27. Overige - Tramhalte Glipperbrug ANONIEM

Jc , t 226 3Z 1 7 JULI 2O2 9oo P \etJi Vc9 Uit I l7jul 2026 /001017 _ O V. Jtttt QM N - 4 t)ttA) , . u*J tt4&{&t

t) D wlcIeLtiq Jal,l tv(c 4ra»iitIte - o.-L. a,i , IL Links het door Zwarts & Janšma onfworpen haltemeubilair daf van 1989 tot 2015 op de tram- en bushaltes in en om Den Haag stond. Laan van Meerdervoort, vethoogde halte Muurb!oemweg; begin jaren negentig. Rechts een ab,i mef dakhaltebord en daarnaast een zui/ met een klein model vertrektijdenscherm, onfworpen door Fabrique, op hetAiexanderp!ein in Amsterdam. De v!uchtheuve! is nog nief vethoogd en heeft naast de geblokte markering ook de oude dambordbesfrating. De voelbare ge!eideliïn eindigt bij een instapmarkeiing met noppentegels ter hoogte van het kopfeken voor de trambestuurder; 29 0kt0ber2016. Fotos: Tim Boric, Víacom Oudoor, CBS Outdoor en sinds een nieuwe overname: Exterion Media, vanafdit aar: Global). De concurrentiestrijd op deze lucratieve markt is hevig en met onderhandse gunningen komen opdrachtgevers niet meer weg, zoals NS Stauons en de RET hebben ervaren nadat jCDecaux die met succes bij de rechter aanvocht. Nieuw abridesign Den Haag koos bij de start van het ont.zorgingscoricept in 1989 voor een eigen abn-ontwerp, passend in een eigen, her- kenbare stijl voor het halterneubilair. Het ging om zon 1200 abris en dertien kilometer hekwerk. Het 1aatste was nodig voor de veiligheid, omdat Den Haag al in de jaren tachtig was begonnen met het verhogen van haltes om het in- en uitstappen te vergemakkelijken.

Architectenbureau Zwarts & Jansma ontwierp een modulair systeem, gebaseerd op staanders met een driehoekig profiel en bijpassende verbin- dingsstukken, waaruit iedere gewenste combinatie van abri, hekwerk en haltepaal was samen te stellen. JCDecaux kreeg het contract voor levering, onderhoud en reclame-exploitatie. Maar toen na 25 jaar de aanbesteding van een nieuw con- tract mislukte en de Metropoolregio Rotterdam Den Haag besloot het eigendom en beheer van de abris in eigen hand te nemen, was dat meteen ook het einde van het Zwarts & Jansma-haltemeubilair. Het werd in 2015 vervangen door nieuwe abris, hekken en haltepalen, vormgegeven door het Nederlandse ontwerpbureau Fabrique en gemaakt door Epsiion in Bree (B). Het onderhoud ging terug naar HTM. Fabrique had zojuist ook de nieuwe generatie abris ontwor- pen die vanaf 20 13 in Amsterdam kwam te staan, als onder- deel van een nieuw all-in contract met jCDecaux waann de kosteloze levering was begrepen. De RET eiste bij een nieuwe aanbesteding van het abricontract vanaf 2017 geen nieuwe wachthuisjes zodat hier de modellen van (op dat moment) Exterion bleven staan. De nieuwe ontwerpen in Amsterdam en Den Haag kenmerken zich door trarisparantie - ook de daken bestaan uit glaspanelen - en de neutrale vormgeving en grijstinten, waardoor ze opgaan in de omgeving en zowel in oude als moderne wijken passen.

Tegelijkertijd zorgen ze voor eenheid van stijl in het haltemeubilair. Dat is ook de reden dat de in 2011 speciaal voor R-net ontwikkelde abri hier geen voet aan de grond krijgt. Het is een comfortabel en tot in de puntjes doordacht ontwerp van het Utrechtse bureau FromAtoB van Niels Greif (ex NS Design) en Michiel Meurs, maar net als bij het tram- en metromaterieel wordt de uitgesproken R-net-stijl een probleem zodra het merk zich begeeft in het domein van de grootstedelijke identiteit. ln Amsterdam is een compromis gevonden door het standaard- model abri te tooien met een miniatuuruitvoering van de rode R-net-hanenkam; daamaast staat op veel haltes ook de rode R-netklok. ln Den Haag is het R-net-merk op de tram- haltes nagenoeg onzichtbaar. l nformatie lnforrnatie is een van de aspecten waarin de tramhalte van nu radicaal verschilt van de oervorm met alleen dat ene Bultenbeentjes Te midden van alle gewone haltes zijn er altijd buitenbeentjes geweest. 8egin vorige eeuw waren het tJe extra grote wacht- kamers die de aandacht trokken op enkele belangrijke tramknooppunten in de steden, vaak gecombineerd met een kiosk en dienstruimten zoals een personeelsverblijf met toìlet. Op deze centrale punten — zoals het Plein in Den Haag, het Stationsplein in Nijmegen en het Spui in Amsterdam — kreeg de architectuur extra aandacht.

Verzorgde staaftjes van modeme architectuur verschenen eind jaren twintig op de Grote Markt in Groningen en het Weesperplein in Amsterdam. De bouw van zulke combinatiegebouwtjes nam niet zon hoge vlucht als bijvoorbeeld in Zwitserlancl, waar in veel steden nog architectonìsche juweeltjes te vinden zijn. Wel zijn iri de jaren twintig en dertig enkele abris ontworpen als harmonisch geheel met de gemetselde architectuur van een brug of transformatorhuisje. Voorbeefden zijn nog te zien in litrecht (Tolsteegbrug), Heemsteie (Glipperbrug) en Haren (Rijksstraatweg). Een enkele keer krijgt een architect of kunstenaar de gelegenheid een unieke abri te ontwerpen. Het genre kreeg in de jaren tachtig een impuls door de wachthuisjes in zìgzagvorm met fotos en teksten van de AmerIkaanse kunstenaar Dennis Adams; ze verschenen vaak tijdelijk in diverse Amerikaanse en Europese steden. ln Amsterdam staat sinds 19g op het Van Limburg Stirumplein een rond, betegeli wachthuisje met bronzen planten in de vensterbanken van de Heerlense kunstenaar Frans Halmans. Maar in het algemeen is Nederland te nuchter voor zulke zaken. Een kunstwerk is hier een viaduct of een tunnel. Toch s ook daarbij de combinatie met een halte maar beperkt tot ontwikkeling gekomen.

Rotterdam ruimde zijn ondergrondse tramhalte Randweg uit de jaren zestig zelfs al binnen dertig jaar op vanwege sociale onveiligheid, evenals de haftes onder de stations Lombardijen en Schieiam Níeuwland, waar overstappers nu lange loopafstanden voor lief moeten nemen. Daarentegen kreeg Den Haag in 2004 in cle tramtunnel twee nieuwe, die veel ruimer en verzorgder zijn uitgevoerd. Hetzelfde geldt voor de drie ondergrondse haltes in Amstelveen die bij de recente verbouwing van de tramlijn zijn aangelegd. 358 OP DE ItAILS 7-2022

2pQ A