Bijlage 2. Concept Jaarverslag 2023 Omgevingsdienst IJmond.pdf
Tekst van het document
Jaarverslag 2023 Omgevingsdienst IJmond
Jaarverslag 2023
1
Inhoud 1
Voorzitter en directeur aan het woord ......................................................................... 5 Brigitte van den Berg, bestuursvoorzitter ................................................................... 6 Just Zandhuis, directeur ........................................................................................... 8
2
Uitgelicht ..................................................................................................................... 9 2.1 Andere adviesgesprekken in aanloop naar de Omgevingswet ............................... 10 2.2 Inzicht bieden bij aanscherping energiebesparingsplicht ...................................... 12 2.3 Onze impact op de leefomgeving dankzij risicogericht toezicht ............................. 14
3
Ontwikkelingen 2023 | Extern ................................................................................... 16 3.1 Omgevingswet ............................................................................................... 17 3.2 Bodemtaken onder de Omgevingswet ............................................................... 18 3.3 Voortgang interbestuurlijk programma VTH en plan van aanpak ........................... 19 3.4 Vernieuwen Gemeenschappelijke Regeling ........................................................ 20 3.5 Samenwerking vier Noord-Hollandse omgevingsdiensten en provincie NoordHolland ......................................................................................................... 21 3.6 Impact Wet kwaliteitsborging op onze uitvoering ................................................ 22
4
Ontwikkelingen 2023 | Intern ................................................................................... 23 4.1 Aanstelling nieuwe directeur ............................................................................ 24 4.2 Ontwikkeling van zelforganisatie ...................................................................... 24 4.3 ICT-ontwikkelingen......................................................................................... 25 4.4 Interne opleiding zij-instromers ....................................................................... 26 4.5 Van Wob naar Woo ......................................................................................... 27
5
Uitvoeringstaken ....................................................................................................... 28 5.1 Uitvoering regio IJmond .................................................................................. 29 5.2 Uitvoering regio Zaanstreek-Waterland ............................................................. 30 5.3 Uitvoering regio Zuid-Kennemerland ................................................................. 31 5.4 Uitvoering provincie Noord-Holland................................................................... 32
6
Vergunningverlening, toezicht & handhaving ............................................................ 33 6.1 Inzicht via onze rapportagecyclus ..................................................................... 34 6.2 Beleidskader VTH-milieu 2023 – 2026 en VTH-strategie milieu 2023-2026 ............ 34 6.3 Kwaliteitscriteria ............................................................................................ 40 6.4 Gezamenlijke U&H-strategie Noord-Holland ....................................................... 41 6.5 Inzet data-analyse bij milieutoezicht ................................................................. 41 6.6 Ketentoezicht................................................................................................. 42 6.7 Zeer zorgwekkende stoffen.............................................................................. 43 6.8 Grip op indirecte lozingen ................................................................................ 44 6.9 Ondermijning................................................................................................. 45 6.10 Alcoholwet..................................................................................................... 46 6.11 Vernieuwend toezicht......................................................................................
46 6.12 Padelbanen ................................................................................................... 48 6.13 Circuit Zandvoort ........................................................................................... 48
Jaarverslag 2023
2
6.14 24-uurs bereikbaarheid incidenten, calamiteiten en rampenbestrijding .................. 49 6.15 Cijfers toezicht en handhaving milieu ................................................................ 50 6.16 Vergunningverlening, toezicht & handhaving Bouw ............................................. 55 7
Advisering ................................................................................................................. 57 7.1 Ruimtelijke advisering..................................................................................... 58 7.1.1 Woonruimte asielzoekers .............................................................................. 58 7.2 Wet natuurbescherming .................................................................................. 58 7.2.1 Vervallen bouwvrijstelling gevolgen voor uitvoering .......................................... 59 7.2.2 Proefberekeningen kleinschalige bouwprojecten ............................................... 59 7.2.3 Meer ecologische adviesaanvragen door spouwmuurisolatie............................... 59 7.2.4 Soorten management plan (SMP) ................................................................... 59 7.2.5 Natuur inclusief bouwen ................................................................................ 60 7.3 Bodem .......................................................................................................... 60 7.3.1 Vaststelling Nota Bodembeheer ..................................................................... 60 7.3.2 Vaststelling Bodemkwaliteitskaart Zaanstreek-Waterland ..................................
60 7.3.3 PFAS .......................................................................................................... 60 7.3.4 Bodeminformatiesysteem en verstrekken bodeminformatie ............................... 60 7.3.5 CAIJ-Aagtenbelt monitoring ........................................................................... 61 7.4 Luchtkwaliteit ................................................................................................ 61 7.4.1 Industrie en bedrijven .................................................................................. 61 7.4.2 Woon- en leefomgeving ................................................................................ 62 7.4.3 Mobiliteit ..................................................................................................... 62 7.4.4 Scheepvaart ................................................................................................ 62 7.4.5 Wettelijk adviseurschap vergunningaanvragen Tata Steel ................................. 62 7.5 Geluid ........................................................................................................... 63 7.6 Schiphol ........................................................................................................ 63
8
Duurzame leefomgeving ............................................................................................ 65 8.1 Energiebesparingsplicht bedrijven .................................................................... 66 8.2 Energielabel C bij kantoorgebouwen ................................................................. 66 8.3 Just Transition Fund ....................................................................................... 67 8.4 GreenBiz IJmond ............................................................................................ 67 8.5 Duurzame mobiliteit ....................................................................................... 68 8.6 Energiesystemen, taskforce e-infra, CES en pMIEK en regionale structuur warmte ......................................................................................................... 68 8.7 Warmtenet IJmond (Beverwijk en Heemskerk)................................................... 70 8.8 Wijk Uitvoeringsplan Uitgeest .......................................................................... 70 8.9 Groen Thuis ................................................................................................... 70 8.10 Zon-op-daken ................................................................................................
70 8.11 Zonnepanelen appartementencomplexen .......................................................... 71 8.12 Duurzaamheidslening Beverwijk & Heemskerk ................................................... 71
9
Natuur- en Milieueducatie.......................................................................................... 72 9.1 Natuur- en milieueducatie ............................................................................... 73
Jaarverslag 2023
3
10 Rapportage Uitvoeringskader ODIJmond ................................................................... 74 10.1 Uitvoering en handhaving ................................................................................ 75 10.2 Kwaliteitscriteria ............................................................................................ 75 10.2.1 Generieke deskundigheidsgebieden ................................................................ 76 10.2.2 Juridische deskundigheidsgebieden ................................................................ 79 10.2.3 Specialistische deskundigheidsgebieden: accent bouwen ................................... 81 10.2.4 Specialistische deskundigheidsgebieden: accent milieu ..................................... 82 10.2.5 Specialistische deskundigheidsgebieden: accent ruimtelijke ordening en duurzaamheid.............................................................................................. 85 10.2.6 Procescriteria: vergunningverlening ................................................................ 87 10.2.7 Procescriteria: toezicht en handhaving ............................................................ 88 10.3 Uitvoeringskader ............................................................................................ 88 10.4 Monitoring kritische prestatie indicatoren (KPI) ..................................................
89 10.4.1 Zeer Zorgwekkende Stoffen .......................................................................... 89 10.4.2 Ondermijning .............................................................................................. 90 10.4.3 Afvalstoffen ................................................................................................. 90 10.4.4 Afvalwater................................................................................................... 91 10.4.5 Energiebesparingsplicht ................................................................................ 91 10.4.6 Asbest ........................................................................................................ 92 10.4.7 Luchtkwaliteit .............................................................................................. 92 10.4.8 Klachten ..................................................................................................... 93 10.4.9 Calamiteiten en incidenten ............................................................................ 93 10.4.10
Verontreinigde bodemlocaties .................................................................. 93
11 Sociaal jaarverslag .................................................................................................... 95 11.1 Formatieoverzicht 2023 .................................................................................. 97 11.2 Opleiding en ontwikkeling ................................................................................ 97 11.3 Workshops een prettige en veilige werkomgeving............................................... 97 11.4 Externe ontwikkelingen ................................................................................... 98 11.5 Arbeidsomstandigheden en ziekteverzuim ......................................................... 98 11.6 Arbeidsomstandigheden .................................................................................. 99 11.7 Eigenrisicodrager Werkhervatting Gedeeltelijk Arbeidsgeschikten (WGA) en Ziekte Wet (ZW) ............................................................................................ 99 12 Financieel jaarverslag .............................................................................................. 100 12.1 Samenvatting baten en lasten programma Milieu en leefomgeving ..................... 104 12.2 Begrotingsrechtmatigheid ..............................................................................
106 12.3 Resultaatbestemming ................................................................................... 106 12.4 Bedrijfsvoering en personeel .......................................................................... 106 12.5 Overzicht van baten en lasten programma Milieu en leefomgeving ..................... 107 12.6 Toelichting overzicht van baten en lasten ........................................................ 109 12.6.1 Toelichting op de overheadkosten ................................................................ 111 12.7 Overzicht van baten en lasten ........................................................................ 112 12.8 Balans ........................................................................................................ 113
Jaarverslag 2023
4
1
Voorzitter en directeur aan het woord
Jaarverslag 2023
5
Brigitte van den Berg, bestuursvoorzitter ‘De uitdagingen blijven komen. Dat heb ik wel gemerkt tijdens mijn eerste volle jaar als bestuursvoorzitter van Omgevingsdienst IJmond (ODIJmond). Dat de organisatie daar niet voor terugschrikt, merk ik gelukkig ook. Er zit heel veel energie in de club. De maatschappelijke opgave waar wij mee te maken hebben wordt steeds groter: er is een grote verduurzamingsslag te maken; tegelijkertijd moeten wij werken aan een gezonde leefomgeving én de natuur actief beschermen. Die omstandigheden vragen veel van de organisatie: handhaven waar het moet, maar ook stimuleren waar het kan. Op dat vlak pionieren wij echt. Een goed voorbeeld is de pilot “Grip op Indirecte Bedrijfslozingen”, die we samen met omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied, Noord-Holland Noord en het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) voortvarend hebben opgepakt. Daarbij hebben we een gezamenlijke opleiding opgezet, waarbij toezichthouders en handhavers leren om de kwaliteit
Brigitte van den Berg bestuursvoorzitter
van ons drinkwater te controleren. Vertrouwen in een andere manier van werken Tot de hoogtepunten van dit jaar reken ik onder meer de ingang van de nieuwe strategie voor vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH). Als eerste in Nederland hebben de NoordHollandse omgevingsdiensten een gezamenlijke strategie opgesteld en daar kunnen we trots op zijn. Ook de voorbereiding op de nieuwe Omgevingswet, die in 2024 eindelijk van kracht wordt, vraagt om een andere manier van werken. Dan zie je dat echt het vertrouwen dat wij dat samen voor elkaar krijgen. Bij de voorbereidingen op de Omgevingswet zijn afdelingen vergunningverlening van gemeenten en ODIJmond gezamenlijk opgetrokken. Daarin hebben wij gezien dat de hechtere samenwerking die nodig is, ook lukt. ‘Laten wij het maar gewoon gaan doen, in plaats van erover te blijven praten’, zei een van de medewerkers over de lange aanloop van de Omgevingswet, en daar kan ik het alleen maar heel erg mee eens zijn! Trots op een meedenkende omgevingsdienst 2023 is ook het jaar waarin wij ons steeds proactiever hebben opgesteld in landelijke gesprekken over het interbestuurlijke programma dat het VTH-stelsel (IBP-VTH) moet versterken. De adviezen en aanbevelingen van de commissie Van Aartsen uit 2021 over dit onderwerp hebben een traject in gang gezet waarin wij onderzoeken hoe robuust onze omgevingsdienst is.
Die gesprekken maken voor mij ook duidelijk hoe bijzonder onze omgevingsdienst eigenlijk is. Omdat bij ons in de basis een houding van meedenken zit. De korte lijntjes die wij hanteren, worden geroemd door alle deelnemers waar wij voor werken. Wij geloven erin dat je niet op afstand hoeft te zijn om toch onafhankelijk te blijven. Die professionaliteit kenmerkt ons en is een heel grote kracht. Wij zijn een relatief kleine omgevingsdienst met een hoge kwaliteit en lage kosten, en daar kunnen wij heel trots op zijn. Het is goed om op individuele medewerkers te blijven letten en er voor te
Jaarverslag 2023
6
zorgen dat wij niet te veel van mensen vragen. Gelukkig heeft onze nieuwe directeur daar ook aandacht voor. Visie op doorontwikkeling Dat brengt mij bij een ander memorabel moment van dit jaar: de directeurswissel waarbij Bert Pannekeet na bijna twintig jaar is opgevolgd door Just Zandhuis. Ik merk dat Just de kracht van de organisatie inziet, en tegelijkertijd een visie heeft op doorontwikkeling met het oog op de veranderende maatschappelijke vraag. Daarmee heeft hij een vliegende start gemaakt. Vooruitkijkend denk ik dat 2024 echt het jaar van de Omgevingswet wordt. “The proof of the pudding is in the eating”. Daar hebben wij in 2023 naartoe gewerkt, wij zijn er klaar voor. Wij gaan er met elkaar voor zorgen dat onze organisatie kwaliteit levert, ook bij dit soort grote veranderingen. Brigitte van den Berg, voorzitter Algemeen en Dagelijks Bestuur ODIJmond
Jaarverslag 2023
7
Just Zandhuis, directeur Wat mij bijzonder is opgevallen in mijn eerste maanden als directeur van Omgevingsdienst IJmond: bij iedereen die ik spreek, zie ik wel een twinkeling in de ogen als ze het over hun werk hebben. Medewerkers zijn echt intrinsiek betrokken bij wat ze doen. Omdat ze veel gevoel hebben voor hun vak, gedreven zijn door de maatschappelijke impact die ze kunnen maken, of gewoon omdat ze het fijn vinden om onderdeel te zijn van deze leuke club mensen. Dat is heel positief om te zien. Ik heb me heel welkom gevoeld en dat vind ik bijzonder, want ik kan me voorstellen dat het best spannend is om na ruim twintig jaar met een nieuwe directeur te gaan werken. Medewerkers zijn de kracht van de organisatie Ik heb bewust een halfjaar de tijd genomen om ‘in te voegen’. Eerst begrijpen hoe de organisatie werkt, daarna zelf toevoegen.
Just Zandhuis, directeur
Met die gedachte heb ik met toezichthouders meegelopen en ben ik bij team overleggen aangeschoven. Ook heb ik lunchbijeenkomsten georganiseerd voor iedereen die met mij in gesprek wilde gaan: wat vinden medewerkers dat onze organisatie maakt en waar denken zij dat we nog wel een stapje te zetten hebben? Dit alles om zonder agenda echt een beleving te krijgen bij welke producten we maken en hoe we dat doen. Bij elk team en bij elk onderdeel van de organisatie ben ik langs geweest, en dat was voor mij een heel leuk stuk van 2023. De kracht van de organisatie zit in de kundige medewerkers, die kwalitatief goed werk leveren. Dat in eerdere jaren is gekozen voor een zelforganiserende organisatie past daarbij, want onze medewerkers hebben de flexibiliteit om die opgave aan te kunnen. Ik wil graag bijdragen aan de verdere ontwikkeling daarvan. De opgave wordt steeds groter Wat ik heb aangetroffen is een organisatie die een sterke groei heeft doorgemaakt. Die geprobeerd heeft de goede dingen vast te houden, terwijl de omvang van de opgave steeds groter wordt. Er komt veel op ons af. Om grip te houden op de totale opdracht, is een aantal stappen te zetten. Onze medewerkers moeten die opgave kunnen blijven dragen. Of de capaciteit daarbij goed is georganiseerd, is een vraag waar ik mij nu mee bezighoud.
Deze gedachten sluiten aan bij de gesprekken die wij voeren binnen het landelijke interbestuurlijke programma ter versterking van de VTH-keten. Het is mooi om te zien dat ODIJmond al daadwerkelijk bijdraagt aan maatschappelijke transities, waar andere omgevingsdiensten nog niet zover zijn. Aan de andere kant zie je dat wij een van de kleinere omgevingsdiensten zijn en dat er vragen leven over onze robuustheid. Dit vraagt om een goede visie op de toekomst. Dat gaan wij met onze deelnemers oppakken, waarbij ik het belangrijk vind om in te zetten op samenwerking binnen de provincie. In 2023 heb ik de medewerkers aan zet gelaten; ik heb ontdekt hoe zij onze organisatie dragen, en zie ernaar uit om in 2024 over te gaan van invoegen naar toevoegen. Just Zandhuis, directeur Omgevingsdienst IJmond
Jaarverslag 2023
8
2 Jaarverslag 2023
Uitgelicht
9
2.1 Andere adviesgesprekken in aanloop naar de Omgevingswet
In gesprek met Bart van den Bovenkamp en Niels Folkers
Halverwege 2023 werd duidelijk: de Omgevingswet wordt écht van kracht op 1 januari 2024. Dat betekende nog één keer vol gas in de voorbereiding voor de hele organisatie. Ook voor de adviseurs, die de centrale vraag in hun werk zagen verschuiven van ‘mag dit wettelijk?’ naar ‘is dit wenselijk?’ Programmamanager Bart van de Bovenkamp en adviseur Ruimtelijke Ordening Niels Folkers
Bart van de Bovenkamp en Niels Folkers
waren in 2022 inhoudelijk al helemaal klaar voor de Omgevingswet, toen die nogmaals werd uitgesteld. “Veel mensen moesten daarom dit jaar de motivatie echt even opnieuw vinden”, blikt Bart terug. “We hebben werkgroepen nieuw leven ingeblazen, inhoudelijke trainingen herhaald en al onze procedures en werkwijzen nagelopen. Alles om ervoor te zorgen dat we zonder haperen in 2024 door konden met ons werk.” Sneller duidelijk waar het schuurt In dat proces hadden de adviseurs regelmatig overleg met gemeenten en andere partners, waarbij ieder die aan tafel zat zich steeds meer realiseerde dat je met de integrale Omgevingswet als uitgangspunt gesprekken écht anders voert. Dat heeft volgens Bart te maken met twee dingen: ten eerste krijgen gemeenten meer beleidsvrijheid om hun eigen regels te bepalen. “Met die vrijheid komt ook de verplichting om na te denken over wat je nu eigenlijk wilt.” Ten tweede wordt veel sneller duidelijk waar beleid schuurt. “Met losse visies op wonen, milieu of luchtkwaliteit zie je niet meteen waar die elkaar tegenspreken, als je een integrale visie schrijft, zie je dat wél.” Niels merkt dat dat niet alleen tot andere, maar ook tot bétere gesprekken leidt, waarbij je op voorhand al nadenkt over het spanningsveld tussen verschillende beleidsambities. Milieu is daarbij de verbindende factor, stellen zij.
Advies als onderdeel van omgevingsplannen en nieuwe wegen “Er komt meer werk op ons af”, zegt Niels over de veranderende rol van adviseurs. “In essentie lijkt er misschien niet veel te veranderen: onze vakspecialisten geven nog steeds advies over bodem, geluid of ecologie. Maar wanneer ons advies onderdeel is van een omgevingsplan in plaats van een op zichzelf staand milieu-advies, moeten wij ook naar die bredere context kijken. Wat ook meer werk met zich meebrengt, is dat er op artikelniveau in de wet en richtlijnen veel is veranderd. Ervaren adviseurs met parate kennis over wetgeving, moeten nu weer vaker de artikelen erop
Jaarverslag 2023
10
naslaan. Ook zie je – zeker bij grotere projecten die gevoelig liggen – dat er nog onduidelijkheid in de interpretatie van de wet kan zijn. In de oude wetgeving konden we terugvallen op jurisprudentie, daar moeten we met zijn allen echt weer opnieuw de weg in vinden.” Extra capaciteit en goede relatie met deelnemers is essentieel De constatering dat de Omgevingswet tot meer werk leidt, brengt Niels en Bart bij een van de grotere uitdagingen van 2023: de menskracht is nog niet meegegroeid. “We hebben op verschillende milieu-thema’s externe capaciteit moeten inhuren”, licht Bart toe. “Ook is er extra ondersteuning voor de adviseurs gekomen. Dat is een signaal voor 2024.” Daarbij benoemt hij ook dat het nog belangrijker is geworden om een goede relatie te onderhouden met onze deelnemers waarvoor we adviseren, om breder te weten wat er speelt. “Je kunt dat niet koppelen aan extra productie, maar het is wel nodig om het beleidsmatige deel goed uit te voeren.” Transitiefase: oud en nieuw naast elkaar Vooruitlopend op 2024, heeft Niels in Beverwijk dit jaar al gewerkt volgens de Omgevingswet.
“Wij zijn gestart met omgevingstafels; daarbij zit de initiatiefnemer van een bouwproject meteen om tafel met de gemeente en adviespartijen om te bespreken hoe het plan eruitziet en wat er beter kan.” Over deze werkwijze is hij positief: “Ik merk dat plannen die na zo’n omgevingstafel in procedure worden gebracht, beter zijn doordacht. Er is nagedacht over wat belemmeringen kunnen zijn en hoe die kunnen worden opgelost. Daar hoef je niet achteraf nog mee aan de slag.” Naast alle voorbereidingen en het proefdraaien voor de Omgevingswet, ging het dagelijks werk onverminderd door. Meer dan dat, constateerden Bart en Niels: “Zeker in december was er een toename in het aantal aanvragen, omdat initiatiefnemers willen weten waar ze aan toe zijn. Ook in grotere projecten zagen we die versnelling; gemeenten die snel een project in procedure wilden brengen, omdat ze dan weten hoe de regels werken.” Maar niet alle projecten konden in procedure gebracht worden; er ontbraken in sommige gevallen simpelweg te veel gegevens. De procedure die wel zijn gestart, worden in 2024 nog volgens de oude wetgeving afgehandeld. “We hoeven ons voorlopig niet te vervelen!”
Jaarverslag 2023
11
2.2 Inzicht bieden bij aanscherping energiebesparingsplicht
In gesprek met Alex Lam en Dylan Grooteman
Per 1 juli 2023 is de energiebesparingsplicht bedrijven aangescherpt. In de praktijk blijken ondernemers en instellingen niet altijd te weten wat er van hen wordt verwacht en hoe ze aan hun plicht kunnen voldoen. Daarom zetten wij in op stimulerend toezicht. “Wij gaan heel open het gesprek in”, vertelt Dylan Grooteman, die deel uitmaakt van het Team Energie bij Omgevingsdienst IJmond (ODIJmond). Als je een energiebesparingsmaatregel voor je
Dylan Grooteman, toezichthouder
pand of voor je bedrijfsprocessen binnen vijf jaar terug kunt verdienen, moet je die ook doorvoeren. Dat is in het kort de energiebesparingsplicht. Deze geldt voor elke vestiging van een bedrijf of instelling met een gebruik van minstens 50.000 kWh elektriciteit of 25.000 m3 aardgas per jaar. “Vanaf 1 juli geldt die verplichting óók voor de opwek van hernieuwbare energie, zoals de aanschaf van zonnepanelen of warmtepompen”, legt Dylan de aanscherping uit. De doelgroep is bovendien uitgebreid naar bedrijven die eerder een uitzonderingspositie hadden: de glastuinbouw en bedrijven die een omgevingsvergunning milieu nodig hebben. Noord-Hollandse omgevingsdiensten werken samen De bedrijven en instellingen die aan de energiebesparingsplicht moeten voldoen, zijn ook verplicht om elke vier jaar te rapporteren over de voortgang (de Informatieplicht). 2023 was zo’n rapportagejaar. “Wij hebben alle bedrijven waarvan wij denken dat die eraan moeten voldoen, aangeschreven”, vertelt Alex Lam, die halverwege 2023 is begonnen als projectleider bij Cirkel Duurzame Leefomgeving. Om organisaties op weg te helpen met de informatie- en energiebesparingsplicht, hebben de omgevingsdiensten van Noord-Holland samen met provincie Noord-Holland bovendien de communicatiecampagne Check Klik Bespaar gelanceerd. Ook op andere vlakken werken de Noord-Hollandse omgevingsdiensten samen.
“Wij streven naar een uniforme uitvoering van de controles”, zegt Alex. “Bijvoorbeeld in de gemiddelde tijd die wij per bezoek aanhouden. Alle omgevingsdiensten merkten dat energiecontroles langer duren dan voorzien, omdat ondernemers de benodigde informatie niet zonder meer paraat hebben. De operationele start bleek daardoor weerbarstiger dan wij van tevoren hadden gedacht. Inmiddels hebben wij allemaal onze planning daarop aangepast.”
Jaarverslag 2023
12
Inspecteur komt ook langs om inzicht te geven “Ik vertel vaak aan het begin van een gesprek dat ik kom om inzicht te geven”, zegt Dylan. “Pas als er inzicht is, kun je gaan besparen, en daarna kun je handhaven als een bedrijf geen maatregelen neemt.” Hij merkt dat het nodig is; ondernemers hebben vaak geen technisch inzicht in de installaties die ze hebben staan, terwijl daar wel energie én geld in te besparen is. “Als een luchtverversingskast bijvoorbeeld toe is aan een nieuwe motor, kun je er een aanschaffen in een veel betere efficiëntieklasse. Dat is een natuurlijk moment om te besparen. Wij kunnen adviseren over hoe je dat het beste aanpakt. En dan heb je natuurlijk het laaghangend fruit dat je tegenkomt bij controles en waar ondernemers direct mee aan de slag kunnen. Zoals de leidingen van stookinstallaties isoleren of ledverlichting aanbrengen.” Besparen begint bij beter afstellen van installaties Maar besparen gaat niet alleen over vervangen en verduurzamen; er is ook veel winst te behalen door installaties simpelweg beter af te stellen. Dylan en de andere controleurs van het Team Energie zien vaak dat instellingen zo zijn afgesteld dat een gebouw ook ’s nachts en in het weekend wordt verwarmd en luchtverversingsinstallaties volop blijven draaien. Dat is vaak per ongeluk zo afgesteld, na een onderhoudsbeurt bijvoorbeeld.
“Als wij een datalogger op de installaties plaatsen, ontdekken wij soms dat er ’s nachts net zoveel energie wordt verbruikt als overdag. Als je dat inzicht eenmaal hebt, kun je de installaties juist afstellen en beginnen met besparen.” Van oktober 2022 tot maart 2023 is er een actie gehouden waarbij ruim honderd dataloggers zijn geplaatst. “Het is een service, wij plaatsen ze gratis”, zegt Alex. “Maar aan die service hangt wel een verplichting: als blijkt dat er iets niet klopt, moet er actie worden ondernomen. De meeste ondernemers doen er graag aan mee, die willen weten waar ze aan toe zijn. Daar komt bij dat bij de aangescherpte energiebesparingsplicht ondernemers ook controle moeten houden op hun eigen energieverbruik. Niet weten, kan niet meer.” 2024 jaar van toezicht en handhaving Bedrijven moesten uiterlijk in december aan hun informatieplicht voldoen. Wie daar geen gehoor aan heeft gegeven, kan in kwartaal een van 2024 een waarschuwingsbrief verwachten. Daarna begint het Team Energie aan de bijbehorende controles en handhaving. “Wij hebben twee subsidies ontvangen om de organisatie te versterken, zodat wij die klus uit kunnen voeren”, zegt Alex. De subsidies, het overleg met de andere omgevingsdiensten, de communicatiecampagne en de start van het Team Energie: in 2023 is in meerdere opzichten een fundament gelegd voor de uitvoering in 2024.
Jaarverslag 2023
13
2.3 Onze impact op de leefomgeving dankzij risicogericht toezicht
In gesprek met Annette Wolke en Manon Bosch
Hoe kunnen wij het resultaat van ons werk en de impact daarvan op de leefomgeving zichtbaar maken naar de buitenwereld? Lange tijd was dat een lastige vraag, maar technische ontwikkelingen bieden nieuwe kansen om gericht op risico’s toezicht te houden met behulp van data. In 2023 hebben wij gebouwd aan een datagestuurd risicomodel en een dynamische kaart omgevingsveiligheid, die als kaartlaag in onze zogenaamde GIS-viewer is terug te vinden. Daarmee kunnen wij risico’s of andere prioriteiten bij branches of bedrijven(terreinen) snel en overzichtelijk in beeld krijgen. Data verzamelen en daarnaar handelen is natuurlijk niets nieuws voor onze toezichthouders en handhavers, maar de mogelijkheden om data te analyseren zijn met sprongen toegenomen. Dataanalist Manon Bosch en strategisch beleidsadviseur Annette Wolke waren intensief betrokken bij de ontwikkeling van ons nieuwe datagestuurde risicomodel.
Manon Bosch, data-analist en Annette Wolke, strategisch adviseur
“Wij hebben het afgelopen jaar hard gewerkt om de datakwaliteit te verbeteren, want daar staat of valt alles mee”, legt Manon uit. “Om de data te verbeteren zijn twee kwaliteitscoördinatoren aangesteld.” Het team heeft goed nagedacht over welke data relevant zijn en uit welke gegevensbronnen die gehaald kan worden. Inzicht in bedrijven met hoog risico en veel impact op de leefomgeving “Het model kan gegevens aan elkaar koppelen, bijvoorbeeld de aanwezigheid van gevaarlijke stoffen en of het bedrijf zich aan de milieuregels heeft gehouden. Zo komt er een lijst naar boven met bedrijven die een hoog risico vormen voor overtredingen die veel impact hebben op de leefomgeving. Daar gaan wij vaker langs dan bij bedrijven waar volgens de data alles netjes verloopt en geen of minder risico’s zijn. Maar er kan ook met andere parameters worden gewerkt voor andere doeleinden.” Technische ontwikkelingen maken verfijndere data mogelijk Niet alleen kunnen gegevens voor verschillende modellen worden gebruikt; de gegevens zelf zijn ook steeds verfijnder, vertelt Annette. Onder meer omdat het drone-programma dit jaar sterk is geprofessionaliseerd. “Voorheen maakten wij bijvoorbeeld, aan de hand van beschikbare informatie
Jaarverslag 2023
14
en grove metingen, schattingen van de hoeveelheid grond die op een terrein opgeslagen ligt. Een drone kan dat bijna tot op de kubieke centimeter berekenen. Ook hebben wij FLIR-camera’s die heel nauwkeurig lekkages van bijvoorbeeld gassen kunnen meten. Je kunt met die verfijndere gegevens beter onderbouwen wat je van ondernemers vraagt en verwacht.” De dynamische kaartlaag omgevingsveiligheid maakt verzamelde data visueel inzichtelijk – vanzelfsprekend alleen voor bevoegde gebruikers. “Wij wilden een kaart met real time data”, zegt Annette. “De basis is het Register Externe Veiligheidsrisico’s (REV). In de dynamische kaart kun je een gebied selecteren waarop bijvoorbeeld meteen zichtbaar is waar opslagtanks staan. Ook kun je snel het verschil zien tussen bijvoorbeeld de situatie op 1 januari en 31 december. Toezichthouders kunnen die kaart onder meer gebruiken ter voorbereiding op een bedrijfscontrole.” Data combineren kan tot verrassende resultaten leiden De vraag voor data-analyse kan ook vanuit een gemeente komen. Manon noemt als voorbeeld de vraag waar een verhoogd risico op ondermijning is. Daarvoor wordt een ondermijningsscan uitgevoerd. Deze scan werkt net als het risicomodel met parameters waar formules op worden losgelaten.
“Als er ergens hennepgeuren zijn waargenomen, dan focus je je op andere signalen dan wanneer er bijvoorbeeld illegale bewoning verwacht wordt.” Bewustwording voor invoeren data en efficiëntie Voor collega’s betekent deze datagestuurde manier van werken dat zij meer gegevens consequent moeten verwerken. Twee kwaliteitscoördinatoren helpen daarbij. “Collega’s moeten soms meer datavelden invullen dan hen lief is”, zegt Annette. “Wij besteden dan ook veel aandacht aan de bewustwording waarom het belangrijk is.” Aan de andere kant ziet zij ook dat de invoer juist efficiënter wordt: “Voorheen kon het gebeuren dat je dezelfde data op twee verschillende systemen moest invoeren; nu communiceren die systemen vaak met elkaar en is het nog maar één keer nodig.” In een test kon Manon het belang van complete data duidelijk maken: “Op een lijst van bedrijven met een bepaald verhoogd risico stonden niet de bedrijven die ervaren inspecteurs hadden verwacht. Dat kwam doordat sommige velden nog leeg waren. Wanneer alle velden goed zijn ingevuld, en er komen dán bedrijven naar boven drijven die je daar niet had verwacht, dan heb je iets interessants te pakken.” De hoeveelheid controles zegt niet alles Al deze ontwikkelingen helpen om gerichter te controleren, waarbij de outcome belangrijker wordt dan de output.
“De hoeveelheid controles die je hebt gedaan, zegt uiteindelijk niet alles”, licht Annette toe. “Zeventig controles op airco’s leveren een minder grote bijdrage aan de veiligheid van onze leefomgeving dan één controle op gevaarlijke stoffen in een opslagvoorziening.” Gemeenten raken daar ook steeds meer van doordrongen, merkt ze. De nieuwe VTH-strategie Milieu 2023-2026 die begin 2023 is opgeleverd, legt dan ook de nadruk op prioritering. “In een ideale wereld kunnen wij onze medewerkers steeds gerichter inzetten, en goed onderbouwen hoe wij onze ureninzet prioriteren en verdelen”, blikt ze vooruit naar de komende jaren. “Dat is waar wij met goede data-analyse naar op weg zijn.”
Jaarverslag 2023
15
3
Ontwikkelingen 2023 | Extern
Jaarverslag 2023
16
3.1 Omgevingswet Op 1 januari 2024 trad de Omgevingswet in werking. De kern van de Omgevingswet is het beschermen en bevorderen van een gezonde, duurzame fysieke leefomgeving. De Omgevingswet bundelt wetgeving en regels voor ruimte, wonen, infrastructuur, milieu, natuur en water. Met de invoering van deze wet, veranderde het wettelijk kader van onze werkzaamheden. Ook onze dienstverlening en advisering verandert. Omgevingsloket Belangrijk onderdeel van de Omgevingswet is het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). Via dit loket kunnen initiatiefnemers hun vergunningaanvraag of melding indienen, vooroverleg aanvragen of informatie verstrekken aan het bevoegde gezag. Afgelopen jaar hebben wij onze systemen aangesloten op onderdelen van het DSO. Hiermee zijn wij nu in staat om documenten en gegevens uitwisselen met het Omgevingsloket. Ook hebben wij, samen met gemeenten, voorbereid dat aanvragen en zaken die door ons afgehandeld moeten worden automatisch bij ons terecht komen. Voor adviesvragen van ons aan de gemeente of andersom gebruiken we de samenwerkingsruimte (van het DSO). De verwachting is dat het DSO niet vanaf de start direct optimaal werkt, waardoor we in 2024 te maken krijgen met extra inzet en samenwerking met gemeenten waar het gaat om uitwisselen van informatie en verbeteringen aan het systeem.
Samenwerking Een tweede belangrijp speerpunt richting 1 januari 2024 was de samenwerking aan de omgevingstafel. Inzet van deze omgevingstafels is om met gemeenten, (keten)partners en de initiatiefnemer via een dialoog initiatieven mogelijk te maken met als resultaat een integraal advies voor een vergunningsaanvraag of een ontwikkeling. Dit vraagt een integrale manier van werken en het leren adviseren op een nieuwe manier van ruimtelijke planvorming. Aansluiten bij dergelijke tafels is voor ons niet nieuw. Onze adviseurs milieu en ruimtelijke ordening hebben hiermee geoefend, daarmee betekent het deelnemen aan een omgevingstafel grotendeels het voortzetten van de huidige samenwerking. Wij hebben goede en korte lijnen met de gemeente en verwachten dat eventuele problemen in de samenwerking snel opgelost worden. Daarnaast ondersteunen wij gemeenten bij de transitie van het tijdelijke naar het definitieve omgevingsplan. Bij deze omgevingsplannen hebben wij oog voor regionale eenduidigheid, maar is er ook ruimte voor maatwerk. Waar het kan en specifieke lokale keuzes waar het moet. De adviseurs milieu en ruimtelijke ordening zijn hiervoor het eerste aanspreekpunt. Milieuleges Nieuw onder de Omgevingswet is dat er milieuleges worden geheven. Hiervoor hebben wij afspraken gemaakt met de gemeenten en een tariefvoorstel gedaan.
Wij gaan de leges niet zelf innen voor de gemeente (voor de provincie wel). Na verlenen van een milieuvergunning geven wij aan de heffingsambtenaar door dat er leges geïnd kunnen worden, wat de hoogte van de leges is en waarvoor de leges zijn opgelegd.
Jaarverslag 2023
17
Aanpassen brieven en website Afgelopen jaar hebben wij onze brieven omgezet naar de regels uit de Omgevingswet. Wij grepen dit moment ook aan om onze brieven te herschrijven naar B1. B1 staat voor begrijpelijke taal. En wij pasten onze website aan, zodat initiatiefnemers meer hulp en uitleg krijgen bij de veranderingen onder de Omgevingswet. Opleidingen en cursussen Sinds een aantal jaar bereiden onze collega’s zich voor op de inwerkingtreding van de Omgevingswet. Dat vraagt van alle collega’s ook het volgen van opleidingen, cursussen en trainingen. Sinds corona wordt een groot aantal onderwerpen ook via webinars aangeboden, wat het laagdrempelig maakt om kennis te vergaren. Maar we hebben ook intern altijd de aandacht op de ontwikkeling van onze collega’s. Zo hebben wij extra inzet gepleegd in het borgen van voldoende capaciteit en kennis bij de frontoffice. Tot aan 2024 was dit vooral theoretische kennis en vanaf januari starten we met het opdoen van praktijkervaring en zal dit de kennis verder verrijken. Door het inrichten van een frontoffice wordt de backoffice in staat gesteld zich te concentreren op het continueren van het vergunningverleningsproces. Onze toezicht en handhavers volgen begin 2024 nog een laatste, interne opleiding. Eind 2023 organiseerden wij een netwerkdag voor collega’s bij onze gemeenten die te maken krijgen met de Omgevingswet.
De dag was erop gericht om met elkaar te netwerken, maar ook alvast samen te oefenen met praktijkcasussen. We ontvingen positieve reacties op het initiatief en zullen in 2024 opnieuw een netwerkdag organiseren.
3.2 Bodemtaken onder de Omgevingswet Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet veranderde een aantal zaken op het gebied van bodem. De gemeente is het bevoegd gezag geworden voor de gehele milieu-hygiënische bodemkwaliteit. Het gaat hier om taken met betrekking op het saneren van, of het werken in ernstig verontreinigde grond. Afgelopen jaren werkten wij samen met de provincie Noord-Holland aan een zorgvuldige overdracht van de bevoegdheden en bodemtaken (de zogenoemde warme overdracht). Onderdeel van deze samenwerking was de vaststelling van locaties die na inwerkingtreding van de Omgevingswet onder het bevoegd gezag van de gemeenten gaan vallen en welke locaties onder het Overgangsrecht bij provincie Noord-Holland blijven. In juni informeerden wij onze gemeenten over deze locatielijsten. Ook maakten wij een start met het opstellen van samenwerkingsafspraken. Wij werkten hierin samen met de andere drie omgevingsdiensten in Noord-Holland om zo tot gelijkluidende afspraken binnen de provincie te komen. De afspraken worden medio 2024 gepresenteerd tijdens het Bestuurlijk Bodemberaad. Financiering bodemtaken Eind november 2022 maakten het Rijk, Interprovinciaal Overleg (IPO), Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en Unie van Waterschappen (UvW), na jaren overleg, definitief afspraken over de bodem en ondergrond voor de periode 2023-2030.
Deze afspraken brengen gemeenten echter het minst gunste scenario; voor wat betreft de apparaats- en beleidskosten kunnen provincies en
Jaarverslag 2023
18
de grote gemeenten een beroep doen op Rijksmiddelen die tot en met 2030 worden gecontinueerd, maar voor de overige gemeenten, komen er geen middelen beschikbaar. Om hierover een signaal af te geven diende gemeente Oostzaan, namens alle gemeenten binnen ons werkgebied, een motie in tijdens de ALV van de VNG in juni. Wij bereidden deze motie voor. De motie roept op om druk te zetten achter start en afronding van de monitoring om inzicht te krijgen in het effect van de Omgevingswet op de uitvoering van de bodemtaken en bij het Rijk te bepleiten dat, in ieder geval tot afronding van de landelijke monitoring, gemeenten – waar nodig – financieel worden ondersteund om zekerheid te bieden dat de beschikbare capaciteit met de daarbij horende kennis & expertise blijft behouden. De motie is unaniem aangenomen.
3.3 Voortgang interbestuurlijk programma VTH en plan van aanpak Landelijk is het Interbestuurlijk Programma Versterking-VTH (IBP-VTH) het tweede jaar ingegaan. Dit programma is erop gericht de VTH-keten te versterken en alle 28 omgevingsdiensten zijn hier een belangrijk onderdeel van. Vanuit het IBP-VTH programma zijn zes pijlers met criteria opgesteld om de robuustheid van omgevingsdiensten te toetsen. Alle omgevingsdiensten hebben voor 1 oktober 2023 een zelfscan uitgevoerd op basis van een toetsingskader. Voor alle diensten geldt dat zij op basis van dit toetsingskader niet robuust zijn. Voor Omgevingsdienst IJmond zit dit vooral in de omvang (omzet criteria) maar ook wel op de kwetsbaarheid op de kwaliteitscriteria. Het is aan de besturen van de omgevingsdiensten om op basis van deze uitkomst een plan van aanpak op te stellen hoe zij per 1 januari 2026 wel kunnen voldoen aan de landelijk opgelegde criteria. Via themasessies naar plan van aanpak In de tweede helft van 2023 namen wij ons bestuur mee in dit traject, om een gezamenlijk beeld te krijgen van de impact en om een bestuurlijk gedragen richting voor de toekomst af te stemmen. In november 2023 organiseerden wij hiervoor een themasessie waarin wij het IBP, de gevolgen, landelijke-, regionale- en lokale ontwikkelingen en scenario’s doornamen.
Deze themasessie was gericht op beeldvorming en het voeren van het onderlinge gesprek. Begin 2024 organiseerden wij een tweede themasessie om een vervolg te geven aan het IBP-VTH en ook om onze deelnemers ambtelijk en breed bestuurlijk te betrekken. Op 1 april 2024 moeten wij een plan van aanpak ingediend hebben bij de staatssecretaris van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Visitatie In juni 2023 is onze organisatie, als zesde omgevingsdienst in Nederland, gevisiteerd. De visitatie vond plaats op een systematiek die ontwikkeld is als onderdeel van het IBP. Drie van onze bestuursleden, onze directeur en meerdere collega’s waren betrokken bij de visitatie. Het doel van de visitatie is een niet vrijblijvende collegiale toets waarbij zowel wordt gekeken naar waar de dienst in het hier en nu staat, als naar toekomstige bestendigheid. De resultaten worden niet alleen gebruikt voor de eigen dienst maar ook als een ‘rode draden rapportage’ om de diensten van elkaar te laten leren. In het definitieve visitatierapport, dat wij in oktober 2023 ontvingen en ook deelden met ons dagelijks en algemeen bestuur, staan sterke punten en aanbevelingen. De visitatiecommissie
Jaarverslag 2023
19
merkte op dat wij de eerste dienst waren die tijdens de visitatie de ketenpartners, zoals onder meer de veiligheidsregio en GGD aan tafel brachten. In 2024 gaan wij verder met deze aanbevelingen door deze ook te laten landen in het hierboven genoemde plan van aanpak. Deelname aan pijlers Het programma IBP loopt inmiddels anderhalf jaar en is goed op stoom gekomen. Onze collega’s nemen deel aan alle pijlers binnen het IBP. Er ontstaat een goed beeld van de impact op al onze primaire en secundaire processen. Over de grote lijn zal ons werk naar de toekomst meer in landelijke samenhang met andere omgevingsdiensten en primaire partners plaats gaan vinden. Een aantal belangwekkende elementen van het programma bestaan uit de doorontwikkeling van datagericht werken. Ook de kwaliteit van onze collega’s wordt uniform beschreven en onze uitvoering getoetst aan benchmark normen die zijn gedefinieerd. Er komt een landelijk opleidings- en scholingsprogramma waarbij heel precies wordt aangeboden wat onze professionals in her- en bijscholing nodig hebben. Naast deze kwalitatieve en kwantitatieve elementen wordt onder meer ook nagedacht over de financiering en schaalgrootte van de omgevingsdiensten in een regionaal perspectief.
Hierbij wordt nadrukkelijk gekeken of omgevingsdiensten zijn opgewassen tegen de grote maatschappelijke opgaven die voor op de organisatie afkomen op het gebied van milieu, natuur en gezondheid. Altijd Actuele Digitale Vergunning Afgelopen jaar werkten wij aan de doorontwikkeling van het concept Altijd Actuele Digitale Vergunning (AADV). Deze (door)ontwikkeling vindt plaats binnen de Open Source VTH applicatie OpenWave. Circa tien omgevingsdiensten in het land maken inmiddels gebruik van deze applicatie voor de digitale verwerking en registratie van de VTH-processen. De AADV is erop gericht om de vergunningverlening slimmer te organiseren en de transparantie te vergroten waar het gaat om regels waaraan bedrijven zich dienen te houden. De doelstelling is om de altijd actueel geldende regels ook digitaal toegankelijk te maken voor het bedrijf waarop de vergunning van toepassing is.
3.4 Vernieuwen Gemeenschappelijke Regeling In 2023 startte wij met een traject om onze Gemeenschappelijke regeling (GR) te wijzigen. Aanleiding was de inwerkingtreding van de Omgevingswet en de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr). Wij stelden hiervoor een plan van aanpak op. die we ter vaststelling aanboden aan ons dagelijks en algemeen Bestuur. De, in deze ronde beleidsneutrale en technische, wijziging van onze GR is een collegebevoegdheid, maar vraagt ons wel om een zienswijze op te halen bij gemeenteraden en de provinciale staten. Het doel is om deze technische wijziging op 1 juli 2024 afgerond te hebben. Gelijk met het traject voor aanpassing van de GR, pasten wij afgelopen jaar ook de mandaatbesluiten van alle gemeenten en de provincie aan voor het basistakenpakket. De aanpassing zorgt ervoor dat ook onze mandaatbesluiten aansluiten bij de Omgevingswet.
Jaarverslag 2023
20
In 2024 starten wij met een traject waarbij wij onze gemeenschappelijke regeling zullen moderniseren. We streven ernaar om deze voor 1 januari 2026 vast te laten stellen. Voor deze modernisering zullen wij onze gemeenten intensief betrekken.
3.5 Samenwerking vier Noord-Hollandse omgevingsdiensten en provincie Noord-Holland Samen staan we sterker. Vanuit deze gedachte werken de vier omgevingsdiensten in NoordHolland op ambtelijk niveau samen binnen diverse dossiers. Die samenwerking op specifieke thema’s is niet nieuw. Afgelopen jaren deden we veel ervaringen via samenwerking binnen diverse milieuthema’s. Om deze samenwerking ook naar de toekomst toe te bestendigen, gaven de directeuren van de diensten in Noord-Holland in 2021 hun goedkeuring aan de start van de Samenwerkingsagenda 2022-2024. Thema’s en onderwerpen waar wij de afgelopen drie jaar gezamenlijk op hebben ingezet zijn een gezamenlijke VTH-strategie, een datagedreven uitvoering, milieucriminaliteit, ketentoezicht (bodem en asbestdaken), de energietransitie (alternatieve energiebronnen: open en gesloten bodemsystemen en waterstof, alsmede energiebesparing), bodemtaken onder de Omgevingswet, stikstof, circulaire economie en samenwerking op bedrijfsvoering. Wij zijn binnen de samenwerkingsagenda trekker op de volgende onderwerpen: Data gedreven uitvoering De projectgroep kwam afgelopen jaar tweemaandelijks bijeen met op de agenda onderwerpen als: ontwikkelingen, uniformiteit, inrichtingenbestand, delen kenmerkvelden inrichting en naleefgedrag.
Dit overleg gaat voornamelijk over het delen van informatie, omdat zowel onze systemen als beschikbare capaciteit per omgevingsdienst zeer divers is. Ketentoezicht-Afvalstromen Bodem & asbest Binnen deze samenwerking bespreken wij de aanpak en ervaringen inzake risicovolle bedrijven vanuit toezicht en handhaving. Het betreft een overleg dat hands-on uitvoering geeft aan veiligheid binnen ons werkveld. Denk daarbij aan een gezamenlijke aanpak tot preventieve stillegging, meldingen bij certificerende instellingen of opschaling voor strafrechtelijk optreden. Om bovenstaande te intensiveren en de lijnen nog korter te maken is er een ‘Keten Interventie team opgesteld’ (KIT). Zo kunnen veelplegers, gevaarlijke situaties etc. beter worden opgepakt. Samenwerking bedrijfsvoering Bij meerdere omgevingsdiensten binnen de samenwerking is het afgelopen jaar een bewogen jaar geweest op de arbeidsmarkt. Er is veel met elkaar opgetrokken op gemeenschappelijke onderwerpen. Zo waren wij en Omgevingsdienst Flevoland, Gooi & Vechtstreek bijvoorbeeld vrijwel gelijktijdig op zoek naar een nieuwe directeur. Het sub-overleg voor werving en selectie vond ook regulier plaats. Vanuit elke omgevingsdienst zit in deze groep een recruiter of HR-adviseur. Gezamenlijk waren zij aanwezig op carrièrebeurzen om studenten te informeren over stage- en
Jaarverslag 2023
21
baanmogelijkheden. Afhankelijk van de woonplaats van de student werden zij verwezen naar de dichtstbijzijnde omgevingsdienst. Ook wordt er overlegd over openstaande vacatures en mogelijkheid tot uitwisselen van personeel (bijvoorbeeld in verband met re-integratie). Daarnaast startten wij, samen met Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied, in oktober 2023 wederom een opleidingstraject tot Toezichthouder Milieu. Vervolg samenwerkingsagenda Naar aanleiding van de veranderingen binnen ons werkveld en de ambitie tot een continue verbetering van de uitvoering van de VTH-taken besloten de vier directeuren in 2023 om de samenwerkingsagenda door te ontwikkelen. Inzet is niet alleen op uitvoering samen te werken, maar ook op strategisch niveau. In 2024 willen wij de nadruk leggen op het professionaliseren van de voorwaarden waarop we samenwerken.
3.6 Impact Wet kwaliteitsborging op onze uitvoering Op 1 januari 2024 trad de Wet kwaliteitsborging (Wkb) voor het bouwen in werking. Deze wet regelt de verbetering van de bouwkwaliteit door verbetering van de privaatrechtelijke positie van de particuliere en de zakelijke bouwconsument (opdrachtgever). Dit wetsvoorstel introduceert ook een nieuw stelsel van kwaliteitsborging voor bouwwerken. Afgelopen jaar bereidden wij ons voor op deze nieuwe wet. In eerste instantie gaat de wet over eenvoudige bouwwerken. Dit zijn bijvoorbeeld eengezinswoningen en kleinere bedrijfspanden. Vanaf 2026 volgen mogelijk andere bouwwerken. Hierdoor kunnen onder andere bouwbedrijven en gemeenten, maar ook ketenpartners stap voor stap ervaring opdoen met het nieuwe stelsel. Onder de nieuwe wet ligt de toetsing op relevante aspecten van kwaliteit van het eindproduct bij een onafhankelijke marktpartij, waar dat voorheen bij de gemeente lag. Verder is een verklaring van de kwaliteitsborger bij oplevering een voorwaarde voor ingebruikname en is een aantal wijzigingen in het Burgerlijk Wetboek doorgevoerd. De echte impact van de inwerkingtreding van deze wet moet komende periode duidelijk worden. De verwachting is dat we in het vergunningenproces circa 20% tijd besparen door het vervallen van de bouwtechnische toets. De administratieve last neemt echter toe.
Na invoering van de WKB wordt de huidige vergunningplicht voor bouwactiviteiten omgezet naar een meldingsplicht. Het afdoen van deze meldingen blijft een gemeentelijke taak. Ook in het toezicht ontstaat een verschuiving van taken. Een gedeelte van het toezicht zal meer een tweedelijnsvorm worden, vergelijkbaar met de ketentoezicht bodem of asbest. De verwachting is ook dat waar nu knelpunten aan de voorkant worden geconstateerd tijdens het uitvoeren van de preventieve toets (wat vooralsnog een taak is van gemeenten) het accent meer verschuift naar het einde van het bouwproces. Dit omdat voor ingebruikname van de minder risicovolle bouwwerken een toestemming van het bevoegd gezag benodigd is. Hierbij zullen we mogelijk alsnog bouwtechnisch moeten gaan motiveren waarom we aan een initiatiefnemer eventueel nog niet de toestemming kunnen geven om het bouwwerk in gebruik te nemen. Daarbij blijven gemeenten ook na de stelselwijziging verantwoordelijk voor het toezicht op omgevingsveiligheid.
Jaarverslag 2023
22
4
Ontwikkelingen 2023 | Intern
Jaarverslag 2023
23
4.1 Aanstelling nieuwe directeur Op donderdag 1 juni nam Bert Pannekeet na bijna 25 jaar afscheid van Omgevingsdienst IJmond. In die tijd vervulde hij circa 20 jaar de functie van directeur. In aanloop naar het vertrek van Bert gingen wij op zoek naar een nieuwe directeur. Via een vacature, een wervingscampagne, ondersteuning van een wervings- en selectiebureau en een sollicitatieprocedure - waar zowel ons dagelijks bestuur, onze Ondernemingsraad als leden van ons Kompas aan deelnamen - kon Brigitte van den Berg als voorzitter van ons Dagelijks Bestuur medio maart aankondigen dat zij, na een zorgvuldig proces unaniem kozen voor Just Zandhuis als nieuwe directeur van Omgevingsdienst IJmond. Aan Just Zandhuis is gevraagd zich in de eerste periode een beeld te vormen van de organisatie en waar deze staat ten opzichte van de toekomstige opgaven. De maatschappelijke opgaven, het wettelijk kader en de onderwerpen waarvoor een omgevingsdienst aan de lat staat zullen komende jaren sterk in beweging blijven. Op basis van zijn analyse zal hij samen met de collega’s en stakeholders een vervolgstap maken in de doorontwikkeling van de kennis- en uitvoeringsorganisatie. Uiteraard is hierbij oog voor het bewaken van de sterke punten van de dienst.
En daarmee met het versterken van de rol als samenwerkingspartner voor gemeenten en provincie in de belangrijke maatschappelijke opgaven die er liggen. Tijdens de overleggen van zowel het dagelijks bestuur, als het algemeen bestuur koppelde Just afgelopen jaar zijn eerste bevindingen terug.
4.2 Ontwikkeling van zelforganisatie Wij werken in opdracht van gemeenten in ons werkgebied. Afspraken hierover zijn vastgelegd in de Gemeenschappelijke Regeling en in Dienstverleningsovereenkomsten. Jaarlijks beschrijven wij onze werkzaamheden via een Uitvoeringsprogramma. Sinds 2019 werken wij met het principe zelforganisatie. Er is geen hiërarchie zoals in een matrixorganisatie. Wij werken met cirkels, in zelforganiserende teams en met een Kompas. Het Kompas zet de kaders, taakstelling en strategie uit. Collega’s in de cirkels werken zelf per cirkel hun jaarplan uit met oog voor de uitvoering, (persoonlijke) ontwikkeling en communicatie tussen de cirkels. Via deze wijze van samenwerken bouwen wij aan een toekomstbestendige organisatie. Afgelopen vijf jaren verwelkomden wij nieuwe collega’s en voerden we veranderdingen door om aan te sluiten bij wensen van de organisatie, maar ook om succesvol te kunnen blijven werken aan de doelen en kaders die ons zijn gesteld. We kozen ervoor om in 2023 te starten met de evaluatie van onze zelforganisatie. De evaluatie is erop gericht te inventariseren waar we nu staan binnen zelforganisatie en in hoeverre afspraken over kaders, samenwerking, cirkels en rollen nog steeds relevant en actueel zijn.
Begin 2024 ronden wij de evaluatie af en vertalen we de evaluatie naar aandachtspunten en verbeterpunten om de zelforganisatie ook naar de toekomst toe te borgen binnen onze organisatie.
Jaarverslag 2023
24
4.3 ICT-ontwikkelingen Databeheer is niet meer weg te denken bij de uitvoering van onze werk. De vele gegevens die we dagelijks ophalen registreren wij in onze systemen en slaan wij op in ons geografisch informatiesysteem. Deze tool is voor onze collega’s onmisbaar. Informatie op het gebied van bodem, geluid, veiligheid, lucht, gevaarlijke stoffen zijn met één druk op de knop op te halen vanuit ons systeem. Daarmee ook belangrijke informatie die wij gebruiken bij onze adviezen inzake ruimtelijke ontwikkelingen. Sinds 2022 maken wij gebruik van Power BI, een tool waarmee we eenvoudig verbinding maken met al onze gegevensbronnen zodat we informatie-gestuurd en op basis van analyses onze inzet op het gebied van toezicht en handhaving gerichter kunnen inzetten. Verbeterde versie Kaartviewer Om onze geografische informatie te visualiseren op een kaart en zo beschikbaar te maken voor onze gemeenten, maken wij gebruik van een webapplicatie. Via deze applicatie is informatie te tonen over locaties, infrastructuur, natuurlijke hulpbronnen en andere gegevens die geografisch gerelateerd zijn. Onze kaartviewer gebruikt daarvoor onder andere data uit onze vergunningverlening, toezicht en handhavingssoftwarepakketten; OpenWave, Digitalechecklisten en Nazca. Afgelopen jaar verbeterden wij de toegankelijkheid van onze kaartviewer.
Via een Single Sign-On (SSO) technologie kunnen gebruikers zich met één enkele set inloggegevens authentiseren en toegang krijgen tot verschillende applicaties zonder elke keer opnieuw te hoeven inloggen. De verbeterde toegankelijkheid van onze kaartviewer zal ook bijdragen aan een betere samenwerking tussen verschillende afdelingen binnen onze organisatie. Zo kunnen teams gemakkelijker informatie uitwisselen en samenwerken aan projecten die gebruik maken van geografische gegevens. Doordat de kaartviewer ook in Azure staat kunnen we eenvoudiger geografische mutaties maken aan ons kaartmateriaal en deze delen met onze partners. Applicatiebeheer OpenWave Onze informatie ten behoeve van vergunningverlening, toezicht en handhaving slaan wij op in ons VTH-zaaksysteem OpenWave. OpenWave is een opensource automatiseringspakket. Wij maken al een aantal jaar gebruik van dit pakket. OpenWave biedt ons, naast de mogelijkheden van dit systeem, ook de voordelen dat we mee bouwen aan een systeem dat ook voor en door andere Omgevingsdiensten wordt gebruikt. Afgelopen jaren is OpenWave ontwikkeld tot SAAS (Software as a Service) systeem. Dit maakt het mogelijk om andere partijen toegang te geven tot het systeem. Hierdoor werd het ook mogelijk om onze kennis in te zetten voor gemeenten, maar hen ook te laten werken in ons systeem.