Actiepunt 23-02 Overzicht visies en nota’s Omgevingswet.pdf
Tekst van het document
Overzicht relevante beleidsstukken voor het opstellen van de Omgevingsvisie Datum: 13 april 2023 •
Beleidsinventarisatie Heemstede A tot Z (zie bijlage) Tijdens de eerste fase in het proces voor de Omgevingsvisie is een inventarisatie gemaakt van alle relevante beleidsthema’s en bijbehorende stukken die relevant zijn voor het opstellen van de Omgevingsvisie. Deze inventarisatie is in juli 2019 vastgesteld door de gemeenteraad.
•
In de tussenliggende periode zijn meerdere relevante beleidsstukken in voorbereiding of opgeleverd. Hieronder worden de belangrijkste besproken: -
Woonvisie (vast stellen in 2023) Integraal Huisvestingsplan Cultuurnota 2022-2024 Regionale Bereikbaarheidsvisie Wegcategoriseringsplan Parkeervisie (nog vast te stellen in 2023) Nota ecologie Heemstede 2021 Groenbeleidsplan (vast te stellen in 2023) Transitievisie Warmte Nota Duurzaam Heemstede 2020-2024 + Uitvoeringsprogramma Nota Duurzaam Heemstede en monitoringsysteem Evenementenbeleid Verblijfsaccommodatiebeleid Economisch Actieprogramma 2022-2026 Programma Water 2022-2026 Regionale nota gezondheidsbeleid Samen Gezond in Kennemerland 2021
Bovenstaande lijst is geen uitputtende weergave.
De gemeente Heemstede van A tot Z
Beleidsanalyse Omgevingsvisie fase 1
VOLGE NDE
VOORWOORD
Voor u ligt de eerste stap naar een Omgevingsvisie voor Heemstede. Dit document is vooral een inventarisatie van het al aanwezige materiaal dat moet worden betrokken bij de eigenlijke opstelling van de Omgevingsvisie. De Omgevingsvisie start namelijk niet op nul. Het is belangrijk helder te hebben wie we nu zijn als gemeente, waar we al op inzetten met ons beleid, en welke uitdagingen we op ons af zien komen.
straatinterviews gevraagd naar wat inwoners belangrijke waarden vinden in hun omgeving. In de volgende fase gebruiken we deze input om meer te zeggen over de gewenste identiteit en te beschermen waarden van onze gemeente. Bij het maken van de Omgevingsvisie en de samenstelling van de beleidsanalyse is een groot deel van de beleidsmedewerkers binnen de gemeente betrokken. We kunnen het echter niet alleen. Dankzij de inzet van de Omgevingsdienst IJmond, de VRK, de GGDKennemerland, het Hoogheemraadschap Rijnland,
In dit document worden nog geen (beleids)keuzes
Mooi Noord Holland, de provincie en niet in de laatste
gemaakt, ambities vastgesteld of nieuw beleid
plaats onze inwoners kan de omgevingsvisie naar een
ontwikkeld, het is vooral een technische exercitie.
hoger niveau worden gebracht.
De beleidsanalyse vormt de opmaat naar de volgende fase, waarin een integrale visie-op-
Dit rapport bevat de bouwstenen voor de volgende
hoofdlijnen wordt opgesteld.
stap, waarin we samen met experts van binnen en buiten, zowel inwoners als organisaties, gaan
In de beleidsanalyse hebben we een inventarisatie
verkennen hoe we de opgaven kunnen inpassen
gemaakt van bestaand beleid voor de beleidsterreinen;
met respect voor onze kernwaarden. De dilemma’s en
Stedenbouw en ruimtelijke kwaliteit, Energie, klimaat en
de daarbij te maken keuzes worden in de tweede fase
milieu, Mobiliteit, Landschap, Welzijn en maatschappe-
inzichtelijk gemaakt. Deze uitdagende fase in het traject
lijke voorzieningen en Economisch beleid, recreatie en
naar de Omgevingsvisie start na de zomer.
toerisme. Ook hebben we trends en opgaven benoemd per beleidsterrein. Daarnaast hebben we verkend wat de Heemsteedse identiteit is. Naast de inventarisatie
wethouder Ruimtelijke Ordening,
van de al bekende informatie, hebben we in
Annelies van der Have
VOR IGE
INHOUD
2
VOLGE NDE
Registratienummer 716314 Versie mei 2019
VOR IGE
INHOUD
VOLGE NDE
INHOUDSOPGAVE
Voorwaard
3
1 Inleiding
6
2 De Heemsteedse identiteit
10 12
2.1 (Cultuur)historie 2.2 Landschap
14
2.3 Werk
16
2.4 Inwoners
18
19
2.4.1 Inwoners over de gemeente
3 Bestaand beleid en nieuwe trends
20 20
3.1 Stedenbouw en ruimtelijke kwaliteit 3.1.1 Stedenbouw
20
3.1.2 Wonen
24
27
3.1.3 Monumenten, archeologie, cultuurhistorie
29
3.2 Energie, Klimaat & Milieu 3.2.1 Energie
29
3.2.2 Water
32
3.2.3 Bodem
37
3.2.4 Geluid
39
3.2.5 Luchtkwaliteit
41
3.3 Mobiliteit
43
3.4 Landschap
46
3.4.1 Natuur en Landschap
46
3.4.2 Binnenstedelijk groen en spelen
50
3.5 Welzijn & maatschappelijke voorzieningen
52
3.5.1 Welzijn
52
3.5.2 Sport
54
3.5.3 Onderwijs
56
58
3.5.4 Culturele voorzieningen
3.5.5 Gezondheid
59
3.5.6 Veiligheid
62 66
3.6 Economisch beleid, recreatie en toerisme
3.6.1 Economisch beleid
66
3.6.2 Recreatie en toerisme
68
VOR IGE
4
VOLGE NDE
1. INLEIDING
1. INLEIDING
1.1 WAAROM EEN OMGEVINGSVISIE?
De voorliggende beleidsanalyse is het eindproduct
De omgevingsvisie beschrijft de gewenste lange
van fase 1 in het traject om te komen tot een
termijn ontwikkeling van de fysieke leefomgeving in
omgevingsvisie. In dit document is een analyse
het geheel, niet alleen op het gebied van wonen en
gemaakt van de identiteit, het relevante bestaande
bouwen, infrastructuur en groen, maar ook op het
beleid en de ontwikkelingen en trends van de
gebied van klimaatadaptatie, energietransitie en
gemeente Heemstede. Het is belangrijk om eerst
economie. Ook de relatie tussen de fysieke leefomge-
goed helder te hebben wie we nu zijn als gemeente,
ving en sociaal maatschappelijke opgaven, bijvoor-
waar we op inzetten met ons beleid en welke
beeld een gezonde leefomgeving, krijgen een plek
uitdagingen we kunnen verwachten in de toekomst.
in de omgevingsvisie. Dit betekent dat de reikwijdte
Er worden in dit document nog geen (beleids) keuzes
breder is dan de traditionele structuurvisie. Daarnaast
gemaakt, ambities vastgesteld of nieuw beleid ontwik-
is de visie ook een dynamisch stuk om goed in te
keld. Het levert de basisinformatie die nodig is om in
spelen op nieuwe ontwikkelingen. In de visie is de
fase 2 en 3 de omgevingsvisie te kunnen opstellen.
identiteit van de gemeente met de bijbehorende kernwaarden vastgelegd.
De Omgevingswet bepaalt dat iedere gemeente voor het eigen grondgebied een omgevingsvisie moet
In de Omgevingswet is vastgelegd dat een omgevings-
opstellen. Heemstede werkt aan een omgevingsvisie
visie minimaal de volgende ingrediënten op hoofdlijnen
die aansluit bij de missie, zoals die is geformuleerd in
moet bevatten:
het door de raad vastgestelde plan van aanpak voor
De voorgenomen ontwikkeling, het gebruik,
de implementatie van de Omgevingswet. De overkoe-
beheer en de bescherming en behoud
pelende missie van het programma ‘Implementatie
van het huidige grondgebied
Omgevingswet’ luidt: Samen werken aan een aantrek-
de kwaliteit van de fysieke leefomgeving;
kelijke leefomgeving, waarin elke inwoner weet wat kan
het beleid op alle relevante aspecten van de fysieke leefomgeving.
en mag en waar de gemeente faciliteert. Het hoofddoel daarbij voor de omgevingsvisie is de bescherming en versterking van een aantrekkelijke leefomgeving.
De omgevingsvisie is de basis voor de verder uitwerking
Een aantrekkelijke leefomgeving heeft betrekking op:
van het omgevingsbeleid in het Omgevingsplan (het
de bereikbaarheid van onze gemeente;
omgevingsplan vervangt straks de huidige bestem-
de duurzaamheid en klimaatbestendigheid
mingsplannen). De Omgevingsvisie omvat het gehele
van onze gemeente;
grondgebied van de gemeente. Niet zozeer het
het behoud van onze groene gebieden;
product, de omgevingsvisie onder de Omgevingswet
waar we ruimte bieden voor ontwikkelingen.
is afwijkend van de huidige structuurvisie, maar juist de manier van werken aan de visie is nieuw.
Dit doel is bereikt als er een breed gedragen en heldere omgevingsvisie is, die kaders biedt voor het opstellen van de omgevingsplannen. Inwoners voelen zich betrokken en hebben beter inzicht in de visie van de gemeente op de leefomgeving.
VOR IGE
INHOUD
5
VOLGE NDE
1. INLEIDING
Overzicht transitie onder de Omgevingswet Van
Naar
Sectorale samenwerking intern en in de keten
Ontschotten, verbinden en verbreden
Proces en projecten voorop
Nieuw spel tussen inhoud en proces
Systeemwereld en leefwereld als gescheiden processen
Samen aan tafel
Generieke visies en ambities
Bouwen aan een gebiedseigen verhaal
Faciliterende overheid met globale plannen
Actiegericht afwegingskader
Werken aan een compleet eindbeeld
Visie permanent in ontwikkeling
Lokale wensenlijst als ambitie regionale samenwerking
Keuzes maken in regionaal denken en doen
De gemeente maakt de visie samen met de inwoners,
De gemeenten in de regio Zuid-Kennemerland
ondernemers en organisaties. Betrokkenheid is van
(Haarlem, Zandvoort, Bloemendaal en Heemstede)
groot belang voor de totstandkoming van de om-
bekijken hoe zij een gezamenlijke koers kunnen
gevingsvisie. Niet alleen in de eerste fase, maar zeker
bepalen. Voor inwoners is een gemeentegrens
ook in de komende fases zal er aandacht worden
immers niet bepalend. Bovendien vraagt een aantal
besteed aan de mening en inbreng van de bewoners
onderwerpen, zoals woningbouw, bereikbaarheid,
van onze gemeente.
klimaatadaptatie en energietransitie om bovenlokale of zelfs bovenregionale oplossingen. Daarbij komt
De provincie Noord-Holland, OD-IJmond, VRK,
de vraag aan de orde wat de positie van de regio
GGD-Kennemerland, Hoogheemraadschap Rijnland,
Zuid-Kennemerland binnen de MRA is. De gemeen-
Mooi Noord Holland werken mee aan de visie. Door de
teraden in de regio Zuid-Kennemerland werken
kennis van deze ketenpartners wordt de omgevingsvisie
samen aan een regionale omgevingsagenda, waarin
naar een hoger niveau gebracht.
zij een gezamenlijke koers bepalen voor de regionale opgaven. De borging van deze koers vindt vervolgens plaats in de gemeentelijke omgevingsvisies.
VOR IGE
INHOUD
6
VOLGE NDE
1. INLEIDING
1.2 IN DRIE FASES NAAR EEN OMGEVINGSVISIE
1.3 DOEL EN DE AANPAK VAN FASE 1
1. Opstellen notitie analyse en gewenste
Deze beleidsanalyse is opgebouwd uit de huidige
ontwikkelrichting
waarden, kwaliteiten en toekomstige ambities van
Informatie ophalen over de huidige identiteit (zowel
de gemeente die al in vastgestelde of in bestaand of
van de beide gemeenten als van de regio Zuid-
ontwikkelend beleid zijn vastgelegd. Het is namelijk
Kennemerland) met de bijbehorende kernwaarden,
belangrijk om eerst goed helder te hebben wie we nu
het relevante huidige beleid, de trends en ontwikke-
zijn als gemeente, waar we nu op inzetten met ons
lingen en de daarvan afgeleide opgaven.
beleid, en welke uitdagingen we kunnen verwachten in de toekomst. Het document beschrijft dus geen
2. Opstellen visie op hoofdlijnen
(nieuwe) ambities of beleid, maar is een inventarisatie
Vertaling van de analyse van de trends, ontwikkelingen
van alle voor de omgevingsvisie relevante onder-
en opgaven en de gewenste ontwikkelrichting naar
werpen. Vandaar de titel ‘Heemstede van A tot Z’.
een integrale visie-op-hoofdlijnen. Daarbij de dilem-
Daarmee heeft het de functie van handboek voor het
ma’s en te maken (beleids)keuzes uitlichten.
opstellen van de omgevingsvisie.
3. Opstellen van de definitieve omgevingsvisie.
De thema’s zijn verder uitgewerkt door de projectgroep
Vertaling van de visie-op-hoofdlijnen en de gemaakte
in samenwerking met de medewerkers van de
keuzes naar een omgevingsvisie.
gemeente en de ketenpartners.
Stedenbouw & ruimtelijke kwaliteit
Energie, Klimaat & Milieu
Mobiliteit
Landschap
Welzijn en maatschappelijke voorzieningen
Economisch beleid, recreatie en toerisme
Welzijn
Energie Stedenbouw Natuur en Landschap
Water
Sport
Economisch beleid
Onderwijs Bodem
Wonen
Mobiliteit Culturele voorzieningen
Geluid Monumenten, archeologie, cultuurhistorie
Binnenstedelijk groen en spelen
Luchtkwaliteit
Gezondheid
Recreatie en toerisme
Veiligheid
Een schematische weergave van de thema’s en onderwerpen
VOR IGE
INHOUD
7
VOLGE NDE
1. INLEIDING
1.4 LEESWIJZER
De gemeente zet zich al jaren op behoud en verbetering van de gemeente. Verschillende vakdisciplines
In hoofdstuk 2 beschrijven we de identiteit van de
hebben in de loop van de jaren beleidsstukken
gemeente Heemstede. De identiteit is bezien vanuit de
gemaakt die ook voor de omgevingsvisie relevant
volgende perspectieven; landschap, cultuur(historie),
zijn. Die beleidsstukken worden uiteraard bij de visie
werken en mensen. Daarbij zijn de uitkomsten van de
betrokken. Daarom is er in deze fase een inventarisatie
straatinterviews, gehouden in het kader van het partici-
gemaakt van deze beleidsstukken, en zijn de hoofd-
patie-onderzoek, betrokken.
lijnen van dat beleid samengevat.
Het borgen en versterken van de kwaliteiten van
De omgevingsvisie is een stip op de horizon. Hoe de
onze fysieke leefomgeving is een van de belangrijkste
wereld er in 2040 uitziet, is onbekend. Wel zijn er trends
aspecten van een omgevingsvisie. Daarom is het van
die invloed hebben op de manier waarop in 2040
belang om deze kwaliteiten te benoemen en veran-
geleefd wordt, denk aan klimaatverandering, energie-
keren in de visie zodat we ze niet uit het oog verliezen.
transitie, vergrijzing of krimp. Als het onze ambitie is
De inwoner heeft hierbij een zeer belangrijke stem.
om de kwaliteiten van de gemeente Heemstede te
Om die reden is de eerste stap ‘naar buiten’ gezet.
behouden en waar nodig te versterken, dan is het
Met straatinterviews zijn de inwoners van de gemeente
van groot belang dat wij anticiperen op deze trends.
gevraagd mee te denken over de vraag; ‘Waar staat de gemeente nu?’ Er zijn vragen gesteld over de
De thema’s in deze analyse staan niet op zichzelf,
kernmerken van de gemeente, wat gaat er goed
maar moeten bij de opstelling van de visie in samen-
of waar moet de gemeente zich juist om inzetten
hang met elkaar bekeken worden. Daarom is voor
om te verbeteren.
elk thema bekeken wat de raakvlakken zijn met de andere thema’s.
In hoofdstuk 3 beschrijven we het bestaand relevant beleid en de trends en ontwikkeling vanuit het perspectief van de thema’s. Het kan zijn dat een bepaald beleid of een trend op meerdere plekken terugkomt. Dat is niet onlogisch, aangezien er in veel gevallen raakvlakken zijn tussen de onderlinge thema’s. Het is de bedoeling is om die verschillende perspectieven boven tafel te krijgen, zodat bij de opstelling van de omgevingsvisie een integrale afweging van de betrokken thema’s kan worden gemaakt.
VOR IGE
INHOUD
8
VOLGE NDE
2 DE HEEMSTEEDSE IDENTITEIT
2 DE HEEMSTEEDSE IDENTITEIT
met voldoende ruimte voor (privé)groen, spelen en parkeren. De aard en omvang van Heemstede kent
Het eerste dat opkomt als het over de Heemsteedse
een menselijk maat. Er zijn goede winkel-, sport- en
identiteit gaat, is dat Heemstede een ‘groene
culturele voorzieningen en er is een goede mix van
woongemeente’ is. Vanuit regionaal perspectief is
kwalitatief hoogwaardige maatschappelijke functies.
dat begrijpelijk, maar Heemstede is meer dan dat.
De sociale structuur is vitaal, onder meer door een bloeiend verenigingsleven. Het gemeentebestuur
In een eerdere verkenning van het karakter van
is toegankelijk en staat dicht bij de inwoners.
Heemstede is de identiteit als volgt beschreven: Om een vollediger beeld van Heemstede en zijn Het karakter van Heemstede kenmerkt zich door een
inwoners te krijgen, bespreken we hieronder de
kwalitatief hoogwaardige woonomgeving, met een
Heemsteedse identiteit vanuit vijf perspectieven;
opvallend groene uitstraling en een veilige, goed
historie, landschap, cultuur-(historie), economie
onderhouden buitenruimte. Met een mengvorm
en inwoners (hier wordt ook de opbrengst van de
van dure en betaalbare woningen en woonwijken
straatinterviews besproken).
Een indruk van de Heemsteedse identiteit
VOR IGE
INHOUD
9
VOLGE NDE
2 DE HEEMSTEEDSE IDENTITEIT
Een indruk van de Heemsteedse identiteit
VOR IGE
INHOUD
10
VOLGE NDE
2 DE HEEMSTEEDSE IDENTITEIT
2.1 (CULTUUR)HISTORIE
weg hebben zich in de late middeleeuwen de historische kernen van Heemstede (De Glip en
Het gebied waar nu Heemstede ligt, heeft zich
Wilhelminaplein en omstreken.) ontwikkeld.
ongeveer 3.000 jaar v.C. gevormd. In het deltagebied bij de monding van de rivieren de Rijn, de Maas en
Vanaf de 13e eeuw kwamen in het gebied lokale
de Schelde vormden zich de eerste strandwallen.
edelen op, die hun greep op het gebied probeerden te versterken, met als concentratiepunt kasteel
De randen van strandwallen waren een ideale plek om
Heemstede, gelegen nabij het huidige Oude Slot.
te wonen: je kon er jagen en vissen, er was drinkwater
Van grote invloed was verder de ontwikkeling van
en je had er droge voeten. Tussen de nederzettingen
de bloembollencultuur en de blekerijen binnen
aan de oostzijde van de strandwal ontstonden paden.
Heemstede, die in de tweede helft van de
Zo is in Heemstede en Bennebroek de (later zo
16e eeuw opkwamen.
genoemde) Binnenweg ontstaan. Langs deze
Het Slot, Huis, Buitenplaats Berkenrode te Heemstededoor: Saenredam, Pieter (1597-1665), Noord-Hollands Archief / Kennemerland,
VOR IGE
INHOUD
11
VOLGE NDE
2 DE HEEMSTEEDSE IDENTITEIT
Uitbreidingsplan van 1912
Vanaf de tweede helft van de 17e eeuw trad er een
Binnen het bescheiden grondgebied van Heemstede
verandering op in het gebied. De gegoede burgerij
zijn nog veel zaken uit het verleden terug te vinden zoals
wilde zich in die tijd spiegelen aan de adel en mat zich
de bebouwing rond de oude kern van het Wilhelmina-
daarom een eigen ‘kasteeltje’ of landgoed aan, vaak
plein en Het Oude Slot. Ook uit de tijd van de bollen-
op de plek van de hofsteden. Zij kochten bezittingen
cultuur en de blekerijen zijn veel sporen terug te vinden,
op van verarmde edelen en kochten oude statige
zoals bollenvelden en – schuren.
boerderijen, om deze te verbouwen tot landgoederen. Als gevolg hiervan ontstonden langs de Herenweg in de
Het uitbreidingsplan van 1912 is zeer bepalend geweest
17e en 18e eeuw landgoederen en buitenplaatsen zoals
voor de verdere structuur van Heemstede. De wijken
Berkenrode, Ipenrode, Huis te Manpad en Hartekamp.
die daaruit zijn ontstaan, zoals de ruim opgezette en groene woonwijken rond de Heemsteedse Dreef, de
Rond de verschillende buitens werden in opdracht van
Schilderswijk en Componistenwijk, hebben Heemstede
de eigenaren tuinen aangelegd, gebaseerd op de
voor een belangrijk deel het huidige karakter gegeven.
Franse barok- en later op de Engelse landschapsstijl. Binnen deze tuinontwerpen werden, naast vijverpartijen,
In de loop van de vorige eeuw is binnen de hoofdstruc-
ook bouwwerken geplaatst zoals theekoepels, oranje-
tuur een mozaïek van verschillende buurten ontstaan
rieën en belvedères. Hiermee is ook de kenmerkende
met een eigen tijdgebonden stedenbouwkundige
landschapsstructuur bepaald. Een structuur die in
opzet en daarbij behorend groengebruik.
hoofdzaak bestaat uit de beboste en bebouwde strandwal die aan weerszijden begrensd wordt door
De meer recente wijken zijn Merlenhoven, Blekersvaart-
lager liggend open weidegebied met waterlopen.
gebied, Groenenhoven en Prinseneiland. De jongste aanwas wordt gevormd door de wijken Vogelpark, Waterpark, en Slottuin.
VOR IGE
INHOUD
12
VOLGE NDE
2 DE HEEMSTEEDSE IDENTITEIT
2.2 LANDSCHAP Het landschap van Heemstede maakt deel uit van het mooie en afwisselende landschap van de Binnenduinrand. Het zuidwestelijk deel van Heemstede met zijn landgoederenzone en het Groenendaalse Bos sluit aan bij het karakter van de overgangszone tussen de duinen en het stedelijk gebied. Deze overgangszone wordt gekenmerkt door een weelderig karakter en een rijke afwisseling van buitenplaatsen, bossen, villawijken, open ruimtes met landbouwgronden en sportvelden en oude waterlopen (de zandvaarten) die het landschap van west naar oost doorsnijden.
Wilhelminaplein
Groenendaalse Bos
VOR IGE
INHOUD
13
VOLGE NDE
2 DE HEEMSTEEDSE IDENTITEIT
Het bebouwde deel van Heemstede (de oude kernen
van de wijken en de openbare ruimte zijn vaak nog
van de Glip en het Wilhelminaplein, de wijken rond de
wel de onderliggende landschappelijke structuren
Binnenweg en de Raadhuisstraat, en de woonwijken
herkenbaar, zoals bijvoorbeeld de zuid-noord lopende
daaromheen) ligt in het zuiden van de zone van het
trek- en afwateringsvaarten. Dezelfde noord-zuidstruc-
‘stedelijk gebied’, dat naast Heemstede de dorps-
turen vinden we terug in de belangrijkste verkeers-
kernen en de stedelijke bebouwing van Velsen,
routes als de Herenweg en de Heemsteedse
Haarlem omvat. In dit deel van Heemstede is een
Dreef/Cruquiusweg.
grote verscheidenheid aan bebouwing aanwezig, variërend van de dichtbebouwde woonwijken rond
Aan de (zuid)oostelijke randen van Heemstede is de
de Binnenweg en de Indische Wijk tot de riante villa’s
overgang naar de open veenweidegebieden te onder-
aan de Van Merlenlaan en het Grotstuk. In de structuur
scheiden in de weilanden rond Hageveld en De Glip.
Weilanden rond Hageveld
VOR IGE
INHOUD
14
VOLGE NDE
2 DE HEEMSTEEDSE IDENTITEIT
2.3 WERK
Inwoners van Heemstede werken voornamelijk in de gemeente Amsterdam, Haarlem, Haarlemmermeer en
Heemstede is een middelgrote gemeente met een
in Heemstede zelf. Daarbij is een tendens te zien dat
ligging in de buurt van sterke en grote economische
meer inwoners in Amsterdam, Leiden en Den Haag
centra (bijv. Metropoolregio Amsterdam), nabij belang-
gaan werken. In totaal zijn vier op de vijf werkzame
rijke recreatiegebieden en bij gemeenten die een
personen buiten de gemeentegrenzen werkzaam. De
belangrijke woon- en verzorgingsfunctie hebben (bijv.
banen in Heemstede worden vooral ingevuld door
agglomeratie Haarlem en Metropoolregio Amsterdam.
inwoners van Heemstede en daarnaast door inwoners
Dit maakt dat er een sterke verwevenheid is tussen
van Haarlem en Haarlemmermeer.
Heemstede en de onmiddellijke regio en de grotere regio. De mogelijkheid om zelf (economische) ontwikke-
De meeste banen zijn in Heemstede te vinden in de
lingen in gang te zetten is daardoor echter beperkt.
zorgsector, groot- en detailhandel en zakelijke dienstverlening. De meeste bedrijven in Heemstede zijn klein: 95%
De Heemsteedse beroepsbevolking is relatief hoog
van de bedrijven heeft minder dan 10 personeelsleden.
opgeleid in vergelijking met het landelijk gemiddelde.
Tweederde van de bedrijven is een eenmanszaak.
Van de werkzame beroepsbevolking in Heemstede werkt één op de vier als zelfstandige.
de Heemsteedse markt
VOR IGE
INHOUD
15
VOLGE NDE
2 DE HEEMSTEEDSE IDENTITEIT
Bedrijventerrein Cruquiusweg
VOR IGE
INHOUD
16
VOLGE NDE
2 DE HEEMSTEEDSE IDENTITEIT
2.4 INWONERS Het koopwoningbezit is relatief hoog in Heemstede, Heemstede heeft ca. 27.100 inwoners en ca.
bijna tweederde van de woningvoorraad is een
12.000 huishoudens. Tot 2040 wordt een bescheiden
koopwoning. De nadruk ligt in Heemstede op het
ontwikkeling verwacht tot 27.600 inwoners en 12.600
duurdere segment: 38% van de woningvoorraad is
huishoudens. Heemstede heeft relatief gezien veel
een koopwoning met een WOZ-waarde hoger dan
één- en tweepersoons huishoudens (ouderen) en veel
€363.000, meer dan 2 keer zoveel als in Zuid-Kennemer-
huishoudens met kinderen. Vaak gaat het om huishou-
land/IJmond (16%) of de MRA (12%). In Heemstede zijn
dens tussen de 55 en 75 jaar oud. Heemstede telt maar
relatief weinig sociale huur woningen.
9% jonge huishoudens tussen de 18 en 34 jaar; dat is de helft minder dan bijvoorbeeld in de MRA.
Heemstede heeft een stedelijk woonmilieu met dorpse roots, een bloeiend verenigingsleven en een, voor zijn
Heemstede telt 1,5 keer zoveel inkomens van meer
omvang, uitgebreid voorzieningenpakket. Ook in
dan 2x modaal in vergelijking met Zuid-Kennemerland/
sociaal opzicht wordt Heemstede als harmonieus
(IJmond) en de MRA. Tegelijkertijd zijn er minder
ervaren. Grote sociale problemen zijn er niet,
huishoudens in Heemstede die een inkomen hebben
Heemstede heeft zijn zaken op orde.
van onder de huurtoeslaggrens. bronnen statistische gegevens: MRA en Provincie Noord-Holland
pleintje Dorpspomp Raadhuisstraat
VOR IGE
INHOUD
17
VOLGE NDE
2 DE HEEMSTEEDSE IDENTITEIT
2.4.1 INWONERS OVER DE GEMEENTE
Uit de 44 interviews komt naar voren dat het groene,
In het kader van het onderzoek om te komen tot
behouden moet blijven. Verder wordt door bijna
gemoedelijke en monumentale karakter vooral participatiebeleid zijn in februari 2019 straatinterviews
een derde van de geïnterviewden expliciet aange-
gehouden. Dit is een praktijkonderzoek dat gehouden
geven dat men tevreden is met zoals het nu is. De rust
is op een aantal momenten en waarbij gesproken is
en ruimte wordt gewaardeerd, Heemstede moet niet
met de mensen die daar op dat moment aanwezig
te vol gebouwd worden. Heemstede moet wel de
waren. Dit betekent dat de resultaten van dit onderzoek
regionaal gemaakte afspraken over woningbouw
indicatief zijn; over representativiteit kunnen geen
nakomen en die woningbouw dan vooral richten
uitspraken gedaan worden.
op ouderen en (jongere) starters. De verkeersveiligheid kan beter door bijvoorbeeld het verbeteren van de situatie op de Binnenweg, vergroten van de bewustwording bij kinderen en bevordering van het fietsgebruik. Het toeristisch verkeer van en naar de kust moet eerder afgeremd dan gestimuleerd worden. Het openbaar vervoer -en dan vooral het ondersteunde netwerk- kan beter. Over gasloos bouwen wordt geen eenduidig geluid afgegeven. Zowel het versnellen als afremmen van de energietransitie heeft zijn voorstanders. Daarnaast worden vooral elektrisch rijden als CO2-compensatie
resultaten straatinterviews
door meer groen op het punt van milieu genoemd. Bij de straatinterviews is inwoners tevens gevraagd
Ter stimulering van de gezondheid en leefklimaat
welke Heemsteedse kwaliteiten vooral behouden
worden zaken als bevordering van de saamhorigheid,
moeten blijven en welke veranderingen wenselijk zijn.
buurtactiviteiten en voorlichting genoemd.
Verder is specifiek gevraagd naar wat men belangrijk vindt bij de “nieuwe” aspecten milieu, gezondheid en veiligheid.
VOR IGE
INHOUD
18
VOLGE NDE
3 BESTAAND BELEID EN NIEUWE TRENDS
3 BESTAAND BELEID EN NIEUWE TRENDS
3.1.1 STEDENBOUW
Het volgende hoofdstuk betreft de analyse van het
Waar zet de gemeente op dit moment op in?
bestaande beleid en de beschrijving van de meest
De gemeente Heemstede zet in op het behouden
relevante trends per thema. Het hoofdstuk bestaat uit
van de bestaande kwaliteiten en het versterken
zes thema’s namelijk:
daarvan. De (bebouwings-)geschiedenis van
1. Stedenbouw & ruimtelijke kwaliteit
te lezen uit de stedenbouwkundige structuur. groot
Heemstede zelf is voor de goede verstaander af 2. Energie, Klimaat & Milieu
schalige herontwikkelingen kunnen de plaatselijke
3. Mobiliteit
stedenbouwkundige structuur beïnvloeden, maar ook
4. Landschap
een enkel, markant gesitueerd nieuw gebouw kan
5. Welzijn & maatschappelijke voorzieningen
invloed hebben. Elke nieuwe ontwikkeling moet
6. Recreatie, toerisme & EZ
bijdragen aan de bestaande stedenbouwkundige identiteit of moet iets nieuws toevoegen. De belangrijkste uitgangspunten voor stedenbouw zijn: behouden en versterken van de kwaliteiten in de ruimtelijke omgeving; voor woongebieden: inzetten op een duurzame ontwikkeling. voor landgoederen en groene gebieden: behoud van landschappelijke en cultuurhistorische waarden.
Kwaliteit ruimtelijke omgeving (bron: Welstandnota Heemstede)
Kwaliteit bedrijventerreinen (bron: Welstandnota Heemstede en Geoweb)
VOR IGE
INHOUD
19
VOLGE NDE
3 BESTAAND BELEID EN NIEUWE TRENDS
Trends Toenemende gebruiksdruk, zowel op regionale als op lokale schaal Heemstede ligt in de Binnenduinrand. Veel van haar originele ruimtelijke ontwikkeling komt voort uit de structuur van de Binnenduinrand. Dit is een
Kwaliteit landgoederen (bron: Welstandnota Heemstede)
unieke landschappelijke kwaliteit die onder een Relevante regelgeving en beleid
steeds hogere druk staat. Dat komt onder andere
bestemmingsplannen
door een onzorgvuldige inpassing van ruimtelijke
Welstandnota Heemstede 2016
ontwikkelingen en ontbrekende financierings
Bouwverordening
mogelijkheden. Het komt ook door ruimteclaims
Ontwikkelperspectief Binnenduinrand
die voortkomen uit opgaven van de Metropool Regio
(2019 vast te stellen)
Amsterdam (MRA). Denk aan economische groei, behoefte aan woningen, klimaatverandering en
Relatie met andere thema’s
groei van recreatie, toerisme en mobiliteit.
Stedenbouw en ruimtelijke kwaliteit; Monumenten, archeologie, cultuurhistorie
Op lokale schaal is deze druk voornamelijk het
Stedenbouw en ruimtelijke kwaliteit; Wonen
gevolg van herbestemming en intensivering van
Landschap
bestaande bebouwing, zoals bijvoorbeeld de n
Welzijn & maatschappelijke voorzieningen;
ieuwbouw rond de haven.
veiligheid Mobiliteit
Stedelijke ontwikkelingen rond de haven
VOR IGE
INHOUD
20
VOLGE NDE
3.1 STEDENBOUW EN RUIMTELIJKE KWALITEIT
Effect op de leefomgeving
te bepalen wat men op eigen grond bouwt. De ontwik-
Een toenemende dichtheid van bebouwing kan leiden
kelingen in landelijke regels voor het vergunningvrije
tot aantasting van de ruimtelijke kwaliteit en het groene
bouwen (die ook onder de Omgevingswet worden
karakter van Heemstede. Zo kunnen ruimtelijke ontwik-
voortgezet), spelen hierop in. Dat geldt ook voor
kelingen tot gevolg hebben dat (gemeentelijk) groen
gemeentelijke ontwikkelingen, zoals het toestaan
moet worden opgeofferd en nieuwe straten en wegen
van bouwwerken in voortuinen.
moeten worden aangelegd. Dit zorgt voor verdere verstening van de leefomgeving en kan de gevolgen
Effect op leefomgeving
van klimaatverandering (denk aan hittestress en
Dit levert een spanningsveld op met de wens om de
wateroverlast) versterken.
ruimtelijke kwaliteit van de fysieke leefomgeving voor de toekomst veilig te stellen.
Als gevolg van de invulling van de nieuwbouwopgave Opgave
in de regio zal tevens de verkeersdruk toenemen waardoor de kans op files en daarmee aantasting van
Het innemen van een duidelijke positie ten opzichte
de luchtkwaliteit van de fysieke leefomgeving toeneemt.
van dat spanningsveld. Bijvoorbeeld door een heldere
Opgave
in schaal overstijgt en zodoende Heemstede een helder
ruimtelijke visie op te stellen die de bestemmingsplannen Voor deze complexe problemen moeten we
perspectief biedt voor toekomstige ontwikkelingen.
duidelijke keuzes maken over de gewenste ontwikkel-
Dit vraagt om een open dialoog met organisaties en
richting, bijvoorbeeld: Hoeveel ruimte wordt er gewijd
inwoners, waarin de doelen van de gemeente helder
aan nieuwbouw? Waar maken we ruimte beschikbaar
worden gecommuniceerd en beargumenteerd.
om klimaatadaptieve maatregelen toe te passen?
Dit aspect dient nadrukkelijk te worden betrokken bij de te voeren discussie over het welstandsbeleid.
Gerelateerde thema’s klimaat en duurzaamheid
Gerelateerde thema’s
landschap
Energie, Klimaat & Milieu
mobiliteit
Landschap
recreatie, toerisme en economie
Mobiliteit
welzijn en maatschappelijke voorzieningen
Economisch beleid & recreatie en toerisme Welzijn en maatschappelijke voorzieningen
Toenemende liberalisatie bij de bebouwing van het eigen perceel Inwoners waarderen de ruimtelijke kwaliteit van de bebouwde en onbebouwde delen van Heemstede over het algemeen hoog tot zeer hoog. Dit wordt onder druk gezet doordat men steeds meer behoefte heeft om zelf
VOR IGE
INHOUD
21
VOLGE NDE
3.1 STEDENBOUW EN RUIMTELIJKE KWALITEIT
Stedenbouwkundige structuren in Heemstede
VOR IGE
INHOUD
22
VOLGE NDE
3.1 STEDENBOUW EN RUIMTELIJKE KWALITEIT
3.1.2 WONEN
een geschikte woning. Nieuwbouw is voor starters maar ook voor senioren geschikt. Voor andere
Waar zet de gemeente op dit moment op in?
zorgdoelgroepen stimuleren we ontwikkeling
De gemeente Heemstede heeft in haar volkshuisves-
van beschermde woonzorgconcepten.
tingsbeleid (vastgesteld in 2016) de volgende ambities geformuleerd:
Kwaliteit en duurzaamheid woningen
Gewenste ontwikkeling van de woningvoorraad
De gemeentelijke organisatie wil in 2030
Heemstede streeft een gedifferentieerde bevol-
klimaatneutraal zijn, de gemeente als geheel in
kingsopbouw na. Mensen met verschillende
2050. De bestaande woningvoorraad (sociaal en
leeftijden en verschillende inkomens kunnen een
particulier) moet over het geheel genomen jaarlijks
woning vinden in Heemstede. De bouwmogelijk-
1,5% energie zuiniger worden. De gemeente zet zich
heden zijn beperkt, waarbij vooral moet worden
samen met corporaties en bewoners in om dit doel
gekeken naar benutting van (de beperkte) transfor-
te bereiken. Corporaties realiseren ten minste de
matie-locaties. Voor mensen die zelf niet goed een
doelstellingen uit het Energieakkoord.
plek op de woningmarkt kunnen vinden moeten voldoende betaalbare woningen zijn. Om vergrijzing
Leefbaarheid
tegen te gaan leggen we de nadruk op starters en
Er is een groeiende behoefte aan ontmoetings mogelijkheden. Gemeente en maatschappelijke
jonge gezinnen rond 25 tot 40 jaar.
partners, zoals woningcorporaties, spelen daarop Liberalisatie en verkoop
in met nieuw aanbod. Zij zijn samen verantwoordelijk
Heemstede wil lage middeninkomens (tot € 45.000)
voor de sociale en fysieke leefbaarheid.
een woning bieden in de gemeente, zonder dat dit ten koste gaat van de sociale woningvoorraad. De groep met een inkomen tussen € 45.000 en 58.000 kan naar verwachting zelf een koopwoning vinden, na te hebben gespaard, of kan huren in de particuliere sector. Huisvesting specifieke groepen, inclusief wonen en zorg De gemeente biedt passende huisvesting voor inwoners die zelfstandig kunnen wonen met zorg aan huis. Zelfstandig wonen van ouderen is mogelijk door het aanpassen van bestaande woningen. Nieuwbouw van sociale huurwoningen sluit aan bij wensen van ouderen: deze woningen zijn levensloopgeschikt en betaalbaar. Daarbij worden ouderen gestimuleerd om te verhuizen naar
VOR IGE
INHOUD
Woningen voor jongeren met een licht verstandelijke handicap
23
VOLGE NDE
3.1 STEDENBOUW EN RUIMTELIJKE KWALITEIT
Relevante regelgeving en beleid
vraag en aanbod vergroot. Daar staat tegenover dat
Verordening Starterslening gemeente
het ontwikkelen van extra woningen, zorgt voor een
Heemstede 2017
claim op de fysieke ruimte.
Huisvestingsverordening Zuid-Kennemerland/ Wat is de opgave?
IJmond: Heemstede 2017 Volkshuisvestingsbeleid Heemstede 2016
Het is de taak van de gemeente om toe te zien op
Woningwet 2015
een passende huisvesting van haar inwoners, met
Regionaal Actieprogramma Wonen 2016 t/m 2020
name de specifieke doelgroepen van beleid, zoals
(inclusief actualisering van het regionale woning-
de lagere inkomens, statushouders, etc. In het huidige
bouwprogramma 2019 t/m 2024)
volkshuisvestingsbeleid is deze trend al onderkend. Het is zaak dit beleid, gericht op de bouw van kleine betaal-
Relatie met andere thema’s
bare woningen die voor senioren en starters geschikt
Welzijn & maatschappelijke voorzieningen
zijn, voort te zetten en de trend te blijven monitoren.
Stedenbouw en ruimtelijke kwaliteit; Stedenbouw Relatie met andere thema’s
Stedenbouw en ruimtelijke kwaliteit; Monumenten,
Stedenbouw en ruimtelijke kwaliteit; Monumenten,
archeologie, cultuurhistorie Energie, Klimaat & Milieu; Energie
archeologie, cultuurhistorie
Landschap
Energie, Klimaat & Milieu; Energie
Economisch beleid & recreatie en toerisme
Welzijn & maatschappelijke voorzieningen Landschap
Trends Toenemende druk vanuit het Rijk op het huisvesten Veranderende samenstelling van de bevolking.
van spoedzoekers in sociale woningen.
De gemeente Heemstede heeft bijna 12.000 woningen.
Op Rijks- en provincie niveau worden er afspraken
Als gevolg van sterke vergrijzing groeit het aantal 75+
gemaakt over het opvangen van statushouders,
huishoudens met ruim 1.100. Daardoor verschuift de
mensen die uitstromen uit (zorg)instellingen en andere
woningbehoefte in toenemende mate naar kleinere,
spoedzoekers. Hiermee wordt een claim gelegd op de
levensloopbestendige woningen. Er is ook sprake van
bestaande Heemstede woningvoorraad. De (toekom-
een afnemend aantal personen per huishouden, dit
stige) inwoners die komen uit bijvoorbeeld zorginstel-
komt deels door dat meer een-ouder-gezinnen. Het
lingen hebben veelal recht op een sociale huurwoning,
aantal gezinnen neemt af met bijna 500 huishoudens.
al dan niet met urgentie.
De groep starters blijft redelijk stabiel. Deze veranderingen in de bevolking zorgt voor een groeiende
Het effect op de leefomgeving?
behoefte naar andere woning typologieën.
Hierdoor neemt de druk op sociale woningmarkt toe. Door het beperkte aantal sociale huurwoningen
Het effect op de leefomgeving?
dat vrijkomt, is het moeilijk om te voldoen aan de
Door de vergrijzing en door het ontstaan van meer
taakstelling vanuit het Rijk om deze groep verspreid
een-ouder-gezinnen verschuift de woningbehoefte
in de gemeente te huisvesten.
naar kleinere woningen of groepswoningen. Door deze ontwikkelingen wordt de kwalitatieve “mismatch” tussen
VOR IGE
INHOUD
24
VOLGE NDE
3.1 STEDENBOUW EN RUIMTELIJKE KWALITEIT
Wat is de opgave?
Wat is de opgave?
Bij de ontwikkeling van sociale huurwoningen is de
De opgave is om voor elke doelgroep woningaanbod
(gespreide) huisvesting van spoedzoekers een blijvend
en een goedvoorzieningenniveau te houden,
punt van aandacht.
bijvoorbeeld door: gericht beleid in te zetten dat past bij de vraag
Relaties met andere thema’s
van de woningmarkt.
Welzijn & maatschappelijke voorzieningen
te bepalen of meer ruimte wordt geven
Welzijn & maatschappelijke voorzieningen veiligheid
om te bouwen.
Stedenbouw en ruimtelijke kwaliteit; Stedenbouw Relatie met andere thema’s Toenemende druk op de bestaande woningvoorraad,
Stedenbouw en ruimtelijke kwaliteit; Monumenten,
met name in het lage segment
archeologie, cultuurhistorie
In de gehele MRA is een woningbouwopgave van ruim
Energie, Klimaat & Milieu
230.000 tot 2040. Ook is er een dringende behoefte aan
Welzijn & maatschappelijke voorzieningen
woningbouwlocaties op de korte termijn. Dit uit zich ook
Landschap
in Heemstede door een wachttijd voor een gemiddelde huurwoning van 8 jaar. Een koopwoning in Heemstede is alleen beschikbaar aan de bovenkant van de markt. Het effect op de leefomgeving? Dit heeft consequenties voor de gewenste doorstroming (er zijn nauwelijks starters-woningen beschikbaar) en het onderhouden van een goed voorzieningenniveau. De verwachting is dat de huizenprijzen verder stijgen en wachtlijsten voor de sociale huurwoningen zullen oplopen.
VOR IGE
INHOUD
25
VOLGE NDE
3.1 STEDENBOUW EN RUIMTELIJKE KWALITEIT
3.1.3 MONUMENTEN, ARCHEOLOGIE,
toekomstperspectief, in bouwkundige, economische
CULTUURHISTORIE
en functionele zin. Hierdoor blijft of ontstaat er een vitaal monumentenbestand waar zowel het algemene
De belangrijkste uitgangspunten voor ons cultureel
belang als het individuele belang mee is gediend.
erfgoed zijn het: Relevante regelgeving en beleid
behouden en beschermen van bestaande
beleidslijnen van de Rijksdienst
historische objecten en ensembles; faciliteren van een toekomstperspectief voor
voor het Cultureel Erfgoed (RCE) Erfgoedverordening Heemstede 2017
monumenten; behouden van en toegankelijk maken van
(inclusief Archeologische waardenkaart) Welstandnota Heemstede 2016
archeologische vondsten en vindplaatsen; karakterbehoud van het dorp en oorspronkelijke
Provinciale Milieuverordening Noord-Holland
leefomgevingen. Relatie met andere thema’s Ons cultureel erfgoed is beschreven. De omgeving
Stedenbouw en ruimtelijke kwaliteit; Stedenbouw
van het cultureel erfgoed betrekken we bij ons
Stedenbouw en ruimtelijke kwaliteit; wonen
beleid en we geven aanvullende actuele informatie.
Energie, Klimaat & Milieu
Ook moet gedacht worden om in het kader van de
Economisch beleid & recreatie en toerisme
verduurzamingstaakstelling aan alternatieven op
Landschap
andere locaties dan het monument zelf te denken. Door deze handelwijze hebben monumenten een
De Hartekamp: voorbeeld van een monument met bijbehorend terrein als context
VOR IGE
INHOUD
26
VOLGE NDE
3.1 STEDENBOUW EN RUIMTELIJKE KWALITEIT
Trends
Opgave Het opstellen van een toetsingskader dat de monumen-
Toenemende vraag naar herbestemming en
tale en cultuur-historische waarden van een pand borgt
verduurzaming van monumentale panden
maar tegelijkertijd mogelijkheden biedt om panden
Veel monumentale panden zoals kerken, landgoederen
(op een duurzame manier) te blijven gebruiken.
en boerderijen verliezen hun huidige functie, waardoor de behoefte ontstaat om voor deze panden een
In het Ontwikkelperspectief voor de Binnenduinrand is
nieuwe functie te vinden. Tegelijkertijd is er een
een aantal spelregels ontwikkeld voor de inpassing van
toenemende wens van eigenaren en gebruikers
ruimtelijke ontwikkelingen, bijvoorbeeld op landgoe-
naar mogelijkheden om monumenten panden
deren, met behoud van de betrokken waarden van het
duurzamer en comfortabeler te gebruiken. Sommige
betreffende gebied. Deze spelregels zijn hiervoor een
ondernemers kiezen immers voor een kantoor met
goede aanzet.
een monumentaal karakter. Relaties met andere thema’s Effect op de leefomgeving
Stedenbouw en ruimtelijke kwaliteit; Wonen
Mede als gevolg van de strengere eisen voor dit soort
Energie, Klimaat & Milieu
panden worden de gebruiksmogelijkheden, waaronder
Economisch beleid & recreatie en toerisme
de mogelijkheden voor verduurzaming, beperkt. Dit komt het behoud van de monumentale waarden en daarmee de ruimtelijke kwaliteit in het algemeen niet ten goede.
VOR IGE
INHOUD
27
VOLGE NDE
3.2 ENERGIE, KLIMAAT & MILIEU
3.2.1 ENERGIE
Transitievisie warmte 2021 en werken naar aardgasvrij Heemstede in 2050
Waar zet de gemeente Heemstede op in?
Niet alleen moet worden overgegaan naar duurzaam
De gemeente Heemstede zet in op een volledig
opgewekt elektra maar ook heeft iedere gemeente de
aardgasvrije gemeente in 2050. Nederland heeft dit
regie gekregen op de uitfasering van aardgas in de
afgesproken in Parijs in 2015. Alle landen ontwikkelen
gebouwde omgeving in 2050. Elke gemeente kiest op
beleid om de opwarming van de aarde onder de 1,5
basis van technische, ruimtelijke, financiële en politieke
graden Celsius te houden. Dit heeft zich in Nederland
overwegingen daarbij het eigen tempo om wijken
vertaald in het Ontwerp Klimaatakkoord.
aardgasvrij te maken. Dit wordt opgenomen in de transitievisie warmte. De transitievisie warmte wordt
De gemeente heeft zich bovendien ten doel gesteld
opgenomen in de omgevingsvisie en in het omgevings-
dat het gemeentelijke vastgoed in 2030 klimaatneutraal
plan. Ten minste iedere 5 jaar wordt de transitievisie
is, dit wordt uitgevoerd door middel van het Meerjaren
warmte herzien en aangepast aan de laatste vooral
Onderhoudsplan (MJOP). Voor het vastgoed als het
technische ontwikkelingen. Hier moet rekening meer
gaat om primair onderwijs is een Integraal Huisvestings-
worden gehouden door ruimte te reserveren voor de
plan (IHP) opgesteld. Ook hierin is de doelstelling voor
warmtetransitie in het omgevingsplan.
klimaatneutraal, aardgasvrij en circulair opgenomen. Klimaatakkoord en daaruit voortvloeiende afspraken in de Regionale Energiestrategie (RES) Het klimaatakkoord zet in op verduurzaming van mobiliteit, landbouw, industrie, elektriciteit en de gebouwde omgeving. Deze afspraken zijn gemaakt aan de zogeheten Klimaattafels met als doel uiteindelijk ten minste 49% CO2 te besparen in 2030 ten opzichte van 1990. De uitdaging om in heel Nederland 35 TWh aan duurzaam opgewekte stroom op land te realiseren heeft ook voor Heemstede consequenties. De huidige energiemix opgesteld voor Heemstede stelt dat er 10 windmolens en 87000 pv panelen nodig zijn voor de energievraag in Heemstede in 2050. Deze energiemix is onderhevig aan verandering afhankelijk van het voortschrijdend inzicht. Heemstede is onderdeel van de regio Noord-Holland Zuid en moet zo goed als mogelijk de opgave lokaal invullen. De beoogde
Heemstede aardgasvrij in 2050
locaties voor opwekking worden vastgelegd in de omgevingsvisie en omgevingsplan met de verplichting de opgave te realiseren.
VOR IGE
INHOUD
28
VOLGE NDE
3.2 ENERGIE, KLIMAAT & MILIEU
Waternet is in de gemeente Heemstede voor de
Relatie beleid met andere thema’s
RES regio een unieke partner. Op dit moment wordt
Stedenbouw en ruimtelijke kwaliteit; Stedenbouw
onderzocht of de Watertransportmaatschappij Rijn
(Bestemmingsplannen, Welstandsnota Heemstede
Kennemerland (WRK) leiding in combinatie met
en Bouwverordening/Bouwbesluit) Mobiliteit: (OV Toekomstbeeld 2040 en Regionale
restwarmte uit datacenters voor Heemstede een
bereikbaarheidsvisie.)
goed alternatief is voor een warmtenet in Heemstede.
Landschap: (Leidraad Landschap en Cultuurhistorie
Dit is een mogelijke alternatief voor aardgas als warmtebron voor ongeveer 85% van de huishoudens
NH, Ontwikkelperspectief Binnenduinrand,
in Heemstede. In de omgevingsvisie moet hiervoor
Groenbeleidsplan Heemstede en Verordening
ruimte worden gereserveerd zoals bijvoorbeeld een
kabels en leidingen) Welzijn en maatschappelijke voorzieningen:
station waar het piekvermogen wordt verwarmd.
(Luchtkwaliteit, geluidhinder en dergelijke en sociale Nationaal grondstoffenakkoord en maatschappelijk
cohesie door gezamenlijke aanpak energietransitie.)
verantwoord inkoopbeleid Trends
In het Nationaal Grondstoffenakkoord zijn afspraken gemaakt om in het kader van de groeiende bevolking
Toenemende vraag naar elektriciteit
en welvaart en de afnemende hoeveelheid grondstoffen ingezet wordt op de circulaire economie.
De toename van elektrisch rijden en het toepassen
Deze draagt zo ook bij aan het reduceren van CO2.
van vervangende technologieën als gevolg van de
Heemstede is voorstander van maatschappelijk
geplande uitfasering van aardgas (warmtepompen
verantwoord ondernemen en in de omgevingsvisie
en elektrisch koken) zorgen voor een toenemende
kan ruimte worden gegeven aan de lokale circulaire
vraag naar duurzaam opgewekte elektriciteit.
economie. Dit heeft invloed op de inrichting van de openbare ruimte als het gaat om kleinschalige lokale
Effect op onze leefomgeving
circulaire productie.
Het effect hier van is: meer zonnepanelen, windmolens, etc.
Relevante beleidsstukken
meer laadpalen voor elektrische auto’s
VN Klimaatakkoord Parijs 2017 (ondertekend
en andere voorzieningen meer ondergrondse infrastructuur
door 192 landen) Energieakkoord SER 2013 Nederland
(kabels en leidingen)
Ontwerp Klimaatakkoord 2018 Nederland Nota Duurzaamheid 2016 – 2020 Heemstede
Opgave
Provinciale Omgevingsvisie NH 2050
De opgave is ruimte geven voor deze alternatieven van
Regionale Energiestrategie (RES) Noord-Holland Zuid
duurzame elektriciteit waarbij het effect op de leefom-
(nog op te stellen)
geving in ogenschouw moet worden genomen. Ook de
Transitievisie Warmte 2021 voor Heemstede
organisatie van (ondergrondse) infrastructuur is een
(nog op te stellen)
belangrijk aandachtspunt.
Nota duurzaamheid 2020 – 2024 (nog op te stellen) Nationaal grondstoffenakkoord 2050 Nederland Bouwbesluit (versie november 2018)
VOR IGE
INHOUD
29
VOLGE NDE
3.2 ENERGIE, KLIMAAT & MILIEU
Toenemende onzekerheid door transitie van aardgas
Kansen om de opgaven voor bijvoorbeeld mobiliteit,
naar andere warmtebronnen
klimaatadaptatie en energietransitie in samenhang
De feiten en cijfers over de energietransitie, die in het
met elkaar op te lossen moeten waar mogelijk
kader van de voorbereiding van de Regionale Energie
worden benut. Het is van groot belang dat
Strategie (RES) beschikbaar zijn gekomen, wijzen uit
blijvend wordt gezocht naar alternatieve bronnen
dat het voor deze regio van groot belang is om naast
en innovatieve oplossingen. Ook verdergaande
elektriciteit naar andere warmtebronnen te zoeken.
energiebesparing door gemeente, bedrijven en
Welke warmtebronnen dat voor Heemstede moeten
organisaties en inwoners is essentieel, alle energie
zijn, is op dit moment nog onduidelijk.
die wordt bespaard hoeft niet alternatief te worden opgewekt. Daarbij is open heldere communicatie
Effect op de leefomgeving
met inwoners en belanghebbenden is essentieel.
De energietransitie, waaronder de warmtetransitie heeft een forse impact op algehele leefomgeving
Relatie met andere thema’s
van de inwoners van Heemstede. Hiervoor zal ruimte
Stedenbouw en ruimtelijke kwaliteit; Stedenbouw:
moeten worden gereserveerd. En dan gaat het niet
Ruimte bieden bij stedenbouw voor zonnepanelen,
alleen om ruimte voor de te treffen voorzieningen
warmtepompen, e-laadpalen, meer groen
zelf, maar ook om de daarvoor benodigde zaken als
op daken en gevels en meer groen in de openbare ruimte.
opslagruimte en bovengrondse en ondergrondse infra-
Mobiliteit: Meer e-laadpalen, meer deelauto’s
structuur. Hierdoor kunnen bijvoorbeeld landschappelijke en cultuurhistorische waarden in het geding
en daardoor wellicht minder auto’s in de openbare
komen. Daarnaast bestaat er bij de inwoners veel
ruimte, ruimte voor duurzaam openbaar vervoer.
onduidelijkheid over wat het voor hen betekent in
Stedenbouw en ruimtelijke kwaliteit; Wonen
voorzieningen en kosten.
Welzijn & maatschappelijke voorzieningen; veiligheid: meer elektrificatie van de woonomgeving
Opgave
vraagt om andere vorm van brandveiligheid. Meer
Als we de kwaliteit van de fysieke leefomgeving
groen in de woonomgeving leidt tot gezondere lucht. Landschap: Windmolens, pv panelen, e-laadstruc-
willen borgen, moeten er heldere keuzes worden
tuur, groene daken en gevels hebben invloed op
gemaakt, bijvoorbeeld als het gaat om de afweging
het landschap.
tussen energietransitie en het behoud van de
Welzijn en maatschappelijke voorzieningen:
landschappelijke waarden (zie paragraaf 3.4.1).
Houtstook als alternatieve warmtebron en gezondheid. Elektrificatie in de leefomgeving en (brand) veiligheid, groen en gezondheid, luchtkwaliteit door fijnstof en dergelijke.
VOR IGE
INHOUD
30
VOLGE NDE
3.2 ENERGIE, KLIMAAT & MILIEU
3.2.2 WATER
waterschade zoveel mogelijk beperken; Zorgen dat droogteschade aan openbaar groen, natuur en landbouw wordt beperkt.;
De gemeente zet in op de algemene doelen
Wij en onze inwoners en bedrijven weten wat ze
van rioolbeheer, de bescherming van de volks
moeten doen bij een (dreigende) calamiteit;
gezondheid, handhaving van een goede en een gezonde leefomgeving, beschermen van natuur
Gebruik maken van technische ontwikkelingen;
en milieu. We willen kunnen genieten van gezond
Een goede positionering van de gemeenten binnen
oppervlaktewater, waarlangs en waarop fijn
het regionale samenwerkingsverband Samenwerken
gerecreëerd kan worden. We zetten er op in
in de Waterketen en binnen de MRA.
dat woningen en trottoirs vrij blijven van water in een zwaar weer situatie en dat ontsluitingswegen en
Relevante regelgeving en beleid
wegen nabij zorginstellingen begaanbaar blijven.
Waterwet 2018 Gemeentelijk Rioleringsplan Heemstede en
De belangrijkste uitgangspunten voor het onderdeel
Bloemendaal 2017-2021
Waterketen zijn:
Grondwaterbeleidsplan Bloemendaal-Heemstede
Handelen in het belang van de volksgezondheid;
2016
Zorgen voor een doelmatige inzameling en transport
Waterbeheerplan Hoogheemraadschap van
van stedelijk afvalwater;
Rijnland 2016-2021
Zorgen voor een doelmatige inzameling en verwer-
Watervisie provincie Noord-Holland 2021 Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie 2018
king van overtollig hemelwater; Zorgen dat (voor zover mogelijk) het grondwater de
Relatie met andere thema’s
bestemming van een gebied niet structureel
Landschap
belemmert;
Stedenbouw en ruimtelijke kwaliteit; Stedenbouw
De zorgplicht voor het duurzaam veiligstellen van de
Welzijn & maatschappelijke voorzieningen Mobiliteit
openbare drinkwatervoorziening; Maatschappelijke ontwrichting en schade aan gebouwen en hoofdinfrastructuur als gevolg van
Gezond oppervlaktewater een must
VOR IGE
INHOUD
31
VOLGE NDE
3.2 ENERGIE, KLIMAAT & MILIEU
GEMEENTELIJK RIOLERINGSPLAN
We integreren water op een slimme manier in de openbare ruimte Om toenemende extreme buien op te kunnen vangen zouden we de buisdiameters van ons huidig ondergrondse afvoerstelsel moeten blijven verruimen. Dat is te kostbaar en niet persé noodzakelijk. We zorgen daarom dat bovengrondse berging, afstroming en infiltratie beter worden benut. Daarnaast willen we regenwater tijdens extreme neerslag bovengronds afvoeren naar laaggelegen plekken waar het geen kwaad kan. Op deze manier beperken we de kosten van de ondergrondse infrastructuur. Op plaatsen waar we het regenwater
Wateroverlast op straat
tijdelijk parkeren, moeten de gebruikers van de openbare ruimte even wachten tot het water alsnog Gidsprincipes, handvatten voor
kan worden afgevoerd of in de bodem wegzakt.
toekomstig waterbeheer De gidsprincipes beschrijven hoe we in de
We spreiden de belasting op het systeem
toekomst idealiter willen omgaan met hemelwater,
We vangen het hemelwater op daar waar het valt
grondwater en afvalwater. Voor nieuwbouw
en spreiden zo de druk op het systeem. We zetten
proberen we die ideale situatie steeds meer te
groene daken en water passerende verharding in
benaderen op basis van de stand van de techniek.
op plaatsen waar dit praktisch en financieel
In de bestaande stad bestaat die ideale situatie
haalbaar is. In bouwplannen zorgen we dat er
natuurlijk niet. De voorzieningen, zoals riolering en
voldoende hoogteverschil is om water bovengronds
zuiveringsinstallatie zijn nog steeds nodig en lang
af te voeren en stemmen de bouwpeilen af op
niet afgeschreven. Toch bieden de gidsprincipes
extreme neerslag.
ons de juiste handelingsperspectieven om die ideale situatie iets dichterbij te brengen. We doen dat door o.a. het regenwater zoveel mogelijk lokaal te verwerken als daar ruimte voor is, bouwpeilen af te stemmen op een neutrale waterhuishouding en op de rioolwaterzuivering energie en grondstoffen uit het afvalwater terug te winnen.
VOR IGE
INHOUD
32
VOLGE NDE
3.2 ENERGIE, KLIMAAT & MILIEU
Omgang met hemelwater op je eigen perceel (Bron: Rioned)
We mengen niet onnodig schoon water
Dit betekent dat we zoveel mogelijk thermische
met vuil water
energie terughalen uit het systeem, bijvoorbeeld
Door schone en vuile stromen zoveel mogelijk
door douchewarmte-wisselaars. Daarnaast halen
gescheiden te houden kunnen we het schone
we nuttige stoffen als fosfaat, alginaat en cellulose
water benutten voor de leefomgeving en het
uit het afvalwater en toiletpapier. Deze stoffen
vuile water voor terugwinning van energie
hergebruiken we, bijvoorbeeld als meststoffen in
en grondstoffen.
de landbouw of bio plastics. Met het sluiten van de
We zien afvalwater als bron van energie
we richting zelfvoorzienend en maken we efficiënt
en grondstoffen
gebruik van onze eigen middelen.
energiekringloop en grondstoffenkringloop groeien
We zamelen afvalwater op een effectieve manier in. Het temperatuurverschil van het afvalwater gebruiken we om riothermie te winnen.
Routekaart afvalwaterketen bebouwde omgeving (Bron: Visiebrochure Afvalwaterketen tot 2030)
VOR IGE
INHOUD
33
VOLGE NDE
3.2 ENERGIE, KLIMAAT & MILIEU
Trends
regenwater. Daartegenover kan het straatprofiel tussen de stoepranden een uitstekende opslagplaats
Klimaatverandering
van regenwater zijn. Kwetsbare voorzieningen kunnen
De gemiddelde temperatuur op aarde stijgt. In het
worden beschermd door ze net iets hoger te leggen
klimaatakkoord van Parijs (2015) is als streefdoel
dan de omgeving. De terpengedachte keert terug.
afgesproken om de temperatuurstijging te beperken tot 1,5 graad Celsius. Of dit voldoende is om ingrij
Effect op de leefomgeving
pende klimaatverandering te verhinderen, moeten
Heftiger regenbuien stellen nieuwe eisen aan onze
we afwachten. Vooralsnog lijkt het erop dat we in
waterberging en afwatering. In bebouwde gebieden
Nederland vooral te maken krijgen met meer extreme
is de kans op wateroverlast relatief groot: water sijpelt
weertypen, zoals langere droge perioden afgewisseld
daar snel naar de riolering, die moeite heeft het tempo
met heftiger neerslag: meer regen in korte tijd.
bij te houden. Een omgeving met meer groen (in de openbare ruimte, in tuinen en op daken), en met meer
We merken dat mensen zich meer bewust zijn dat
waterberging kan wateroverlast helpen verminderen.
ze deel uitmaken van de natuurlijke leefomgeving.
Dit groen kan ook de overlast van een ander effect
Ze realiseren zich dat de huidige levenswijze niet
van klimaatverandering helpen tegengaan: hittestress.
duurzaam is. Veel plaatsen in Nederland hebben
Dit fenomeen doet zich vooral voor in de dichter
te kampen met ernstige wateroverlast. Klimaat-
bebouwde (versteende) gebieden. Daar loopt de
verandering krijgt een gezicht.
temperatuur in de zomer hoger op dan elders. Voor
De wereld om ons heen verandert en de ruimtelijke
levert dat risico’s op.
mensen met een kwetsbare gezondheid en ouderen inrichting verandert voortdurend mee. Nu de ontwikkeling van nieuwe gebieden met grootschalige woning-
De langere droge periodes, die ook bij klimaatverande-
bouw in de afgelopen decennia sterk is afgenomen,
ring lijken te horen, leveren weer andere risico’s op, bij-
zit de uitdaging vooral in de bestaande gebouwde
voorbeeld voor fundaties van woningen. Door uitdroging
omgeving. Daar moeten transities een plek krijgen.
van veenlagen kunnen woningen verzakken.
Bij het doelmatig verwerken van neerslag speelt de inrichting van de openbare ruimte een belangrijke rol.
Onze drinkwaterpartners krijgen een opgave om
Kleine ingrepen in de bovengrondse inrichting kunnen
voldoende drinkwater op voorraad te hebben om
hoge investeringen in ondergrondse infrastructuur
perioden met extreme droogte te overbruggen. Deze
voorkomen. Overtollig regenwater moeten we tijdelijk
perioden komen naar verwachting steeds vaker voor.
vasthouden of afvoeren naar plekken waar het geen
De zoektocht naar nieuwe bronnen heeft ook mogelijke
overlast veroorzaakt. Verkeersdrempels blijken dan
gevolgen voor de lokale grondwaterstanden.
soms onverwachte obstakels in de afstroming van
VOR IGE
INHOUD
34
VOLGE NDE
3.2 ENERGIE, KLIMAAT & MILIEU
Wateropvang en -verwerking in de gebouwde omgeving
Opgave
ingrepen de drinkwaterbedrijven ook helpen om
Onze gebouwde omgeving zo aanpassen dat deze
drinkwaterleidingen koeler te houden, zodat iedereen
meer water kan opvangen en verwerken. Dat vergt
kan beschikken over drinkwater van voldoende kwaliteit
inspanningen van het waterschap, gemeenten,
ook op momenten met extreme hitte. Deze ingrepen
burgers en bedrijven, met kleine en grote ingrepen,
passen in een beleid van verduurzaming van onze
variërend van het verwijderen van bestrating uit tuinen
leefomgeving. Daarnaast wordt samenwerking met
tot grootschalige bovengrondse waterberging en
de partners steeds belangrijker. Om de toekomstige
verbeterde afwatering. Zulke ingrepen kunnen ook
ontwikkelingen het hoofd te kunnen bieden is een
hittestress helpen voorkomen, vooral wanneer we
integrale benadering van problemen en oplos-
meer groen toevoegen. Daarnaast kunnen deze
sings-richtingen van belang.
VOR IGE
INHOUD
35
VOLGE NDE
3.2 ENERGIE, KLIMAAT & MILIEU
3.2.3 BODEM
Het gebiedspecifieke beleid is erop gericht dat op een groter gebiedsniveau de uiteindelijke bodemkwali-
Om hergebruik van grond binnen acht gemeenten
teit gelijk blijft. Dit noemen we het ‘standstill-principe’.
in het werkgebied van Omgevingsdienst IJmond
Lokale verschuivingen van de bodembelasting zijn
eenvoudig en eenduidig te regelen, heeft de
toegestaan, er wordt echter geen nieuwe bodem-
Omgevingsdienst IJmond (hierna Omgevingsdienst
belasting gecreëerd. Het gebied waarbinnen
genoemd) een regionale bodemkwaliteitskaart
verschuivingen van de bodemkwaliteit mogelijk
opgesteld. Deze kaart geeft de gebiedseigen bodem-
zijn noemen we ‘beheergebied’.
kwaliteit weer en geeft aan waar welke kwaliteit grond mag worden toegepast.
Met dit beleid is hergebruik in het beheergebied eenvoudiger, duurzamer en eenduidig te handhaven.
Doel van dit bodembeleid is om binnen de randvoor-
Dit zorgt op termijn voor lagere maatschappelijke
waarden het hergebruik van grond zoveel te stimuleren
kosten die samenhangen met het nuttig hergebruik
zonder daarmee de duurzame eigenschappen van die
van grond en bagger.
bodem te belemmeren. De gemeente Heemstede volgt bij het grondstromenbeleid het landelijke, generieke
Relevante regelgeving en beleid
kader van het Besluit bodemkwaliteit. Op een aantal
Wet bodembescherming
plekken is afwijken van dit algemene beleid mogelijk
Bodemkwaliteitskaart 2016
om gebiedspecifiek beleid op te stellen. Dit wil zeggen
Nota bodembeheer regio IJmond 2016
dat er afwegingen zijn gemaakt tussen behoud van bodemkwaliteit enerzijds en de risico’s voor lokale
Relatie met andere thema’s
verslechtering van de bodem anderzijds.
Stedenbouw en ruimtelijke kwaliteit; Stedenbouw Energie, Klimaat & Milieu Welzijn en maatschappelijke voorzieningen.
VOR IGE
INHOUD
36
VOLGE NDE
3.2 ENERGIE, KLIMAAT & MILIEU
TRANSITIE IN BODEMBELEID ONDER DE OMGEVINGSWET
Maatschappelijke opgaven zijn uitgangspunt Maatschappelijke opgaven zijn bijvoorbeeld de kwaliteit van de leefomgeving, energietransitie,
Binnen de VNG is ambtelijk en bestuurlijk onderkend
klimaatbestendige stad, voedselvoorziening
dat het belangrijk is om de ondergrond te betrekken
en watervoorziening. De ondergrond kan benut
bij het oplossen van maatschappelijke opgaven.
worden om (gedeeltelijk) deze opgaven aan
Het moment om dat te doen is bij het opstellen van
te pakken. Denk bijvoorbeeld aan aardwarmte-
de Omgevingsvisie in het kader van de invoering
winning, koude-warmte opslag ten behoeve van
en implementatie van de Omgevingswet. De
de duurzame energietransitie, het afvoeren van
commissie Milieu, Energie en Mobiliteit van de VNG
regenwater met het oog op klimaatveranderingen
heeft de ambitie uitgesproken dat in 2021 elke
en het winnen van drinkwater in het kader van
gemeente in haar Omgevingsvisie heeft beschreven