Bijlage 1 Voorstel van de werkgroep Samen Besturen voor een Heemsteeds burgerberaad.pdf

1

Voorstel voor een Heemsteeds burgerberaad Werkgroep Samen Besturen, versie 22-02-2023 Achtergrond De gemeente heeft in 2021 een Quick Scan Lokale Democratie gehouden. In september en december 2021 zijn de uitkomsten ervan besproken met burgers, raadsleden en politici. Er is een verbeteragenda met 8 punten opgesteld. Daaruit zijn 3 werkgroepen geformeerd: ‘Samen Besturen’, ‘Samen aan de slag in de buurt’ en ‘Hoe vinden we elkaar in 2026’ die de verbeterpunten hebben uitgewerkt. De werkgroep Samen Besturen is in januari 2022 aan het werk gegaan en heeft zich beziggehouden met onderzoek naar de mogelijkheid van een burgerberaad in Heemstede. Op 22 juni 2022 is tijdens een drukbezochte bijeenkomst in Hageveld gesproken over het instellen van een burgerberaad en is gepolst welke onderwerpen zich eventueel lenen om te bespreken in een burgerberaad. Daar bleek de stemming voor een burgerberaad overwegend positief. In het Coalitieakkoord 2022-2026 van de gemeente Heemstede (uitgewerkt in het uitvoeringsprogramma 2022-2026 van het college) is te lezen dat het college ervoor wil zorgen dat zoveel mogelijk Heemstedenaren kunnen meepraten en meebeslissen waar het kan. De ambitie is om nog voor eind 2023 te experimenteren met nieuwe vormen van democratie. Het instellen van een burgerberaad past in deze ambitie.

In deze notitie heeft de werkgroep zijn ideeën over een burgerberaad in de gemeente Heemstede verder uitgewerkt in een concreet voorstel voor de gemeenteraad van Heemstede. Wat is een burgerberaad? Een burgerberaad is een betrekkelijk nieuwe vorm van democratie en bedoeld om burgers een stem te geven bij het oplossen van maatschappelijke vraagstukken. Het initiatief is overgewaaid uit Frankrijk en Ierland waar het op nationaal niveau op een succesvolle wijze is uitgevoerd met thema’s als klimaatverbetering en nieuwe abortuswetgeving. In Nederland is en wordt in diverse gemeenten geëxperimenteerd met burgerberaden en wordt de instelling ervan inmiddels gestimuleerd door het ministerie van Binnenlandse Zaken met het project Lokale Democratie. De aanleiding voor het instellen van een burgerberaad is terug te leiden tot een groeiende afstand tussen de burgers en de overheid. Inwoners voelen zich steeds minder gehoord door politici en het klimaat rondom majeure thema’s verhardt zich. Daarbij komt dat steeds minder mensen lid zijn van een politieke partij en hun visie niet via partijkanalen kunnen inbrengen. Hoewel de mogelijkheid bestaat voor reguliere inspraak blijkt in de praktijk dat de drempel voor velen te hoog is om daar gebruik van te maken.

Ook ervaren burgers dat de inspraakmogelijkheid vaak in een dusdanig laat stadium van de bestuurlijke besluitvorming wordt aangeboden dat men nog weinig in te brengen heeft. Hierdoor ontstaat een gevoel van schijnparticipatie. Het instellen van een burgerberaad zou in aanvulling op de bestaande inspraakmogelijkheden van toegevoegde waarde kunnen zijn. Juist inwoners en lokale ondernemers weten als geen ander wat er leeft in hun buurt en gemeente. Door hen al in een vroeg stadium te betrekken en serieus te laten meedenken kan de lokale overheid kennis en ervaring in huis halen die nodig is om beleid te ontwikkelen dat aansluit bij en gedragen wordt door de burgers. Maar waar zit dan die toegevoegde waarde? 1. De kern en de kracht van een burgerberaad is de representatieve vertegenwoordiging van al onze Heemsteedse burgers. Een burgerberaad is onafhankelijk en functioneert belangeloos. De deelnemers worden niet gekozen, maar geloot en hoeven daarom geen rekening te houden met een politieke partij of belangengroepering. Zij nemen deel als individu en hebben daardoor oog voor het collectieve belang op de lange termijn. 1

2

2. Door optimaal gebruik te maken van de aanwezige kennis en kunde van onze inwoners kan een burgerberaad een brede en onbevangen kijk op een maatschappelijke opgave leveren. Aan de deelnemers wordt gevraagd hun visie te geven over een vraagstuk, met de bedoeling een palet aan gezichtspunten te krijgen die gezien kunnen worden als belangrijke bouwstenen voor toekomstig beleid. Doordat de deelnemers alle inwoners evenredig vertegenwoordigen, kunnen verrassende nieuwe inzichten voor het voetlicht komen. 3. Een burgerberaad levert energie en laat nieuwe wenkende perspectieven en vergezichten zien. Bij een burgerberaad staat het creatief denken voorop. Het bespreken van meerdere opties en opvattingen moet op een harmonieuze wijze in samenhang worden gezien. Het gaat niet om een debat waar men zijn gelijk wil halen, maar om deliberatie, het gesprek en het uitwisselen van standpunten. Niet het uitsluiten van opvattingen maar juist het begrip opbrengen en respect tonen voor meerdere invalshoeken staat centraal. 4. Een burgerberaad is geen besluitvormend orgaan. Het heeft wettelijk geen formele bevoegdheden: de kracht zit voor een groot deel in het proces waarin de adviezen en aanbevelingen tot stand zijn gekomen. Een burgerberaad concurreert niet met de gekozen gemeenteraad, maar vormt een aanvulling op het bestaande democratisch proces.

Voorwaarden voor goed werkend burgerberaad Bij een burgerberaad zijn de organisatie en het proces even belangrijk als de uitkomst. Een evenredige vertegenwoordiging, een goede vraagstelling, voldoende basiskennis, gelijkwaardig overleg, goede communicatie, financiële ondersteuning en perspectief op het vervolg zijn onontbeerlijke ingrediënten voor het slagen evenals een grondige evaluatie achteraf als basis voor eventuele nieuwe burgerberaden. ●

Evenredige vertegenwoordiging Selecteer deelnemers op basis van gewogen loting. Zorg dat een burgerberaad bestaat uit mensen die een afspiegeling vormen van de inwoners uit Heemstede. Kijk daarbij naar criteria als leeftijd, gender, opleiding, migratieachtergrond en vertegenwoordiging uit alle wijken. Speciale aandacht voor de doelgroep jongeren is belangrijk.

●

Goede vraagstelling De vraag die aan het burgerberaad wordt voorgelegd moet open, specifiek en begrijpelijk zijn. Het beschrijft het probleem, maar stuurt niet richting een oplossing. Het moet betrekking hebben op nieuw beleid, niet om draagvlak te creëren voor bestaand beleid. Het onderwerp moet een zekere actualiteitswaarde hebben, een lopend traject niet doorkruisen, de uitvoering moet realistisch zijn en tenslotte niet zodanig complex dat het experiment weinig kans van slagen heeft.

●

Gelijke basiskennis De deelnemers moeten zoveel mogelijk beschikken over een gelijke hoeveelheid basiskennis (informatiepakket, deskundige sprekers, etc.).

●

Gelijkwaardig overleg Deelnemers moeten de gelegenheid hebben om hun standpunten en visie naar voren te brengen en de verzekering dat er naar hen geluisterd wordt. De inzet van onafhankelijke gespreksleiders kan daar zorg voor dragen.

2

3

●

Onafhankelijke en heldere communicatie naar de burgers en andere betrokkenen Zorg voor heldere communicatie over de instelling van een burgerberaad. Maak in alle communicatie over het burgerberaad duidelijk dat het burgerberaad onafhankelijk opereert, los van lokale politiek en gemeente. Maak de werking van een burgerberaad transparant en navolgbaar door vooraf, tijdens en na afloop de informatie waaronder de uitkomsten toegankelijk te maken voor alle inwoners en andere betrokkenen.

●

Ambtelijke en financiële ondersteuning Stel ambtelijke capaciteit en voldoende financiële middelen beschikbaar voor deskundigen, externe begeleiding, zaalhuur, communicatie, etc.

Organisatie, rollen en verantwoordelijkheden ●

Positie en rol van de raad De raad besluit over het houden van een burgerberaad en over het advies dat het burgerberaad uitbrengt. De raad is formeel de opdrachtgever. Het instellingsbesluit omvat vier onderdelen: 1. 2. 3. 4.

Een heldere vraagstelling die maximale ruimte biedt voor het burgerberaad. Kaders waaraan het advies moet voldoen. Duidelijkheid hoe de uitkomsten door de raad worden behandeld. Het beschikbare budget (alsmede de dekking ervan)

Uitgangspunt is dat de advies van het burgerberaad in een raadsdebat wordt besproken en in beginsel door de raad wordt overgenomen. Afwijken ervan dient gemotiveerd te gebeuren. Het burgerberaad zal daarbij de gesprekspartner zijn. Onderdeel van de besluitvorming is de vraag of en zo op welke wijze het advies van het burgerberaad nog besproken moet worden met derden en/of er inspraak over moet plaats vinden. Nadat de raad heeft besloten (over het houden van een burgerberaad met o.a. een vraag en kaders), is het daarna tot aan het besluit over het advies van het burgerberaad, als het ware pas-op-de-plaats voor de raad. Via voortgangsrapportages en de algemene communicatie voor de gehele gemeente, wordt de raad lopende het traject geïnformeerd. . ●

Rol en samenstelling van de begeleidingsgroep De gemeenteraad is de opdrachtgever van het houden van een burgerberaad. Een begeleidingsgroep zal in praktische zin zorgen voor de uitvoering van het besluit. De begeleidingsgroep heeft als primaire taak ervoor te zorgen dat het burgerberaad zijn werk optimaal kan doen. Daarnaast rapporteert de begeleidingsgroep over de voortgang en zorgt na afloop voor een evaluatie. De begeleidingsgroep gaat dus niet over hoe het burgerberaad acteert, de inhoud van het advies etc. De begeleidingsgroep bestaat uit een externe voorzitter en adviseur, een projectleider vanuit de gemeente en 3 tot 5 inwoners.

●

Rol en invulling burgerberaad Het burgerberaad zelf acteert binnen het instellingsbesluit in alle zelfstandigheid. Voorbereiding, begeleiding en nazorg gebeurt door de begeleidingsgroep maar alles dat samenhangt met de inhoud is van het proces en het burgerberaad zelf. Daaronder vallen bijvoorbeeld die keuze voor het raadplegen van deskundigen, het organiseren van aanvullende bijeenkomsten en het opstellen van het eindadvies.

3

4 Ingegeven door ervaringen elders wordt gedacht aan deelname van een 100-tal inwoners en het houden van een 4-tal plenaire bijeenkomsten van een dagdeel met als mogelijke invulling: kennismaking en procesafspraken, verkenning van en toelichting op het onderwerp door deskundigen, creatieve sessies om ideeën en plannen te bedenken, beoordeling/selectie/prioritering van de voorstellen en opstellen en bespreking van het advies aan de raad. Kosten Door de werkgroep is mede aan de hand van ervaringen elders, gekeken naar het vereiste budget voor de organisatie van een burgerberaad in Heemstede. Daarbij is uitgegaan van een externe voorzitter van de begeleidingsgroep en externe expertise op het gebied van het organiseren van burgerfora. Ook met de begeleiding van de bijeenkomsten van het burgerberaad en het opstellen van het eindadvies is rekening gehouden met hulp van derden. Verder is van belang extra aandacht te schenken aan het onafhankelijke karakter van de communicatie. De bijeenkomsten worden op een aansprekende locatie in Heemstede gehouden. Voor het overige wordt gerekend op inzet van de gemeente. Verwacht wordt dat de kosten € 75.000 bedragen. Verkenning van mogelijke thema’s, 2 onderwerpen met vraagstelling en kaders De werkgroep heeft vorig en dit jaar een brede inventarisatie gemaakt van mogelijke thema’s die door een burgerberaad zou kunnen worden behandeld.

Daarbij is onder andere gebruik gemaakt van ideeën van geïnteresseerde burgers in de bijeenkomst van 22 juni 2022 in College Hageveld. Alle thema’s zijn geanalyseerd en vervolgens aan de hand van de geformuleerde criteria geprioriteerd. Dat heeft uiteindelijk geleid tot twee interessante onderwerpen: energietransitie en afvalinzameling. De bijbehorende concrete invullingen zijn als bijlagen 1 en 2 bij dit advies gevoegd. We laten het aan de raad daaruit een keuze te maken Evaluatie Omdat het in Heemstede gaat om een eerste experiment met een burgerberaad gaat is het van belang goed te evalueren. Hoe is het gegaan? Wat vonden de deelnemers ervan? Wat is er met de inhoudelijke uitkomsten gedaan? Verdient het experiment navolging? Deze evaluatie maakt integraal onderdeel uit van de opdracht. Om de evaluatie zo objectief mogelijk te laten verlopen is het aan te bevelen om voor de start van het burgerberaad criteria voor de evaluatie vast te stellen Van werkgroep naar begeleidingsgroep De werkgroep bestaande uit burgers en ambtenaren heeft met veel enthousiasme het afgelopen 1,5 jaar aan dit voorstel gewerkt. En zal de gesprekspartner zijn bij de bespreking ervan in de raad De werkgroep zal na het instellen van de begeleidingsgroep door de werkgroep, haar werkzaamheden beëindigen.

Tot slot We zien een burgerberaad natuurlijk niet als dé oplossing voor de afstand tussen bestuurder en burger te overbruggen, maar wel als een welkome toevoeging om de stem van de burger een prominente plek in onze gemeente te geven. Wat ons betreft het proberen waard. Werkgroep Samen Besturen 22-02-2023

4