Bijlage 3. Evaluatie Kapbeleid Heemstede (2022).pdf

EVALUATIE KAPBELEID

Evaluatie Kapbeleid Gemeente Heemstede

INHOUD Terminologie ............................................................................................................................................. 3 1.

Inleiding................................................................................................................................................. 4 Aanleiding ................................................................................................................................................. 4 Opzet evaluatie ......................................................................................................................................... 4

2.

Het huidige kapbeleid ........................................................................................................................... 6 Van algemene vergunningsplicht naar vergunningsvrij ............................................................................ 6 Bomenkaart: 2011-2016 ........................................................................................................................... 6 Ambities voor bomen in groenbeleid ....................................................................................................... 9

3.

Evaluatie .............................................................................................................................................. 10 Hoofdlijn: Inzicht in de uitvoering ........................................................................................................... 10 Hoofdlijn: Praktijkervaring IN het kapbeleid ........................................................................................... 13

4.

Aanpalende zaken kap- en boombeleid .............................................................................................. 17

5.

Conclusies en aanbevelingen .............................................................................................................. 20

Bijlagen........................................................................................................................................................ 23 APV Afdeling 3 Bescherming van het bomenbestand............................................................................. 23 Bomenkaart Heemstede 19 maart 2016 gemeentelijke bomen ............................................................. 26 Bomenkaart Heemstede 19 maart 2016 particuliere bomen ................................................................. 33 Boomzones gemeentelijk en particulier ................................................................................................. 40

2

TERMINOLOGIE Onderhoudssnoei:

Onderhoudssnoei wordt toegepast om de veiligheid voor een boom en zijn omgeving te waarborgen. Dode takken worden verwijderd, probleemtakken worden ingekort of weggesnoeid. De kruin kan worden uitgelicht en eventueel opgesnoeid worden waar nodig.

ETT:

European Tree Technician. Dit wordt door de European Arboricultural Council (EAC) gedefinieerd als 'iemand die werkt of wil werken in het lager of middenkader of die een leidinggevende rol heeft in de boomverzorging'. Concreet gaat het om een boomverzorgingsdeskundige die de brug maakt tussen de bomenbeheerder en de uitvoerder; de European Tree Worker. Ook de bomenbeheerder zelf kan een European Tree Technician zijn.

ETW:

European Tree Worker. Dit is de allround vakbekwaam boomverzorger. De ETW is in staat om alle voorkomende werkzaamheden in of rondom bomen uit te voeren. Dus alles vanaf het nieuw aanplanten tot het uiteindelijk weghalen van een boom.

3

1. INLEIDING AANLEIDING EVALUATIE KAPBELEID In het groenbeleidsplan van 2014, het bomenbeheerplan van 2015 en de Nota Duurzaam Heemstede van 2020-2024 zijn ambities geformuleerd ten behoud van het bomenbestand in onder andere woonwijken en grote groene gebieden. Onderdeel hiervan betrof de wens een nieuw kapbeleid te vormen. De kapvergunning-plichtige bomen werden beperkt tot een lijst met beschermingswaardige bomen. De algemene vergunningplicht bij het kappen van bomen zorgde voor veel onnodig werk in de gemeente. Deregulering vormde de basis voor het wijzigen van het kapbeleid. Maar dit mocht absoluut niet ten koste gaan van de groene uitstraling van de gemeente Heemstede. Het nieuwe kapbeleid werd op 31 maart 2015 gelanceerd. Inmiddels wordt bijna 6 jaar met het ‘nieuwe’ kapbeleid gewerkt. Effecten van het kapbeleid kunnen nu inzichtelijk worden gemaakt. Daarom is het kapbeleid geëvalueerd. De hoofdvraag van deze evaluatie luidt: Voldoet het huidige kapbeleid conform de gestelde ambities, en waar is mogelijkheid voor verbetering? De bomenkaart is in 2016 voor het laatst geactualiseerd. In de APV van Heemstede is vastgelegd dat deze om de 4 jaar moet worden geactualiseerd. Conform dit actualisatiestreven kunnen nu de wijzigingen worden verwerkt.

EEN BREDERE BLIK OP BOOMBELEID, HERPLANT EN GROEIPLAATSVERBETERING Het kapbeleid is onlosmakelijk verbonden met het boombeleid (zoals groeiplaatsverbetering). Zo is het herplanten van bomen een belangrijk onderdeel van het kapbeleid. Herplanten is alleen gunstig in een goede groeiplaats. Groeiplaatsverbetering gaat verder dan alleen kapbeleid. Daarom is een brede blik aangehouden bij deze evaluatie. Dit betekent dat in het proces aandacht is geweest voor aansluitingspunten met boombeleid. Het rapport is dan ook opgedeeld in twee onderdelen: de evaluatie van het kapbeleid en aangrenzende zaken. De evaluatie van het kapbeleid gaat vooral over het (vergunning)traject van bomen kappen. Bij aangrenzende zaken wordt er ingegaan op onderwerpen die onlosmakelijk verbonden zijn met het kapbeleid; hinder door bomen, boombalans, herplant en het bomenfonds. De aanbevelingen zijn verdeeld onder deze twee onderdelen.

OPZET EVALUATIE EVALUEREN OP HOOFDLIJNEN EN AMBITIES Dit is de eerste evaluatie van het kapbeleid. De evaluatie heeft betrekking op de periode 1 april 2015 – 01 januari 2022. Doel van deze evaluatie is een kritische analyse uit te voeren over de hoofdlijnen van het huidige kapbeleid, te bekijken of de gewenste ambities worden bereikt en welke effecten de dereguleringstaakstelling heeft gehad sinds de invoering van het nieuwe beleid. Op basis van de analyse en (interne en externe) deskundige ervaring doen wij voorstellen voor het verder verbeteren

4

van de uitvoering van dit beleid. Dit resulteert in richtinggevende adviezen voor een vernieuwd kapbeleid in de gemeente Heemstede. Daartoe dient de evaluatie op de volgende twee hoofdlijnen: - Inzicht in de uitvoering van het huidige kapbeleid; - Interne en externe praktijkervaring in het kapbeleid;

Inzicht in de uitvoering van het huidige kapbeleid

Dit wordt getoetst op gewenste ambities (groenbeleidsplan 2014): - Ambitie groenbeleidsplan 2014: Deregulering: minder regels - zelfde bescherming Als volgt getoetst: o Het totaal aantal kapaanvragen tijdens het huidige kapbeleid kunnen middels een evaluatie worden vergeleken met het aantal kapaanvragen in het verleden (totaal aantal kapaanvragen, verleend aanvragen, geweigerde aanvragen). o De tijd die besteed wordt in kapaanvragen tijdens het huidige kapbeleid kan worden vergeleken met de tijd die werd besteed tijdens het vorige kapbeleid. - Ambitie groenbeleidsplan 2014: Voldoende grip houden op het behoud van het particuliere (en gemeentelijke) bomenbestand Als volgt getoetst: o Het totaal aantal gemeentelijke bomen door de jaren heen is een indicator voor grip op gemeentelijk boombestand. Particulier boombestand wordt beoordeeld op basis van het huidige groenbeeld in Heemstede. - Ambitie groenbeleidsplan 2014: Beeldbepalende bomen en boomzones moeten goed beschermd blijven Als volgt getoetst: o Het totaal aantal beeldbepalende bomen zou constant moeten blijven (met een lichte afname omdat nog geen nieuwe beeldbepalende bomen zijn aangewezen). o De informatie uit ambtelijke ervaringen biedt ook een goede basis om deze ambities te toetsen. Dit geeft inzicht of beeldbepalende bomen en boomzones goed behouden zijn.

Vooral voor boomzones, waar geen exacte getallen voor beschikbaar zijn, zal de inschatting worden gemaakt vanuit ambtelijke ervaring.

Praktijkervaring in het kapbeleid De sterke en minder sterke kanten van het kapbeleid worden inzichtelijk gemaakt door het gesprek aan te gaan met interne en externe deskundigen die regie hebben op het uitvoeren van het kapbeleid. Er zijn verschillende thema’s besproken: kapaanvragen, herplantplicht, communicatie, groene uitstraling, biodiversiteit, bomenkaart, beheer en onderhoud, vergunningsvrije kap en deregulering van het kapbeleid. De thema’s worden behandeld in een interview.

5

2. HET HUIDIGE KAPBELEID VAN ALGEMENE VERGUNNINGSPLICHT NAAR VERGUNNINGSVRIJ De algemene vergunningplicht bij het kappen van bomen zorgde voor onnuttig veel werk in de gemeente. In de praktijk werd het overgrote deel van de kapvergunningen verleend. In 2007 heeft de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) het model met betrekking tot kappen van bomen vereenvoudigd. En door de Bomenstichting werd een model voor bomenverordening opgesteld. De lijst met kapvergunning-plichtige bomen werd beperkt tot een lijst met uniek beschermingswaardige bomen. Door het aanpassen van het kapvergunningbeleid in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV), conform het model van de VNG en de Bomenstichting, nam het aantal inwoners van Heemstede dat een kapaanvraag in moest dienen sterk af. Tevens werden de belangrijkste solitaire bomen op particulier terrein beter beschermd. Deregulering vormde de basis voor het wijzigen van het kapbeleid. Maar dit mocht absoluut niet ten koste gaan van de groene uitstraling van de gemeente. Voordat de APV aangepast kon worden, was het noodzakelijk een volledige bomenlijst met alle beschermingswaardige bomen van Heemstede op te stellen.

BOMENKAART: 2011-2016 In 2010 heeft het college besloten een uitgebreide inventarisatie uit te voeren en een volledige bomenlijst op te stellen. De bomenlijst bestaat uit een kaart met bijbehorend register. De lijst bevat een samenhangend geheel van de volgende houtopstanden: beschermingswaardige boomzones (grote groene gebieden) en solitaire bomen (gemeentelijk en particulier). Alle objecten bevatten een beschrijving met een zorgvuldige motivering waarom desbetreffende houtopstand is aangewezen als een beschermde houtopstand. Het college heeft de eerste bomenkaart op 8 november 2011 vastgesteld. Omdat de wijziging van het kapbeleid in december 2011 niet door de gemeenteraad werd vastgesteld, was de juridische basis van de Bomenkaart weggevallen en heeft het college op 24 april 2012 de vaststelling ingetrokken. De bomenkaart is in 2015 geactualiseerd. Op 31 maart 2015 is de geactualiseerde bomenkaart vastgesteld. Vanaf 1 april 2015 was er geen omgevingsvergunning meer nodig voor het kappen of ingrijpend snoeien van bomen. Tenzij het gaat om bomen op de Bomenkaart. Gemeentelijke bomen zijn in 2016 toegevoegd. Op 29 maart 2016 is de meest recente bomenkaart vastgesteld. De aangepaste regels van de APV zijn ook van toepassing op de gemeentelijke bomen.

De plaatsing van een boom op de bomenkaart is een combinatie van één of meer van de volgende redenen: De beeldbepalende waarde, de natuur- en milieuwaarde, de landschappelijke waarde, de waarde voor stads- en dorpsschoon, de cultuurhistorische waarde en de waarde voor recreatie en leefbaarheid. Voorwaarde voor plaatsing op de Bomenkaart is dat de boom gezond is en verwacht mag worden dat deze nog vele jaren kan blijven staan zonder een gevaar voor de omgeving te vormen of onacceptabele overlast te veroorzaken. De bomenlijst kan worden geactualiseerd door de lijst met beschermingswaardige houtopstanden in Heemstede bij te werken. Een actualisatie van de bomenkaart kan als onderdeel in de aanbevelingen van deze evaluatie worden opgenomen. Zo mogelijk worden voorstellen wat betreft het uitbreiden of wegwerken van onregelmatigheden.

6

7

CRITERIA VOOR PLAATSING OP DE BOMENKAART Beschermingswaardige bomen kunnen op basis van onderstaande redenen op de bomenlijst- en kaart worden geplaatst: a. de beeldbepalende waarde van de houtopstand; 1) de omvang en leeftijd van de boom (minimaal 50 jaar oud) 2) de boom is belangrijk voor het ruimtelijke beeld 3) het kappen heeft een grote impact op de directe leefomgeving 4) een specifieke boomsoort of boomvorm 5) de relatie tussen de boom en de directe omgeving. Indien er in de directe omgeving geen/ nauwelijks vergelijkbare bomen aanwezig zijn, is dit een reden om de boom als beeldbepalend aan te merken b. de natuur- en milieuwaarde van de houtopstand; 1) de specifieke boomsoort of omvang van de boom draagt bij aan de kwaliteit van de directe leefomgeving zoals voor plant, dier en mens 2) de boom biedt huisvesting aan c.q. is een belangrijke voedselbron voor beschermde dieren of planten 3) de boom is een belangrijke zaadbron voor een autochtoon ras (genetische waarde) 4) de boom is een onderdeel van een reeks elementen die een ecologische verbindingszone vormen, hetzij als verbinding, hetzij als 'stepping stone' (verblijfsgebied voor dieren en/of planten). 5) het kappen van de boom heeft een grote impact op het lokale milieu in de directe omgeving c.

de landschappelijke waarde van de houtopstand; 1) de boom accentueert een karakteristiek landschappelijk element of structuur of vormt een herkenningspunt in het landschap 2) de boom vormt een onderdeel van een geheel intact zijnde boomgroep of uniforme laanbeplanting die een karakteristieke structuur in stad of landschap zichtbaar maakt d. de waarde van de houtopstand voor stads- en dorpsschoon; het geheel van een bepaald ensemble (combinatie aan bebouwing, dorpsstructuur en de houtopstand) e. de cultuurhistorische waarde van de houtopstand; 1) de boom heeft een duidelijk verband met de geschiedenis van een plaats of belangrijk persoon 2) de boom vormt een onderdeel van een cultuurhistorisch waardevol object f.

de waarde voor recreatie en leefbaarheid; bomen bij recreatieve verbinding; waardevol bij recreatieve verbindingen en ook voor recreanten.

8

AMBITIES VOOR BOMEN IN GROENBELEID Groenbeleidsplan 2014 In dit het Groenbeleidsplan 2014 zijn ambities voor het bomenbeleid als volgt geformuleerd: - Beschermen van monumentale en beeldbepalende bomen - Kwaliteit van de grote groene gebieden waarborgen (boomzones) - Kwaliteit en kwantiteit van het bomenbestand in de woonwijken bewaken Onderdeel van het bomenbeleid waren ambities voor nieuw kapbeleid: - Deregulering: minder regels - zelfde bescherming - Voldoende grip houden op het behoud van het particuliere bomenbestand - Beeldbepalende bomen moeten goed beschermd blijven - Nieuwe regels mogen niet leiden tot verlies van de groene uitstraling Het groen in de woonwijken wordt zoveel mogelijk integraal aangepakt. Indien de uitstraling/kwaliteit van (een deel van) een woonwijk daadwerkelijk achteruit gaat door verlies van het bomenbestand, wordt in overleg met bewoners een herinrichtings- / vervangingsplan gemaakt.

Bomenbeheerplan 2015 In het bomenbeheerplan 2015 zijn beschermingsklasses geformuleerd. De gemeente wil bomen binnen de criteria van de bomenkaart zo lang mogelijk in stand houden. Het belangrijkste doel van het gemeentelijke kapbeleid is het beschermen van de bijzondere / beeldbepalende bomen. Het kapbeleid geldt voor zowel particuliere als voor gemeentelijke bomen. Voor bomen die eigendom zijn van de gemeente wordt onderscheid gemaakt in drie beschermingsklasses: - Niveau 1: de (hoofd)laanstructuur en bijzondere monumentale en beeldbepalende bomen. Bomen worden alleen bij hoge uitzondering gekapt. Altijd herplant. - Niveau 2: laanstructuur op wijkniveau Bomen worden zo lang mogelijk behouden. Gevaar of ernstige overlast kan een reden zijn om bomen te vervangen. In dat geval nooit een enkele boom, maar de complete straat. Altijd herplant. - Niveau 3: overige bomen (in wijken en straten). Deze bomen komen niet op de bomenkaart. Voor het kappen van deze bomen hoeft geen vergunning te worden aangevraagd. Melding is voldoende. Herinrichting, herplant en vervanging De belangrijkste ontsluitingswegen in de verkeersstructuur zijn ook de belangrijkste groene aders. Bij reconstructies wordt rekening gehouden met de waarde van de (hoofd)laanstructuur.

Bestaande bomen worden duurzaam geplant (met voldoende groeiruimte) en de laanstructuur moet indien mogelijk versterkt worden met nieuwe aanplant. Een laan dient in één keer of eventueel gefaseerd herplant te worden. Zo wordt de uniformiteit in de bomenlaan gewaarborgd.

9

3. EVALUATIE HOOFDLIJN: INZICHT IN DE UITVOERING AMBITIE GROENBELEIDSPLAN 2014: DEREGULERING, MINDER REGELS - ZELFDE BESCHERMING Deregulering vormde de basis voor het wijzigen van het kapbeleid. Door het aanpassen van het kapvergunningbeleid in de APV, conform het model van de VNG en de Bomenstichting, moest het aantal inwoners van Heemstede dat een kapaanvraag in moet dienen, sterk afnemen. In het verleden moest voor het kappen van elke boom een aanvraag worden ingediend. In veel gevallen was er geen reden de kapaanvraag te weigeren. Dit arbeidsintensieve beleid werd als onnuttige tijdsinvestering ervaren. De ambtelijke ervaring binnen de afdeling Bouw- en Woningtoezicht leert dat er inderdaad minder kapaanvragen worden ingediend. Dit is ook duidelijk te zien aan het aantal kapaanvragen per jaar in het oude- en het nieuwe beleid (zie Tabel 1 Kapaanvragen). In deze tabel is af te lezen dat er in het oude kapbeleid (2013 en 2014) veel meer aanvragen werden ingediend dan in het huidige kapbeleid (2017 t/m 2021). Er wordt nu meer tijd besteed aan elke kapaanvraag. Dit is gunstig omdat elke kapaanvraag nu draait om een beschermingswaardige boom en daarom zorgvuldig en deskundig moet worden ingeschat. In totaal wordt er tegenwoordig minder tijd besteed aan kapaanvragen, omdat er in zijn totaliteit minder kapaanvragen zijn dan vóór 2017. TABEL 1 KAPAANVRAGEN Jaar

Totaal aanvragen

Aanvraag geweigerd

Aanvraag ingetrokken

Geen aanvraag nodig

2013

159

2

2

0

2014

126

0

4

0

2015

zie toelichting

zie toelichting

zie toelichting

zie toelichting

2016

zie toelichting

zie toelichting

zie toelichting

zie toelichting

2017

21

0

0

2

2018

32

1

2

3

2019

28

0

2

4

2020

19

1

0

2

2021

13

1

0

3

Toelichting op tabel: De data uit jaren 2015 en 2016 zijn niet betrouwbaar voor deze evaluatie. In die jaren vond de overgang plaats naar het nieuwe beleid (in 2015 voor particuliere bomen, in 2016 ook voor gemeentelijke bomen).

10

Conclusies uit Tabel 1 Kapaanvragen -

Gelet op het aantal kapaanvragen vanaf 2017 is de dereguleringsdoelstelling gehaald. Er zijn beduidend minder kapaanvragen gedaan dan in de jaren voordat het deregulerend kapbeleid is ingegaan. Vanaf 2017 worden ook kapaanvragen ingediend voor bomen die geen aanvraag nodig hebben. In deze gevallen wordt de aanvrager geïnformeerd dat een kapvergunning geen vereiste is. Dit betekent dus dat het werkelijk aantal (behandelde) kapaanvragen lager ligt. Omdat er minder kapaanvragen zijn in zijn totaliteit, kan er meer tijd worden besteed aan de kapaanvragen van beschermingswaardige bomen. Er is daarmee meer aandacht voor boomzones en beschermde bomen die in de bomenlijst staan. Iedere kapaanvraag voor een beschermingswaardige boom, kan zorgvuldig worden behandeld.

AMBITIE GROENBELEIDSPLAN 2014: GRIP OP GEMEENTELIJK EN VERGUNNINGPLICHTIG PARTICULIER BOOMBESTAND Tabel 1 geeft het aantal gemeentelijke bomen weer. Het totaal aantal gemeentelijke bomen is toegenomen. Er is meer aandacht voor boomzones en beschermde bomen die beschermingswaardig zijn en in de bomenlijst staan. Aan iedere kapaanvraag voor een boom op de bomenlijst, kan meer aandacht worden besteed. De gemeente heeft daarmee beter grip op gemeentelijke bomen in Heemstede, die op verschillende manieren veel bijdragen aan de leefomgeving. Gekeken naar gemeentelijke bomen in het beheersysteem is het totaal aantal bomen niet afgenomen, maar juist toegenomen (zie Tabel 2 Bomen in beheersysteem). Het totaal aantal monumentale bomen is licht afgenomen met 3,8% (wat logisch is gezien het feit dat er nog geen nieuwe bomen aan de beschermde bomenlijst zijn toegevoegd). De bomenlijst is aan een update toe. Dit is de kans om nieuwe beschermde bomen aan de bomenlijst toe te voegen. Particuliere bomen zijn minder in beeld in het beheersysteem van de gemeente. Aan het algemene straatbeeld in Heemstede is echter te zien dat het algemene Heemsteedse beeld met veel groen nog bestaat, ook op particulier terrein. TABEL 2 BOMEN IN BEHEERSYSTEEM Jaar

Aantal bomen

Aantal monumentale bomen

April-2017

12419

-

April-2018

12362

472

2019

zie toelichting

zie toelichting

2020

zie toelichting

zie toelichting

12686

454

Aug-2021

Toelichting op tabel: in 2019 en 2020 heeft een opschoonactie en migratie plaatsgevonden in het beheersysteem. Daarom is het niet mogelijk voor 2019 en 2020 concrete aantallen te bepalen. Monumentale bomen zijn in 2017 verwerkt in het beheersysteem.

11

Conclusies uit Tabel 2 Bomen in beheersysteem -

Het totaal aantal bomen in het beheersysteem (gemeentelijke bomen en beschermde bomen op gemeente- én particuliere grond) blijft constant en begint zelfs licht toe te nemen. Er is een lichte afname te zien van met 18 minder monumentale bomen die uit noodzaak zijn verwijderd. Er zijn nu 454 monumentale bomen in totaal. Dit wordt gecompenseerd zodra nieuwe bomen aan de beschermde lijst worden toegevoegd.

AMBITIE GROENBELEIDSPLAN 2014: BESCHERMEN BEELDBEPALENDE BOMEN EN BOOMZONES Volgens de conclusies uit Tabel 2 ‘Bomen in beheersysteem’ is het aantal beeldbepalende bomen redelijk constant gebleven, met een lichte daling van 3,8%. Zodra er nieuwe bomen aan de bomenlijst worden toegevoegd kan deze daling worden gecompenseerd. Bescherming van boomzones werkt anders dan het beschermen van individuele bomen. Een boomzone is vaak een ‘boomrijk’ gebied. Een voorbeeld hiervan is wandelbos Groenendaal. Bomen als groep (zoals in het bos) worden anders beheerd dan individuele bomen. Zo kan een boom in het bos worden gekapt om een andere boomsoort meer ruimte te geven. Kappen van bomen in boomzones kan daarom worden gedaan aan de hand van een vastgesteld beheerplan. Een beheerplan beschrijft wat het doel van het beheer is en de reden om bomen te kappen. Met een vastgesteld beheerplan hoeft er geen vergunning worden aangevraagd voor elke afzonderlijke boom, omdat een boomzone als geheel wordt beheerd. Alleen bij ingrepen buiten de kaders van het beheerplan wordt een vergunning aangevraagd. Mede daarom zijn niet alle bomen in boomzones individueel verwerkt in het beheersysteem. Om behoud van bomen in boomzones in te schatten is een kwalitatieve steekproef gehouden in alle boomzones door deskundigen van de gemeente.

Deze hebben ingeschat hoe de boomzones er nu uit zien en of het groene karakter van de boomzones niet is aangetast. Daarbij is de conclusie van de steekproef dat het groene karakter niet verloren is.

12

HOOFDLIJN: PRAKTIJKERVARING IN HET KAPBELEID Uit de ambtelijke ervaringen met het huidige kapbeleid kunnen lessen worden getrokken. De volgende onderwerpen zijn voortgekomen uit gesprekken met behandelend ambtenaars en specialisten.

BOMEN IN DE ALGEMEEN PLAATSELIJKE VERORDENING APV of een aparte boomverordening

In Heemstede wordt het VNG model voor de APV gevolgd. De verordening werkt tot nu toe prima in de APV. De APV gaat echter vooral om de openbare orde, maar in de praktijk heeft een verordening voor bomen daar weinig tot niets mee te maken. Hooguit als het gaat om spoedkap voor een boom die mogelijk direct kan omvallen, dan komt de openbare orde in het geding. Eigenlijk moet er een aparte boomverordening zijn en dit niet worden verwerkt in de APV. Op dit moment staat het in de APV en is het compact (wat niet slecht hoeft te zijn). Je kan er ook voor kiezen om extra regels te verwerken in een groenbeleidsplan die de verordening toelicht.

Extra toelichting en onderbouwing in verordening

De verordening werkt tot nu toe prima. Echter sommige regels kunnen wel duidelijker worden gesteld. In lid 14a. in de APV wordt gesproken over boomdeskundige maatstaven. De vraag is wat dit precies zijn. Sommige gemeenten werken dat verder uit. In de APV van Haarlem worden bijvoorbeeld beperkingen gegeven op hoe je de zinnen moet interpreteren. Ook de term ‘duurzaam behoud’ is niet duidelijk. Er staat niet gespecificeerd beschreven wat dit inhoudt. Zo kan er gespecificeerd worden hoe lang duurzaam behoud is. Verder kan bij de term ‘letsel of schade’ verwarring ontstaan. Het kan nu gaan om letsel of schade door de boom, of letsel of schade aan de boom. In lid 14h. is de afstand tot erfgrens discutabel. Niet veel gemeenten hebben dit in de APV staan omdat er ook een wettelijke bepaling over is. In de APV van Heemstede is voor heesters en leibomen een kleinere afstand aangenomen dan de wettelijke bepaling. In het burgerlijk wetboek is de minimale afstand voor bomen 2 meter en voor heesters 0,5 meter. In de APV van Heemstede is dit 2 meter vor bomen, 0,5 meter voor leibomen en nihil voor heesters. Het roept vragen op van inwoners. Tevens kan de gemeente eigenlijk niet handhaven als buren zich er niet aan houden (tussen twee particuliere gronden mag de gemeente niet bemiddelen).

Veranderen van deze bepaling heeft echter gevolgen omdat mensen in het verleden hebben gehandeld op deze regels. Een andere verwarrende term die wordt gebruikt is ‘monumentale bomen’. Vaak denkt men hierbij aan historische bomen terwijl Heemstede om meer redenen bomen beschermt. Een beter dekkende benaming is ‘beschermingswaardige bomen’. Tenslotte zou duidelijk vermeld moeten worden dat een deskundige (ETT of ETW) moet bepalen of een (beschermde) boom niet meer gezond is of een gevaar vormt, ook op particuliere grond Tevens kunnen sommige bepalingen in de APV verkeerd worden geïnterpreteerd. Zo mag 20% van de boomkroon- en wortelgestel vergunningsvrij worden geveld, ook van particuliere bomen. In theorie zou men bij herhaling 20% kunnen vellen tot er geen boom meer over is. Dit is vanuit beheerstechnisch oogpunt ook niet handig. Zo kan achterstallige onderhoud snoei meer dan 20% vereisen. Dit kan worden verduidelijkt door bijvoorbeeld onderhoud snoei te specificeren in de APV. Er moet dan goed worden beschreven wat wel wordt gezien als onderhoud en wat niet. Er is ruimte in de APV om meer onderwerpen te dekken. Op dit moment is het voor die bewoners met een tuin in een boomzone lastig om actie te ondernemen. Het kappen van bomen in een tuin kan echter ook zijn om andere bomen meer ruimte te geven.

Het beheer in bijna alle boomzones worden gedekt door beheerplannen (zoals beheerplannen voor wandelbos Groenendaal en de begraafplaats),

13

maar dit dekt de tuinen van deze bewoners niet. Een mogelijkheid hierin is om onderscheid te maken tussen boomzones in een natuurbestemming en daarbuiten (zoals de Van Merlenlaan). Een ander punt dat kan worden vastgelegd gaat over werkzaamheden in de directe omgeving van een beschermde boom (die verwerkt is op de bomenlijst- en kaart) en het effect op de gezondheid van de boom. Via een BEA (Boom Effect Analyse) zou moeten worden aangetoond dat nabijgelegen werkzaamheden geen nadelig effect hebben op de boom en op welke manieren de grondeigenaar de boom beschermt tegen genoemde werkzaamheden. In Bloemendaal wordt er vaak een Boom Effect Analyse gevraagd bij ingrepen in de omgeving van de boom (wat overigens niet in de APV van Bloemendaal is opgenomen).

SANCTIES Juridisch gezien is het lastig sancties te leggen op het aantasten van bomen (bijvoorbeeld door aannemers bij maaiwerkzaamheden of illegale snoei en kap). Zonder sancties is er minder stimulans de bescherming van een boom serieus te nemen. Dit geldt net zo goed voor bomen die niet op de bomenlijst- en kaart zijn verwerkt. Er is geen vastgestelde boete op illegaal kappen van (beschermde) bomen. De overtreding zou via een proces-verbaal bij de officier moeten worden gebracht. Die moet een afweging maken in de prioriteit. De kans is groot dat door lage prioriteit er geen gevolg is. Gemeente Bloemendaal heeft hier ervaring mee. In het verleden werd daar een proces-verbaal opgemaakt. Deze werd gestuurd naar politie, zodat justitie de hoogte van een boete kon bepalen. De zaak werd echter doorgaans geseponeerd. De enige ‘effectieve’ sanctie in Heemstede op dit moment is dus het opleggen van een herplantplicht. Herplantplicht wordt vaak ook standaard gegeven (ook als de kapaanvraag is goedgekeurd), om de boombalans te behouden. Haarlem heeft een boetebepaling in de boomverordening, waarmee ze de waarde terug kunnen verordenen. Maar ook daarmee kan dat vaak niet worden nageleefd. De overtreder wordt zelden op heterdaad betrapt. Een foto van een buurman van zagen of kappen is ook niet bruikbaar. De gemeente moet een eigen bewijs hebben.

Dit komt erop neer dat handhaving de overtreding op heterdaad moet waarnemen. Dit gebeurt vrijwel nooit. Het enige andere scenario dat er gehandhaafd kan worden is als er stukken van de boom ontbreken. Dit komt bijvoorbeeld voor als er een kapaanvraag is ingediend door een eigenaar, de aanvraag is afgekeurd maar de (beschermde) boom toch kort daarna weg is. Het inschatten van schade door snoeien ligt ook heel lastig. Vaak gaat het ook om toekomstige schade die moet worden ingeschat en onzeker is. De ‘Nederlandse Vereniging van Taxateurs van Bomen‘ (NVTB) methode heeft dit uitgewerkt, maar deze moet in het contract met een aannemer worden opgenomen. Contractuele vastlegging schept overigens meer mogelijkheden voor monetaire sancties in het kader van schade aan bomen. Dergelijke afspraken met een particulier zijn echter niet mogelijk. Het snoeien van wortels is volgens het wetboek vrij op je eigen grond, ook in het geval een boom van de gemeente onder het particulier perceel wortelt. In Bloemendaal wordt geprobeerd samen met inwoners te denken over oplossingen dan direct het snoeien van wortels. Een voorbeeld: Als een muurtje van een erfgrens is opgedrukt door een boom nemen mensen vaak contact op met de gemeente om deze schade te verhalen. Een oplossing om de wortels behouden én een nieuwe muur is dan om deze muur op een verhoogde constructie te bouwen.

14

AANWIJZEN NIEUWE BOMEN VOOR BOMENLIJST Alle criteria voor het aanwijzen van beschermingswaardige bomen die nu in de APV van Heemstede staan, dekken een doel. In lid 14a. van de APV staat de verplichting om de bomenkaart te herzien. De bomenkaart is daarnaast ook inhoudelijk aan herziening toe. De bomen die er niet meer staan moeten er in ieder geval af. Verder moet nagedacht worden over toevoegen van nieuwe bomen op de kaart. Om de lijst op het oude niveau te krijgen, moeten minstens 18 bomen nieuw op de lijst worden geplaatst. Bij de vaststelling van de vorige bomenkaart lagen er uitdagingen. Bij het aanwijzen van bomen op particuliere grond, moet de grondeigenaar om een zienswijze worden gevraagd. Er moet goed gemotiveerd worden waarom een boom voldoet aan de criteria om op de bomenkaart te komen. De afweging welke bomen op de lijst komen, kan ook door een extern bedrijf worden gedaan.

BESCHERMING ‘ALLE’ GEMEENTELIJKE BOMEN Een kans voor verbetering in bescherming van alle bomen ligt o.a. bij uitvoering in de buitenruimte. De conditie van een boom kan bijvoorbeeld achteruit gaan als wortels worden weggezaagd bij het aanleggen van kabels. Het handboek bomen geeft richtlijnen om tijdens werkzaamheden rekening te houden met behoud van de bomen en vormt daarmee een goede basis. Het verplichten van een Boom Effect Analyse bij grotere projecten biedt ook bescherming, in de praktijk wordt dit al toegepast. Daarnaast zal er aandacht moeten zijn voor groeiplaatsverbetering van bomen in de openbare ruimte. Een mogelijkheid tot betere groeiplaatsen kan zijn om aan te sluiten bij herinrichting van een straat en daarbij ruimte voor de groeiplaats vast te leggen. Op korte termijn kunnen bestaande boomspiegels waar mogelijk worden vergroot. De boomdeskundigen van Heemstede krijgen in het veld positieve reacties op bomen die herplant zijn in een optimale plaats en beter kunnen groeien.

VORMGEVING KAPBELEID IN ANDERE GEMEENTEN Boombeleid gemeente Haarlem

Gemeente Haarlem heeft een apart boombeleidsplan en boomverordening. De beleidsadviseur van Haarlem geeft aan dat de volgorde in boombeleid en boomverordening belangrijk is. In Haarlem is eerst de bomenverordening aangepast en vervolgens het boombeleidsplan. Het moment dat je iets ‘droogs’ als regels in een (boom)verordening aan de raad voorlegt, is er snel de behoefte beleidsmatige aspecten te verwerken. De aanleiding voor het beleidsplan was dus eigenlijk geen bewuste keuze, maar meer een vervolg op die behoefte. Je kan beter eerst filteren; wat is de visie, wat zijn de stappen daartoe en wat heb je nodig om dat te behalen. Dus eerst het beleid opstellen en dan invulling geven aan de APV. Het uitgangspunt van Haarlem is een hoge bescherming en een hoge drempel op het kappen van bomen. Zo zijn alle bomen met een stamdiameter van meer dan 20cm vergunning plichtig. Haarlem is van plan deze richtlijn te veranderen naar een omtrek van de stam, omdat deze beter te meten valt dan een diameter. De bomenverordening van Haarlem is heel behouden en gericht op het behouden van wat de gemeente al heeft en niet direct gericht op dereguleren. Zo zijn er 180 á 200 aanvragen per jaar, waarvan ongeveer meer dan de helft particulier. De meeste particuliere aanvragen worden op locatie bezocht.

Haarlem heeft dit echter uitbesteed, maar het gesprek met de bewoners wordt wel aan de ‘keukentafel’ gevoerd.

15

Ook in Haarlem wordt een verdiepingsslag gemaakt in het verduidelijken van bepalingen in de verordening. Bomen in een particuliere achtertuin kleiner dan 100 m2, die niet zichtbaar zijn vanaf de openbare weg, kunnen vergunningsvrij worden gesnoeid of kap. Er is echter niet gespecificeerd wat ‘niet zichtbaar vanaf de openbare weg’ is.

Kapbeleid in Bloemendaal

Kappen van alle bomen die een stamdiameter hebben van 15cm of dikker (op een hoogte van 1,5 meter), zijn in Bloemendaal vergunning plichtig. Dit geldt voor zowel bomen op particuliere grond als bomen van de gemeente. Er is dus geen bomenkaart of -lijst met beschermingswaardige bomen. Tevens kost het bijhouden van een dergelijke kaart ook tijd. Bloemendaal ontvangt wel ongeveer 300 kapaanvragen per jaar. De kracht van het beleid in Bloemendaal is de service die erbij komt. Inwoners doen niet direct een kapaanvraag, maar een verzoek tot vooroverleg kapaanvraag. De beleidsmedewerker gaat bij elke aanvraag op locatie langs om het vooroverleg uit te voeren. De aanvraag wordt ingeschat en een vervolg wordt besproken met de aanvrager. Er wordt ook advies gegeven in de mogelijkheden tot herplant. Deze service en betrokkenheid kost gemeente Bloemendaal veel tijd, maar mensen vinden dit prettig en je krijgt er veel goede wil van de kapaanvrager voor terug. Meestal worden ingrepen bij een boom toegestaan als deze achteruit gaat of gevaar veroorzaakt. Soms kan de aanvrager formuleren dat een boom moet wijken voor een verbouwing. Dan kan het zijn dat de boom waardevoller is voor de gemeente dan de gewenste verbouwing. Er wordt altijd situationeel beoordeeld.

Soms mogen grote bomen wijken om een beter leefklimaat te creëren rond een woning (bijvoorbeeld als een kleine tuin geheel overwoekerd is). Er wordt dan vaak een herplantplicht opgelegd, maar wel voor een kleinere boom. Dode bomen vereisen ook een vergunning. De gemeente wil daarbij een onderbouwing waarom de boom is doodgegaan, om eventueel opzettelijke aantasting uit te sluiten. Ook wordt gekeken of er geen beschermde soorten in de bomen zitten zoals vogels of vleermuizen. De verantwoordelijkheid daarvoor ligt bij de aanvrager.

16

4. AANPALENDE ZAKEN KAP- EN BOOMBELEID HINDER DOOR BOMEN In sommige situaties kunnen mensen hinder ervaren door bomen. Perikelen als schaduwvorming, luizen, sap en bladval horen bij een boom. Deze perikelen zijn bij de juridische afdeling van Heemstede niet bekend als grond waarom een boom niet behouden mag worden. Toch mag dit wel een plek krijgen in kap- en boombeleid (of de APV), om duidelijk te maken in welke situaties een bezwaar niet gegrond is. Dit geeft ambtenaren een goede basis om te reageren om berichten van dergelijk hinder. Wanneer inwoners hinder ervaren door bomen en contact opnemen met de gemeente, wordt soms artikel 6:162 ‘onrechtmatig hinder’ uit het burgerlijk wetboek voorgelegd. Deze beschrijft het volgende; de eigenaar van een erf mag niet in een mate of op een wijze die volgens het artikel onrechtmatig is, aan eigenaars van andere erven hinder toebrengen. Het gaat in dit wetsartikel echter niet om last, maar om overlast. Niet iedere vorm van hinder is daarmee onrechtmatig. Of het toebrengen van hinder onrechtmatig is, is afhankelijk van de aard, de ernst en de duur van de hinder en de daardoor veroorzaakte schade in verband met de verdere omstandigheden van het geval. Daarbij spelen ook de plaatselijke omstandigheden een rol. Dit is een ingewikkelde kwestie. Hierbij enkele voorbeelden.

Valgevaar is een vorm van hinder die een risico brengt op (gezondheids-)schade, wat een rede kan zijn om onrechtmatig hinder toe te passen. Echter kan gezondheidsschade ook worden veroorzaakt doordat iemand allergisch is voor bestandsdelen van een bepaalde boom. Een klager op laatstgenoemde stelt dat hij vanwege astmatische klachten extra last heeft van platanen in zijn straat. Verderop stonden echter soortgelijke bomen, zodat verwijdering van een aantal specifieke bomen niet tot een oplossing leidt. Ook waren, in deze situatie, platanen volgens de rechter bomen die gewoonlijk in woonwijken worden geplant. In het geval van schaduwvorming door een boom; een onbeperkt recht op zonlicht in de tuin bestaat niet. Men zal moeten accepteren dat er een deel van de dag geen zonlicht is in (een bepaald deel van) de tuin als gevolg van de aanwezigheid van bomen. Soms waagt de rechtbank zich aan het vaststellen van een grens, bijvoorbeeld door een percentage te stellen aan de maximaal toegestane afname in bezonning. Er zitten vaak ook twee kanten aan. Een boom kan hinder veroorzaken maar geeft anderzijds ook veel vreugde. Zo kan schaduwvorming als hinder worden ervaren, maar ook een prettige werking hebben door koeling. Ook in het geval van schade is er vaak een ander alternatief mogelijk (zo kan een beschadigde auto ook ergens anders worden geparkeerd).

Daarnaast is het situatieafhankelijk; een perceel dat geheel overwoekerd is door bomen kan anders worden gezien dan een perceel waarbij dit gering is. Beoordeling op de situatie komt terug in de motivering die per kapaanvraag wordt gegeven. Op dit moment wordt hinder niet genoemd in de APV van Heemstede.

17

BOOMBALANS IN AANTALLEN ÉN VOLUME In Heemstede wordt een boombalans bijgehouden om het aantal bomen constant te houden. Dit een goede methode om de boombalans in aantallen te waarborgen. Het aantal bomen zegt echter niet alles. In hoeverre een boom bijdraagt aan een omgeving wordt vooral bepaald door de volume van de kroon. Adviesbureaus gebruiken digitale tools om de kroonvolumes te projecteren. Hiermee kunnen ook de bomen op particulier terrein in beeld worden gebracht. In de boombalans moet er wel rekening worden gehouden dat het direct vervangen van kroonvolume soms onmogelijk is. Voor het vervangen van een grote boom moeten er misschien wel 20 kleinere bomen worden geplaatst. Een mogelijkheid hierbij is om rekening te houden met de uitgegroeide kroonvolume van de nieuwe boom (wat is de potentie van de volwassen boom). Deze methode is alleen effectief om bomen in wijken en het plantsoen te meten. Behoud van een boombalans in grotere groengebieden zoals het bos of de begraafplaats zou anders moeten worden benaderd (zoals verwerken in het beheerplan).

HERPLANT Het herplanten van bomen vormt een uitdaging. Heemstede zet zich in om bomen te herplanten in een optimale groeiplaats. Een valkuil is dat de stedelijke omgeving minder boomrijk wordt omdat de groeiplaatsen niet optimaal zijn. Ook kabels en leidingen in de bodem zorgen voor steeds minder ondergrondse ruimte. Een belangrijk punt hierbij is dit goed te communiceren met inwoners, en de reden achter de problematiek. Om de gebrekkige ruimte voor herplant (in de stedelijke omgeving) te tackelen moet je creatief en innovatief te werk gaan. Haarlem volgt CROW (publicatie 280) ‘het combineren van infrastructuur en bomen’. Hierin staat een goede basis met technieken die hiervoor zijn weggelegd. In Haarlem is ook een onderzoek naar boven- en ondergrondse groeiruimte uitgevoerd in stedelijke omgeving. Er zijn daar 1400 potentiële plantlocaties uitgekomen (waar nog geen boom staat) in de versteende wijken. Niet alle 1400 plekken zijn om diverse redenen geschikt voor herplant. Met de 1400 potentiële plantlocaties als basis is een uitvoeringsplan opgesteld. Bloemendal is minder streng als het gaat om ondergronds ruimtegebrek door kabels en leidingen. Zo planten zij gewoon weer op een plek met kabels en leidingen, als daar eerder ook een boom heeft gestaan en er echt geen andere mogelijkheid is. Het is niet de bedoeling dat kabels en leidingen gaan bepalen waar een boom mag komen.

Zeker in een situatie waarin de boom eerder aanwezig was dan de kabels en leidingen. Daarnaast is er regelmatig overleg met bedrijven die kabels en leidingen aanleggen. Hier is altijd een groenspecialist aanwezig om het belang van bomen aan te kaarten. Zo worden sommige kabels in Bloemendaal nu aangelegd met een boring, in plaats van een uitgegraven sleuf wat bomen kan beschadigen. Zowel in Haarlem als Bloemendaal wordt herplant sterk nageleefd. In Bloemendaal zelfs bij kapaanvragen van dode bomen. Ook wordt alle herplant in Bloemendaal na 2 jaar gecontroleerd. In Haarlem worden drie stromen in herplant geacht; bij particulieren, bomen bij eigen projecten en bouwontwikkelingen en bomen bij beheer en onderhoud. De particuliere herplantplicht wordt streng nageleefd maar de invulling is vrij. Zo wordt vaak een boom van een bepaalde grote opgelegd, maar is de grondeigenaar vrij in soortkeuze en locatie. Ook wordt er de mogelijkheid gegeven voor één grotere boom, twee kleinere bomen terug te planten. Bij eigen projecten en bouwontwikkelingen vragen zij aan de voorkant om in het collegebesluit een paragraaf te verwerken dat de werkzaamheden onderbouwt moeten worden met een Boom Effect Analyse. Die analyse moet weergeven wat de impact van de werkzaamheden is op de bomen, welke

18

bomen verdwijnen en welke worden herplant. Ook bij een bestemmingsplan wijziging moet rekening worden gehouden met de impact om bomen. Bij beheer en onderhoud is het uitgangspunt om eens paar jaar een kap- en inboetlijst voor te leggen aan het college ter informatie. Dit zijn de bomen die vanuit een boomveiligheidscontrole of nader onderzoek gekapt moeten worden. Het college kan alle bomen op die lijst vervolgens besluitvormig mandateren. Ook bij deze bomen geldt een herplantplicht.

BOMENFONDS Zowel in Haarlem als Bloemendaal wordt gebruik gemaakt voor een bomenfonds. Waar men niet aan herplant kan voldoen als gemeente of ontwikkelaar kan er een bedrag worden gestort in deze voorziening. De voorziening wordt gebruikt voor herplant van nieuwe bomen. Haarlem heeft dit geraamd op € 4.600,- per boom en heeft een uitvoeringsplan voor herplant. Het tempo van dit uitvoeringsplan wordt bepaald door het budget dat in de voorziening komt. In Bloemendaal wordt de hoogte van de bijdrage bepaald aan de hand van een tabel die is opgesteld door de vereniging van bomen taxateurs (overgenomen van gemeente Ede), zie Figuur 1 ‘(Voorbeeld) Tabel bomentaxateurs’. Ieder jaar wordt toegelicht waar het fonds aan wordt besteed.

FIGUUR 1 (VOORBEELD) TABEL BOMENTAXATEURS

19

5. CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN CONCLUSIES Algemene eindconclusie van de hoofdvraag ‘Voldoet het huidige kapbeleid conform de gestelde ambities, en is er mogelijkheid voor verbetering?’; Het huidige kapbeleid voldoet, maar valt op bepaalde punten te verbeteren om de ambities nóg beter te waarborgen. In de ambities van dit rapport zijn richtinggevende uitspraken gedaan voor verbetering.

Ambitie: Deregulering, minder regels - zelfde bescherming

Er worden minder kapaanvragen ingediend. Omdat er minder kapaanvragen zijn in zijn totaliteit, kan er meer tijd worden besteed aan de kapaanvragen van beschermingswaardige bomen. Er is daarmee meer aandacht voor boomzones en beschermde bomen die in de bomenlijst staan. Iedere kapaanvraag voor een beschermingswaardige boom, kan zorgvuldig worden behandeld. Wij vinden de beschermingswaardige bomen heel belangrijk. De focus ligt vooral daarop, en dat is zeer waardevol.

Ambitie: Grip op gemeentelijk en particulier boombestand

Er is meer aandacht voor boomzones en beschermde bomen die in de bomenlijst staan. Aan iedere kapaanvraag voor een boom op de bomenlijst, kan meer aandacht worden besteed. Dit betekent dat de gemeente beter grip heeft op bomen in Heemstede, die op verschillende manieren veel bijdragen aan de leefomgeving. De grip die we hebben, is daarmee in de goede richting gestuurd. Gekeken naar gemeentelijke bomen en beschermde bomen in het beheersysteem is het totaal aantal bomen niet afgenomen, maar juist toegenomen. Het totaal aantal monumentale bomen is licht afgenomen met 3,8%. Dit is niet vreemd, gezien de bomenlijst nog niet is geactualiseerd. De praktijk heeft geleerd dat het deregulerend kapbeleid niet heeft geleid tot minder grip op het (particulier) bomenbestand.

Ambitie: Beschermen beeldbepalende bomen en boomzones

Het aantal beeldbepalende bomen is licht afgenomen. Zodra er nieuwe bomen aan de bomenlijst worden toegevoegd kan deze daling worden gecompenseerd. Behoud van bomen in boomzones is ingeschat met een kwalitatieve steekproef. Onze conclusie is dat het groene karakter niet verloren is gegaan.

Praktijkervaring in kapbeleid -

-

Een aparte boomverordening heeft voordelen. Het is goed om eerst een visie in boombeleid te verwerken, alvorens een aparte verordening op te stellen. De APV van Heemstede werkt prima maar kan een extra verdiepingsslag gebruiken. Zo zijn sommige termen niet duidelijk of onderwerpen nog niet verwerkt in de APV. Het bijhouden van een boombalans kan beter in kroonvolume worden gedaan dan aantallen. Belangrijk is te beseffen dat volumes niet gelijk kunnen worden vervangen, dit kost tijd. Herplant wordt in Heemstede sterk nageleefd. Herplanten in de gebrekkige onder- en bovengrondse ruimte vormt echter een uitdaging. Een bomenfonds kan een goede voorziening vormen voor herplant. Sancties op illegale kap, snoei of aantasting van gemeentelijke en beschermde bomen zijn moeilijk op te leggen. De daad moet op heterdaad worden betrapt, en zaken worden vaak geseponeerd. Optioneel kunnen in contracten met aannemers wel overtredingen worden verwerkt.

20

-

De criteria in de APV van Heemstede om nieuwe beschermingswaardige bomen aan te wijzen zijn dekkend. Afweging welke bomen worden toegevoegd kan in samenwerking met een extern bedrijf, dit versoepelt het proces. Er valt een extra slag te maken in bescherming van ‘alle’ bomen (dus niet alleen bomen verwerkt in de bomenlijst). Dit uit zich vooral in bescherming tijdens uitvoering in de buitenruimte en groeiplaatsverbetering. Hinder is situatie afhankelijk en is op dit moment niet verwerkt in de APV. Het is vaak geen reden een boom te snoeien of kappen (echter afhankelijk van situatie).

AANBEVELINGEN KAPBELEID Aparte boomverordening en apart boombeleid

Het is goed de visie voor (kappen van) bomen te verwerken in een apart boombeleidsplan. Die beleidsplan biedt dan een goede leidraad om een aparte boomverordening op te stellen. In deze boomverordening kan een verdiepingsslag worden gemaakt op basis van de bestaande APV. Zo kunnen termen nader worden toegelicht en ontbrekende onderwerpen worden opgenomen.

Sancties op aantasting gemeentelijke en beschermde bomen contractueel opnemen in uitvoering

Uit deze evaluatie blijkt dat de problematiek om sancties op te leggen zodanig ingewikkeld is, dat dit extra verdieping vergt. Een eerste stap kan zijn om sancties op aantasting van bomen contractueel vast te leggen bij uitvoering.

Extra aandacht voor bescherming van ‘alle’ gemeentelijke bomen

Aandacht voor bescherming van alle bomen kan door extra verdieping in groeiplaats verbetering. Hier zijn innovatieve (technische) oplossingen voor. Een publicatie van CROW ‘Het combineren van infrastructuur en bomen’ kan hiervoor worden gebruikt. Op dit moment zijn veel bomen in Heemstede matig beoordeeld, omdat deze staan in een matige groeiplaats. De boom is niet slecht, maar zal nooit zo goed worden als een boom met een goede groeiplaats. Norminstituut bomen kan een goede basis zijn om nieuwe niveaus te wijden aan de staat van bomen.

Nieuwe bomen aanwijzen als beschermde bomen

Met de invulling van nieuwe kapbeleid is er ook gelegenheid nieuwe beschermingswaardige bomen aan te wijzen voor op de bomenlijst. Bij het vaststellen van de bomenlijst in 2016 waren er 472 bomen opgenomen. Reeds zijn er van deze lijst 454 over. Het zou mooi zijn bij elke update van de bomenlijst een constant aantal bomen aan te houden. 500 bomen is een goede richtlijn.

21

AANBEVELINGEN AANPALENDE ZAKEN KAP- EN BOOMBELEID Boombalans bijhouden in aantallen én kroonvolume

Advies is om een gemeentelijke boombalans bij te houden in aantallen én kroonvolume, in plaats van alleen aantallen. Dit zegt meer over de bijdrage van bomen aan hun omgeving. Er zijn bureaus die projecties kunnen maken van de kroonvolume in een gebied. Hiermee kunnen ook bomen op particuliere grond in beeld worden gebracht.

Onderzoek naar boven- en ondergrondse ruimte

Zoals in gemeente Haarlem, kan Heemstede een onderzoek laten uitvoeren naar boven- en ondergrondse ruimte voor het herplanten van bomen. Op die manier kan ook efficiënt een uitvoeringsplan voor herplant worden ingevuld.

Invoeren bomenfonds

Als voorziening voor herplant kan een bomenfonds worden opgenomen. Dit is een goede manier om budget vast te leggen en te reserveren, ook in het geval herplant niet direct kan worden toegepast.

Aandacht voor situaties met onrechtmatig hinder

Het is wellicht lastig om onrechtmatig hinder door bomen een plek te geven in de verordening, omdat dit situatie-afhankelijk kan zijn. Toch is het aan te bevelen dat dit een plek krijgt in het boombeleid om een vast uitgangspunt in de omgang te bepalen.

22

BIJLAGEN APV AFDELING 3 BESCHERMING VAN HET BOMENBESTAND Artikel 4:10 Definities In deze afdeling wordt verstaan onder: - houtopstand: één of meer bomen of boomvormers, of andere houtachtige gewassen, zowel vitaal als afgestorven; - Bomenkaart: topografische kaart met daarop aangegeven beschermde houtopstanden en boomzones, met bijbehorend register; - boomzone: begrensd gebied met houtopstanden dat een functioneel geheel vormt en is vastgelegd op de Bomenkaart; - beschermde houtopstand: een houtopstand die is vastgelegd op de Bomenkaart; - vellen: rooien, kappen, verplanten, het snoeien van meer dan 20 procent van de kroon of het wortelgestel, met inbegrip van kandelaberen; het verrichten van handelingen, zowel boven- als ondergronds, die de dood, de ernstige beschadiging of ernstige ontsiering van de houtopstand ten gevolge kunnen hebben; - boomwaarde: de monetaire waarde van een boom zoals getaxeerd volgens de meest recente richtlijnen van de Nederlandse Vereniging van Taxateurs van Bomen. Artikel 4:10a Bomenkaart 1. Het college stelt de Bomenkaart vast. Deze kaart wordt zo vaak als noodzakelijk, in elk geval elke vier jaar, herzien. 2. Redenen voor plaatsing op de Bomenkaart zijn: a. de beeldbepalende waarde van de houtopstand; b. de natuur- en milieuwaarde van de houtopstand; c. de landschappelijke waarde van de houtopstand; d.

de waarde van de houtopstand voor stads- en dorpsschoon; e. de cultuurhistorische waarde van de houtopstand; f. de waarde voor recreatie en leefbaarheid. Artikel 4:10b Omgevingsvergunning voor het vellen van houtopstanden 1. Het is verboden zonder vergunning van het bevoegd gezag de houtopstanden te vellen of te doen vellen die staan vermeld op de in artikel 4:10a genoemde Bomenkaart. 2. Het eerste lid is niet van toepassing als de burgemeester toestemming verleent voor het vellen van een houtopstand in verband met een spoedeisend belang voor de openbare orde of een direct gevaar voor personen of goederen.

23

3. Het in het eerste lid gestelde verbod geldt eveneens voor: a. een houtopstand die is aangelegd ter uitvoering van een herplant- en instandhoudingsplicht op grond van de artikelen 4:10e; b. houtopstand die is aangelegd op grond van een overeenkomst met een publiekrechtelijk bestuursorgaan. 4. Het in het eerste lid gestelde verbod geldt niet voor: a. houtopstanden die deel uitmaken van een boomzone, indien het vellen onderdeel is van een door het college goedgekeurd beheerplan voor de betreffende boomzone; b. houtopstanden die deel uitmaken van een boomzone, met een dwarsdoorsnede van de stam van minder dan 20 centimeter op 1,3 meter hoogte boven het maaiveld; c. een beschermde houtopstand die moet worden geveld krachtens de Plantenziektewet of krachtens een aanschrijving van het college, zulks onverminderd het bepaalde in artikel 4:10f. Artikel 4:10c Criteria 1. Een ontheffing voor het vellen van een beschermde houtopstand kan worden verleend indien: a. een zwaarwegend algemeen maatschappelijk belang het vellen van de beschermde houtopstand rechtvaardigt; of b. naar boomdeskundige maatstaven instandhouding niet langer verantwoord is ter voorkoming van letsel of schade; en er geen redelijke alternatieven voor duurzaam behoud aanwezig zijn. 2.

Een ontheffing voor het vellen van een houtopstand die deel uitmaakt van een boomzone, wordt alleen verleend indien het vellen van de houtopstand het beeld en de uitstraling van de boomzone niet onevenredig negatief beïnvloedt. Artikel 4:10d Bijzondere voorschriften 1. Tot de aan de ontheffing te verbinden voorschriften kan behoren dat binnen een bepaalde termijn en overeenkomstig de door het college te geven aanwijzingen wordt herplant. 2. Tot de aan de ontheffing te verbinden voorschriften kan behoren dat pas tot vellen van de beschermde houtopstand op en bij bouw- en aanlegwerken of andere ruimtelijke herinrichting of reconstructie mag worden overgegaan als andere vergunningen of ruimtelijke ordeningsprocedures onherroepelijk geworden zijn en de feitelijke en financiële voortgang van de werken voldoende gewaarborgd is.

24

Artikel 4:10e Herplant-/instandhoudingsplicht 1. Indien een beschermde houtopstand zonder ontheffing is geveld, dan wel op andere wijze teniet is gegaan, kan het college aan de zakelijk gerechtigde tot de grond waarop zich de beschermde houtopstand bevond dan wel aan degene die uit andere hoofde tot het treffen van voorzieningen bevoegd is, de verplichting opleggen te herplanten overeenkomstig de door hem te geven aanwijzingen binnen een door hem te stellen termijn. 2. Indien een beschermde houtopstand in het voortbestaan ernstig wordt bedreigd, kan het college aan de zakelijk gerechtigde tot de grond waarop zich de beschermde houtopstand bevindt dan wel aan degene die uit andere hoofde tot het treffen van voorzieningen bevoegd is, de verplichting opleggen om overeenkomstig de door het college te geven aanwijzingen binnen een door het college te stellen termijn voorzieningen te treffen, waardoor die bedreiging wordt weggenomen. Artikel 4:10f Bestrijding van iepziekte 1. Indien zich op een terrein één of meer iepen bevinden die naar het oordeel van het college gevaar opleveren voor verspreiding van iepziekte is de rechthebbende, indien hij daartoe door het college is aangeschreven, verplicht binnen de bij de aanschrijving vast te stellen termijn: a. de iepen te vellen; b.

de iepen met inbegrip van het resterende stamdeel direct en ter plaatse te ontschorsen en de schors te vernietigen; of c. de niet ontschorste iepen of delen daarvan te versnipperen. 2. Het is verboden gevelde niet ontschorste iepen of delen daarvan voorhanden of in voorraad te hebben of te vervoeren, tenzij het gaat om versnipperd iepenhout. Artikel 4:10g Vervaltermijn ontheffing Een ontheffing verleend op grond van deze afdeling vervalt indien daarvan niet binnen maximaal 24 maanden na het onherroepelijk worden ervan gebruik is gemaakt. Artikel 4:10h Afstand van de erfgrenslijn De afstand tot de erfgrens als bedoeld in artikel 5:42, tweede lid, van het Burgerlijk Wetboek wordt vastgesteld voor: a. bomen op 2.00 meter; b. voor leibomen op 0.50 meter; c. voor heesters op nihil.

25

BOMENKAART HEEMSTEDE 19 MAART 2016 GEMEENTELIJKE BOMEN locatie Amstellaan Amstellaan Amstellaan Amstellaan Amstellaan Amstellaan

boomsoort Tilia vulgaris Tilia vulgaris Tilia vulgaris Tilia vulgaris Pterocarya fraxinifolia Pterocarya fraxinifolia

Amstellaan Beatrixplantsoen

Populus canescens Salix sepulcralis 'Tristis' Fagus sylvatica Tilia platyphyllos

Berkenhof Bosboom Tousaintlaan 18 Bosboom Tousaintlaan 18 Bronsteeweg Bronsteeweg Burg. van lennepweg Burghavepad Burghavepad Burghavepad Burghavepad Burghavepad Camplaan Camplaan Camplaan Chopinlaan Chopinlaan Chrysanthemumlaan Chrysanthemumlaan Chrysanthemumlaan Chrysanthemumlaan Chrysanthemumlaan Chrysanthemumlaan Chrysanthemumlaan Coby Riemersmalaan Diepenbrocklaan Diepenbrockstraat Dr Droogplein Dr Schaepmanlaan Dr Schaepmanlaan

Nederlandse naam Linde Linde Linde Linde Gewone vleugelnoot Gewone Vleugelnoot Populier Treurwilg

diameter

jaar van aanplant 1960 – 1970 1960 – 1970 1960 – 1970 1960 – 1970 1960 – 1970 1960 – 1970

>80 cm 60 - 70 cm

1960 – 1970

Groene Beuk Linde

>80 cm

1900 – 1930 1930 – 1960

60 - 70 cm

1930 – 1960

Tilia platyphyllos

Linde

Catalpa bignonioides Quercus robur Fagus sylvatica Tilia x europaea 'Koningslinde' Quercus robur Quercus robur Quercus robur Quercus robur Tilia vulgaris Tilia vulgaris Tilia vulgaris Magnolia kobus Magnolia kobus Alnus spaethii Alnus spaethii Platanus acerifolia Platanus acerifolia Platanus acerifolia Platanus acerifolia Platanus acerifolia Salix sepulcralis 'Tristis' Ailanthus altissima Ailanthus altissima Tilia vulgaris pallida Salix sepulcralis 'Tristis' Salix sepulcralis 'Tristis'

Tulpenboom Zomereik Groene Beuk Kleinbladige linde

60 - 70 cm

Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Linde Linde Linde

>80 cm >80 cm >80 cm >80 cm 60 - 70 cm 60 - 70 cm 60 - 70 cm 50 - 60 cm 50 - 60 cm 80 - 100 cm 80 - 100 cm

Italiaanse els Italiaanse els Oosterse Plataan Oosterse Plataan Oosterse Plataan Oosterse Plataan Oosterse Plataan Treurwilg

1930 – 1960 1930 – 1960 50 - 60 cm

Hemelboom Hemelboom Linde Treurwilg

60 - 70 cm 70 - 80 cm

Treurwilg

>80 cm

1930 – 1960 1930 – 1960 1900 – 1930 1900 – 1930

1930 – 1960 1930 – 1960 1930 – 1960 1930 – 1960 1930 – 1960 1930 – 1960 1930 – 1960 1930 – 1960

1930 – 1960 1960 – 1970

>80 cm

26

locatie Dr Schaepmanlaan Drieherenlaan Duin en Vaart Duin en Vaart Eikenlaan Eikenlaan Eikenlaan Eikenlaan Eikenlaan Eikenlaan Fazantenlaan Fazantenlaan Fazantenlaan Fazantenlaan Franz Leharlaan 134 Franz Schubertlaan Franz Schubertlaan Franz Schubertlaan Frederik van Eedenplein Frederik van Eedenplein Frederik van Eedenplein Frederik van Eedenplein Frederik van Eedenplein Glipperdreef Glipperweg Glipperweg Glipperweg Glipperweg Glipperweg Glipperweg Glipperweg Heemsteedse Dreef Henk Schoenmakerpad Henk Schoenmakerpad Herenweg Herenweg Herenweg Herenweg Herenweg

boomsoort Populus Tilia Metasequoia glyptostroboides Tilia vulgaris Acer saccharum Quercus palustris Quercus palustris Quercus palustris Quercus palustris Quercus palustris Ulmus hollandica 'Vegeta' Ulmus hollandica 'Vegeta' Ulmus glabra Acer negundo Pterocarya fraxinifolia Metasequoia glyptostroboides Liriodendron tulipifera Tilia vulgaris Tilia platyphyllos

Nederlandse naam populier Linde Moerascypres

Tulpenboom Linde Linde

20 - 30 cm

> 1970 1960 – 1970 1960 – 1970

Platanus acerifolia

Plataan

>80 cm

1800 – 1900

Platanus acerifolia

Plataan

>80 cm

1900 – 1930

Platanus acerifolia

Plataan

>80 cm

1800 – 1900

Catalpa bignonioides

Trompetboom

>80 cm

1900 – 1930

Tilia cordata Fraxinus angustifolia Ailanthus altissima Fraxinus angustifolia Tilia vulgaris Tilia vulgaris Tilia vulgaris Tilia vulgaris Zelkova serrata Fagus sylvatica

Kleinbladige linde Es Hemelboom Es Linde Linde Linde Linde Japanse zelkova Groene beuk