Bijlage 1 - Eén jaar coronacrisis in Heemstede terugblik en toekomst concept cie april 2021 z.pdf

Pagina 28 van 58

Hoofdstuk 5 Gebruik van de buitenruimte en duurzaamheid Dit hoofdstuk begint met een terugblik op wat er in Heemstede op het gebied van het gebruik van de buitenruimte en duurzaamheid is gedaan sinds het begin van de coronacrisis. Vervolgens worden kort de uitkomsten van de verschillende onderzoeken op deze thema’s genoemd. Tot slot, eindigt dit hoofdstuk met de concrete aanpak voor de komende periode en een blik op de verwachtingen voor de toekomst die voor ons ligt. 5.1. Terugblik Gezondheid, sport en het gebruik van de buitenruimte Gebruik openbare ruimte door ongeorganiseerde sport was er altijd al, door corona is er meer en anders gebruik gemaakt. Op veel pleinen, speelterreinen, grasvelden en parkeerterreinen sporten nu regelmatig groepjes ouderen, volwassenen en kinderen. Sport en bewegen is ook tijdens de coronacrisis een belangrijk aandachtspunt geweest. Voor kinderen en jongeren is geprobeerd het sporten zoveel mogelijk te stimuleren en door te laten gaan binnen de geldende maatregelen. Ook hebben verschillende sportclubs hun deuren opengesteld voor niet-leden om sporten in tijden van corona zo toegankelijk mogelijk te maken.

Overbruggingsregeling liquiditeit/continuïteit sport, cultuur en overige maatschappelijke instellingen Zoals ook genoemd in hoofdstuk 4 is een tijdelijke overbruggingsregeling liquiditeit sport, cultuur en overige maatschappelijke instellingen ingesteld. Met deze regeling krijgen organisaties op het gebied van sport, cultuur en overige maatschappelijke instellingen financiële ondersteuning door middel van een lening wanneer zij in ernstige liquiditeitsproblemen komen. Voor meer informatie over deze regeling zie hoofdstuk 4. Kwijtschelding huur sportverenigingen Er zijn grofweg twee verhuurders in de gemeente Heemstede die verhuren aan sportverengingen dit zijn de gemeente zelf en Sportplaza. Naast het kwijtschelden aan verschillende gebruikers van onze gymzalen heeft de gemeente huur kwijtgescholden aan twee tennisverenigingen en heeft Sportplaza huur kwijtgescholden aan de verenigingen op het sportpark Groenendaal en in het zwembad/sporthal Groenendaal. Dit betroffen met terugwerkende kracht het kwijtschelden van de huur voor de maanden maart, april en mei 2020. De gederfde huurinkomsten zijn via het Rijk via de regeling ‘tegemoetkoming verhuurders sportaccommodaties COVID-19 weer gecompenseerd. Duurzaamheid De 42 projecten uit het uitvoeringsprogramma duurzaamheid lopen door, daar waar mogelijk worden gevolgen van corona meegenomen in de uitwerking.

Pagina 29 van 58

5.2. Uitkomsten corona onderzoeken Hieronder de belangrijkste uitkomsten uit het ‘Verdiepend onderzoek impact coronacrisis in Heemstede’ (kwalitatief onderzoek) en de ‘Regionale corona impact monitor’ (kwantitatief onderzoek) op de thema’s: gebruik van de buitenruimte, duurzaamheid en veiligheid. De regionale monitor wordt hieronder niet genoemd omdat in deze monitor de onderwerpen gebruik van de buitenruimte en duurzaamheid niet terugkomen. Verdiepend onderzoek impact coronacrisis in Heemstede (kwalitatief) Gezonder leven/ Sport en bewegen in de openbare ruimte Inwoners bewegen meer in de buitenlucht (39%). Een groot deel van de Heemstedenaren zien dat de coronacrisis in de toekomst kansen biedt voor een gezonder leven. Ruim vier op de tien inwoners zien de coronacrisis als een kans om meer te sporten, een betere balans tussen werk en privé te vinden en om goed te kijken naar meer of ander gebruik van de eigen leefomgeving/openbare ruimte. Fysieke veranderingen die als positief worden gezien in de buurt zijn onder meer dat het minder druk is, er minder (vlieg)verkeer is en mensen meer afstand van elkaar houden. Duurzaamheid De coronacrisis kan een kans zijn om het leven en de samenleving anders in te richten. De meeste inwoners ervaren ook positieve gevolgen van de coronacrisis.

Dit heeft vooral met de directe omgeving te maken: de lucht is schoner (49%) en er zijn minder files (40%). Zo’n acht op de tien inwoners ziet positieve effecten van de crisis op CO2 uitstoot, effecten op het landschap en ziet dat de crisis kansen biedt voor de toekomst van het klimaat (minder vliegverkeer en minder uitstoot). 5.3. Aanpak komende periode Gezondheid, sport en het gebruik van de buitenruimte Een gezonder Heemstede met een aantrekkelijke buitenruimte is datgene wat we willen bereiken. Er moet ruimte zijn voor bewegen en sporten in de buitenruimte, goede voorzieningen voor zowel kinderen, jongeren als volwassenen en een aantrekkelijke buitenruimte.  Het Regionaal gezondheidsbeleid ‘Samen gezond in Kennemerland’ en een voorstel voor de lokale uitwerking in een preventie akkoord ligt in april voor in de commissie. Deze is gebaseerd op het nationale preventie akkoord.  Ook is de gemeente bezig met het opstellen van een lokaal sportakkoord met daarin aandacht voor sportdeelname voor diverse doelgroepen en het gebruik van de buitenruimte, de planning daarvan is juni 2021.  In maart 2021 ligt het actieplan spelen voor in de commissie. Enerzijds is het voorstel om te investeren in een groot aantal speellocaties omdat een deel van de speeltoestellen niet meer voldoet aan de norm en wensen van

Pagina 30 van 58

deze tijd. Anderzijds heeft de coronacrisis ons laten zien hoe belangrijk de openbare ruimte is voor allerlei soorten gebruik van jong tot oud. Duurzaamheid De 42 projecten uit het uitvoeringsprogramma duurzaamheid lopen door, daar waar mogelijk worden gevolgen van corona meegenomen in de uitwerking. 5.4. Toekomstperspectief Veranderende functie van de buitenruimte De verwachting is dat de functie van het gebruik van de buitenruimte blijvend zal veranderen na de coronacrisis. Zo bewegen mensen vaker in de buitenruimte, een trend die al gaande was voor corona maar die na de coronacrisis zeker door zal blijven zetten. De gemeente kan nadenken over het stimuleren van bewegen door bijvoorbeeld bepaalde wandelroutes of fietsroutes aan te leggen of te promoten. De buitenruimte zal naar verwachting ook een plek worden waar je elkaar kunt ontmoeten zowel in de natuur als in winkelgebieden. De wijkplannen en de winkelvisie kunnen op basis van nieuwe inzichten geïntensiveerd worden waarbij er bijvoorbeeld gedacht kan worden aan het verbreden van stoepen en het aanleggen van fietspaden. Het anders gebruiken van de buitenruimte gaat kortom een belangrijk thema worden in de volgende jaren. Dit betekent dat er structureel meer financiële middelen beschikbaar gesteld moeten worden om dit lange termijn perspectief te kunnen realiseren.

Het lijkt dan ook verstandig om middelen te reserveren voor de langere termijn. Kansen voor duurzaamheid Het coronavirus brengt ook gevolgen met zich mee op het gebied van duurzaamheid. Satellietbeelden lieten een grote daling van de vervuiling zien in bepaalde delen van de wereld. Ook hier in Nederland namen de uitstaat van broeikassen af. We zijn thuis gaan werken waardoor er op de weg minder auto’s reden en files ontstonden. Ook is de verkoop van elektrische fietsen massaal gestegen. De coronacrisis kan een kans zijn om op het gebied van duurzaamheid. Ook uit het kwalitatieve onderzoek is gebleken dat inwoners de schone lucht meer waarderen en de crisis als kans zien voor de toekomst op het gebied van een schoner klimaat. Onderwerpen die interessant kunnen zijn, zijn bijvoorbeeld hybride werken, nieuwe mobiliteit en een circulaire economie. Dit zijn onderwerpen waar tevens regionale aandacht voor is, hier sluiten we op aan.

Pagina 31 van 58

Hoofdstuk 6 Veiligheid, handhaving en evenementen Dit hoofdstuk begint met een terugblik op wat er in Heemstede op het gebied van veiligheid, handhaving en evenementen sinds het begin van de coronacrisis. Vervolgens worden kort de uitkomsten van de verschillende onderzoeken op deze thema’s genoemd. Tot slot, eindigt dit hoofdstuk met de concrete aanpak voor de komende periode en een blik op de verwachtingen voor de toekomst die voor ons ligt. 6.1. Terugblik Veiligheid en handhaving De coronacrisis heeft verschillende directe effecten op het veiligheidsbeeld in Heemstede. Zo is het aantal woninginbraken sterk gedaald tijdens de crisis. Tegelijkertijd is het aantal meldingen van jeugdoverlast en overlast toegenomen. De crisis heeft ook gevolgen voor andere facetten van veiligheid, bijvoorbeeld het risico van ondermijning van horeca en verenigingen, maatschappelijke onrust en de toename van cybercrime. Opvallend is dat sommige verwachte effecten door de coronacrisis zijn uitgebleven. Bijvoorbeeld dat er nog geen extra meldingen zijn binnengekomen van huiselijk geweld. Binnen de afdeling openbare orde en veiligheid zijn deze zaken ingebed in de dagelijkse werkzaamheden. Vanaf het begin van de coronacrisis is ingezet op de zichtbaarheid van Toezicht en Handhaving binnen de gemeente. Dagelijks maken toezichthouders rondes in de verschillende wijken van Heemstede.

Daarbij is extra aandacht voor plekken waar veel mensen samenkomen, zoals op de piekmomenten in de supermarkten, op de weekmarkt, bij de milieustraat Meerlanden en in de verschillende natuurgebieden. Sinds 22 september 2020 wordt bovenop de huidige bezetting een extra koppel toezichthouders ingezet. Door extra capaciteit kan niet alleen proactiever worden toegezien op het naleefgedrag van de maatregelen, maar ook vaker het gesprek met inwoners en ondernemers worden gevoerd om te kijken waarin de gemeente mogelijk kan adviseren of ondersteunen. Beeld in Heemstede Het beeld in Heemstede is dat de coronamaatregelen over het algemeen goed worden nageleefd. Wel is de druk de openbare orde en veiligheid en handhavingstaken van de gemeente in de coronacrisis flink toegenomen. Hieraan zijn meerdere oorzaken toe te schrijven. Het aantal meldingen van klein overlast in de gemeente is met 43,5% toegenomen in vergelijking met de periode vóór de coronacrisis, net als in andere gemeenten in de regio. Denk hierbij aan op straat spelende kinderen of een fout geparkeerd voertuig. Voor deze toename zijn verschillende redenen aan te wijzen. Inwoners zijn vaker thuis en kunnen hierdoor sneller overlast ervaren. Daarnaast is het aantal binnenkomende vragen over uiteenlopende onderwerpen gestegen, zoals vragen over mogelijkheden rondom bezoek thuis ontvangen of evenementen.

De handhavingsstrategie van de gemeente is om eerst te waarschuwen alvorens een bekeuring te schrijven. Ook

Pagina 32 van 58

door het proactief handelen en de extra inzet van handhavingscapaciteit hebben er voor gezorgd dat er tot op heden geen corona gerelateerde bekeuringen zijn uitgeschreven. Drie ondernemers in Heemstede hebben een officiële waarschuwing van de gemeente ontvangen. Door de politie zijn wel boetes uitgeschreven die verband hielden met de coronaregelgeving. Meer informatie hierover is te vinden in paragraaf 5.2. Jeugdoverlast In het laatste kwartaal van 2020 was er een stijging in het aantal meldingen van jeugdoverlast. In sommige gevallen hield dit verband met onduidelijkheid bij inwoners over de regelgeving met betrekking tot jongeren tot 13 jaar, waarbij jongeren onderling geen afstand hoeven te houden. Andere verklaringen voor meer meldingen van jeugdoverlast zijn dat het moeilijker wordt voor jongeren om zich aan de regels te blijven houden, maar ook dat mensen vaker thuis zijn en sneller overlast ervaren. In samenwerking met wijkagenten en jeugdwerkers blijft toezicht en handhaving de jeugdoverlast in Heemstede monitoren en gaat in gesprek met de jongeren op straat. In gesprek met ondernemers De impact van de coronamaatregelen op ondernemers is groot. In Heemstede is het beeld dat ondernemers over het algemeen hun verantwoordelijkheid nemen.

Soms proberen ondernemers voor zichzelf creatieve oplossingen te bedenken die aan de grenzen raken van wat binnen de huidige regelgeving is toegestaan. Extra handhavings- en toezichtscapaciteit maakt het mogelijk om proactiever met de lokale ondernemers in gesprek te gaan. In eerste plaats om te wijzen op de eigen verantwoordelijkheid en solidariteit van de ondernemers, maar ook om te kijken waarin de gemeente kan ondersteunen of adviseren. Ook wordt de gelegenheid geboden aan ondernemers om onderling ervaringen en adviezen uit te wisselen. Winkelgebieden, uitstallingen en terrassen Gedurende de hele coronacrisis is toezicht en handhaving de winkelgebieden in Heemstede blijven monitoren en zijn waar nodig maatregelen genomen om de gebieden zo veilig mogelijk te houden. In de aanloop naar de verschillende feestdagen is steeds vooruitgekeken en zijn de nodige voorbereidingen getroffen. Denk hierbij aan het verruimen van openingstijden, het creëren van extra loopruimte door uitstallingen beperkt toe te staan of parkeerplekken af te zetten,. Maar ook afspraken maken met winkeliers over mogelijke rijvorming. Aan het begin van de zomer is de notitie ‘uitgangspunten gebruik openbare ruimte winkelgebieden en horeca’ opgesteld in samenspraak met de lokale horecaondernemers. De proeftijd hiervoor liep van 1 juni tot 15 oktober 2020.

Er lagen eveneens plannen voor winterterrassen, maar sinds 14 oktober is de horeca weer gesloten Markt Op de weekmarkt in Heemstede zijn de coronamaatregelen nauwgezet opgevolgd. Dit heeft ertoe geleid dat de opstelling van de markt is aangepast op basis van het

Pagina 33 van 58

plan dat de marktcommissie hiervoor heeft opgesteld. Ook is er in verband met drukte een coronacoach ingezet die bezoekers aanspreekt op de 1,5 meter regel. Sinds 14 december 2020 gelden er aanvullende maatregelen, met als gevolg dat een beperkt aantal ‘niet-essentiële’ branches tijdelijk geen standplaats mogen innemen. Doorstroomlocaties Op 29 september 2020 is er een maximum gesteld aan het aantal personen dat gelijktijdig in een bepaalde ruimte aanwezig mag zijn (30 personen binnen en 40 personen buiten). In overleg met de regio zijn zogenoemde ‘doorstroomlocaties’ beoordeeld of ze van deze regel ontheffing konden krijgen. Dit zijn locaties waar mensen doorlopen en niet blijven zitten. In Heemstede zijn dit onder andere de publiekshal op het gemeentehuis, de kinderboerderij in Groenendaal en Plein1 en de Luifel. Met de verzwaring van de gedeeltelijke lockdown in het najaar van 2020 zijn de meeste van deze locaties echter helemaal gesloten, of alleen open voor dagbesteding en activiteiten voor kwetsbare inwoners. Evenementen Naar aanleiding van de noodverordening van 27 maart 2020 zijn alle evenementen in Heemstede tot 1 juni 2020 afgelast. Eind september gaven nieuwe maatregelen opnieuw aanleiding kritisch te kijken naar de uitvoerbaarheid van evenementen in de feestmaanden.

In een collegebericht van 6 oktober 2020 wordt ingegaan op de stand van zaken van evenementen in Heemstede met aandacht voor: Heemstede Loop, de intocht van Sinterklaas, Heemstede Herdenkt, 50- jarige bruidsparen, de nieuwe inwonersdag en Kerstsamenzang. Per evenement werd gekeken of het in aangepaste vorm door kon gaan, of dat het evenement naar een later tijdstip kon worden uitgesteld; alvorens het helemaal af te gelasten. Waar mogelijk is gezocht naar alternatieve manieren om er op feestdagen toch een feestelijke dag van te maken. Zo heeft de gemeente onder andere meegedacht hoe Sint Maarten veilig gevierd kon worden en is de ‘Lichtjesavond’ in de vorm van een digitale herdenkingsdienst gegoten. Naar aanleiding van de persconferentie op 13 oktober en de afkondiging van de gedeeltelijke lockdown, zijn alle evenementen in Heemstede tot het einde van het 2020 afgelast. In de eerste maanden van 2021 is hier nog geen verandering in gekomen. 6.2. Uitkomsten corona onderzoeken Hieronder de belangrijkste uitkomsten uit het ‘Verdiepend onderzoek impact coronacrisis in Heemstede’ (kwalitatief onderzoek) en de ‘Regionale corona impact monitor’ (kwantitatief onderzoek) op de thema’s: gebruik van veiligheid, handhaving en evenementen.

Verdiepend onderzoek impact coronacrisis in Heemstede (kwalitatief) Het merendeel van de inwoners ervaart geen gevoel van onveiligheid door inbraak, fietsendiefstal, overlast in de buurt, cybercriminaliteit of een ander delict. Het valt

Pagina 34 van 58

op dat gedurende de eerste zes maanden van de coronacrisis men zich minder vaak onveilig voelde voor inbraak dan voorheen. Onveiligheidsgevoelens door cybercriminaliteit, zoals phishing, komen juist vaker voor dan voorheen. Jongere inwoners (jonger dan 35 jaar) ervaren het minst vaak een gevoel van onveiligheid door cybercriminaliteit. Overlast in de buurt wordt met name vaker ervaren door inwoners van 35 tot 64 jaar. Tot slot zijn er minder verkeersbewegingen en daardoor minder ongelukken. Ook maakt men vaker gebruik van de fiets, met positief effect ook voor de gezondheid en minder uitstoot. Regionale corona impact monitor (kwantitatief) Door de coronacrisis is er minder criminaliteit. De politie in Nederland registreerde minder inbraken, fietsendiefstal en zakkenrollerij. Ook in Heemstede is de dalende lijn in 2020 te zien. Het aantal diefstallen en inbraken ligt op het laagste niveau vanaf 2018. Over heel 2020 worden in alle deelnemende gemeenten duidelijk meer meldingen van overlast gemaakt dan in andere jaren. Diefstal en inbraak Woninginbraken, inbraak bij bedrijven en zakkenrollerij komen in de Regio Kennemerland allen minder voor sinds de eerste lockdown in maart. Het aantal winkeldiefstallen nam minder sterk af, vanaf het tweede kwartaal waren het er 14% minder dan in dezelfde periode een jaar eerder.

In het vierde kwartaal van 2020 kwamen alle type incidenten minder voor dan in het derde kwartaal. Ook landelijk ziet de Politie een afname van woninginbraken. Dit wordt aan corona gerelateerd. Er is wel een verschuiving zichtbaar naar inbraken in garageboxen en schuurtjes omdat daar minder toezicht is. Het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid waarschuwt voor toegenomen cybercriminaliteit. Hierbij komen inmiddels ook corona gerelateerde vormen van oplichting voor. Met uitzondering van Heemstede (33 incidenten in Q3; 45 in Q4) nam het aantal diefstallen en inbraken in alle gemeenten af in het vierde kwartaal. In het derde kwartaal steeg het aantal incidenten in de meeste gemeenten. Huiselijk geweld Het aantal meldingen van huiselijk geweld was in de Regio Kennemerland in 2020 minder dan een jaar eerder. Dit geldt in het bijzonder voor het derde kwartaal (24% minder) en vierde kwartaal (26% minder). In Heemstede is het aantal meldingen van huiselijk geweld in het derde en vierde kwartaal van 2020 stabiel. Mogelijk worden gevallen van huiselijk geweld minder snel gedetecteerd, omdat er minder sociale gelegenheden buitenshuis zijn en het lastiger is om melding te maken door de aanwezigheid van anderen in huis. Een duidelijk verband met corona is echter nog niet aangetoond. Meldingen Jeugdoverlast Het aantal meldingen van jeugdoverlast is hard gestegen in 2020.

Dit geldt met name voor het tweede kwartaal, vlak na de uitbraak van corona. In Heemstede (Q3: 70 meldingen; Q4: 112) nam het aantal meldingen in het vierde kwartaal toe.

Pagina 35 van 58

Het aantal meldingen is in alle deelnemende gemeenten uit de regio in het vierde kwartaal hoger dan in dezelfde periode in 2019. Dit betekent niet noodzakelijk dat er meer overlast is dan eerder. Betrokkenen geven aan dat de algemene toename van meldingen waarschijnlijk een combinatie is van factoren. Er is daadwerkelijk iets meer overlast omdat jongeren weinig te doen hebben. Daarbij worden er sneller meldingen gemaakt omdat anderen ook meer thuiszitten en daardoor vaker vermeende overlast waarnemen. Meldingen openbare overlast Er zijn ook meer meldingen van openbare overlast in 2020 dan in 2019. Dit geldt voor alle deelnemende gemeenten in de Regio Kennemerland. De grootste piek was in het tweede en derde kwartaal. In het vierde kwartaal daalde dit. Corona bekeuringen Het aantal gegeven coronaboetes hangt erg af van het gekozen beleid in de verschillende gemeenten. Enkele gemeenten geven aan vooral in te zetten op waarschuwen. In Heemstede en Bloemendaal zijn nog geen boetes door de gemeentelijke boa’s uitgeschreven. Een groot deel van de boetes wordt niet uitgeschreven door de gemeente, maar door de politie.

6.3. Aanpak komende periode Veiligheid De coronacrisis is nog niet voorbij en zal ook in het lopende jaar effect hebben op de veiligheid in Heemstede. De effecten van de crisis op mobiliteit, bijvoorbeeld op de verkeersdrukte, worden regionaal verder onderzocht in samenhang met lopende ontwikkelingen. Daarnaast is op 9 maart 2021 in de Commissie Samenleving gesproken over het Uitvoeringsplan Integrale Veiligheid 2020-2021. Het Uitvoeringsplan is geen statisch document, maar iets waar ieder jaar opnieuw naar gekeken moet worden. Hierin blijven de gevolgen van corona blijvend onderdeel. Belangrijke prioriteiten die hierin genoemd worden zijn ondermijning, zorg en veiligheid, veilige en leefbare wijken en het bestrijden van cybercrime. Mede door de coronacrisis heeft deze vorm van criminaliteit het afgelopen jaar een behoorlijke vlucht genomen. Zowel regionaal als lokaal wordt gekeken naar manieren om inwoners en ondernemers bekwaam te maken om zich te kunnen weren tegen deze vorm van criminaliteit. Ook wordt ingezet op het vergroten van de gemeentelijke digitale veiligheid. Handhaving

Pagina 36 van 58

Handhaving blijft extra toezichthouders inzetten in Heemstede zolang de omstandigheden daarnaar vragen. Ook de aangepaste opstelling van de markt blijft onveranderd zolang er geen versoepelingen van de maatregelen optreden. Met betrekking tot het heropenen van de terrassen, worden eind maart landelijke versoepelingen verwacht. Hierover wordt contact opgenomen met de lokale horecaondernemers. Evenementen Tot slot, is er nog veel onduidelijk over de toekomst op het gebied van versoepelingen rondom evenementen en andersoortige initiatieven. Op het moment worden er landelijke experimenten gehouden met bijeenkomsten van grote groepen mensen. Het is echter nog onduidelijk wat daarvan de resultaten zullen zijn. Aangezien evenementen in traditionele vorm voor de komende periode nog niet mogelijk zijn, houdt de gemeente een open blik voor de mogelijkheden die er wél zijn en alternatieve (digitale) vormen waarin initiatieven wél kunnen plaatsvinden. 6.4. Toekomstperspectief Ook op het gebied van veiligheid, handhaving en evenementen is nog onduidelijk wat de toekomstige ontwikkelingen zullen zijn. Zoals genoemd in de vorige paragraaf wordt er de komende tijd vooral ingezet op ondermijning, zorg en veiligheid, veilige en leefbare wijken en het bestrijden van cybercrime.

Aandachtspunten veiligheid Op het thema veiligheid zouden er mogelijk botsende belangen kunnen gaan optreden wanneer de effecten van thuiswerken en digitalisering duidelijker zijn. Ook wordt verwacht dat cyberveiligheid dankzij een snel digitaliserende samenleving een blijvend thema zal zijn binnen de samenleving. Er zijn ook verschuivingen zichtbaar binnen het veiligheidsdomein. Zo blijkt uit de regionale monitors dat het aantal inbraken afneemt maar we verwachten anderzijds een toename van huiselijk geweld. Veiligheid creëren we door goed samen te werken binnen de gemeente en buiten de gemeente in de vorm van preventie, het opwerpen van barrières en vroegsignalering. De samenwerking met partners binnen en buiten het veiligheidsdomein is daarom heel belangrijk. Denk daarbij aan de politie en veiligheidsregio maar ook CJG, GGZ, woningbouwvereniging en scholen. Ook bewoners en ondernemers zijn belangrijke partners om ervoor te zorgen dat Heemstede veilig is en blijft.

Pagina 37 van 58

Hoofdstuk 7 Communicatie en participatie Dit hoofdstuk gaat in op de uitvoering van de taken die direct gerelateerd zijn aan de coronacrisis. We blikken terug op de acties die de gemeente heeft uitgevoerd rondom communicatie en participatie. Daarnaast wordt op de voorgenoemde thema’s een korte vooruitblik geschetst. 7.1. Terugblik Communicatie Heldere communicatie en goed contact met de Heemsteedse inwoners is voor de gemeente nog essentiëler in crisistijd. Om de communicatie zo efficiënt en effectief mogelijk te laten verlopen heeft de gemeente verschillende middelen ingezet die hieronder zullen worden toegelicht. Crisiscommunicatie / Veiligheidsregio Kennemerland (VRK) Voor de crisiscommunicatie vindt de inzet van team Communicatie plaats op zowel regionaal niveau (in VRK-verband) als op lokaal niveau. Met name in de beginperiode werden er dagelijks meerdere regionale omgevingsanalyses opgeleverd voor de VRK, waaraan vanuit Heemstede 2 omgevingsanalisten van team Communicatie bijdroegen. Deze omgevingsanalisten draaiden ook mee in de piketdiensten binnen de veiligheidsregio. Daarnaast werden er dagelijks, later 3 keer in de week, lokale omgevingsanalyses gemaakt. (Met de lokale analyses is gestopt op 1 november, met de regionale op 1 december).

Verder nemen medewerkers deel aan de regionale afstemming over coronacommunicatie in VRK-verband (bijvoorbeeld over het vuurwerkverbod). Op lokaal niveau waren (en zijn) de communicatiemedewerkers ook ‘s avonds en in het weekend stand-by voor crisiscommunicatie-acties. Aanvankelijk ging het daarbij met name om delen van nieuwe landelijke informatie, later (en ook nu nog) gaat het om communicatie over bijvoorbeeld grote drukte bij kust- en wandelgebieden. Gemeentelijke website en de sociale media kanalen: - Op de gemeentelijke website is een speciale coronapagina ingericht waar inwoners relevante en actuele informatie rondom corona kunnen vinden, de crisiscommunicatie op de website wordt dagelijks aangepast; - Op Wijmakenheemstede.nl is een coronapagina aangemaakt met verwijzingen naar partijen en initiatieven voor hulp en ondersteuning; - Op de sociale media worden regelmatig berichten en andere actuele informatie rondom corona geplaatst. Naleving maatregelen: op het gebied van (het naleven van) de coronamaatregelen is onder andere ingezet op: - Landelijke maatregelen onder de aandacht brengen via de website en de sociale kanalen van de gemeente;

Pagina 38 van 58

-

De ‘anderhalve meter’ onder de aandacht brengen door op verschillende plekken in Heemstede krijtsjablonen op straat te plaatsen; Motiveren om zich aan de maatregelen te blijven houden door middel van een lokale communicatiecampagne; Aandacht voor verspreid winkelen in de aanloop naar de feestdagen op de website en sociale kanalen van de gemeente; Een pluim uitreiken aan Alliance voor het nemen van verantwoordelijkheid in de naleving van de maatregelen op het sportpark; Afstand houden met bezoek in huiselijke sfeer onder de aandacht brengen door de GGD campagne ‘ik hou (afstand) van jou’ in Heemstede te delen.

Chatten met de gemeente: de burgemeester heeft een serie live chats gehouden met inwoners uit Heemstede, waaronder jongeren. Lokale krant: in De Heemsteder hebben interviews gestaan met de gemeente. Ook is de lokale krant ingezet voor diverse acties in samenwerking met het maatschappelijk middenveld, bijvoorbeeld voor het samenbrengen van (hulp)vraag en aanbod door middel van een ganzenbordspel, het uitknippen van een kaart om naar iemand op te sturen en het delen van verhalen en initiatieven van Heemsteedse inwoners en organisaties. Communicatiecampagne ‘Klein geluk’: de lokale campagne ‘Klein Geluk’ is op 22 december 2020 gelanceerd en liep door tot de eerste week van februari 2021. Het doel van de campagne was bewustwording te creëren over wat er nog wél kan in deze crisistijd en wat klein geluk betekent voor Heemstedenaren. Inwoners kregen de mogelijkheid zelf een verhaal aan te dragen, een quote op een poster te plaatsen en een initiatief te starten met behulp van het initiatievenbudget. Vanaf half januari zijn een aantal van de quotes van inwoners op straat gespoten. Heemstede is met de campagne ‘Klein Geluk’ tot inspirerend voorbeeld benoemd door het Nationaal Kernteam Crisiscommunicatie Covid-19.

Landelijke quarantainegids: aansluitend op de verspreiding van deze landelijke quarantainegids in Heemstede, heeft de gemeente samen met WIJ Heemstede een laagdrempelige route richting hulp ingezet. Het doel van de gids en de route is de drempel om in quarantaine te gaan te verlagen en te voorkomen dat inwoners hierdoor in de problemen komen, of waar mogelijk te ondersteunen bij problemen die ze niet direct zelf kunnen oplossen. Communicatie GGD: daar waar meerwaarde in werd gezien, is gebruik gemaakt van de communicatiemiddelen en -campagnes die de GGD ter beschikking stelde. Zoals de campagne ‘ik hou (afstand) van jou’, maar ook brieven en routekaarten met adviezen aan scholen, sportverenigingen; ook ten behoeve van ouders. Participatie Waar wij gewend waren de participatie vooral met fysieke bijeenkomsten vorm te geven, is dat door Corona niet meer mogelijk geweest. Geplande bijeenkomsten zijn uitgesteld of, indien mogelijk, op een andere wijze digitaal vormgegeven. Ook

Pagina 39 van 58

is in de eerste maanden van de coronacrisis minder promotie gegeven aan het Stimuleringsbudget omdat deze gericht is op het ‘samen doen’. Later in het jaar is hier wel weer aandacht aan gegeven via de campagne ‘Klein Geluk’. Daarnaast is er vaker specifieke aandacht geweest voor activiteiten en participatie met jongeren in het kader van ‘Jeugd aan Zet’. 7.2. Uitkomsten corona onderzoeken Hieronder de belangrijkste uitkomsten uit het ‘Verdiepend onderzoek impact coronacrisis in Heemstede’ (kwalitatief onderzoek) en de ‘Regionale corona impact monitor’ (kwantitatief onderzoek) op de thema’s: communicatie en participatie. De regionale corona impact monitor (kwantitatief) blijft achterwege omdat de onderwerpen communicatie en participatie niet terugkomen in deze monitor. Verdiepend onderzoek impact coronacrisis in Heemstede (kwalitatief) Communicatie De inwoners van Heemstede waarderen de communicatie van de gemeente over het coronavirus gemiddeld met het rapportcijfer 6,8. Inwoners geven aan behoefte te hebben aan informatie over de situatie in Heemstede, de lokale maatregelen en cijfers. Met name inwoners onder de 35 jaar zeggen nog nooit een bericht te hebben gelezen. Het grootste deel van de oudere inwoners van Heemstede geeft aan gemeentelijke berichten uit De Heemsteder te halen. Ook ondernemers hebben behoefte aan communicatie over ondersteuning.

In geval van een crisis wil het merendeel van de inwoners hierover informatie ontvangen via de lokale krant De Heemsteder (59%), onder 65-plussers is dit 75 procent en onder inwoners jonger dan 35 jaar 34 procent. Bijna de helft van de inwoners geeft de voorkeur aan informatie via de website van de gemeente Heemstede (47%) en drie op de tien zien graag berichten over de crisis op de sociale mediakanalen van de gemeente (31%). Inwoners jonger dan 65 jaar geven vaker de voorkeur aan sociale media (43%) dan oudere inwoners (10%). Participatie en digitalisering Het merendeel van de inwoners zien een aantal kansen op het gebied van participatie en digitalisering. Zo wordt het thuiswerken genoemd als een kans waarvan geprofiteerd kan worden. Ook voor digitalisering (meer in contact via digitale middelen, digitale processen) zien inwoners kansen voor de toekomst. 7.3. Aanpak komende periode Vooruitblik communicatie De verwachting is dat in de eerste helft van 2021 actieve communicatie rond het coronavirus nodig blijft. De gemeente blijft inwoners en ondernemers informeren over de stand van zaken op het gebied van maatregelen, het vaccinatieprogramma en mogelijke ondersteuning vanuit de gemeente en samenwerkende partijen. Net als afgelopen jaar, komt in 2021 de nadruk te liggen op positieve communicatie, op

Pagina 40 van 58

het laten zien wat er in deze tijd nog wél kan en welke initiatieven er zijn. Aan de hand van een tijdlijn worden de belangrijke communicatiemomenten in de eerste twee kwartalen van 2021 zoveel mogelijk vooruit gepland. Op deze tijdlijn worden zowel landelijke als lokale maatregelen en activiteiten meegenomen, maar ook de lokale prioriteiten gerelateerd aan corona, zoals op het gebied van eenzaamheid, beweging, jeugd, gezondheid en ondernemers. Op basis hiervan plannen we de kanalen en middelen die ingezet gaan worden om inwoners te infomeren, om ze te verwijzen naar hulp en ondersteuning, tot actie aan te zetten of positieve verhalen te laten vertellen. Vooruitblik participatie en digitalisering De coronacrisis heeft zowel het belang van digitale participatiemiddelen als het belang van jongerenparticipatie nog eens extra benadrukt. Beide onderwerpen stonden al in de planning, maar de noodzaak is groter geworden. Deze onderwerpen moeten niet meer gezien worden als iets extra’s, maar als onderdeel van de basis van participatie. Binnen de gemeente wordt digitalisering meegenomen in het participatiebeleid. Ook wordt er in 2021 een project rondom jongerenparticipatie opgestart. Dit project is benoemd in hoofdstuk 3. 7.4. Toekomstperspectief Een thema waarvan gedacht wordt dat dit blijvend een rol gaat spelen is digitalisering.

Digitaal vergadering, digitale dienstverlening en digitale participatie hebben een grote vlucht genomen sinds de coronacrisis. We zien drie verschillende velden waarop digitalisering gewenst is: Dienstverlening aan inwoners: steeds meer producten en activiteiten worden digitaal aangeboden, zodat inwoners gemakkelijk vanuit huis producten en diensten kunnen afnemen. Participatie: de coronacrisis heeft zowel het belang van digitale participatiemiddelen als het belang van jongerenparticipatie nog eens extra benadrukt. Beide onderwerpen stonden al in de planning, maar de noodzaak is groter geworden. Deze onderwerpen moeten niet meer gezien worden als iets extra’s, maar als onderdeel van de basis van participatie. In Heemstede zijn wij gewend samen met inwoners beleid en/of projecten vorm te geven. Daarvoor ontwikkelen we passende digitale mogelijkheden. Een belangrijk voordeel van digitale participatie is het verlagen van de toegangsdrempel waardoor bijeenkomsten voor meer inwoners toegankelijk zijn. (Regionale) overleggen: vinden nu digitaal plaats. Ook medewerkers van de gemeente werken voornamelijk thuis. De prognose is dat ook na corona dit gedeeltelijk zo zal blijven. Vanaf 1 april 2021 start de uitrol van een ander digitaal programma met meer samenwerkingsmogelijkheden.

Pagina 41 van 58

Hoofdstuk 8 Burgemeester, college en gemeenteraad De burgemeester, het college en de gemeenteraad spelen elk een eigen rol in de aanpak van de coronacrisis. In dit hoofdstuk worden deze drie verschillende organen en de onderlinge relatie tot elkaar verder toegelicht. 8.1. Crisisorganisatie Crisisorganisatie regionaal Opschaling is cruciaal bij een ramp of crisis. De zogeheten GRIP-structuur speelde daarbij een belangrijke rol. Sinds het begin van de coronacrisis is er opgeschaald naar GRIP-4. Dit niveau gaat bij een ramp of crisis over de gemeentegrenzen heen (of als de betreffende gemeente de situatie niet alleen aankan). In zo’n situatie, zo is in de wet bepaald, krijgt de voorzitter van de veiligheidsregio de leiding en wordt er een regionaal beleidsteam (RBT) gevormd. In deze crisis is bepaald dat het RBT bestaat uit de burgmeesters van alle gemeenten in de regio, waaronder de burgemeester van Heemstede. Het veiligheidsberaad, bestaande uit de voorzitters van de 25 veiligheidsregio’s in Nederland fungeerde als het scharnierpunt tussen de rijkscrisisstructuur enerzijds en de veiligheidsregio’s en gemeenten aan de andere kant. Door op te schalen naar GRIP 4 was een aantal bevoegdheden in de crisisbeheersing overgedragen aan de voorzitters van de veiligheidsregio’s. Zij hadden toen het bevoegd gezag en daardoor meer beslissingsbevoegdheden dan normaal.

In het begin van de coronacrisis werd er gewerkt met noodverordeningen. Een landelijk model diende als basis waarop veiligheidsregio’s deze zelf konden vaststellen, publiceren en vervolgens handhaven. Bij elke wijziging van de maatregelen werd de noodverordening aangepast. Crisisorganisatie lokaal Sinds het begin van de coronacrisis is een bestuurlijke team (BT) en een projectteam (PT) opgericht om alle zaken rondom externe ontwikkelingen in het kader van het Corona virus op te vangen in de ambtelijke organisatie en bestuurlijk af te stemmen. Het BT kwam in het begin eens per week bij elkaar. Later is dit terug geschaald naar eens per twee weken. Het BT bestaat uit de burgmeester, de wethouder Samenleving, de gemeentesecretaris, de projectleider, de projectsecretaris en de projectmedewerker corona. Vanaf 23 maart 2021 wordt deze overlegstructuur opgeheven en wordt de corona aanpak een geïntegreerd onderdeel van de collegevergadering, waarbij ook de overige collegeleden zijn aangesloten. Ook in deze nieuwe overlegstructuur zal eens in de twee weken overleg plaatsvinden op bestuurlijk niveau. Het projectteam is ingericht om alle zaken rondom externe ontwikkelingen in het kader van het coronavirus op te vangen in de ambtelijke organisatie en deze bestuurlijk af te stemmen.

Pagina 42 van 58

8.2. Tijdelijke wet maatregelen COVD-19 Per 1 december is de Tijdelijke wet maatregelen Covid-19 (Twm) officieel in werking getreden. Dit betekent dat er nieuwe afspraken zijn gemaakt tussen de burgemeester, het college en de raad over de toepassing van de wet in Heemstede. De Twm herstelt de positie van het lokale bestuur bij de aanpak van de coronacrisis waarmee de democratische legitimiteit wordt vergroot. Daarnaast is de wettelijke basis van de crisisaanpak versterkt doordat deze niet langer gebaseerd is op noodverordeningen maar op ministeriële regelingen. In de situatie van voor de Twm was de voorzitter van de veiligheidsregio verantwoordelijk voor het opstellen van een noodverordening op aanwijzing van de minister. In deze crisisstructuur gingen de lokale bevoegdheden van de burgemeester over naar de voorzitter van de veiligheidsregio. Deze situatie is echter niet geschikt voor een langdurige crisis, vanwege de inbreuk op de democratische legitimatie. Met name het college en de raad hadden in deze structuur geen formele rol en de rol van de burgemeester was beperkt aangezien veel formele bevoegdheden bij de voorzitter van de veiligheidsregio waren belegd. 8.3. Verschillende rollen binnen de Twm Het uitgangspunt van de Twm is dat maatregelen ter bestrijding van het coronavirus bij ministeriële regeling worden vastgesteld.

In beginsel bepaalt de ministeriële regeling welke maatregelen landelijk, regionaal of lokaal gelden. De verantwoordelijkheid voor de handhaving van de maatregelen is lokaal belegd. Daar waar de bestrijding lokaal kan, wordt met het wetsvoorstel ruimte gemaakt voor lokale afwegingen. Hieronder volgt een overzicht van de verschillende rollen binnen de Twm en een korte toelichting hierop. Burgemeester De burgemeester heeft de mogelijkheid gekregen tot: a) Ontheffen. Ontheffingsmogelijkheid bestaat er bijvoorbeeld voor de regels over groepsvorming, de openstelling van publieke plaatsen en evenementen. b) Handhaven door middel van aanwijzingen, bevelen, een last onder bestuursdwang of dwangsom. c) Het bepalen van plaatsen waar maatregelen gelden. Daarmee worden de meeste artikelen (artikel 39, eerste lid, Wvr) weer uitgeoefend door de burgemeester in plaats van de voorzitter van de veiligheidsregio. Het gaat om toepassing van bevoegdheden uit de Wet op de Veiligheidsregio’s, de Gemeentewet, Wet openbare manifestaties en het gezag over de politie op grond van de Politiewet 2012. Voorzitter Veiligheidsregio

Pagina 43 van 58

De voorzitter is alleen bevoegd om Twm-bevoegdheden uit te oefenen als de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport daartoe heeft besloten. Het gaat dan om situaties waarbij de dreiging groter is dan het lokale niveau. De voorzitter behoudt zijn coördinerende rol. Gegevens en inlichtingen over de lokale omstandigheden worden met tussenkomst van de voorzitters van de veiligheidsregio’s aan de minister van VWS verstrekt. Tot slot behoudt de voorzitter enkele specifieke bevoegdheden in het kader van de Wet Publieke gezondheid zoals het in isolatie of quarantaine plaatsen van personen en maatregelen die gericht zijn op gebouwen, goederen en vervoersmiddelen (bijvoorbeeld het controleren op besmettingen en sluiten van gebouwen). College De bevoegdheden van de raad en college – buiten de crisisstructuur – is niet gewijzigd. De crisis heeft impact gehad op vele andere facetten van de samenleving, zoals de economie en het maatschappelijk middenveld. Gewenste steunmaatregelen, maatregelen in openbare ruimte, maatregelen naar aanleiding van de impactanalyse of anderszins buiten de werking van de TWM, maar ook ambities naar de toekomst volgen de reguliere bevoegdheidsverdeling uit de gemeentewet.

De samenwerking tussen de gemeentelijke bestuursorganen is erop gericht om besluitvorming via de reguliere besluitvormingsprocedures te laten verlopen waarbij het college besluiten neemt over het dempen van de impact van de coronamaatregelen. Waar dat niet mogelijk is, vindt regionale afstemming plaats. Indien daarvoor beleid en/of budget nodig is, zal het college voorstellen doen aan de raad. Gemeenteraad Voor de gemeenteraad zijn de volgende facetten te identificeren binnen de Twm: 1. Informatieverstrekking aan de raad De raad wordt tweewekelijks geïnformeerd via het al bestaande corona collegebericht. In dit collegebericht wordt u geïnformeerd over de huidige stand van zaken binnen de gemeente, wat er speelt en hoe de gemeente ervoor staat. Aan het collegebericht worden ook de genomen besluiten ten aanzien van de uitvoering van het coronabeleid toegevoegd. 2. Consulteren en adviseren lokaal Op verzoek van de burgemeester en/of het college kan er tijdens het punt stand van zaken corona bij de commissie samenleving advies worden gevraagd aan de gemeenteraad. Uiteraard kan de gemeenteraad ook op eigen initiatief signalen delen en/of advies meegeven aan de burgemeester en/of het college over bepaalde zaken die zij signaleren in de samenleving. 3.

Spoedeisende raadsbesluiten Het is mogelijk dat er op bepaalde momenten spoedeisende raadsbesluiten moeten worden genomen in het kader van de bestrijding

Pagina 44 van 58

van het coronavirus. Het voorstel is om in dat geval verkorte termijnen te hanteren voor het agenderen van desbetreffende besluiten. In het presidium kunnen nadere afspraken worden gemaakt over de termijnen en routing van de stukken. 4. Controleren De voorzitter van de veiligheidsregio, de burgemeester en het college leggen op verzoek van de raad – en tijdens en na de coronacrisis verantwoording af aan de raad over het gevoerde beleid, ieder ten aanzien van de eigen rol. Dit wordt grotendeels gedaan via het tweewekelijkse collegebericht en ook het punt stand van zaken tijdens de commissie samenleving kan gebruikt worden om aanvullende vragen te stellen aan de burgemeester en/of de rest van het college.

Pagina 45 van 58

Hoofdstuk 9 Impact ambtelijke organisatie 9.1. Inleiding Vanaf het begin van de coronacrisis, heeft de gemeente Heemstede de schouders eronder gezet om alles zo goed mogelijk in banen te leiden. Naast de uitvoering van alle maatregelen en inzet rondom de crisis, is het ook gelukt om projecten en programma’s door te laten lopen en nieuwe zaken op te pakken. Uiteraard heeft de crisis ook impact op de ambtelijke organisatie. In dit hoofdstuk wordt teruggeblikt op het afgelopen jaar en wordt ingegaan op de gevolgen van de crisis op de ambtelijke organisaties, zowel negatief en positief. Het onvoorspelbare verloop van de coronacrisis vraagt continu om improviseren en doet een beroep op onze wendbaarheid en flexibiliteit. Dit heeft er ook voor gezorgd dat het afgelopen jaar een aantal van de geplande projecten is verschoven in de lange termijn planning. We moeten er rekening mee houden dat dit ook in 2021 het geval zal zijn. Primair wordt ingezet op de crisis en het door laten lopen van de brede dienstverlening. Vervolgens pakken we programma’s en projecten op en nieuwe zaken wanneer nodig. 9.2.

Wat is er gedaan binnen de ambtelijke organisatie Projectorganisatie In maart is besloten om een crisis projectteam in te richten voor in eerste instantie een halfjaar om alle zaken rondom externe ontwikkelingen in het kader van het coronavirus op te vangen in de ambtelijke organisatie en bestuurlijk af te stemmen. De projectgroep bestond in eerste instantie uit een projectleider uit het MT, de gemeentesecretaris, Openbare Orde en Veiligheid, Samenleving, communicatie en een projectsecretaris. Daarnaast is er een bestuurlijk team opgericht met de burgemeester en een wethouder Samenleving. Op deze manier kon snel worden geschakeld en ontwikkelingen bij elkaar konden worden gebracht. In eerste instantie liep de opdracht voor het projectteam tot 30 september 2020. Tegen die tijd bleek echter dat de coronacrisis nog niet voorbij was dus het projectteam en het bestuurlijk team zijn na 30 september verlengd. Het projectteam is daarna verbreed met economie, handhaving en financiën. In november is er nog een extra projectmedewerker corona toegevoegd wegens de grote opgave en is de projectleider gewisseld. Het idee om één projectleider aan te stellen voor de duur van de coronacrisis was handig maar gezien de crisis veel langer duurt dan gedacht is dit een te zware belasting naast het dagelijkse werk voor één persoon.

Afgesproken is nu dat de MT-leden elkaar om de zoveel tijd afwisselen om de extra taak gelijkmatig te verdelen.

Pagina 46 van 58

De gemeente als werkgever Maart tot en met augustus 2020 Coronacrisis had grote impact op organisatie Vanaf maart 2020, toen velen plotsklaps van de ene op de andere dag vanuit huis moesten werken, kwam de focus volledig te liggen op het faciliteren van thuiswerken/werken op afstand. Indrukwekkend snel zijn we allemaal digitaal gaan werken. En op meer fronten viel de wendbaarheid van de organisatie en de medewerkers op. Zo toonden medewerkers uit vele verschillende delen van de organisatie zich flexibel door zich in te zetten voor ander werk dan ‘normaal’. Bijvoorbeeld bij het tijdelijke nieuwe ondernemersloket, bij het online communicatieteam en bij de kinderboerderij. Ook is er langdurig in weekenden en avonden gewerkt als de Rijksoverheid nieuwe maatregelen aankondigde. In de eerste periode is dit zo veel mogelijk opgevangen door eigen personeel. In de loop van de eerste golf is het reguliere werk (voor projecten en beleid) weer meer op gang gekomen. Er is in die eerste periode veel tijd gestoken in de communicatie naar medewerkers waarin zij op de hoogte werden gehouden van alle zaken die speelden binnen de gemeente en wat dit voor de organisatie betekende. In mei is er onder medewerkers een enquête gehouden gericht op de situatie rondom corona. Hieruit bleek dat de communicatie vanuit de organisatie zeer gewaardeerd werd.

Uit de enquête bleek verder dat medewerkers verwachten dat thuiswerken in bepaalde mate een structureel onderdeel blijft van het gemeentelijk werkconcept. Naar aanleiding van de enquête hebben we ook een thuiswerkbeleid opgesteld en met instemming van de Ondernemingsraad in juli ingevoerd. Hierin is onder andere aandacht voor een Arbo-verantwoorde inrichting van de thuiswerkplek, privacy- en informatiebeveiligingsaspecten. Daarnaast is er aandacht besteed aan een juiste balans werk-privé en het (grote) gemis aan livecontact met collega’s. Hieruit volgde een routekaart die ruimte geeft om soms op kantoor te werken of als team elkaar te ontmoeten. In de zomer konden medewerkers zeker een dagdeel per week op kantoor werken. Sociaal contact met medewerkers werd op deze manier weer mogelijk gemaakt. In de raadzaal van Heemstede was het bijvoorbeeld mogelijk om op anderhalve meter in grotere groepen met elkaar te overleggen. September tot en met december 2020 In september werd de coronacrisis weer ernstiger en is er weer afgeschaald. Vanaf dat moment heeft de gemeente veel ingezet op het vitaliteitsprogramma om medewerkers te faciliteren in het thuiswerken en het samenwerking op afstand. Er zijn online workshops georganiseerd o.a.

voor leidinggevenden over sturen op afstand, workshops gericht op het ondersteunen van thuiswerken en op het bewaken van de grens tussen het werk- en privéleven. Medewerkers zijn gestimuleerd om genoeg pauze te nemen en te wandelen. Er is daarnaast extra geïnvesteerd in de ontwikkeling van recent ingestroomde medewerkers en de reguliere opleidingsinspanningen zijn zoveel mogelijk doorgelopen op individueel, organisatie- en teamniveau. In het voorjaar en de zomer van 2020 is zoveel mogelijk extra werk opgevangen door het eigen personeel, maar de rek is er op enig moment uit. Daarom is in het tweede deel van het jaar ook meer ingehuurd. In december is de organisatie in principe weer ‘helemaal op slot’ gegaan. Na een

Pagina 47 van 58

aantal keer uitstellen is in januari ook het Medewerkers Tevredenheidsonderzoek afgenomen. Daarin is naar voren gekomen dat de tevredenheid ‘boven gemiddeld’ is. Het belangrijkste aandachtspunt dat naar voren komt is de werkdruk binnen de organisatie.

Pagina 48 van 58

Hoofdstuk 10 Successen en leerpunten van onze aanpak De coronacrisis is een nieuwe situatie waar de maatschappij nog geen ervaring mee had. De gemeente heeft naar haar beste kunnen gehandeld waarbij een groot gedeelte goed is verlopen, maar waar ook leerpunten uit te halen zijn. Onderstaande leerpunten en successen gaan in algemene zin over het handelen van de gemeente in de coronacrisis. 10.1. Leerpunten en successen Leerpunten  De communicatie met en vanuit de GGD verliep stroef. Er is gebruik gemaakt van een aantal communicatiemiddelen, maar van veel ook niet. Regionaal is meegegeven dat de gemeenten graag meer betrokken worden bij de communicatie en de plannen van de GGD, dit verloopt nog steeds stroef, ondanks het opdrachtgeverschap van de gemeenten.  In het begin van de crisis gingen alle voorzieningen op slot. Achteraf blijkt dat dichtgaan van hele omgeving niet nodig was, gelukkig is er inmiddels op afstand met een maximale groepsgrootte weer veel mogelijk voor kwetsbare groepen. Er heerste in die beginperiode veel angst, wat ook bleek uit onze contacten met zorg- en welzijnsorganisaties en de bibliotheek, ook onder het personeel. We blijven samen met deze partijen vooral inzetten op wat wel kan en alternatieven vormgeven met elkaar.  Het bleek moeilijk om jongeren te bereiken.

De wintereditie van Jeugd aan Zet verloopt grotendeels in samenwerking met jongerenorganisatie Epic Youth wat zorgt voor een groter bereik. Heemstede gaat het komende jaar bouwen aan een duurzaam netwerk omtrent jongeren en participatie, bijvoorbeeld op thema’s zoals verkiezingen en duurzaamheid.  Er is en blijft overlast van vuil in de wegbrengparkjes in de wijken. Ondanks dat de druk bij de milieustraat inmiddels is afgenomen, is de overlast gebleven.  Ondanks de diverse communicatie campagnes, landelijk, regionaal en lokaal blijven inwoners de randen opzoeken van wat er volgens de maatregelen wel en niet mag. Het blijft lastig om hierop in te spelen. Successen  Op regionaal gebied hebben de gemeenten elkaar snel opgezocht en is er ingezet op regionale betrokkenheid van gemeenten. Dit zorgt tot op de dag van vandaag voor het snel kunnen schakelen op regionaal niveau, het uitwisselen van kennis en het gezamenlijk uitvoeren van werk & onderzoek zoals de regionale corona impact monitor.  Door inzet van eigen personeel op andere taken kon de gemeente Heemstede snel en slagvaardig inspelen op de coronacrisis. Vanaf de eerste week van de crisis stond er een bestuurlijk team en projectteam klaar. Daarnaast hebben alle medewerkers snel geschakeld en daar geholpen waar extra inzet nodig was.

Pagina 49 van 58







 





Het werkproces rondom de Tozo is met grote slagvaardigheid van de grond gekomen in combinatie met de inrichting van het ondernemersloket, zodat al snel de eerste voorschotbetalingen gedaan konden worden en inwoners direct te woord. Er is goed contact met winkeliers, ondernemers en het maatschappelijk middenveld zoals welzijnsorganisaties, de zorg, sportverenigingen en cultuurorganisaties. In samenspraak met hen is steeds gekeken wat er wel en niet kan. De banden zijn verstevigd en ze weten ons nog steeds goed te vinden. Aan de voorkant is veel geïnvesteerd in de contacten met het onderwijs en de kinderopvang over de noodopvang. Dit heeft ervoor gezorgd dat de nieuwe opstart hiervan in december geheel zelfstandig is verlopen. Heemstede heeft een groot sociaal netwerk waaruit blijkt dat er meer aanbod van hulp is dan vraag naar hulp rondom corona. Er was niet voorzien dat inwoners zoveel naar de milieustraat Heemstede zouden gaan tijdens de eerste periode van de lockdown. Al snel zijn er verkeersregelaars ingezet om de wachtenden in de goede banen te leiden. Plein 1 is steeds uitgegaan van wat wel kan. Al snel kon de dagbesteding weer starten (met minder deelnemers), is er een tent geplaatst op het buitenterrein zodat bepaalde activiteiten voor kwetsbaren doorgang konden vinden.

Gebruikers hebben zich flexibel en wendbaar opgesteld, maar liepen soms ook aan tegen het de angst bij het eigen personeel. In de eerste periode van de crisis waren er nog geen heldere afspraken met de GGD en de verpleeg- en verzorgingshuizen (VVT) over communicatie rondom de brandhaarden van corona in deze huizen. De burgemeester heeft in nauw overleg met lokatie Kennemerduin gezorgd voor transparante communicatie over deze brandhaard van corona in de beginperiode van de crisis.

10.2. Kansen en knelpunten voor de organisatie De eerste periode van de coronacrisis (tot en met de zomer 2020) zijn de extra taken grotendeels opgepakt door het eigen personeel van de gemeente, door een andere taakverdeling en prioritering. De crisis had echter ook veel invloed op het personeel. Het thuisonderwijs hakt erin, medewerkers moeten wennen aan het digitaal thuiswerken en zijn soms mantelzorger. Op een gegeven moment is er gekozen om extra personeel in te huren. Dit zorgde weer voor nieuwe energie en een betere verdeling van de lasten. Dit geldt o.a. voor handhaving, communicatie, sociale zaken, OOV, economie. In mei is er onder medewerkers een enquête gehouden gericht op de situatie rondom corona. Hieruit bleek dat de communicatie vanuit de organisatie zeer gewaardeerd werd. In het begin van de coronacrisis is o.a. dagelijks een nieuwsbericht naar alle medewerkers gegaan, later wekelijks of twee wekelijks. En digitale koffiemomenten met medewerkers.

Pagina 50 van 58

Het doel achter de enquête was om een beeld te krijgen van hoe de situatie beleef werd en welke positieve zaken de gemeente vast kon houden na de coronacrisis. Zo blijkt uit de enquête dat met name het thuiswerken een vast onderdeel van het werk moet worden. Op basis hiervan is de gemeente aan de slag gegaan met het thuiswerkbeleid dat op 1 juli opnieuw is vastgesteld. Er is bijvoorbeeld budget beschikbaar gesteld om thuis een goede werkplek in te richten. Negatieve gevolgen die medewerkers ondervinden tijdens de coronacrisis is het missen van sociaal contact met collega’s, een moeilijkere scheiding tussen het werk- en het privéleven en een hogere werkdruk. Ook de extra piketdiensten die de medewerkers tijdens de weekenden en feestdagen hebben gedraaid ten behoeve van de coronacrisis waren af en toe een zwaardere belasting. De gemeente heeft zich ingezet voor mensen en jongeren die in de huidige coronacrisis moeilijk aan een stage komen. Zij hebben opgeroepen aan de rest van de organisatie om hierin een maatschappelijk voorbeeld te zijn voor de omgeving en inmiddels zijn er veel nieuwe stagiaires in dienst gekomen sinds de start van de crisis. Uiteraard is het mooi meegenomen als jongeren hierdoor gemotiveerd worden om in hun latere carrière aan de slag te gaan bij de overheid. 10.3. Conclusie De gemeente heeft er alles aan gedaan om alles zo goed mogelijk in banen te leiden.

De crisisaanpak en het door laten lopen van de gemeentelijke dienstverlening heeft hoofdprioriteit maar daarnaast is het goed gelukt om projecten en programma’s door te laten lopen. De organisatie is wendbaar en flexibel gebleken. Medewerkers sprongen intern bij op zaken waar grote druk op stond zoals bij het ondernemersloket. Inmiddels is duidelijk geworden dat de coronacrisis geen tijdelijk project is, maar dat de komende jaren structureel ingezet moet worden op de gevolgen van deze crisis voor de maatschappij. We zien dat de werkdruk is verhoogd en dat we prioriteiten moeten stellen in de lopende programma’s en projecten, het opstellen of bijsturen van beleid en bij het oppakken van nieuwe dossiers of onderwerpen die spelen. We staan dan ook steeds vaker stil bij de planning en fasering in de tijd, vooral daar waar extra capaciteit of extra middelen niet voorradig zijn. Dat betekent dat er keuzes gemaakt moeten worden nu en in de toekomst over wat we als organisatie wel en niet aankunnen. Een eerste aanpassing in planning en fasering vindt komende periode plaats op de lange termijn planning.

Pagina 51 van 58

Hoofdstuk 11: voortgangsrapportage financiën rondom reserve coronacrisis 11.1. Inleiding Omdat de uitbraak van het coronavirus naast maatschappelijke gevolgen ook financiële consequenties heeft voor de gemeente Heemstede, heeft de Rijksoverheid verschillende keren extra middelen beschikbaar gesteld voor het opvangen van kosten en gederfde inkomsten van de coronacrisis. In deze notitie wordt een update gegeven over de financiële stand van zaken rondom de coronagelden. De gemeente Heemstede heeft inmiddels twee compensatiepakketten ontvangen, via de meicirculaire en de septembercirculaire. Het derde steunpakket is aangekondigd via de decembercirculaire. Steunpakketten Rijksoverheid

2020 Toegekend

2021 Verwacht

1ste steunpakket en 2de steunpakket

€ 656.000

€ 115.537

3de steunpakket

€ 66.583

€ 95.463

Totaal

€ 722.583

€ 211.000

Het betreft hier gelden welke via het gemeentefonds ontvangen zijn/ worden en niet via een specifieke uitkering, zoals bij de Tozo. Met andere woorden de gemeente mag ten aanzien van de steunpakketten zelf het bestedingsdoel bepalen, dit in tegenstelling tot een specifieke uitkering. De Rijksoverheid maakt wel een toedeling van waar de kosten aan besteed kúnnen worden als richtlijn maar gemeenten zijn dus niet verplicht om deze verdeling aan te houden. In deze notitie gaan we in op de gelden uit de steunpakketten en niet in op de gelden die via een specifieke uitkering zijn ontvangen. In deze notitie wordt voor 2020 aangegeven welke kosten zijn gemaakt in het kader van Corona en wat de verwachtingen zijn voor 2021. 11.2. Stand van zaken 2020 Pgr

Compensatiepaketten Rijk coronacrisis

0 0 0 1 4 4 5 5 5/6 6 6 6

Toeristen- en parkeerbelasting Verkiezingen Precariobelasting en markt- en evenementenleges Toezicht en handhaving Noodopvang kinderen Voorschoolse voorziening peuters Lokale en regionale culturele infrastructuur Buurt- en dorpshuizen Vrijwilligersorganisaties Jeugd Compensatie WSW Jeugdzorg Inhaalzorg en meerkosten Wmo 2015

Ontvangen bedragen

NJN 2020 Toegekende budgetten

101.000 101.000 49.300 28.400 28.000 73.600 65.600 44.500 10.100 9.000 147.800 20.200 15.000 12.700 9.200 119.400 119.400 32.500 Pagina 52 van 58 16.500 656.000 347.200

Toevoeging aan reserve coronacrisis 0 49.300 400 8.000 44.500 1.100 147.800 5.200 3.500 0 32.500 16.500 308.800

Inkomsten 2020 Het eerste en het tweede compensatiepakket, toegekend in 2020, waren samen goed voor € 656.000. Van dit bedrag is, bij de najaarsnota 2020, uiteindelijk € 347.200 gebruikt als dekking voor de gemaakte Coronakosten en is het restant ad 308.800 euro in de bestemmingsreserve coronacrisis gestort. Bij het derde steunpakket is bekend gemaakt dat er nog € 66.583 beschikbaar wordt gesteld vanuit de Rijksoverheid voor 2020. Het is ons voorstel dit ontvangen bedrag voor 2020 via resultaatbestemming toe te voegen aan de reserve coronacrisis. Uitgaven 2020 Vrijval toegekende budgetten bij NJN 2020 De toegekende budgetten in de 4e kolom van de tabel hierboven zijn niet zijn geheel uitgegeven, er resteert een bedrag van € 136.055. Met name vanwege de parkeerbelasting (kosten € 48.344 in plaats van € 101.000), alsmede toezicht en handhaving (kosten € 30.533 in plaats van € 73.600) en er zijn geen extra kosten of gederfde inkomsten op Plein 1 of in een van de andere welzijnsaccommodaties opgetreden (€ 15.000). Het voorstel is om deze vrijval toe te voegen aan de reserve coronacrisis via resultaatbestemming bij de vaststelling van de jaarrekening 2020.