26. Raadsinformatiebericht 80 jaar vrijheid.pdf

Raadsinformatiebericht Collegevergadering: 25 maart 2025

Zaaknummer Team Portefeuillehouder Openbaarheid

: 1302143 : Team Facilitaire Zaken : F. Binnendijk : actief openbaar

Onderwerp Raadsinformatiebericht: Besteding van het budget ’80 jaar Vrijheid’ ☒ Ter informatie ☐ Beantwoording schriftelijke vragen

☐ Toezeggingen/actielijst commissie of raad ☐ Overige

Aanleiding In 2024 heeft de gemeenteraad € 15.000 toegezegd aan het project ’80 jaar Vrijheid’. Hieronder leest u hoe dit bedrag is besteed en welke activiteiten plaatsvinden in 2025. Diverse activiteiten Er is een jaarkalender met de activiteiten in het kader van 80 jaar Vrijheid. Hierop staan jaarlijkse evenementen zoals Adopteer een Monument, Dodenherdenking op 4 mei en de Vrijheidslunch op 5 mei. Daarnaast organiseren we éénmalige evenementen zoals de Verzetsheldenroute. Eenmalige activiteiten in het kader van 80 jaar Vrijheid Van 17 april tot 21 mei; Verzetsheldenroute Heemstede kent tien verzetshelden die een grote rol hebben gespeeld tijdens de Duitse bezetting. We delen, in samenwerking met de Historische Vereniging Heemstede-Bennebroek, deze verhalen van tien verzetshelden uit Heemstede. Het zijn bijzondere verhalen over gewone mensen die in moeilijke tijden dappere keuzes maakten. Vanaf 17 april kan men een Verzetsheldenroute lopen. Deze route van ongeveer 6 km gaat langs de huizen waar de verzetshelden vroeger woonden. Op elke plek leest u hun verhaal. De borden blijven hier staan tot en met 1 mei. Er zit geen volgorde in de route. U kunt de route op elk punt starten. Op 2 mei verplaatsen we alle borden naar de Vrijheidsdreef (tussen de brug en de herdenkingsmonumenten), waar ze samen een expositie vormen. U kunt de borden daar tot en met 21 mei bekijken.

Op www.heemstede.nl/verzethelden staat meer informatie over deze verzetshelden en de route.

pagina 1 van 3

V.a. 16 april 2025 Vluchtroute Marinus Vaumont, voetstappenroute Marinus Vaumont is tijdens de Tweede Wereldoorlog gevlucht uit het voormalige politiebureau aan de Raadhuisstraat 27 naar de hoek van de Havenstraat/Jacob van Campenstraat. Daar is hij geëxecuteerd. Op 16 april 2025 wordt deze vluchtroute door middel van reverse graffiti op de grond getoond. Reverse graffiti is een kunstvorm waarbij patronen ontstaan door selectief schoon te maken. Met deze techniek maken we voetstappen op de tegels (om de 2 meter een linker- of rechtervoetstap). Op het kaartje staat de route aangegeven. Op 4 mei is er een koffiemoment met bewoners van de Havenstraat en Jacob van Campenstraat. De gemeente verzorgt rond 13.00 uur koffie op locatie. 21 juni Heemstede aan Tafel Tijdens Veteranendag op 21 juni wordt een (eenvoudige) lunch bezorgd bij alle Koffie on Tourlocaties (KoT-locaties). Als gemeente willen we dit jaar graag aandacht besteden aan 80 jaar Vrijheid. Het idee is om heel Heemstede op 21 juni (Veteranendag) tussen 11.00 en 13.00 uur eenvoudig te laten lunchen met hetzelfde lunchpakket. Legervoertuigen bezorgen de lunchpakketten, die eenvoudige lunchproducten bevatten die werden uitgedeeld toen Nederland werd bevrijd. Er wordt gerekend op 1200 lunchtasjes.

KoT-locaties die graag mee willen doen: De Luifel, De Doopsgezinde kerk Postlaan, de Oude kerk, de Bavo, De Heemstroom, de Heemhaven, Bosbeek, Ons Tweede Thuis, Plein1, het tramhuisje”.

Gedicht op de chocoladereep in het lunchtasje pagina 2 van 3

Aanplanten Anne-Frankboom Tijdens het plantseizoen voor bomen wordt een loot van de Anne-Frankboom aangeplant in het plantsoen van het Julianaplein. De exacte plantdatum is nog niet bekend. Deze boom wordt door groenvoorziening aangekocht en in opdracht van groenvoorziening geplant. Jaarlijkse activiteiten Struikelstenen We onthullen tussen oktober 2024 en september 2025 op meerdere locaties in Heemstede struikelstenen. We verwachten gedurende het jaar nog meer aanvragen voor struikelstenen. Daar waar het lukt zal nog binnen de periode ’80 jaar Vrijheid’ een struikelstenenceremonie worden ingepland. Deze plaatsingen worden op de 80 jaar vrijheid kalender geplaatst. Alle struikelstenen in Heemstede zijn digitaal terug te vinden op https://stolpersteine.app/ Jaarlijkse evenementen Adopteer een Monument, Jom Hasjoa, Havenconcert, 4-mei Dodenherdenking op de Vrijheidsdreef, 5 mei Vrijheidslunch Heemstede Hapt, Veteranendag, Herdenking van de capitulatie van Japan. We adviseren de organisatoren van deze evenementen om het thema 80 jaar Vrijheid mee te nemen in de organisatie. Het is aan de organisator of dit thema daadwerkelijk wordt toegepast. Dit kan extra kosten voor de organisatie meebrengen. Door het begroten van deze extra uitgaven kunnen deze kosten voor de organisaties worden ondervangen.

Betreffende organisatoren zijn benaderd over deze extra kosten in samenhang met 80 jaar Vrijheid. Kalender 80 jaar vrijheid Bijgevoegd de kalender ’80 jaar vrijheid’. Financiën Van het toegezegde bedrag is inmiddels € 13.000,- gereserveerd. Er is nog € 2.000,- te besteden. Dit bedrag zal gaandeweg het lopende project ’80 jaar Vrijheid’ worden bestemd aan een bestaand of nog te ontwikkelen initiatief, of een initiatief uit de samenleving. Bijlage: 1. Kalender ’80 jaar Vrijheid’ (een recente versie is te vinden op www.heemstede.nl ) 2. Verzetshelden van Heemstede (10 stuks)

pagina 3 van 3

Viering 80 jaar vrijheid in Heemstede In 2024 en 2025 herdenken we het beëindigen van de Tweede Wereldoorlog, nu 80 jaar geleden. In deze kalender een overzicht van de activiteiten in Heemstede. Uw activiteit ook op dit overzicht? Stuur dan een mail naar gemeente@heemstede.nl onder vermelding van: 80 jaar vrijheid. Maand okt 2024

maart - sept 2025

Activiteit Onthullen struikelstenen gezin WallageVan Coevorden Onthulling struikelstenen Familie Schuster Onthulling struikelstenen Familie Mogendorff Adopteer een monument (uitklapmenu?) Leerlingen van het basisonderwijs hebben de monumenten op de Vrijheidsdreef geadopteerd. Zo leren zij over de lokale geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog, de traditie van herdenken en de rituelen die daarbij horen. Tijdens een bijeenkomst in het raadhuis dragen leerlingen van groep 8 de monumenten over aan leerlingen van groep 7. Tussen maart en september 2025 hangt dagelijks de vlag 80jr. Vrijheid

April 2025

Bent u ook geïnteresseerd in zo`n vlag? Deze zijn te bestellen bij diverse bedrijven ,zoals https://dvc.nl/vlaggen/themavlaggen/80jaar-vrijheid De aanplant van de Anne Frank boom

Nov 2024 22 januari 2025 Maart 2025

April 2025 23 april

Jom Hasjoa (uitklapmenu?) Jom Hasjoa, de dag der vernietiging, is de gedenkdag voor de zes miljoen slachtoffers van de Sjoa, tevens de dag waarop het getto van Warschau werd vernietigd.

Plaats Javalaan Narcissenlaan Sweelinckplein Burgerzaal van het raadhuis

Vlaggenmast in de tuin van het raadhuis

Plantsoen van Julianaplein Joods Monument, Vrijheidsdreef

April–mei 2025 v.a. 12 april

April–mei 2025 v.a. 16 april

Mei 2025 4 mei, 9.30 uur

Mei 2025 4 mei, 13.00 uur

Mei 2025 4 mei, avond

Stichting Joods Monument Heemstede herdenkt bij het Joods monument aan de Vrijheidsdreef in Heemstede de holocaust. Tentoonstelling 80 jaar vrijheid grote billboards met foto`s van verzetshelden in de straat waar de bewuste verzetsheld is opgepakt. Link naar BeleefHeemstede Green Grafity vluchtroute Marinus Vaumont (uitklapmenu?) In reversed grafity is de vluchtroute van Marinus Vaumont gespoten. De route gaat van het oude Politiebureau aan de Raadhuisstraat 27 naar de hoe van de Jacob van Campenstraat/Havenstraat, alwaar Marinus Vaumont door de Duitse bezetter is geëxecuteerd. Voor meer informatie zie, (link naar BeleefHeemstede) Herdenking Eerebegraafplaats Overveen (uitklapmenu?) Om 9.30 uur is een vertegenwoordiging van de gemeente aanwezig bij de herdenking van de gevallen verzetsstrijders op de Eerebegraafplaats in Overveen. Tevens wordt namens de gemeente een krans en bloemstukken bij de vier graven van Heemsteedse verzetshelden gelegd. Krans gedenkplaat Marinus Vaumont (uitklapmenu?) Aan het eind van de ochtend hangt het college van B&W een krans bij de gedenkplaat voor Marinus Vaumont in de Jacob van Campenstraat (hoek Havenstraat). Het college nodigt de directe buren uit om bij de ceremonie aanwezig te zijn en zorgt voor een kopje koffie/thee met iets lekkers op de locatie. Direct omwonenden worden met een brief uitgenodigd.

Dodenherdenking (uitklapmenu?) De jaarlijkse herdenking vindt plaats op de Vrijheidsdreef en start om 19.47 uur vanuit het raadhuis met een stille tocht, langs de zij tuin van het raadhuis over de Vrijheidsdreef naar de herdenkingsplaats aan het einde van de Vrijheidsdreef. Hier zullen ook de verzetshelden staan waar het publiek op dat moment in stilte langsloopt. Link plaatsen naar BeleefHeemstede

i.o. HvHB

Van oude politiebureau op de Raadhuisstraat naar de Jacob van Campenstraat.

Jacob van Campenstraat (hoek Havenstraat)

Herdenkingsplek, Vrijheidsdreef

Mei 2025 5 mei

18 mei 2025

Mei 2024 21 juni 2025

21 juni 2025

Vrijheidslunch door Stichting IkZieJeWel Aan tafel ontstaan vaak de mooiste gesprekken. Dat is dan ook het idee achter de vrijheidsmaaltijd: de viering van vrijheid, de verjaardag van 5 mei als het ideaal van een verbonden, open en vrije samenleving en ongewone ontmoetingen, aan de eettafel. De vrijheidsvlam is verwerkt in de opstelling van de kramen. Op 5 mei 2025 op de Binnenweg Voor meer informatie zie, Stichting IK ZIE JE WEL Havenconcert Openluchtconcert van 14 tot 16 uur aan de haven aan de Heemsteedse Dreef, Heemstede, in samenwerking met de orkesten van SBH, Teisterband en Harmonie St. Michaël Voor meer informatie, zie (link naar beleefHeemstede)

Binnenweg tussen Julianalaan/Cloosterweg

Onthulling struikelstenen echtpaar Gutmann-Von Landau Veteranendag in Heemstede (uitklapmenu?) Onze vrijheid danken wij aan de veteranen van de geallieerden, die 80 jaar geleden ons land bevrijdden. Nederlandse veteranen die sinds de Tweede Wereldoorlog het Koninkrijk dienden in oorlogsomstandigheden zetten we jaarlijks op veteranendag in het zonnetje. Met inmiddels tradities als de rondrit met historische legervoertuigen en het haringhappen. Heemstede aan Tafel Aanvullend op lokale veteranendag is er op deze dag bij veel Koffie on Tour-locaties een gratis (eenvoudige) lunch beschikbaar, kijk hier welke locaties meedoen. (wekelijks worden deze locaties geüpdatet) Inlopen is vrij

Glipper Dreef

Link plaatsen naar BeleefHeemstede

Augustus 2025

Herdenking capitulatie van Japan

Haven van Heemstede

Plein voor het raadhuis

Koffie on tour-locaties: Plein1 Ons tweede thuis Heemhaven Grote Kerk Oude Kerk Kleine vermaning (Postlaan) Heemstroom Bosbeek Gilles Pluktuin De Luifel Kom In Mijn Tuin Tramwachtershuisje WIJ-Heemstede BIZ JvG-straat

15 augustus 09.30-10.45 uur

11.00-14.00 uur

Met een herdenking op de begraafplaats voor de gevallenen tijdens de Bershiapperiode En In het raadhuis is een samenkomst voor de Ned-Indische gemeenschap met koffie en spekkoek, muziek en een ervaringsverhaal door een inwoner van Heemstede uit deze tijd met aansluitend een kranslegging. Afgesloten met een hapje en een drankje.

Veel activiteiten worden ook geplaatst op de website van BeleefHeemstede, voor meer informatie, zie https://beleefheemstede.nl/

Heemsteedse verzetshelden

Willem de Tello Illegale kranten In een tijd van onzekerheid en angst zochten mensen naar betrouwbare informatie. De Duitse bezetter verspreidde echter veel nepnieuws om de bevolking zoveel mogelijk te misleiden en bedriegen. Maar, hoe zitten de zaken nu eigenlijk echt in elkaar? Hoe lang zal de bevrijding van de Duitse verschrikking nog op zich laten wachten? In het diepste geheim werden kleine krantjes en blaadjes gedrukt, vaak niet meer dan gestencilde velletjes. Nieuws dat in het geheim werd opgevangen via Radio Oranje uit Londen. Een van de bekendste verzetskranten was Het Parool. Dankzij Willem de Tello kon deze krant in Zandvoort worden gedrukt. De drukkerij werd echter ontdekt en opgerold. De Duitsers wisten Willem in zijn woning aan de Herenweg te vinden. Samen met 12 andere Paroolmedewerkers werd hij op 5 februari 1943 doodgeschoten op de hei bij Leusden. Op 19 december 1945 werden ze herbegraven op de Erebegraafplaats aan de Zeeweg in Overveen. Willem werd 42 jaar.

Meer info:

heemstede.nl/ verzetshelden

Heemsteedse verzetshelden

Willem Denijs Dwangarbeid aan de Atlantikwall Meewerken met de bezetter of niet? De maatregelen stilletjes accepteren of in het geheim saboteren? Veel gemeenteambtenaren stonden voor deze moeilijke keuzes. Geef je gehoor aan de opdracht om een lijst op te stellen van 300 Heemsteedse jonge mannen die gedwongen aan de Atlantikwall moeten meewerken? Deze kustverdedigingslinie moest een eventuele invasie afhouden. Gemeenteambtenaar Willem Denijs, die woonde aan het Frederik van Eedenplein, weigerde deze lijst op te stellen. Hij werd ontslagen en moest onderduiken. Willem werd toch opgepakt en weggevoerd naar kamp Sachsenhausen. Daar stierf hij. Willem werd 34 jaar. Meer info:

heemstede.nl/ verzetshelden

Heemsteedse verzetshelden

Ernst Moltzer De Engelandvaarder die het niet haalde Wat dreef jonge mannen om hun familie en vertrouwde omgeving achter zich te laten en naar Engeland over te steken? Een erg gevaarlijk en risicovol avontuur. Was het jeugdige overmoed, het verlangen om te vechten voor het vaderland of de dreiging om door de Duitsers opgepakt te worden? Ernst Moltzer woonde in de Anton Mauvestraat. Hij was een Olympisch zeiler uit een rijke zakenfamilie. Ernst besloot met twee vrienden op een zeilboot vanaf het strand van Castricum naar Engeland te varen. In het donker. Ze kwamen echter nooit aan. Na 80 jaar vonden Texelse vissers een kaakbeen in hun netten. Na DNAonderzoek bleek het om Ernst te gaan. Deze lichamelijke resten werden bijgezet op de erebegraafplaats in Loenen. Ernst werd slechts 31 jaar.

Meer info:

heemstede.nl/ verzetshelden

Heemsteedse verzetshelden

Piet Lokman Scholier doodgeschoten bij Sinterklaasrazzia Sinterklaasavond 1944. Gezinnen zitten bij elkaar om pakjesavond te vieren. Alle reden voor de Duitse bezetter om een klopjacht te houden op jonge mannen om in Duitsland te werken. Ook Heemstede wordt afgesloten. In de vroege ochtend van 6 december vond iedereen een brief in de bus: mannen tussen de 17 en 40 jaar moesten voor hun huis klaarstaan om opgehaald te worden. Ook scholier Piet Lokman uit de Frans Schubertlaan. Hij sloeg op de vlucht en wilde per boot naar de overkant van het Spaarne. Zijn plan mislukt. Hij werd beschoten. Omstanders brachten hem naar een huisarts in de buurt. Daar is overleed hij de volgende dag. Piet werd slechts 17 jaar. In Kennemerland werden bij deze Sinterklaasrazzia 1.300 mannen opgepakt voor deportatie naar Duitsland. Minstens 80 keerden niet terug.

Meer info:

heemstede.nl/ verzetshelden

Heemsteedse verzetshelden

Jan Klingen De verzetsgroep ECH/3 van Broeder Jozef Klingen Hoe houd je contact met de Nederlandse regering in Engeland? Jan Klingen, kloosternaam ‘Broeder Jozef’, wist daar wel raad op. Als hobby bouwde hij zelf radio’s. Met een aantal andere zendamateurs richt hij een verzetsgroep op, genaamd ECH/3. Dat is een verwijzing naar een type radiobuis van Philips. De groep probeerde berichten van en naar de regering in Londen te sturen. Jan verstopt zijn radioapparatuur in de boekenkast op zijn kamer in het Broederhuis aan de Herenweg. In 1941 werd hij verraden door de infiltrant Anton van der Waals. Hij werd vastgezet in het Huis van Bewaring in Scheveningen (Oranjehotel) en is in januari 1942 op de Waalsdorpervlakte gefusilleerd. Jan werd slechts 28 jaar.

Meer info:

heemstede.nl/ verzetshelden

Heemsteedse verzetshelden

Gerrit Johan Kruiderink Valse identiteitskaarten Veel onderduikers en verzetsmensen hadden een valse naam. Als ze betrapt zouden worden onder hun echte naam, dan wachtte deportatie of terechtstelling. In het diepst geheim werden daarom identiteitskaarten vervalst. Velen waagden hun leven om valse identiteitskaarten te maken en te verstrekken. Zo konden ze joden en verzetsmensen van een valse identiteit voorzien en hun levens redden. Een van de velen die hun leven waagden was Gerrit Johan Kruiderink. Hij werkte op het gemeentehuis als ambtenaar Burgerzaken. Thuis aan de Zandvaartkade vervalste hij persoonsbewijzen en heeft daar veel mensen mee geholpen. En dat terwijl de gemeente werd bestuurd door een NSB-burgemeester. Veel mensen hebben hun leven aan Gerrit Johan te danken. Hij overleefde de oorlog en stierf in 1990 op 82-jarige leeftijd.

Meer info:

heemstede.nl/ verzetshelden

Heemsteedse verzetshelden

Shava Bornstein Joodse verzetsstrijdster Als Poolse en joodse vrouw was verpleegster Shava Bornstein een kwetsbaar doelwit voor de Duitsers. Toch waagde ze haar leven als koerier voor het verzet. Dit was alleen mogelijk onder een valse identiteit. Shava nam een nieuwe naam en nationaliteit aan en ging als Elisabeth Bos door het leven. Toen een jaloerse collega haar valse ID-kaart verscheurde, maakte de Heemsteedse gemeenteambtenaar Gerrit Johan Kruiderink (ook onderdeel van de verzetsheldenroute in Heemstede) een nieuwe voor haar. Na de oorlog is Shava getrouwd met de Canadese militair Isaac Rose. Onder haar naam Leesha Rose publiceerde zij in 1978 haar levensverhaal met de titel ‘De tulpen zijn rood’. In 2016 is Leesha in Jeruzalem overleden op 94-jarige leeftijd.

Meer info:

heemstede.nl/ verzetshelden

Heemsteedse verzetshelden

Marinus Vaumont Was hij die ochtend maar niet gaan kijken Tijdens de oorlog verzette Marinus Vaumont uit de Bachlaan zich op verschillende manieren. Zo gaf hij financiële steun aan zeemansvrouwen van wie de mannen onder geallieerde vlag voeren. Ook hielp hij onderduikers aan geld en bonkaarten. Op 25 juli 1944 organiseerde Marinus een overval op het politiebureau in Heemstede om vijf jongemannen te bevrijden. Deze mannen waren opgepakt om voor de Duitsers te werken. Toen hij bij die overval ging kijken werd hij als medeplichtige aangehouden. Hij sloeg op de vlucht, maar werd op de hoek van de Havenstraat en de Jacob van Campenstraat neergeschoten. Een monument in de gevel van Havenstraat 17 herinnert aan deze gebeurtenis. Marinus werd 48 jaar.

Meer info:

heemstede.nl/ verzetshelden

Heemsteedse verzetshelden

Bernard Ledeboer Verzet tegen NSB-bestuur Hoe kun je verzet plegen als NSB’ers de macht overnemen? Het bestuur van epilepsiecentrum Meer en Bosch was bang dat de Duitsers hun patiënten wilden gebruiken voor experimentele behandelingen. Onder leiding van directeur-geneesheer Bernard Ledeboer, die woonde aan de Zandvoorter Allee, stuurde de directie in het geheim briefjes aan de families van de patiënten. Hierin vroegen ze de families om de patiënten snel naar huis te halen, voordat de instelling in NSB-handen zou vallen. Het bestuur en het personeel namen ontslag, zodat het nieuwe NSBbestuur met lege handen stond. Bernard leidde deze unieke vorm van verzet. Hij overleefde de oorlog en overleed in 1959.

Meer info:

heemstede.nl/ verzetshelden

Heemsteedse verzetshelden

Wilhelmina de Bock en Nicolaas van Waas Een echtpaar in verzet Verpleegster Wilhelmina de Bock was getrouwd met belastingambtenaar Nicolaas van Waas. Beiden zaten ze in het verzet. Bij Wilhelmina en Nicolaas thuis kon illegaal naar de radio worden geluisterd waarna het nieuws door de redactie van de Heemsteedse verzetskrant ‘De Patriot’ werd uitgetypt, gestencild en verspreid. Nicolaas hielp hieraan mee, maar werd opgepakt en naar concentratiekamp Neuengamme afgevoerd. Hier stierf hij. Nicolaas werd 59 jaar. De familie Van Waas had regelmatig joodse onderduikers in huis. Wilhelmina werd in 1943 op de Grote Markt in Haarlem opgepakt met een joods meisje en naar kamp Vught overgebracht. Zij verbleef daar zeven maanden. Een jaar later zat ze drie maanden in de gevangenis aan de Amstelveenseweg in Amsterdam. Hierna is ze nog drie keer gearresteerd en naar de gevangenis gebracht. “Zo zware dame, ben je daar weer. Heemstede ziet je niet meer terug”, zei haar bewaker. Toch overleefde Wilhelmina de oorlog. Ze bleef wonen in de Havenstraat waar ze stierf in 1975.

Meer info:

heemstede.nl/ verzetshelden