeld tot een volledige tankputbrand. De inzet van de brandbestrijding richt zich op het voorkomen van brandoverslag naar andere opslagtanks als gevolg van warmtestraling. De warmtestraling wordt gevoeld tot op enkele honderden meters. Overlast van de rook wordt tot enkele tientallen kilometers ervaren. De rookontwikkeling kan luchthavenprocessen hinderen, wat zal leiden tot het omleiden van vlieg- en grondbewegingen of zelfs het stilleggen van het vliegverkeer op de landingsbanen die hinder ondervinden. Daarnaast worden bedrijven en objecten waar overlast door de rook wordt ervaren ontruimd en zal ook het tankproces van vliegtuigen stil komen te liggen. Hulpdiensten en specialisten zijn gealarmeerd en komen ter plaatse bij het incident. De blussing van de tankputbrand wordt door de overheidsbrandweer in gang gezet. Objecten binnen de 10 kW/m2-contour worden gekoeld om secundaire branden tegen te gaan. Er zijn meetploegen gealarmeerd om in het effectgebied te meten op de aanwezigheid en het gevaar van schadelijke stoffen in de lucht.
Met oog op de milieueffecten zijn inmiddels ook het Hoogheemraadschap en Rijkswaterstaat gealarmeerd. In het eerste uur zullen ook de eerste actiecentra actief zijn, waaronder het RAC (regionaal actiecentrum crisiscommunicatie) maar ook het actiecentrum mobiliteit (ACM) met oog op de rookoverlast en de effecten op het omringend (rijks)wegennet. Eerste dag De voorbereidingen ten behoeve van de blussing van de tankput zijn in volle gang. Voordat de blussing kan beginnen, dient de totale benodigde hoeveelheid schuimvormend middel beschikbaar te zijn. Binnen vier uur zijn de middelen geregeld conform de samenwerkingsovereenkomst AYMA. Ook dient de benodigde hoeveelheid bluswater geborgd te zijn. De brandweerinzet is tweeledig: Koeling omliggende tanks/ installaties om uitbreiding van de tankputbrand te voorkomen; Blussing van het brandend tankputoppervlak. Een aandachtspunt is het tijdig wegpompen van het bluswater in de tankput, om te voorkomen dat deze overstroomt. Ook de langdurige gevolgen voor de luchthavenprocessen waaronder de voortgang van het vliegverkeer de eerste dagen verdienen bijzondere aandacht. Herstelfase Voor de herstelfase geldt dat de plaats van het incident wordt vrijgegeven door de brandweer. Dit gebeurt in afstemming met de KMar in verband met eventueel forensisch onderzoek.
De CVO handelt conform het bedrijfsnoodplan met als doel het herstel van de bedrijfsprocessen op de luchthaven.
7.2 Risicoanalyse: Beoordeling impact en waarschijnlijkheid Impact De kosten en verstoring van de luchthavenprocessen en het dagelijks leven als gevolg van dit scenario dragen het sterkst bij aan de impact. De kosten worden ingeschat op 20 tot 200 miljoen euro. Er worden bij dit scenario enkele doden en meerdere gewonden verwacht. Waarschijnlijkheid De kans dat dit scenario zich voordoet wordt ingeschat als waarschijnlijk (B).
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
19
7.3 Duiding en conclusie Niet alleen de brand en de zware rookontwikkeling zelf, maar vooral ook de impact op vitale infrastructuur, zoals de toelevering van brandstof aan Schiphol, zijn reden tot zorg bij een dergelijk incident. Inzet van de brandweer is langdurig en ook de rookontwikkeling in een groot effectgebied zal lang aanhouden. Tevens valt te verwachten dat er maatschappelijke impact zal zijn.
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
20
8 Hoogovengas (Tata Steel) Dit scenario omschrijft een incident met een giftige stof bij Tata Steel Hoogovens. Tata Steel IJmuiden BV (hierna: Tata Steel) produceert ijzer en staal. De hoogovens bij Tata Steel vormen het hart van het productieproces, hier wordt van de grondstoffen ruwijzer geproduceerd. Voor dit scenario is uitgegaan van het minst gunstige weertype: stabiel weer met een windsnelheid van 1,5 m/s (F1.5).
8.1 Scenariobeschrijving Begin gebeurtenis Door veroudering faalt een expansiebalg op een hoogte van 11 meter in de hoogovengasleiding nabij de Vattenfall-centrale. Er ontstaat een breuk in de hoogovengasleiding (3,2 meter in diameter) tussen Hoogovens 6 en 7 en de energiecentrale. Het incident heeft tot effect dat er een ongecontroleerde uitstoot van hoogovengas (CO) in de directe omgeving en buiten het Tata Steel terrein plaatsvindt. De wind zal het hoogovengas mengen met de buitenlucht en verspreiden met de windrichting mee. Door de toxische wolk (geur- en reukloos en onzichtbaar) kunnen ernstige klachten optreden, afhankelijk van de concentratie waaraan blootstelling plaatsvindt en de tijdsduur dat blootstelling plaatsvindt. Bij een blootstellingstijd van 60 minuten zijn de volgende afstanden van toepassing: Richtwaarde
Afstand (max.)
Voorlichtingsrichtwaarde (VRW)
Niet van toepassing
Alarmeringsgrenswaarde (AGW)
16.7 km
Levensbedreigende waarde (LBW)
7.2 km
Eerste 10 minuten Als gevolg van de breuk zal er een grote hoeveelheid hoogovengas uitstromen. In de eerste seconden na de breuk, wanneer nog een lichte overdruk in de leiding aanwezig is stroomt het gas met 770 kg/s uit. Na 150 seconden is dit afgenomen tot 110 kg/s. Vanaf de locatie van de breuk zal zich een toxische wolk van hoogovengas verspreiden tot buiten de terreingrens. Zowel in de directe nabijheid van de breuk, als buiten de terreingrens, kunnen er (dodelijke) slachtoffers vallen. Het incident heeft zich in de eerste 10 minuten al voor een groot deel ontwikkeld. In de eerste 10 minuten worden met weertype F1.5 de volgende effectafstanden bereikt: Effectafstanden eerste 10 minuten
Afstand
Kleur in figuur
Alarmeringsgrenswaarde (AGW) 490 mg/m³
5.4 km
Oranje lijn
Levensbedreigende waarde (LBW) 2000 mg/m³
3 km
Rode lijn
De Meldkamer Noord-Holland activeert aan de hand van de locatie, de emissie en actuele meteo, de van toepassing zijnde WAS-palen en gsm-masten voor NL-Alert binnen Kennemerland, Zaanstreek-Waterland en Noord-Holland Noord. In dit scenario waarschuwt Meldkamer Noord-Holland eerst de bevolking in het getroffen gebied door direct een NL-Alert te verzenden (voorbereide tekst). Direct daarna worden hulpdiensten en de crisisteams gealarmeerd. De gealarmeerde hulpdiensten bestrijden het incident. De bedrijfsbrandweer en bedrijfshulpdiensten zullen zich bij de inzet focussen op de bronbestrijding waarbij de directe omgeving wordt ontruimd en de installatie indien mogelijk wordt veiliggesteld of uitgeschakeld. De overheidsbrandweer zal naast de inzet van de meetplanorganisatie de inzet van de bedrijfsbrandweer aanvullen en ondersteunen.
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
21
Eerste uur 2,5 minuut na het ontstaan van de breuk, is de druk in de leiding afgenomen tot de omgevingsdruk waardoor het uitstroomdebiet zal stabiliseren. Het gas blijft dan met een stabiele flow van 110 kg/s uitstromen tot er wordt ingegrepen door processen af te regelen, het gas om te leiden en af te fakkelen. Ingeschat wordt dat de blootstellingsduur in het effectgebied zeker een uur kan duren. De situatie blijft escaleren waarbij de effectafstanden groter worden. In korte tijd zullen er op enige afstand dodelijke concentraties aanwezig zijn en kunnen er zowel binnen als buiten de terreingrens slachtoffers vallen. Het aantal slachtoffers is afhankelijk van vele factoren, zoals windsnelheid, windrichting, werkelijke gatgrootte en het aantal personen in het effectgebied. De verwachting is dat bij deze lichte concentratie klachten, zoals hoofdpijn, niet goed te relateren zijn aan de emissie. Er zijn echter bij lage concentraties wel klachten als lichte hoofdpijn en benauwdheid (bij inspanning) mogelijk. Concentraties tot de levensbedreigende waarde kunnen onder deze worst-case omstandigheden een maximale afstand van 7,2 kilometer bereiken. Concentraties tot de alarmeringsgrenswaarde kunnen onder deze worst-case omstandigheden een maximale afstand van 16,7 kilometer bereiken.
Effectafstanden na 10 minuten: Effectafstanden na 10 minuten
Afstand
Kleur in figuur
Alarmeringsgrenswaarde (AGW) 97 mg/m³
16.7 km
Oranje lijn
Levensbedreigende waarde (LBW) 390 mg/m³
7.2 km
Rode lijn
Figuur rekenmodel: voorbeeld van het effectgebied (60 minuten) bij weertype f. 1,5
Herstelfase De emissie is beëindigd doordat de leiding is leeggestroomd of ingeblokt. De concentratie CO in het effectgebied zal afnemen. Meetploegen zullen in het effectgebied controleren of de concentratie CO dusdanig is gedaald dat het gebied kan worden vrijgegeven.
8.2 Risicoanalyse: beoordeling impact en waarschijnlijkheid Impact: Dit impact van dit scenario kenmerkt zich door de sociaalpsychologische gevolgen. Het incident zal angst en zorgen oproepen en er zullen verwijten zijn aan het adres van Tata Steel, het bevoegd gezag en bestuur. Daarnaast wordt er verwacht dat er doden (2-4) en gewonden (4-16 en enkele tientallen lichtgewonden) zullen vallen. Waarschijnlijkheid Dit scenario wordt ingeschat als onwaarschijnlijk (A-B).
8.3 Duiding en conclusie Een incident met een gevaarlijke stof, zoals een giftige wolk zal in korte tijd veel impact hebben op de samenleving. Hoewel het aantal slachtoffers gering zal zijn is de impact op het dagelijks leven groot. Daarmee worden ook sterke maatschappelijke reacties verwacht. Vragen rondom gezondheid zullen bij een grote groep gaan leven, evenals de leefbaarheid. In de nafase zal ook aandacht zijn voor het bestuurlijke aspect.
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
22
9 Uitval elektriciteit 9.1 Scenariobeschrijving Begingebeurtenis Door onbekende oorzaak breekt brand uit in een 150 kV/50 kV/10 kV onderstation. Als gevolg hiervan valt de stroom uit bij 20.000 huishoudens (> 40.000 personen). Ook de 65 bedrijven uit een bedrijvenpark in de nabije omgeving hebben geen stroom. Het eerste uur De brandweer vindt het in eerste instantie niet verantwoord om te blussen. Nadat de netbeheerder volgens procedure de stroom in het station heeft afgeschakeld en geaard, kan worden gestart met de blussing of mogelijk het gecontroleerd laten uitbranden. De netbeheerder doet haar uiterste best om de uitval te herstellen, maar heeft daar veel moeite mee. Bij de huishoudens vallen koeling, centrale verwarming, vast internet en eventuele medische apparatuur uit. Door het gebruik van alternatieve warmtebronnen is er een verhoogd risico op het ontstaan van brand en koolmonoxidevergiftiging. Op enkele plaatsen raken mensen in liften ingesloten. De eerste vier uur Bij de meldkamer komen veel automatische brand- en inbraakmeldingen binnen als gevolg van de stroomstoring. Hydrofoorpompen in flatgebouwen functioneren niet meer en daardoor is vanaf de 3e etage geen drinkwater beschikbaar. Telecommasten raken snel overbelast en blijven, afhankelijk van het soort noodvoorziening, maximaal 4 uur werken. Telefonie en (mobiel) internet vallen daarna uit.
Hulpdiensten moeten prioriteren. Sommige kwetsbare objecten (zoals ziekenhuizen) en de vitale infrastructuur blijven functioneren door middel van noodstroomvoorzieningen. Ervaring wijst echter uit dat in sommige gevallen deze voorziening niet functioneert of vrij snel storing vertoont. Daarnaast zijn er ook veel zorginstellingen die geen noodstroom hebben. Door het uitvallen van verkeerskundige installaties (zoals stoplichten, bruggen, verkeersgeleiding en matrixborden) ontstaat er een verkeerschaos. De crisisorganisatie van de veiligheidsregio schaalt minimaal op tot GRIP 3 en mogelijk naar GRIP 4. Na de eerste uren valt ook de mobiele telefonie uit, door het leegraken van accu's. De eerste 12 uur Elektronisch betalingsverkeer is niet meer mogelijk en beveiligingsinstallaties in winkels werken niet meer waardoor winkels moeten sluiten. Ook scholen besluiten tot sluiting. De brandweer is extra alert in het getroffen gebied, vooral op het bedrijventerrein waar brand- en rookmelders niet meer kunnen zorgen voor een tijdige alarmering. De getroffenen maken er het beste van en helpen elkaar zoveel mogelijk. Instellingen en organisaties zijn zelf verantwoordelijk voor het voorzien in noodstroomaggregaten. Netbeheerders beschikken over een aantal noodstroomaggregaten met grote capaciteit, maar zij gaan niet over de toewijzing van deze aggregaten.
Zij kunnen wel bemiddelen tussen leveranciers en veiligheidsregio. De veiligheidsregio bepaalt de prioriteiten bij toewijzing van het inzetten en aansluiten van beschikbare noodstroomaggregaten. Herstel Door complicaties duurt het 12 – 24 uur voordat het netwerk weer is 'opgebouwd'.
9.2 Risicoanalyse: beoordeling impact en waarschijnlijkheid
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
23
Impact De impact van dit scenario wordt ingeschat als aanzienlijk (B). Het scenario brengt met name een grote verstoring van het dagelijks leven en aantasting van primaire levensbehoeften met zich mee. Het aantal doden en gewonden wordt lager ingeschat en is afhankelijk van de aanwezigheid en het functioneren van noodstroom bij ziekenhuizen. Waarschijnlijkheid De waarschijnlijkheid van dit scenario wordt gewaardeerd in de klasse D: waarschijnlijk. Grote verstoringen in de elektriciteitsvoorziening hebben zich in het verleden al vaker voorgedaan, zowel in de veiligheidsregio Kennemerland als in andere veiligheidsregio's. Door de energietransitie en de daarbij behorende toenemende druk op het elektriciteitsnetwerk zal de kans op verstoringen van deze omvang toe gaan nemen.
9.3 Duiding en conclusie De impact van dit scenario is vooral terug te zien in de impactcriteria voor lichamelijk lijden en de sociaalpsychologische impact. Basisbehoeften als centrale verwarming en koeling van voedsel worden niet vervuld. De psychologische impact ontstaat vooral doordat de kwetsbaarheid en afhankelijkheid van het elektriciteitsnetwerk worden blootgelegd. Met het oog op de energietransitie zal de impact van een dergelijke verstoring in de toekomst toenemen. Nederland wordt hierdoor namelijk steeds afhankelijker van een goede elektriciteitsvoorziening.
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
24
10 Uitval gas 10.1 Scenariobeschrijving Hoewel er meerdere scenario's voor een verstoring van de gasvoorziening denkbaar zijn, is er gekozen voor een verstoring in een gasdistributieleiding. Dit scenario wordt het meest realistisch geacht en heeft tegelijkertijd een grote impact op de regio. In 2015 heeft een vergelijkbaar scenario zich voorgedaan in de gemeente Velsen. Het scenario hieronder haalt inspiratie uit dit incident, maar is aangepast om het passend te maken voor een Regionaal Risicoprofiel. Het scenario kan daarom niet worden beschouwd als een feitelijke beschrijving van de gebeurtenissen uit 2015. Het eerste uur Op een doordeweekse ochtend in het najaar raken bij werkzaamheden een gas-en waterleiding beschadigd. Als gevolg hiervan stromen grote hoeveelheden water en modder de gasleiding in. De gasleiding wordt dermate vervuild dat het onmogelijk wordt om gas te leveren aan de bedrijven en woningen die op deze gasleiding zijn aangesloten. Al snel krijgt de gasnetbeheerder de eerste meldingen binnen van klanten die geen gas meer hebben. Er worden monteurs naar de plaats van het incident gestuurd en de netbeheerder informeert de Meldkamer Noord-Holland. Er wordt een eerste inschatting gegeven van de omvang van het incident.
De eerste uren wordt er vooral ingezet op het beperken van verspreiding van water en modder in de gasleidingen, daarna kan er worden gewerkt aan het herstel. Deze inschatting is voor de veiligheidsregio Kennemerland aanleiding om op te schalen in de crisisorganisatie. De eerste vier uur Meer dan 1000 huishoudens en 10 bedrijven zitten zonder gas. De netbeheerder en de crisisorganisatie van de veiligheidsregio Kennemerland werken nauw samen om de (effecten van de) crisis te beheersen. Waar de netbeheerder zich voornamelijk richt op het herstellen van de schade aan de gasleiding en het veilig opnieuw aansluiten van de huishoudens en bedrijven, richt de crisisorganisatie zich op het beheersen en bestrijden van de effecten die de gasstoring met zich meebrengt. De communicatie naar inwoners en bedrijven wordt afgestemd tussen de netbeheerder, de veiligheidsregio en de getroffen gemeente. De inschatting is dat het drie tot vier dagen zal duren voordat de gasvoorziening weer volledig is hersteld. De netbeheerder moet namelijk huis voor huis controleren of de hoofdkraan dicht staat. Als mensen niet thuis zijn, kan daar het gas niet worden aangesloten. Hier gaat dus veel tijd overheen.
De eerste 24 uur Nu duidelijk is dat de gasvoorziening niet binnen afzienbare tijd kan worden hersteld, worden er maatregelen genomen om getroffen huishoudens te voorzien van noodverwarming en douchegelegenheid. De veiligheidsregio bekijkt welke wijken en huishoudens van noodverwarming moeten worden voorzien. De elektriciteitsnetbeheerder ondersteunt door een berekening te maken van hoeveel extra stroomgebruik het elektriciteitsnetwerk aan kan door het gebruik van extra elektrische kachels. Mocht het elektriciteitsnetwerk niet toereikend zijn, dan kunnen er op verzoek van de veiligheidsregio tijdelijk extra aggregaten worden geplaatst door de netbeheerder. Andere opties zijn het inzetten van minder kachels of het oproepen om de kachels zo min mogelijk te gebruiken. Door het gebruik van de elektrische kachels neemt het risico op woningbranden toe. De veiligheidsregio communiceert over de risico's en het veilig gebruik van elektrische kachels. Huishoudens die voor het koken van eten afhankelijk zijn van gas worden opgeroepen om bij kennissen of familie te eten.
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
25
Herstelfase Na iets meer dan 24 uur is de schade aan de gasleiding hersteld en wordt de gaslevering hervat. Ongeveer drie tot vier dagen na de start van het incident zijn alle huishoudens en bedrijven weer volledig voorzien van gas.
10.2 Risicoanalyse: beoordeling impact en waarschijnlijkheid Impact De totale impact van dit scenario wordt ingeschat als aanzienlijk (klasse B). Dit zit met name in de impact op het dagelijks leven en een mogelijk gebrek aan primaire levensbehoeften. Ook de sociaalpsychologische impact speelt mee: dit scenario zal zorgen opwekken en mogelijk verwijtbaarheid met zich meebrengen richting de overheid en hulpdiensten, afhankelijk van de beschikbaarheid van noodvoorzieningen. De seizoenen zijn van invloed op de impact: in de koude wintermaanden zal er meer afhankelijkheid zijn van de gasvoorziening. Waarschijnlijkheid De waarschijnlijkheid van dit scenario wordt gewaardeerd in klasse D: waarschijnlijk. Een vergelijkbaar incident heeft zich eerder voorgedaan, namelijk in 2015 in de gemeente Velsen. Een beschadiging van een gasleiding door werkzaamheden is daarom goed denkbaar.
10.3
Duiding en conclusie
De impact van dit scenario is voornamelijk terug te vinden in de impactcriteria voor de sociaalpsychologische impact en lichamelijk lijden. De impact is daarbij afhankelijk van de snelheid waarmee er noodvoorzieningen worden geleverd, hoever deze reiken en de periode waarin het scenario zich afspeelt. Dit scenario speelt zich af in het najaar, waarin de impact met betrekking tot het gebrek aan primaire levensbehoeften groter is dan in de zomer, maar minder groot dan in de winter. De afgelopen jaren is er veel te doen geweest rond de gasvoorziening in Nederland. Het gas dat in Nederland wordt gewonnen moest worden afgebouwd, maar de Russische invasie in Oekraïne van maart 2022 heeft aangetoond hoe afhankelijk Nederland is van het buitenland. De komende jaren zal blijken wat de impact van geopolitieke ontwikkelingen en de energietransitie voor effect hebben op het scenario uit dit risicoprofiel.
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
26
11 Verontreiniging drinkwater 8.1 Scenariobeschrijving Begingebeurtenis Door onbekende oorzaak vindt er bij een drinkwaterbedrijf een overschrijding plaats van de microbiologische waarden in het drinkwater. Dit betekent dat een schadelijke hoeveelheid van een bepaalde bacterie in het drinkwater terecht is gekomen. Het verontreinigde drinkwater wordt gedistribueerd naar circa 180.000 huishoudens in de regio. Eerste uur In het laboratorium van het drinkwaterbedrijf wordt door medewerkers een overschrijding van de microbiologische waarden opgemerkt in een monster dat maximaal 24 uur geleden is genomen. De omvang van de verontreiniging en de oorzaak ervan worden direct onderzocht. De bacterie die in het water wordt aangetroffen blijkt de E. coli bacterie te zijn en is schadelijk voor de gezondheid. De eerste signalen wijzen erop dat de besmetting is ontstaan door een niet hygiënisch uitgevoerde reparatie. Met deze kennis kan het drinkwaterbedrijf bepalen waar de bron van de besmetting zit. Door middel van separatie van het overige drinkwater wordt verdere verontreiniging tegengegaan. Hier gaat echter tijd overheen, waardoor er nog enige tijd verontreinigd drinkwater zal worden gedistribueerd, boven op het verontreinigde drinkwater dat zich al in de transportleidingen bevindt.