Bijlage 1. Visie-op-hoofdlijnen Omgevingsvisie Heemstede (80-versie).pdf

Omgevingsvisie Heemstede 2040 “Duurzaam ontwikkelen, kwaliteit behouden.” Visie-op-hoofdlijnen BUREAU NIEUWE GRACHT stedenbouw & landschap

Omgevingsvisie Heemstede (fase 2) | eindrapport | concept | 10 april 2024 Omgevingsvisie Heemstede 2040 | Visie-op-hoofdlijnen | 1

INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5

3 4 4 5 5 5

Op weg naar de Omgevingsvisie Relatie Omgevingsvisie en sectoraal beleid Omgevingsvisie Heemstede in breder perspectief Inspelen op autonome ontwikkelingen Opzet van de visie-op-hoofdlijnen

2. DE IDENTITEIT VAN HEEMSTEDE 2.1

6 6

De identiteit van Heemstede

3. DE ONTWIKKELRICHTING HEEMSTEDE 2040 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

7

We behouden en versterken onze waardevolle landschapsstructuur We bieden ruimte voor duurzame ontwikkeling van woon- en werkruimte voor onze inwoners Heemstede is regionaal bereikbaar, lokaal leefbaar We maken ons voorzieningennetwerk en onze bedrijfslocaties toekomstbestendig Klimaat en duurzaamheid zijn leidend bij de inrichting van een gezonde en veilige leefomgeving

4. VERVOLG

7 8 10 12 14 16

COLOFON De visie-op-hoofdlijnen voor de Omgevingsvisie Heemstede 2040 is in opdracht van de gemeente Heemstede opgesteld door Bureau Nieuwe Gracht uit Utrecht, in nauwe samenwerking met de leden van het kernteam van de gemeente. Kaarten en illustraties: Bureau Nieuwe Gracht en Studio Ronald van der Heide Omgevingsvisie Heemstede 2040 | Visie-op-hoofdlijnen | 2

1. INLEIDING In de Omgevingswet, die op 1 januari 2024 in werking is getreden, staat dat elke gemeente een Omgevingsvisie moet opstellen voor het hele eigen grondgebied. Op dit moment bereiden we deze Omgevingsvisie voor. Dit doen we in verschillende fasen. De eerste fase, de analyse van bestaand (sectoraal) beleid, is afgerond. In fase 2 wordt de visie-op-hoofdlijnen opgesteld met de gewenste ontwikkelrichting voor Heemstede. Deze visie-op-hoofdlijnen is de basis voor de Omgevingsvisie voor Heemstede, die in fase 3 wordt vastgesteld. In dit document beschrijven we op hoofdlijnen de gewenste ontwikkelrichting voor de fysieke leefomgeving van Heemstede tot 2040, te weten ‘Duurzaam ontwikkelen, kwaliteit behouden’. Dit doen we langs de vijf ontwikkellijnen, zoals genoemd in onderstaand schema.

WAT IS EEN OMGEVINGSVISIE? De Omgevingsvisie is één van de verplichte instrumenten onder de Omgevingswet. De Omgevingswet streeft naar een balans tussen het benutten en beschermen van de fysieke leefomgeving. Hierbij staat een evenwichtige toedeling van functies centraal. In de Omgevingsvisie worden keuzes gemaakt daar waar opgaven om dezelfde ruimte concurreren en beschrijft de koppelkansen. Hieruit volgt de gewenste ontwikkelrichting voor de fysieke leefomgeving in de toekomst. In die zin kan de Omgevingsvisie worden gezien als een streefbeeld voor de ontwikkeling van Heemstede in 2040.

leid l be iaa

De Omgevingswet gaat over de ruimte om ons heen. Het gaat dus over de gebouwen waarin we wonen, werken, winkelen of naar school gaan. En over natuur, water en groen, sportvelden en het landschap Ontwikkelrichting Heemstede 2040 waarin we verblijven en elkaar kunnen ontmoeten. En de wegen of de spoorlijn waarover we ons bewegen. De Omgevingsvisie gaat óók over zaken die dam (MRA) r e t s m gio A we niet direct kunnen zien, maar die wel van e Rijk r l o s o 2 p en invloed zijn op de ruimte waarin we leven. tro pro e M We bieden ruimte voor duurzame vin Zoals bijvoorbeeld het milieu (geluid, c ontwikkeling van woon- en werk1 ruimte voor onze inwoners lucht en bodem), duurzaamheid, We behouden en versterken onze energie, klimaat en gezondheid. Al waardevolle landschapsstructuur deze opgaven vragen om ruimte 4 binnen de gemeentegrenzen van Duurzaam ontwikkelen, We maken ons voorzieningenHeemstede. Deze ruimte is beperkt kwaliteit behouden netwerk en onze bedrijfslocaties 3 toekomstbestendig en daarom moeten er keuzes geHeemstede is regionaal bereikbaar, maakt worden. lokaal leefbaar

Zuid -Ken neme rland

5

Ook aspecten die raken aan het socief ale en veiligheidsdomein worden in de i t c e sp Omgevingsvisie meegenomen, voor zo ver r e p r de e die een relatie hebben met de fysieke leefr b n i e d e Heemst omgeving.

Klimaat en duurzaamheid zijn leidend bij de inrichting van een gezonde en veilige leefomgeving

Omgevingsvisie Heemstede 2040 | Visie-op-hoofdlijnen | 3

INLEIDING

snelweg

P+R

autoweg

5.2.

Bloemendaal

nieuwe wegverbinding treinspoor 2.2.

HOV corridor nieuwe HOV corridor

Waarderpolder

regionale fietsverbinding

5.1.

ontbrekende verbinding

P+R

P+R

ontbrekende schakel fiets

Haarlem

treinstation

1.

OV hub

3. Zandvoort

zoekgebied HOV hub

1.2 RELATIE OMGEVINGSVISIE EN SECTORAAL BELEID

HOV halte

P+R

Aerdenhout

Knelpunt autoverkeer

7.1.

P+R P+R

2.3.

kustzone versterken oost-west verbinding (OV/auto) Lightrail (OV-Toekomstbeeld)

Bereikbaarheidsvisie Zuid-Kennemerland (Regio Zuid-Kennemerland)

Uitsnede visiekaart

Î

TOP TOP

TOP

Ontwikkelperspectief Binnenduinrand Gezamelijke agendapunten

Regionale samenwerkingsagenda 2021 - 2023

Landschap

Natuur en stikstof Binnenduinrand

Buitenpoort Overveen

Samenhang en verbinding buitenplaatsen

N 208

Economie bij OV knooppunten Economie

N 200 N 200

Regionale focus proeftuin circulaire economie

Regionale focus proeftuin gezondheid en vitaliteit N 205 N 201

N 201

Wonen

Zo is er binnen enkele sectorale beleidsvelden sprake van beleid dat nog in ontwikkeling is, zoals de Erfgoedvisie (in 2024). Wanneer er nieuw sectoraal beleid wordt opgesteld, wordt dit getoetst aan de uitgangspunten van de Omgevingsvisie. Als daar aanleiding toe bestaat, kan de Omgevingsvisie worden verrijkt of aangevuld. Als er sprake is van (nieuwe) beleidsvoornemens die nog in ontwikkeling zijn, dan benoemen we dat in de tekst.

ontwikkelzone Heemstede

TOP

De Omgevingsvisie is een dynamisch document. De visie schetst een ‘stip aan de horizon’ voor de (verre) toekomst van de gemeente en benoemt de opgaven voor de lange termijn. Doordat we in het Omgevingsvisie-traject al met deze opgaven aan de slag gaan, kunnen de opgaven veranderen. Daarnaast vragen nieuwe inzichten en veranderingen in de samenleving (of binnen de gemeentelijke organisatie) soms om bijstelling van de opgaven. Als maatschappelijke en ruimtelijke ontwikkelingen daar om vragen, is het mogelijk om de Omgevingsvisie aan te vullen of om gemotiveerd af te wijken.

P+R

TOP

Van een aantal beleidsopgaven en ambities weten we dat nog niet zeker. Bijvoorbeeld omdat zij een claim leggen op dezelfde ruimte, of omdat er sprake kan zijn van botsende

4.

TOP

PARTICIPATIE De inwoners van Heemstede zijn op verschillende momenten betrokken bij de totstandkoming van de visie-op-hoofdlijnen. Zo heeft er een bijeenkomst plaatsgevonden waarin we de kernwaarden van Heemstede hebben verkend. Daarnaast zijn de inwoners uitgebreid geconsulteerd over de dilemma’s en bijbehorende keuzemogelijkheden, waarover nog een strategische keuze moet worden gemaakt. De uitkomsten van de participatie zijn meegewogen bij de nu voorliggende visie-op-hoofdlijnen. Een verslag van de participatie is als aparte bijlage bij deze visie-op-hoofdlijnen gevoegd.

Bij de voorbereiding van deze visie-op-hoofdlijnen is duidelijk geworden dat over sommige keuzes geen discussie bestaat en kan worden volstaan met een herbevestiging, zoals het behouden en versterken van de kernwinkelgebieden en het in stand houden van een kwalitatief goed voorzieningennetwerk. Daarnaast is een aantal ambities reeds vastgelegd in bestaand sectoraal beleid en uitvoeringsprogramma’s, zoals de realisatie van tenminste 30% sociale huurwoningen en 36% betaalbare koop- of huurwoningen uit de Woonvisie, het Economisch Actieprogramma en het Integraal Huisvestingsplan voor de scholen (IHP). Hierover bestaat dus al een duidelijk beeld van de gewenste ontwikkelrichting.

P+R

TOP

Om te komen tot deze visie-op-hoofdlijnen hebben we in fase 1 het bestaande (sectorale) beleid geanalyseerd (Heemstede van A tot Z, 2019). Deze beleidsanalyse is in fase 2 aangevuld met actuele thema’s en nieuwe (ruimtelijke en maatschappelijke) opgaven. Ook zijn de kernwaarden voor Heemstede samen met inwoners in beeld gebracht.

Verstedelijkingsconcept MRA 2050 (Metropoolregio Amsterdam)

Regionaal woonakkoord

Duurzaam

1.1 OP WEG NAAR DE OMGEVINGSVISIE

In de visie-op-hoofdlijnen vertalen we de sectorale opgaven en ambities (zoals bijvoorbeeld die uit de in 2023 vastgestelde Woonvisie) naar een integrale ontwikkelrichting op hoofdlijnen voor de fysieke leefomgeving. We formuleren de strategische keuzes voor de (verre) toekomst en benutten waar mogelijk koppelkansen. In fase 3 werken we dit verder uit in de (Ontwerp) Omgevingsvisie.

Stresstest klimaatadaptatie binnenduinrand

N 208

Lobby lange termijn infrastructuur Mobiliteit

De Omgevingsvisie beschrijft de gewenste ontwikkelrichting met de gemaakte keuzes. De visie beperkt zich tot de hoofdlijnen en heeft hierdoor een globaal en abstract karakter. De verdere uitwerking van het gemeentelijk omgevingsbeleid vindt plaats in de (meer gedetailleerde) Omgevingsprogramma’s en het Omgevingsplan. Het Omgevingsplan vervangt de huidige bestemmingsplannen.

belangen. Dit vraagt om strategische keuzes van de gemeenteraad, aangezien het koersbepalende dilemma’s en ambitievraagstukken zijn die de ontwikkelrichting van de visie-op-hoofdlijnen en daarmee van de Omgevingsvisie beïnvloeden. Deze dilemma’s en ambitievraagstukken zijn voorgelegd aan de inwoners.

Alle locaties van de iconen zijn indicatief

Doorfietsroute

Bereikbaarheid kust

RSA 2021-2023 (Regio Zuid-Kennemerland en Provincie Noord-Holland)

Omgevingsvisie Heemstede 2040 | Visie-op-hoofdlijnen | 4

INLEIDING

(BOVEN)REGIONALE POSITIONERING IN DE OMGEVING 1.3 OMGEVINGSVISIE HEEMSTEDE IN BREDER PERSPECTIEF grootschalige ontwikkellocaties in de regio regionale HOV-verbindingen met hubs spoorlijn met station (boven)regionale wegverbindingen doorfietsroutes doorfietsroutes (tracé onbekend) recreatieve routes recreatieve routes (tracé onbekend) knelpunt N201 ecologische verbindingszones kust en duinenzone binnenduinrand overgangszone stad-land

Het is vandaag de dag niet meer mogelijk om een visie voor Heemstede te maken zonder ons te realiseren in welke mate Heemstede onderdeel is van de regio. Heemstede verbindt en ligt tegelijkertijd ingeklemd tussen, de grote buurgemeenten Haarlem en Haarlemmermeer en is onderdeel van de regio Zuid-Kennemerland en de Metropoolregio Amsterdam (MRA). Veel van de grote ruimtelijke en maatschappelijke opgaven die in de komende jaren op Heemstede afkomen, zoals die voor woningbouw, mobiliteit en energie en klimaat, moeten op een regionale of zelfs bovenregionale schaal worden aangepakt. DE OMGEVINGSVISIE IN GROTER VERBAND De gemeente is niet de enige overheid die een Omgevingsvisie moet vaststellen. Ook de provincie Noord-Holland (NH2050) en de rijksoverheid (NOVI) hebben een Omgevingsvisie vastgesteld. Voor het Noordzeekanaalgebied, de luchthaven Schiphol en de Metropoolregio Amsterdam (MRA) worden door het Rijk momenteel aanvullende visies gemaakt (NOVEX). De NOVEX MRA is een uitwerking van het Verstedelijkingsconcept 2050 van de MRA. Daarnaast zijn er diverse ruimtelijke visies en beleidsdocumenten van (mede)overheden en regionale samenwerkingsverbanden, waarmee in de Omgevingsvisie van de gemeente Heemstede rekening dient te worden gehouden. Zoals de Omgevingsverordening HN2022 van de provincie Noord-Holland.

Zo is een deel van onze inwoners, gezien de beperkte mogelijkheden voor woningbouw in Heemstede, aangewezen op woningen die elders in onze woningmarktregio (IJmond-Zuid-Kennemerland-Haarlemmermeer) worden gebouwd. Ook hebben we onvoldoende ruimte om al onze opgaven op ons eigen grondgebied te realiseren.

Door de eeuwen heen is de stedelijke ontwikkeling in de westflank van de MRA sterk noord-zuid georiënteerd evenwijdig aan de kust. Mede daardoor missen we essentiële oost-westverbindingen, zoals fietsroutes en OV-verbindingen, die ons landschap en stedelijk gebied moeten verbinden met de rest van de MRA. Voor deze (boven)regionale opgaven en voor het aanpakken van bestaande knelpunten, zoals de verkeersdruk in de gemeente (N201), zullen we gezamenlijk moeten optrekken naar de provincie Noord-Holland en het Rijk om de benodigde medewerking en middelen te krijgen. Als leidraad hiervoor hebben we met de andere regiogemeenten gezamenlijk de Zuid-Kennemer Agenda vastgesteld met bijbehorend werkplan. Deze vormt de basis voor onze inzet in de MRA Agenda en voor de regionale samenwerkingsagenda (RSA) met de provincie Noord-Holland. Tevens hebben we een aantal regionale beleidsdocumenten op het gebied van ruimtelijke ontwikkeling vastgesteld, zoals het Ontwikkelperspectief voor de Binnenduinrand en de regionale Bereikbaarheidsvisie. In de Omgevingsvisie beschrijven we voor de hierboven genoemde opgaven wat de gewenste ontwikkeling is voor ons eigen grondgebied.

Want we vinden het belangrijk om als kleine, zelfstandige gemeente te bepalen hoe we ons aandeel in de regionale opgaven en onze eigen lokale opgaven zo optimaal mogelijk kunnen invullen en daarbij een heldere eigen koers te varen zonder het belang van de regio uit het oog te verliezen. We zijn ons er daarbij zeer van bewust dat de omvang en complexiteit van deze opgaven om samenwerking en afstemming vraagt met onze buurgemeenten en partners in de regio. Om als kleinere gemeente zelfstandig te kunnen blijven is hechte samenwerking in de regio noodzakelijk waarbij we onze eigen leefbaarheid, veiligheid en identiteit behouden en door ontwikkelen. Omgevingsvisie Heemstede 2040 | Visie-op-hoofdlijnen | 5

2. DE IDENTITEIT VAN HEEMSTEDE 1.4 INSPELEN OP AUTONOME ONTWIKKELINGEN Bij het opstellen van de ontwikkelrichting wordt ook rekening gehouden met autonome ontwikkelingen, zoals vergrijzing, de noodzaak tot verduurzaming en het inspelen op de gevolgen van klimaatverandering en digitalisering. Daarbij kan worden gedacht aan nieuwe vormen van wonen, werken en reizen, bijvoorbeeld woon-zorg concepten, locatieonafhankelijk werken en deelmobiliteit. 1.5 OPZET VAN DE VISIE-OP-HOOFDLIJNEN Deze visie-op-hoofdlijnen is opgebouwd uit de volgende onderdelen: 1. Inleiding 2. De identiteit van Heemstede Hier beschrijven we de karakteristieke eigenschappen die Heemstede maken tot wat zij is. 3. De ontwikkelrichting Heemstede 2040 Dit hoofdstuk beschrijft de ontwikkelrichting voor Heemstede langs vijf ontwikkellijnen. De gemaakte keuzes over de belangrijkste dilemma’s en ambitievraagstukken (dit zijn de vraagstukken die zijn voorgelegd aan de inwoners) zijn in de aparte kaders gemotiveerd. 4. Vervolg Tot slot beschrijven we de stappen die nog nodig zijn om de Omgevingsvisie vast te stellen.

In fase 1 en 2 van de Omgevingsvisie is de huidige identiteit van de gemeente geïnventariseerd. De belangrijkste karakteristiek die daarin naar voren is gekomen, is dat Heemstede een ‘groene woongemeente’ is. Maar Heemstede is meer dan dat. In de beleidsanalyse en de kernwaardenbijeenkomst met de inwoners is Heemstede omschreven als een kwalitatief hoogwaardige woonomgeving met een mengvorm van dure en betaalbare woningen. Met veel (historisch) groen, waardevolle gebouwen en een veilige, goed onderhouden buitenruimte waar ook ruimte is voor spelen en parkeren. En uitstekend bereikbaar, maar met wel veel doorgaand verkeer. Er zijn goede winkel-, sport- en culturele voorzieningen en er is een goede mix van kwalitatief hoogwaardige maatschappelijke functies. De sociale structuur is vitaal, onder meer door een bloeiend verenigingsleven. De aard en omvang van Heemstede kent een menselijke maat. Heemstede wordt ervaren als een gemoedelijk, harmonieus en levendig dorp met stadsallure. Het gemeentebestuur is toegankelijk en staat dicht bij de inwoners. Bovenstaande typering wordt bevestigd door de inbreng van de inwoners tijdens de participatie in oktober 2023. In de ontwikkelrichting voor Heemstede bieden we ruimte voor duurzame ontwikkeling, passend bij de maat en schaal van Heemstede.

Bij de keuzes die we daarbij maken houden we wel zo veel als mogelijk rekening met de ruimtelijke kwaliteit en de beleefde waarden. Het motto van de visie-op-hoofdlijnen luidt dan ook: “Duurzaam ontwikkelen, kwaliteit behouden.”

Omgevingsvisie Heemstede 2040 | Visie-op-hoofdlijnen | 6

1

“We behouden en versterken onze waardevolle landschapsstructuur.”

3. DE ONTWIKKELRICHTING HEEMSTEDE 2040 In de Omgevingswet staat een evenwichtige toedeling van opgaven in de fysieke leefomgeving centraal. Deze doelstelling is gericht op het vinden van een goede balans tussen beschermen en benutten (ontwikkelen) van de fysieke leefomgeving. Daarom staat ‘Duurzaam ontwikkelen, kwaliteit behouden’ centraal als ontwikkelrichting voor Heemstede. De ontwikkelrichting wordt vormgegeven langs vijf ontwikkellijnen: 1. We behouden en versterken onze waardevolle landschapsstructuur; 2. We bieden ruimte voor duurzame ontwikkeling van woon- en werkruimte voor onze inwoners; 3. Heemstede is regionaal bereikbaar, lokaal leefbaar; 4. We maken ons voorzieningennetwerk en onze bedrijfslocaties toekomstbestendig; 5. Klimaat en duurzaamheid zijn leidend bij de inrichting van een gezonde en veilige leefomgeving.

water open landschap historische groengebieden landgoederen

De vijf ontwikkellijnen in deze visie-op-hoofdlijnen staan niet op zichzelf, maar zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Zo gaan de ambities voor wonen, voorzieningen en mobiliteit hand in hand en zijn keuzes voor het buitengebied (bijvoorbeeld om daar geen woonwijken te bouwen) van invloed op het bestaand bebouwd gebied. De voorgestelde keuzes over de belangrijkste dilemma’s en ambitievraagstukken (dit zijn de vraagstukken die zijn voorgelegd aan de inwoners) worden helder beschreven in groene kaders.

nog te realiseren groene verbinding groene verbindingen ladderstructuur historische lijnen historische bebouwingskern wandelingetjes vanuit de wijk bebouwd gebied

3.1 WE BEHOUDEN EN VERSTERKEN ONZE WAARDEVOLLE LANDSCHAPSSTRUCTUUR We koesteren het waardevolle landschap met zijn natuurwaarden en het erfgoed in onze gemeente. Deze natuurlijke en historische kwaliteiten worden gedragen door de kenmerkende landschapsstructuur van Heemstede.

Heemstede is opgebouwd uit strandvlaktes, strandwallen en veenweidegebieden. Deze structuur is in hoge mate bepalend voor de huidige bebouwingsstructuur met lange lijnen en langgerekte noord-zuid georiënteerde stroken evenwijdig aan de kust. De doorgaande routes volgen van oudsher de historische landschapsstructuur. Oost-westverbindingen zijn schaars. Langs de oudste lijnen zijn op de strandwal enkele buurtschappen ontstaan. Deze bebouwingskernen zijn in de loop der tijd verder uitgegroeid. Bij de keuzes die we maken voor de ontwikkelrichting moet de historische landschapsstructuur herkenbaar blijven. Als we dat niet doen, dan wordt afbreuk gedaan aan het door de inwoners zo gewaardeerde groene en dorpse karakter. Ook willen wij ons landschap en erfgoed, zoals de buitenplaatsen, (historische) groen- en laanstructuren en monumentale panden, beter zichtbaar en beleefbaar maken voor onze inwoners en bezoekers van de gemeente. Door ons recreatieve netwerk uit te bouwen met fiets- en wandelpaden en wandelingetjes vanuit de woonomgeving door het naastgelegen buitengebied te creëren, brengen we het landschap de wijk in. Landschap, cultuurhistorie, recreatie en welzijn gaan daarbij hand in hand. Niet alleen maken we zo het landschap beter zichtbaar en beleefbaar, maar zorgen we er ook voor dat mensen meer in beweging komen in de gezonde buitenlucht.

Zo biedt het Heemsteedse landschap en erfgoed mogelijkheden voor natuur(beleving), recreatie, sport, beweging en ontmoeting. Het wandelbos Groenendaal blijft de aantrekkelijke groene publiekstrekker van de gemeente, waar je je hond kan uitlaten en waar de kinderen zich kunnen vermaken bij de kinderboerderij en in de speeltuin. De verbinding tussen recreatie, natuur en cultuurhistorie vormt hierbij het uitgangspunt. We houden de ecologische kwaliteit van het bos overeind door bescherming van de delen met de hoogste ecologische potentie. Omgevingsvisie Heemstede 2040 | Visie-op-hoofdlijnen | 7

2

“We bieden ruimte voor duurzame ontwikkeling van woon- en werkruimte voor onze inwoners.”

stationsomgeving

Kennemerduin

Havenkwartier

‘t Groot Clooster

Manpadslaangebied

integrale gebiedsontwikkeling (tot 2030) integrale gebiedsontwikkeling (na 2030)

DE ONTWIKKELRICHTING HEEMSTEDE 2040 3.2 WE BIEDEN RUIMTE VOOR DUURZAME ONTWIKKELING VAN WOON- EN WERKRUIMTE VOOR ONZE INWONERS

Hoger bouwen in bebouwd gebied?

Ons buitengebied levert een te belangrijke bijdrage aan de biodiversiteit, de landschappelijke belevingswaarde en het klimaatadapatief vermogen (waterberging en verkoeling) om intensief te bebouwen. Daarom realiseren we onze woningbouwopgave door te verdichten in het bestaand bebouwd gebied. We kiezen voor inbreiding boven uitbreiding. We gaan daarbij een stapje verder dan voorheen en zijn ons ervan bewust dat dit tot verandering van het straatbeeld kan leiden.

Strategische keuze We kiezen voor hoger bouwen in het bebouwd gebied, maar met behoud van de menselijke maat. De ruimtelijke inpasbaarheid wordt leidend.

We zien de noodzaak om meer woningen te bouwen. Omdat in Heemstede geen grootschalige uitbreidingslocaties zijn zoals in Haarlem en Hoofddorp, zijn we gedwongen om bij de toevoegingen van woningen creatief om te gaan met de mogelijkheden binnen het bestaand bebouw gebied. Dat vraagt om slimme functiecombinaties van bijvoorbeeld wonen en werken. Bouwen in de hoogte is daarbij een reële optie, maar we hechten ook sterk aan het behoud van de menselijke maat en de dorpse uitstraling die zo typerend is voor Heemstede. De ruimtelijke uitgangspunten, zoals die destijds zijn vastgesteld voor de bestemmingsplannen en ons Welstandsbeleid vinden we daarvoor nog steeds belangrijke pijlers. Voor ontwikkelingen wordt echter leidend welke bouwhoogte past in de omgeving van het bouwplan (de ruimtelijke inpasbaarheid) en niet langer alleen de bouwhoogte die in het Omgevingsplan staat. We zijn daarvoor bereid te accepteren dat het iets drukker wordt in de wijk, bijvoorbeeld met parkeren.

Motivering Bouwen in de hoogte is een reële optie, maar met behoud van de menselijke maat en de dorpse uitstraling die zo typerend is voor Heemstede. De ruimtelijke inpasbaarheid is leidend en niet langer het Omgevingsplan. We zijn daarvoor bereid te accepteren dat het iets drukker wordt in de wijk, bijvoorbeeld met parkeren. Daar waar we hogere bebouwing toe staan, verandert ook het straatbeeld. Door meer en hoger te bouwen in bestaand stedelijk gebied verzilveren we kansen om onze woningbouwopgave aan te pakken. Als we dit niet doen, dan moet de behoefte aan woningen voor onze kinderen buiten de gemeente worden opgelost. We verruimen hiermee niet alleen het woningaanbod in de bestaande kern, maar vergroten tevens het draagvlak voor voorzieningen en openbaar vervoer in Heemstede. Door compact en gestapeld te bouwen houden we ook meer ruimte over voor stedelijk groen. Dat biedt weer kansen voor klimaatadaptatie en biodiversiteit in de kern. Het stapelen van woon- en werkfuncties schept ruimte om op het bedrijventerrein meerlaagse ontwikkelingen mogelijk te maken, waardoor we binnen de beperkte beschikbare ruimte naast het behoud van werklocaties ook woonruimte kunnen toevoegen.

substantiële binnenstedelijke uitbreiding bebouwd gebied grootschalige uitbreiding buiten de gemeente

Omgevingsvisie Heemstede 2040 | Visie-op-hoofdlijnen | 8

DE ONTWIKKELRICHTING HEEMSTEDE 2040 Uitkomst consultatie De inwoners waarderen het wonen in een groene, kwalitatief hoogwaardige fysieke leefomgeving het hoogst. Daarbij is ook veel verwezen naar het (hoog gewaardeerde) dorpse karakter. Er is ruimte voor bouwen in de hoogte, vooral in het centrumgebied, maar daar is wel een grens aan. De ruimtelijke kwaliteit (het straatbeeld) mag er niet te veel onder leiden.

Door meer en hoger te bouwen in bestaand bebouwd gebied verzilveren we kansen. We verruimen hiermee niet alleen het woningaanbod in de bestaande kern, maar vergroten tevens het draagvlak voor voorzieningen en openbaar vervoer in Heemstede. Door compact en gestapeld te bouwen houden we ook meer ruimte over voor stedelijk groen. Dat biedt weer kansen voor klimaatadaptatie en biodiversiteit in de kern.

Naast binnenstedelijke uitbreiding van de woningvoorraad, waarvan met name het toekomstige plan voor de locatie Kennemerduin een substantiële toevoeging aan de Heemsteedse woningvoorraad oplevert, zetten we de komende jaren in op een integrale gebiedsontwikkeling van het Manpadslaangebied en ‘t Groot Clooster (inclusief Havenkwartier). Deze ontwikkelgebieden vragen om een integrale benadering, waarbij we zoeken naar de juiste balans tussen wonen, werken, en (recreatieve) natuurontwikkeling. Hiervoor stellen we apart een gebiedsvisie op. Door een zorgvuldige voorbereiding en de doorlooptijden van de ruimtelijke procedures, verwachten we dat deze woningen rond 2030 kunnen worden toegevoegd aan de woningvoorraad. De stationsomgeving is een potentiële ontwikkellocatie voor de langere termijn. Bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen, zoals die hiervoor beschreven, bouwen we natuurinclusief en klimaatadaptief en voldoen we ten minste aan de basisveiligheidsniveaus voor toekomstbestendige woningbouw, zoals het tegengaan van hittestress, waterberging en ecologische ontwikkeling. Zo zorgen we niet alleen voor een veilige leefomgeving nu en in de toekomst, maar het komt ook de leefbaarheid en het welzijn van de inwoners ten goede.

Stapelen van ambities: kansen voor de stationsomgeving?

Door hogere bebouwing toe te staan kunnen we meer woningen bouwen en meer mensen aan een woning helpen. Het straatbeeld verandert hierdoor, daar waar het stedenbouwkundig verantwoord is.

Strategische keuze We kiezen ervoor om de omgeving van het station Heemstede-Aerdenhout aan te wijzen als potentiële ontwikkellocatie voor de langere termijn, waar mobiliteit, wonen, werken en voorzieningen worden samengebracht. Motivering In de ‘Woningmarktverkenning Heemstede 2022-2030’

van ABF-Research (2022) is geconstateerd, dat als Heemstede een evenredig deel van de benodigde regionale woning uitbreiding zou willen uitvoeren, er tot 2037 naar rato van de huidige woningvoorraad in totaal 1.855 woningen (gemiddeld 124 per jaar) moeten worden toegevoegd. Dat is veel meer dan in de Woonvisie en het Woonakkoord is meegenomen, zodat ook na 2030 sprake blijft van een substantiële woningbehoefte. Ook voor de langere termijn willen wij een bijdrage leveren aan voldoende woningen voor de toekomstige generaties. Hiervoor zijn het Manpadslaangebied, ’t Groot Clooster (inclusief Havenkwartier) en Kennemerduin in beeld. De verwachting is dat deze woningen in 2030 kunnen worden toegevoegd aan de woningvoorraad. Daarnaast is het stationsgebied één van de weinige plekken in Heemstede waar er in de toekomst (na 2030) nog een substantiële bijdrage aan woningbouw kan worden geleverd. De stationsomgeving, met (H)OV direct nabij, is een gebied met een gemengd karakter en leent zich daarom bij uitstek voor het stapelen van functies. Daardoor kunnen naast de woningbouwopgave ook de opgaven voor werklocaties en voorzieningen hier invulling krijgen. Daarmee neemt ook de (economische) ontwikkelpotentie van het gebied toe.

Dit sluit aan bij het landelijk beleid rond stationslocaties dat gericht is op een geïntegreerd en uitstootvrij mobiliteitssysteem waarmee bewoners en bezoekers snel, milieuvriendelijk en efficiënt van deurtot-deur kunnen reizen. Het Roemer Visscherplein wordt nu slechts gebruikt voor bovengronds parkeren. Op die plek is er veel potentie voor efficiënt ruimtegebruik. Dat geeft een impuls aan de kwaliteit van het stationsgebied. Al deze verbeteringen leiden tot versterking van de (inter)regionale positie van het station en Heemstede als geheel. Als we hier niet voor kiezen, dan blijven deze ontwikkelkansen onbenut en kunnen we de opgaven niet of op een minder gunstige locatie elders in de gemeente invullen.

Uitkomst consultatie Het is belangrijk dat het station Heemstede-Aerdenhout zijn functie als knooppunt voor OV, fiets en auto (hub-functie) ook in de toekomst kan blijven vervullen. Vormen van deelmobiliteit worden daarbij als kans gezien. Hetzelfde geldt voor het benutten van de aanwezige potentie van de stationsomgeving voor de bouw van nieuwe woningen en (winkel)voorzieningen. Het stationsgebied is bij uitstek de plek waar hoogbouw gerealiseerd zou kunnen worden. Vermeldenswaardig is dat mensen zich ofwel expliciet voor, ofwel expliciet tegen ontwikkelingen in het stationsgebied hebben uitgesproken.

Omgevingsvisie Heemstede 2040 | Visie-op-hoofdlijnen | 9

3

“Heemstede is regionaal bereikbaar, lokaal leefbaar.”

DE ONTWIKKELRICHTING HEEMSTEDE 2040 3.3 HEEMSTEDE IS REGIONAAL BEREIKBAAR, LOKAAL LEEFBAAR We zijn als gemeente goed bereikbaar en, gelet op onze ligging ingeklemd tussen de grote buurgemeenten Haarlem en Haarlemmermeer, een belangrijke schakel in het regionale mobiliteitsnetwerk. Een goede regionale en lokale bereikbaarheid is randvoorwaardelijk voor het realiseren van grootschalige woningbouw. Als we dit niet regionaal oplossen, kunnen verschillende woningbouwprojecten geen doorgang vinden of met een lager aantal woningen worden gerealiseerd.

Het Intercity-station Heemstede-Aerdenhout is een belangrijke ‘mobiliteitshub’ in het (boven)regionale OV-netwerk en moet die functie ook in de toekomst goed kunnen blijven vervullen. Dit betekent dat we de verkeersstromen (OV, fiets, auto en voetganger) van en naar het station optimaliseren en slim en efficiënt met elkaar verbinden. Met de regio Zuid-Kennemerland en de provincie Noord-Holland zorgen we voor een goede verbinding met de andere OV-hubs, zoals de nieuwe OV-hub Haarlem Nieuw Zuid.

Met de regio’s IJmond, Zuid-Kennemerland en de gemeente Haarlemmermeer zoeken we naar mogelijke oplossingen voor de knelpunten in de doorstroming op het (boven) regionale wegennet, waaronder de N201, en brengen deze samen met de MRA en de provincie Noord-Holland tot uitvoering. Omdat we voor de mobiliteitsoplossingen ook aangewezen zijn op andere vormen van vervoer dan de auto, wordt regionaal onder andere ingezet op het versterken van het netwerk van fietspaden (waaronder doorfietsroutes) en de bereikbaarheid van de kustzone. spoorlijn en IC-station OV-hub (boven)regionaal OV-netwerk doorfietsroutes te realiseren doorfietsroute (tracé onbekend) fietstunnel hoofdwegenstructuur

We gaan op zoek naar instrumenten die we kunnen inzetten om de logistieke bewegingen in de bebouwde kom te verminderen, dan wel te verduurzamen, bijvoorbeeld door een gemeente-dekkende laadinfrastructuur. Door slimme (deel)mobiliteitsconcepten kunnen we meer ruimte bieden aan wonen en werken in de bestaande kern en beperken we het woon-werkverkeer van en naar de regio.

In de stationsomgeving kunnen verschillende maatregelen worden genomen die nodig zijn om de bereikbaarheid van het gebied te verbeteren. Zo biedt het station bijvoorbeeld kansen voor (duurzame) deelmobiliteit. Op de lange termijn (na 2030) kan de stationsomgeving verder worden ontwikkeld met wonen, werken, horeca en winkels. Hierdoor wordt het stationsgebied levendiger en aantrekkelijker om te verblijven.

knelpunt N201

P

focusgebied actualisatie parkeerbeleid bebouwd gebied

Omgevingsvisie Heemstede 2040 | Visie-op-hoofdlijnen | 10

DE ONTWIKKELRICHTING HEEMSTEDE 2040 We rollen het geactualiseerde parkeerbeleid uit over de gemeente om zo de schaarse ruimte in de fysieke leefomgeving te verdelen. We passen meer gedifferentieerde en flexibele parkeernormen en slimme (parkeer)oplossingen toe bij ruimtelijke ontwikkelingen om zo meer woningen in bestaand bebouwd gebied mogelijk te maken.

Door flexibel om te gaan met parkeernormen bieden we ruimte om meer woningen in bestaand bebouwd gebied mogelijk te maken. Hierdoor kan de parkeerdruk in de wijk hoger worden. Dat kan leiden tot meer rondrijdend verkeer dat op zoek is naar een parkeerplaats.

We zetten ons in om de verkeersveiligheid en leefbaarheid lokaal te verbeteren, onder andere via het Actieplan Verkeersdruk en het Wegcategoriseringsplan (WCP). Met het WCP committeert de gemeente zich aan het Uitvoeringsprogramma verkeersveiligheid Noord-Holland 2030, dat is gericht op een daling van het aantal verkeersslachtoffers in Noord-Holland.

Flexibel omgaan met parkeernormen? Strategische keuze We gaan flexibel om met de parkeernormen bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Motivering In diverse gemeenten wordt geëxperimenteerd met het versoepelen van de parkeernormen, of zelfs het afschaffen daarvan. Dit betekent dat de parkeernormen in meer of mindere mate worden verlaagd bij de toetsing van nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Dit biedt kansen om bijvoorbeeld ook in de compacte vooroorlogse wijken, zoals de Indische Wijk en het centrum, inbreidingsplannen voor woningbouw (transformatie en optoppen) te realiseren. Als we dit niet doen, dan moet de behoefte aan woningen voor onze kinderen buiten de gemeente worden opgelost. Hetzelfde geldt voor plannen met een geringe impact, zoals de toevoeging van een enkele woning door woningsplitsing. Met deze strategische keuze sluiten we aan bij de nieuwe parkeernormen, afgestemd op locatie, doelgroep en functie. Met het (onder voorwaarden) toepassen van een lagere parkeernorm kiezen we er ook voor dat de parkeerdruk in de wijk hoger kan worden, wat leidt tot meer rondrijdend verkeer dat op zoek is naar een parkeerplaats. Uitkomst consultatie De inwoners zijn bereid lastige keuzes te maken (zoals meer concurrentie om de bestaande parkeerplaatsen in de woonwijk) als dat bijvoorbeeld tot meer woningen leidt.

Omgevingsvisie Heemstede 2040 | Visie-op-hoofdlijnen | 11

4

“We maken ons voorzieningennetwerk en onze bedrijfslocaties toekomstbestendig.”

DE ONTWIKKELRICHTING HEEMSTEDE 2040 3.4 WE MAKEN ONS VOORZIENINGENNETWERK EN ONZE BEDRIJFSLOCATIES TOEKOMSTBESTENDIG Bij het toevoegen van woningen horen ook passende voorzieningen. We zorgen ervoor dat onze voorzieningenstructuur op orde blijft, dat is één van onze belangrijkste kerntaken. Daarom zetten we ons gemeentelijk vastgoed in de eerste plaats hiervoor in. We spelen daarbij in op de demografische ontwikkelingen. Daar waar toekomstige ontwikkelingen leiden tot de behoefte aan nieuwe schakels in de voorzieningenstructuur, vullen we die aan. Dat geldt voor onze voorzieningen op het gebied van sport en gezondheid, maar ook voor maatschappelijke voorzieningen op het gebied van (ouderen) zorg en welzijn. We werken samen met onze buurgemeenten en partners in de regio om te zorgen dat iedereen mee kan blijven doen. In de Zuid-Kennemer Agenda 2023 is het centrale uitgangspunt brede welvaart.

kernwinkelgebied overloopgebied overige winkelgebieden gemengd gebied kleinschalige evenementen weekmarkt ontwikkellocatie maatschappelijk recreatieve routestructuur sportpark bedrijventerrein bebouwd gebied

Brede welvaart gaat, volgens de omschrijving van het CBS, om veel meer dan economie en inkomen. Het gaat ook over de gezondheid, het onderwijsniveau en het gevoel van veiligheid van mensen, de toegankelijkheid van voorzieningen, de kwaliteit van de natuurlijke leefomgeving, en vele andere factoren, zoals inclusiviteit.

komt ten goede aan de leefbaarheid en bereikbaarheid. We clusteren reguliere bedrijvigheid zo veel mogelijk op de bestaande bedrijventerreinen (Cruquiusweg/Nijverheidsweg en langs de Leidsevaart) en in de winkelgebieden (Raadhuisstraat/Binnenweg, Zandvoortselaan-west en Jan van Goyenstraat). Als de economische ontwikkelingen daartoe aanleiding geven, zetten we in op overloopgebieden met gemengde functies aan de randen van de bestaande winkelgebieden. We bieden (onder voorwaarden) ruimte aan gemengde woon-werkgebieden aan de randen van het centrum en de omliggende woonwijken. In deze gemengde gebieden accepteren we de daarmee gepaard gaande impact op de woonomgeving, zoals geluid. We staan in beginsel positief tegenover de transformatie van (kleine) bedrijfslocaties naar woningen. De afwegingscriteria voor het al dan niet meewerken aan een transformatie worden bepaald op basis van de resultaten van een nog op te stellen behoefteonderzoek naar type bedrijfslocaties.

Het sportpark Groenendaal (inclusief zwembad) blijft haar huidige functie vervullen als kernlocatie voor sport en beweging. Op korte termijn stellen we samen met de betrokken partners een visie op voor de gewenste indeling van het sportpark in de toekomst. Op deze manier leveren we een belangrijke bijdrage aan het bevorderen van gezond leven. We richten ons op voldoende ruimte voor de Heemsteedse ondernemers en zelfstandigen. Hiermee verbeteren we de lokale woon-werkbalans en zorgen we voor minder (in- en uitgaande) verkeersbewegingen van en naar de regio. Dit

Kleine werklocaties in de wijken kunnen onder voorwaarden transformeren naar wonen. Er blijven voldoende kleinschalige werklocaties beschikbaar om Heemsteedse ondernemers te voorzien van een locatie. Omgevingsvisie Heemstede 2040 | Visie-op-hoofdlijnen | 12

DE ONTWIKKELRICHTING HEEMSTEDE 2040 Kleine werklocaties: werken wordt wonen? Strategische keuze We staan positief tegenover de transformatie van (kleine) bedrijfslocaties naar woningen. Motivering We zetten in op het behoud en verduurzaming van de huidige bedrijventerreinen en kantoren aan de Leidsevaartweg en de Cruquiusweg. Op andere, kleinschalige werklocaties kunnen transformaties wellicht worden toegestaan. Door transformatie van incourante werklocaties leveren we een bijdrage aan de woonopgave. Dit leidt in sommige gevallen tot het verlies van bedrijfs- en kantoorlocaties. De afwegingscriteria voor het al dan niet meewerken aan een transformatie worden bepaald op basis van de resultaten van een nog op te stellen behoefteonderzoek naar type bedrijfslocaties. Dit kan er in individuele gevallen toe leiden dat de werklocatie behouden blijft. Zo voorkomen we dat Heemsteedse ondernemers een andere plek buiten de gemeente moeten zoeken. Dat kan betekenen dat ze zich buiten Heemstede vestigen.

We faciliteren ‘Het Nieuwe Werken’ door het werken aan huis en in gemengde gebieden te stimuleren. Digitale connectiviteit is hierbij randvoorwaardelijk en vraagt om het (verder) faciliteren van de bestaande stroom- en (internet)kabelnetwerken, zowel onder- als bovengronds. Heemstede heeft van oudsher een bescheiden rol in de toeristische en recreatieve ontwikkeling in Zuid-Kennemerland en de MRA. We zien dan ook geen aanleiding voor het faciliteren van grootschalige evenementen of grote toeristische trekpleisters in onze gemeente.

Uitkomst consultatie Het toevoegen van woningen door transformatie van werklocaties kan op meer steun van de inwoners rekenen dan bouwen in de hoogte. Dit wordt ondersteund door de relatief lage waardering van het thema werken en ondernemerschap. We zorgen voor hoogwaardige wandel-, fiets- en vaarroutes langs de belangrijkste hoogtepunten van het landschap en erfgoed in Heemstede en omgeving. Zo kunnen inwoners en bezoekers genieten van al het moois wat Heemstede te bieden heeft.

We kiezen voor extensieve recreatie en kleinschalige evenementen, die passen bij het groene en dorpse karakter van Heemstede. Het beleid voor verblijfsrecreatie is hierop afgestemd.

Hoeveel ruimte willen we bieden aan recreatie en toerisme? Strategische keuze Wij kiezen niet voor een recreatieve en toeristische ontwikkeling of het faciliteren van grootschalige trekpleisters en evenementen. We zetten in op extensieve recreatie en evenementen, die passen bij het groene en dorpse karakter van Heemstede. We maken ons landschap en erfgoed beter zichtbaar en beleefbaar door ze te koppelen aan het recreatieve netwerk van fiets- en wandelpaden.

Motivering Heemstede heeft geen grote regionale publiekstrekkers, zoals de kust van Zandvoort en de historische binnenstad van Haarlem. Mede daardoor is er ook nooit sprake geweest van een volwaardige ontwikkeling van verblijfsrecreatie, zoals hotels. Heemstede heeft daarom van oudsher een bescheiden rol in de toeristische en recreatieve ontwikkeling in Zuid-Kennemerland en de MRA. We zien dan ook geen aanleiding voor het faciliteren van grootschalige evenementen of grote toeristische trekpleisters in onze gemeente. We hebben de ambitie om ons recreatieve netwerk uit te bouwen met fiets- en wandelpaden. Door deze netwerken te koppelen aan ons waardevolle landschap en erfgoed, zoals de buitenplaatsen, (historische) groen- en laanstructuren en monumentale panden, verrijken we niet alleen de routenetwerken, maar maken we ook onze ‘parels’ beter zichtbaar en beleefbaar voor onze inwoners en de bezoekers. Landschap, cultuurhistorie, recreatie en welzijn gaan op die manier hand in hand. Uitkomst consultatie De inwoners waarderen een koppeling van de Heemsteedse ‘parels’ aan een goede ontwikkeling het recreatieve routenetwerk. Over het bieden van meer ruimte aan evenementen en verblijfsrecreatie zijn de inwoners minder enthousiast. Als voornaamste reden hiervoor wordt het beperken van overlast aangegeven.

Wel vindt men voldoende ruimte voor leisure (terrassen, eet- en drinkgelegenheid en andere voorzieningen, gericht op ontspanning en vermaak tijdens het winkelen) in het winkelcentrum belangrijk.

Omgevingsvisie Heemstede 2040 | Visie-op-hoofdlijnen | 13

5

“Klimaat en duurzaamheid zijn leidend bij de inrichting van een gezonde en veilige leefomgeving.”

DE ONTWIKKELRICHTING HEEMSTEDE 2040 3.5 KLIMAAT EN DUURZAAMHEID ZIJN LEIDEND BIJ DE INRICHTING VAN EEN GEZONDE EN VEILIGE LEEFOMGEVING Bij toekomstige ontwikkelingen gaan we uit van het principe ‘water en bodem sturend’. Dat betekent dat we onze ruimtelijke ontwikkeling aanpassen aan de ondergrond, in plaats van andersom. ‘Water en bodem sturend’ betekent dat hevige neerslag of langdurige droogte nu en in de toekomst geen schade veroorzaakt in en aan gebouwen, wegen, voorzieningen in Heemstede. En dat langdurige droogte niet of slechts beperkt leidt tot schade aan bebouwing en wegen. Leidend hiervoor zijn de basisveiligheidsniveaus voor klimaatadapatieve nieuwbouw. Daarnaast moet de inrichting van het watersysteem leiden tot verbetering van de waterkwaliteit en de biodiversiteit. Dit doen we onder meer door regenwater zoveel als mogelijk vast te houden in de bodem en bij nieuwe bouwontwikkelingen voldoende oppervlaktewater aan te leggen. Bij voorkeur in combinatie met natuurontwikkeling met het oog op goede waterkwaliteit. Ecologische oplossingen hebben de voorkeur boven puur technische oplossingen, zoals natuurvriendelijke oevers in plaats van harde beschoeiing. Ecologische oplossingen hebben bovendien een positief effect op het voorkomen van hittestress.

zoekgebied collectieve warmte aandachtsgebied milieukwaliteit aandachtsgebied hittestress aandachtsgebied hoge grondwaterstanden aandachtsgebied lage grondwaterstanden kansen voor infiltratie zon op dak zon op parkeerterrein bebouwd gebied

De prioriteitsvolgorde van de wijkaanpak wordt gebaseerd op een groot aantal factoren, zoals beschikbare warmtebronnen, draagvlak voor een lokaal energie-initiatief, aandachtsgebieden voor hittestress en de geplande rioolwerkzaamheden. Daarnaast onderzoeken we de mogelijkheden voor een collectief warmtenetwerk. De zoekgebieden hiervoor zijn de Glip en langs de Glipper Dreef en het zuidelijke deel van de Rivierenbuurt in combinatie met het noordelijke deel van het Manpadslaangebied. De opgaven voor klimaatadaptatie en energietransitie worden zo veel mogelijk in het bestaand bebouwd gebied gerealiseerd. Als moet worden gekozen tussen het behoud van groen of bijvoorbeeld het behoud van parkeerplaatsen in de wijk, dan kiezen we voor het behoud van groen. We benutten de kansen voor dubbel grondgebruik zo optimaal als mogelijk (zonnepanelen op parkeerterreinen). Hiermee volgen wij de Zonneladder (de door het Rijk bepaalde voorkeursvolgorde voor het plaatsen van zonnepanelen) en houden we de groene woon- en leefkwaliteit van Heemstede in stand.

Een gezonde en veilige leefomgeving heeft een sterke relatie met de hiervoor beschreven klimaataanpak; het tegengaan van hittestress via gebiedsgerichte aanpak bevordert een gezonde leefomgeving en klimaatadapatief ontwikkelen levert (water)veiligheid op. Daarmee vormt een gezond bodem- en watersysteem het fundament voor een duurzame en klimaatbestendige toekomst van onze gemeente. De opgaven op het gebied van duurzaamheid, klimaat, energie, veiligheid en leefbaarheid pakken we integraal op. Hierbij zetten we in op een gebiedsgerichte wijkaanpak.

Met maatregelen in de wijk leveren we een belangrijke bijdrage aan de verduurzaming- en klimaatdoelstellingen. Daardoor zijn we beter voorbereid op extreme weersomstandigheden (hittestress en wateroverlast). Omgevingsvisie Heemstede 2040 | Visie-op-hoofdlijnen | 14

DE ONTWIKKELRICHTING HEEMSTEDE 2040 Ruimte voor energie en klimaat in het bebouwd gebied/buitengebied? Strategische keuze We kiezen ervoor om de opgaven voor klimaatadaptatie en energietransitie in het bestaand bebouwd gebied te realiseren. Als moet worden gekozen tussen het behoud van groen of bijvoorbeeld het behoud van parkeerplaatsen in de wijk, dan kiezen we voor het behoud van groen. Motivering Voor de energie- en klimaatopgave is ruimte nodig, zelfs meer dan we in Heemstede beschikbaar hebben. Om dezelfde reden als dat we er voor kiezen om onze woningbouwopgave in bestaand gebied te realiseren (kwaliteit van het landschap, openheid en biodiversiteit) kiezen we er ook voor om onze eigen opgave voor duurzame opwek van energie en warmte op te lossen in het bestaand bebouwd gebied. Daarmee voorkomen we dat er meer ongewenste elementen in het buitengebied komen, zoals zonneweides. Dit geldt ook voor klimaatgerichte maatregelen als het tegengaan hittestress en het afvoeren van hemelwater. Een deel van de klimaatopgaven, zoals wateropgaven, moeten in het buitengebied gerealiseerd worden. In dat geval zetten we in op een integrale aanpak waarbij we ook invulling geven aan de andere opgaven, zoals het versterken van de biodiversiteit en de kwaliteit van de groenblauwe structuur. Dit betekent wel dat het in het bebouwd gebied nog meer opgaven moeten landen.

Dit vraagt om creatieve oplossingen ten aanzien van het ruimte gebruik. Hier hanteren we het ‘groen, tenzij’ principe, waarbij het behoud van stedelijk groen de voorkeur heeft boven grijze functies. Voor het binnenstedelijk gebied gaan we aan de slag met gebiedsgerichte wijkaanpakken, waarbij we de opgaven voor duurzaamheid, klimaat, energie, veiligheid en leefbaarheid integraal oppakken.

We benutten de kansen voor dubbel grondgebruik zo optimaal als mogelijk (zonnepanelen op parkeerterreinen en zon op grote daken). De prioriteitsvolgorde van de wijkaanpak wordt gebaseerd op een groot aantal factoren, zoals beschikbare warmtebronnen, draagvlak voor een lokaal energie-initiatief, aandachtsgebieden voor hittestress en de geplande rioolwerkzaamheden. De ambitie voor het aanleggen van een collectief warmtenetwerk en de problematiek rondom netcongestie (verzwaring van het elektriciteitsnetwerk door elektrisch rijden en warmtepompen) leidt tot meer bouwwerken in de openbare ruimte. Dit betekent dat het straatbeeld verandert. Als daarbij moet worden gekozen tussen het behoud van groen of bijvoorbeeld het behoud van parkeerplaatsen in de wijk, dan kiezen we voor het behoud van groen. Met deze strategische keuze volgen wij de Zonneladder en houden we de groene woon- en leefkwaliteit van Heemstede in stand. Uitkomst consultatie De noodzaak om voor energietransitie en klimaatadaptatie voorzieningen te treffen wordt onderkend, ook als dat ten koste gaat van de ruimtelijke kwaliteit. Het wordt belangrijk gevonden om daarbij vooral te kijken naar slimme oplossingen. Mede gelet op het gewicht dat is toegekend aan het behoud van groen en ruimtelijk kwaliteit wordt de voorkeur gegeven aan voorzieningen in de woonwijken boven voorzieningen in het buitengebied.

Verduurzaming gaat in de toekomst om (meer) ruimte vragen (boven- en ondergronds) en dit zal gevolgen hebben voor de openbare ruimte. We accepteren dat hierdoor het straatbeeld verandert. De effecten van de bovengrondse energie-infrastructuur op de ondergrond worden nader gereguleerd in het Omgevingsplan.

We vinden het belangrijk om ruimte te bieden voor experimenten voor de toepassing van nieuwe technologieën en innovaties op het gebied van verduurzaming (klimaat en energie) en een gezonde en veilige leefomgeving. Denk daarbij aan slimme oplossingen voor (boven- en ondergrondse) infrastructuur, slim en snel elektrisch opladen en (digitale) netwerken voor energie en data. Samen met de Omgevingsdienst IJmond hebben we de milieukwaliteit en daarmee de ‘gezondheid’ van de Heemsteedse fysieke leefomgeving integraal in kaart gebracht. Hiervoor zijn de beschikbare data op de thema’s bodem, geluid, omgevingsveiligheid, luchtkwaliteit en bedrijvigheid (milieuzonering) gebruikt. De kaart laat geen knelpunten zien in de zin van overschrijding van de wettelijke normen en waarden. Daarmee is er op dit moment sprake van een goede woonen leefkwaliteit en is er buiten het benoemen van enkele aandachtsgebieden voor de milieukwaliteit (spoor- en weggeluid) geen directe aanleiding tot het nemen van maatregelen. De kaart wordt jaarlijks geactualiseerd, waardoor verbeteringen of verslechteringen in de tijd zichtbaar worden. Op basis daarvan nemen we een besluit over eventueel te nemen maatregelen of het vaststellen van het hoger ambitieniveau.

Naast de hiervoor beschreven inzet voor een veilige en gezonde leefomgeving, moet onze fysieke leefomgeving ook veilig zijn in de zin van veilige wegen en paden, toegankelijkheid openbare ruimte en verlichting. We moeten daarbij ook niet de nieuwe risico’s vergeten, die de energietransitie met zich mee brengt. We denken hierbij aan brandveiligheid en inpandig parkeren van elektrisch aangedreven voertuigen of het brandveilig opslaan van zonne-energie in bijvoorbeeld buurtbatterijen. In de contacten met initiatiefnemers en inwoners gaan we het gesprek aan over hoe we deze risico’s zo veel mogelijk kunnen beperken. Omgevingsvisie Heemstede 2040 | Visie-op-hoofdlijnen | 15

4. VERVOLG In deze visie-op-hoofdlijnen is beschreven hoe de gemeente op hoofdlijnen invulling wil geven aan de realisatie van de gewenste ontwikkelrichting voor Heemstede in 2040. Dit document wordt in de volgende fase (fase 3) verder uitgewerkt tot de uiteindelijke Omgevingsvisie voor Heemstede. In fase 3 wordt/worden: - de vijf ontwikkellijnen nader uitgewerkt; - een reikwijdtenotitie in het kader van de Milieueffectrapportage (mer) opgesteld, voor zover nodig gevolgd door een mer-beoordeling; - een visiekaart opgesteld, waarin in één oogopslag de toekomstvisie voor Heemstede visueel wordt gemaakt; - een uitvoeringsparagraaf toegevoegd, waarin nader invulling wordt gegeven aan de verdere uitwerking en uitvoering van de Omgevingsvisie, en de rol(len) die de gemeente daarbij kan vervullen. Ook bij de verdere uitwerking en realisatie van de Omgevingsvisie worden de inwoners, ondernemers en belangenorganisaties uit de gemeente betrokken. Dit wordt nader uitgewerkt in het Plan van Aanpak voor fase 3.

Omgevingsvisie Heemstede 2040 | Visie-op-hoofdlijnen | 16

Gemeente Heemstede Raadhuisplein 1 2101 HA Heemstede Telefoon 14 023 Postadres Postbus 352 2100 AJ Heemstede gemeente@heemstede.nl www.heemstede.nl

BUREAU NIEUWE GRACHT stedenbouw & landschap

Omgevingsvisie Heemstede 2040 | Visie-op-hoofdlijnen | 17