20241024_Geamndeerd Initiatief Raadsvoorstel_Samen naar 30 km effectief en efficient.pdf

Initiatief raadsvoorstel Raadsvergadering: <24 oktober 2024> ONDERWERP Samen naar 30 km/u, effectief en efficiënt KERNBOODSCHAP De raad besluit op initiatief van [de fractie van D66] tot andere aanpak in de uitvoering van het Wegcategoriseringsplan (WCP) en wel met snelheidsbeperkende maatregelen naar analogie van Amsterdam (bebording-belijning-campagne-monitoring). Het doel van dit voorstel is te streven naar een 30km/u maximumsnelheid voor een veilig en leefbaar Heemstede en dat - ook met oog op de langere termijn ontwikkeling van de gemeentebegroting - op effectieve en meest efficiënte wijze uit te voeren. GEVRAAGD BESLUIT De raad neemt kennis van de bestuurlijke reactie op het initiatiefvoorstel en besluit: 1. Te streven naar een veilig en leefbaar Heemstede met zoveel mogelijk wegen met een lagere en verkeersveilige 30 km/u maximumsnelheid; 2. Dit op de meest efficiënte en effectieve wijze uit te voeren met 30 km/u maatregelen naar analogie van Amsterdam (bebording-belijningcampagne-monitoring); 3. Met eventuele aanvullende aanpassingen op risicolocaties (op basis van gerapporteerde ongevalrisico's) en tevens bestaande, vrijliggende fietspaden te respecteren; 4. Op termijn bij groot onderhoud – indien en waar nodig - verdere stappen te zetten richting een volledige GOW30 inrichting; 5.

Het eerdere geamendeerde raadsbesluit Wegcategoriseringsplan Heemstede 2021 hierop aan te passen en te vervangen (met uitzondering van de projecten die reeds in uitvoering zijn). Verzoekt het college na besluit in de raad: 6. In januari 2025 een plan van aanpak aan te bieden dat leidt tot een bij deze kaders passend vervangend raadsvoorstel en dat medio 2025 aan te bieden en de uitvoering zo snel en breed mogelijk ter hand te nemen; 7. Met een beslisboom-analyse en beoordeling de keuze van GOW30 wegen en hun inrichting te onderbouwen; 8. Daarvoor passende verkeersbesluiten op te stellen; 9. De financiële doorwerking uit te werken en te verwerken in de (meerjaren-)begroting 2025 e.v. door middel van een begrotingswijziging, met eventueel voordeel ten gunste van de algemene middelen; 10. Daarnaast te blijven streven naar een regionale mobiliteitsoplossing voor al het doorgaande verkeer. Heemstede, <24 oktober 2024>. Fractie D66 Heemstede, <naam, 1

<naam>.

2

Raadsbesluit Raadsvergadering: <24 oktober 2024> BESLUIT RAAD De raad van de gemeente Heemstede; Gelet op het voorstel van [de fractie D66 Heemstede]; Gelezen het advies van het college d.d. <ddmmjjj>; Besluit: 1. Te streven naar een veilig en leefbaar Heemstede met zoveel mogelijk wegen met een lagere en verkeersveilige 30 km/u maximumsnelheid; 2. Dit op de meest efficiënte en effectieve wijze uit te voeren met 30 km/u maatregelen naar analogie van Amsterdam (bebording-belijningcampagne-monitoring); 3. Met eventuele aanvullende aanpassingen op risicolocaties (op basis van gerapporteerde ongevalrisico's) en tevens bestaande, vrijliggende fietspaden te respecteren; 4. Op termijn bij groot onderhoud – indien en waar nodig - verdere stappen te zetten richting een volledige GOW30 inrichting; 5. Het eerdere geamendeerde raadsbesluit Wegcategoriseringsplan Heemstede 2021 hierop aan te passen en te vervangen (met uitzondering van de projecten die reeds in uitvoering zijn). Verzoekt het college: 6. In januari 2025 een plan van aanpak aan te bieden dat leidt tot een bij deze kaders passend vervangend raadsvoorstel en dat medio 2025 aan te bieden en de uitvoering zo snel en breed mogelijk ter hand te nemen;; 7. Met een beslisboom-analyse en beoordeling de keuze van GOW30 wegen en hun inrichting te onderbouwen; 8. Daarvoor passende verkeersbesluiten op te stellen; 9.

De financiële doorwerking uit te werken en te verwerken in de (meerjaren-)begroting 2025 e.v. door middel van een begrotingswijziging, met eventueel voordeel ten gunste van de algemene middelen; 10. Daarnaast te blijven streven naar een regionale mobiliteitsoplossing voor al het doorgaande verkeer. Aldus besloten in de raad op <24 oktober 2024>, de griffier,

de voorzitter,

mevrouw K. Millenaar,

de heer F. Binnendijk.

3

WETTELIJKE GRONDSLAG Juridische en beleidskader Artikel 147 Gemeentewet Artikel 30 Reglement van orde voor de vergaderingen en andere werkzaamheden van de raad van de gemeente Heemstede 2017 Bevoegdheden De raad is op grond van artikel 147 Gemeentewet en op grond van het RvO bevoegd tot het nemen van een initiatiefbesluit. BESTUURLIJKE ACHTERGROND Raadbesluiten, moties en amendementen 201106 Motie VVD D66 GL CDA Veilig verkeer 30 km in Heemstede AANGENOMEN 211028 Raadsbesluit - Wegcategoriseringsplan Heemstede 2021 GEAMENDEERD vastgesteld 211028 Bijlage 1 Vaststelling concept-wegcategoriseringsplan en participatieplan 211028 Bijlage 2 Wegcategoriseringsplan deel A 211028 Bijlage 3 Wegcategoriseringsplan deel B 211028 Bijlage 4 Kostenindicatie herinrichting van wegen 211028 Bijlage 5 Nota van beantwoording zienswijzen (Niet openbaar) 211028 Bijlage 7 Inrichting GOW30 211105 Motie VVD 30KM borden AANGENOMEN 221103 Motie D66 GL CDA WCP 30 efficiënt en effectief AANGENOMEN 221103 Motie D66 GL Zoek de (OV)-verbinding AANGENOMEN Collegebesluit Studie doorgaande wegvakken van GOW50 naar GOW30 (25 april 2023) BBV “Doorkijk tweede tranche Wegcategoriseringsplan periode (2027-2031)” (25 mei 2023) 230714 Motie GL PvdA VVD Vrijliggende fietspaden AANGENOMEN 230714 Motie HBB D66 Weg Categoriseringsplan AANGENOMEN MOTIVERING Aanleiding In Nederland geldt binnen de bebouwde kom een algemene

maximumsnelheid van 50 km/u. Alleen in woonstraten, de zogenoemde erftoegangswegen (hierna: ETW), gold tot nu toe een snelheid van 30 km/u. Omdat het steeds drukker wordt en daarmee de verkeersveiligheid en de leefbaarheid onder druk staan, ziet men liever deze lagere snelheid op veel meer plaatsen. Ook in de Tweede Kamer is op 27 oktober 2020 een motie1 aangenomen die oproept een afwegingskader te maken voor 30 km/u als leidend principe in de bebouwde kom ipv 50 km/u. Om een goede doorstroming en bereikbaarheid te behouden wordt voorgesteld de gebiedsontsluitingswegen (hierna: GOW) waar opportuun uit te voeren in een nieuw ontwikkelde tussenvorm (GOW30) met 30 km/u als maximum snelheid in plaats van 50 km/u. Op 28 oktober 2021 werd het nieuwe Wegcategoriseringsplan (hierna: WCP) Heemstede 2021 vastgesteld, met als doel de verkeersveiligheid en de leefbaarheid in Heemstede te bevorderen door de wegen zo helder mogelijk in GOW50 (Gebiedsontsluitingsweg met 50 km/u), GOW30 (Gebiedsontsluitingsweg 4

met 30 km/u) en ETW30 (Erftoegangsweg met 30 km/u) te categoriseren. Naar aanleiding van de zienswijzen van commissie Ruimte en bewoners werd het door het college ingediende voorstel voor het wegcategoriseringsplan geamendeerd, waarbij voor zes additionele wegen waaronder Cesar Francklaan en de Zandvoortselaan werden voorgesteld deze ook 30 km/u te maken. In het geamendeerde besluit wordt het plan in twee delen (‘tranches’) in 10 jaar uitgevoerd en de benodigde middelen voor het eerste deel toegekend. Ten tijde van het raadsbesluit was de tussenvorm GOW30 nog in een experimenteel stadium en waren hiervoor nog geen richtlijnen gepubliceerd door het kennisinstituut CROW2, zoals die er wel waren voor ETW30, GOW50 en andere wegcategorieën. Niettemin was de GOW30 ook al in het beleid opgenomen in sommige grote steden zoals Haarlem en Amsterdam en werd niet verwacht dat de verwachte richtlijnen zouden leiden tot wijziging van de tot dan toe gehanteerde kenmerken of tot hogere kosten van de (her)inrichting van een weg.

De kenmerken van een GOW30 waren: ● maximum snelheid is 30 km/u; ● het is een GOW en kan dus meer verkeer verwerken dan een ETW; ● geen hoge drempels in de weg; wel plateau’s bij kruisingen en oversteken van fietsers en voetgangers; ● smaller dan een GOW50; ● zo min mogelijk markeringen; ● asfalt mogelijk; ● gescheiden fietsvoorzieningen mogelijk; ● parkeerplaatsen langs de weg; ● bushalte in principe op de weg (geen haltekom). Om tegemoet te komen aan de vraag om het WCP zo snel mogelijk uit te voeren werd onderzocht in hoeverre de uitvoering zou kunnen meeliften met het reguliere groot onderhoud van wegen. Dit bleek niet realistisch: slechts één weg, de Johan Wagenaarlaan, stond voor een deel in de eerste jaren op het onderhoudsprogramma. Er is toen besloten tot uitvoering in 10 jaar, met inhuur van extra externe werkkrachten en experts gezien de beperkte capaciteit, los van het wegonderhoudsprogramma (MJOP) en gebaseerd op aanpassing van de wegen die een minder gewenste doorstroomfunctie hadden en het grootste effect op verkeersveiligheid en leefbaarheid. In prioriteit (naast de herinrichting van de Camplaan-West, de Van Merlenlaan en de Valkenburgerlaan-Noord, die reeds in voorbereiding waren): 1. Johan Wagenaarlaan, César Francklaan, Lanckhorstlaan, Glipperweg en Zandvoortselaan. 2. Leidsevaartweg, Javalaan, Sportparklaan, Kerklaan, Provinciënlaan. 3.

De overige in het WCP genoemde wegen. Het WCP is in 2021 vastgesteld zonder de toevoeging om waterbedeffecten te onderzoeken. Het is onduidelijk of en waar sluipverkeer zal ontstaan. Het 5

verkeer, behalve het vrachtverkeer, zal zich naar verwachting onveranderd via de bestaande oost-west verbindingen verplaatsen. Wel zijn de effecten van afwaardering van wegen in Heemstede onderzocht en gedeeld met de raad: • BBV doorkijk tweede tranche, 1176324, 11 april 2023 • Studie doorkijk naar de 2de tranche WCP 2027-2031, 1181336, 14 april 2023 • Studie doorgaande wegvakken van GOW50 naar GOW30, 3620317, 25 april 2023 Omdat er mogelijk een gering effect ontstaat heeft het college geadviseerd in de ‘BBV doorkijk tweede tranche’ prioriteit te geven aan de wegen waar gevolgen van de afwaarderingen uit de eerst tranche van het WCP verwacht zouden kunnen worden. Dat zijn onder andere de Kerklaan en de Provinciënlaan. Op basis van kengetallen en ervaringscijfers was een schatting gemaakt van de kosten van de 1ste tranche WCP en voorgesteld de afschrijvingslasten te betrekken bij het surplus van de algemene reserve en een bestemmingsreserve ter dekking van de kapitaallasten te vormen onder de naam “Wegcategoriseringsplan” ter waarde van € 9.000.000 (verhoogd tot 13,1 miljoen). Deze reserve valt jaarlijks overeenkomstig de afschrijvingslasten van de investering in het WCP vrij waardoor de dekking structureel is geregeld en het WCP behoudens de rentelasten budgettair neutraal in de exploitatie wordt opgenomen.

Anders leidt het WCP tot een exploitatielast met een afschrijving van €300.000 voor de 1ste tranche als nadeel in de begroting. Gezien de hoge kosten voor de uitvoering van het WCP drong de raad in 2021 aan om te onderzoeken of de inzet van andere (innovatieve) snelheidsmaatregelen mogelijk waren (Motie ‘Innovatieve snelheidsmaatregelen’). Helaas concludeerde het college toen dat GOW30 (her)inrichting eigenlijk de enige effectieve manier is om het gedrag van weggebruikers te beïnvloeden. Ook de motie ‘WCP30 efficiënt en effectief’ (aangenomen in Begrotingsraad van november 2022) verzocht de uitvoering van het WCP integraal te toetsen op praktische, juridische en technische mogelijkheden om tot een materieel goedkopere uitvoering te kunnen komen. College zei toe dat voor ieder deelproject een aparte toetsing gedaan zal worden. De verwachting is dat een aanzienlijke kostenbesparing gemaakt zal kunnen worden bij het herziene eerste deelproject Johan Wagenaarlaan en César Francklaan. Ook de voorlopige raming voor de 2de tranche WCP werd naar beneden bijgesteld. Daaropvolgend werden bij de kadernota bespreking van juli 2023 de moties ‘Vrij liggende fietspaden’, ‘Zoek de (OV)-verbinding’ en ‘Weg Categoriseringsplan’ aangenomen.

Dit naar aanleiding van: 1) het feit dat het college voorstelde bij een aantal herinrichtingsplannen de nu nog vrijliggende fietspaden te vervangen door fietsstroken op de weg; 2) dat bekend werd dat er plannen waren om een hoogwaardige OV-hub in Haarlem-Zuid aan te leggen en de raad vreesde dat de WCP plannen aansluiting op deze hub (en daarmee OV bereikbaarheid) nadelig zouden kunnen beïnvloeden; 3) en dat de raad bleef vrezen voor de hoge kosten en de langere termijn financiële implicaties. Deze moties werden later afgedaan door toezeggingen van het college dat bij de inrichting van de wegen in het WCP huidige vrijliggende fietspaden gehandhaafd en waar mogelijk verbeterd alsmede vergevingsgezinde stoepranden toegepast zullen worden, en dat het in de voorlopige ontwerpen mogelijk blijft om 6

verschillende vormen van (H)OV over deze wegen te laten rijden en toekomstige beschikbaarheid voor mogelijke uitwaaieringen. Inmiddels blijkt dat het college bij de voorstellen voor de herinrichting van de Van Merlenlaan en de Valkenburgerlaan-Noord, de vrijliggende fietspaden toch om zeer verschillende redenen en conform de laatste GOW30 richtlijnen van het CROW - op wil heffen. Tevens is het onduidelijk, in afwachting van o.a. een vrachtverkeer circulatie onderzoek, welke impact alle WCP-aanpassingen op de verkeersstromen zullen hebben. Het WCP was vastgesteld zonder de toevoeging om waterbedeffecten te onderzoeken (NB: Wel zijn de effecten van afwaardering van wegen in Heemstede onderzocht en daarna gedeeld met de raad 3). Daarnaast zijn de langere termijn financiële vooruitzichten voor de gemeente allerminst verbeterd en dwingen des te meer tot weloverwogen investeringsbeslissingen en prioriteiten. Het college voert voortvarend uit wat de raad heeft besloten met de vaststelling van het geamendeerde Wegcategoriseringsplan (WCP) in oktober 2021. Misschien heeft de raad echter in het licht van bovenstaande en alle recente ontwikkelingen - destijds een besluit genomen zonder alle afwegingen en de specifieke impact voor Heemstede voldoende te doorgronden of leiden deze ontwikkelingen tot andere inzichten.

Omdat het WCP raadsbreed is aangenomen, zou het ook wenselijk zijn om hier raadsbreed een vervolgstap aan te geven. Voor u ligt derhalve een voorstel tot aanscherping van de kaders en voorstel voor een andere aanpak. Argumenten, overwegingen en ambitie 1. Waarom 30? De gehele raad streeft naar een veilig en leefbaar Heemstede en derhalve de wens voor een WCP met zo veel mogelijk, veilige 30 km/u wegen. Steden zoals Brussel, Parijs, Oslo en Helsinki hebben dit eerder gedaan en zien een verbetering van de veiligheid voor alle verkeersdeelnemers. Een rapport van GGD Amsterdam, GGD Rotterdam-Rijnmond en Amsterdam UMC4,5 heeft ook de voordelen in kaart gebracht. Volgens de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Veiligheidsbeleid (SWOV)6 valt ruim een kwart van de verkeersdoden op 50 kmwegen en “Bij een snelheid van 30 km/h overleeft 95% van de voetgangers een botsing met een auto, tegenover 85% bij 50 km/h.” “Als de helft van de straten met 50km/u wordt omgezet naar 30km/u, zal naar schatting het aantal slachtoffers binnen de bebouwde kom substantieel dalen, variërend tussen 22% en 31%.”. Lagere snelheden leiden ook tot minder geluidsoverlast. Onderzoeken m.b.t. luchtverontreiniging zijn minder consistent met elkaar. Veel andere (grote en kleine) gemeenten zijn hier ook druk mee. Zo heeft Amsterdam inmiddels in het hele gebied binnen de ring een lagere snelheidslimiet laten gelden7.

Ook Rotterdam, Utrecht en Groningen hebben de lagere maximumsnelheid al langer als speerpunt. Den Haag zegt dat in de eigen stad al de meerderheid van de wegen een snelheidslimiet van 30 km/u heeft. De gemeenteraad van Haarlem heeft in 2021 in het mobiliteitsbeleid besloten dat 30 km/u de nieuwe norm is en hebben daarvoor nu ook een plan opgesteld in lijn met wegonderhoudsplannen8. Ook bij de buren in Hillegom en Bloemendaal worden wegen ‘afgewaardeerd’ naar 30 km/u. 7

2. Richtlijnen Alles hangt uiteindelijk af van het gedrag van de automobilist want op 30 kmwegen wordt in principe niet gehandhaafd door de politie. De wegen moeten 'geloofwaardig' zijn als wegen waar je langzaam moet rijden. Vandaar dat de nieuwe wegcategorie GOW30 volgens de richtlijnen van het CROW met een andere weginrichting uitgevoerd dient te worden dan de huidige bestaande wegcategorieën9,10. Kenmerken GOW30: ● Een gebiedsontsluitingsweg 30 km/u heeft zowel een verblijfs- als verkeersfunctie; ● De rijbaan is tussen de 6 en 7 meter breed (afhankelijk van de intensiteit). De rijrichtingen worden niet gescheiden; ● Kruispunten zijn gelijkvloers met voorrangsmaatregelen: GOW30 heeft voorrang bij kruisingen met ETW30; ● Langzaam verkeer kan de rijbaan oversteken bij oversteekplaatsen. Bij kruispunten en oversteekplaatsen zijn snelheidsbeperkende maatregelen op de weg (bijv. plateau’s); ● De verharding bestaat bij voorkeur uit klinkers met eventueel asfalt voor fietsers; ● Fietsvoorzieningen zijn aanwezig in de vorm van brede fietsstroken of (indien reeds aanwezig) vrijliggende fietspaden. Volledige menging van fiets- en autoverkeer is voorbehouden aan een ETW30; ● Parkeren bij voorkeur niet op of naast de rijbaan (parkeerstroken/parkeervakken); ● Een eventueel lijnbus halteert op de rijbaan.

Het betreft de eerste versie van voorlopige inrichtingskenmerken - uitgewerkt op basis van bestaande onderzoeken - omdat definitieve inrichtingskenmerken of ontwerprichtlijnen pas vastgesteld kunnen worden wanneer de effecten in de praktijk voldoende zijn aangetoond. 3. Fietsvoorzieningen Volgens de CROW richtlijnen is het aan te bevelen om op een GOW50 vrijliggende fietspaden toe te passen en op een GOW30 fietsstroken. “Echter, wanneer in de bestaande situatie al een vrijliggend fietspad aanwezig is, is het niet logisch om dat fietspad te vervangen voor een fietsstrook. Vrijliggende fietspaden zijn voor fietsers immers veiliger dan fietsstroken.” Een additionele overweging is de fietsintensiteit: bij hoge intensiteit past een weginrichting met vrijliggende fietspaden beter dan fietsstroken. Uit een recent (2024) onderzoek11 van de Universiteit Twente samen met SWOV blijkt dat 50 km/u wegen met gescheiden fietspaden veiliger zijn dan 30 km/u wegen zonder gescheiden fietspaden. “Op 50 km/u wegen met vrijliggende fietspaden is het ongevalsrisico lager dan op 30 km/u wegen met gemengd verkeer of fietsstroken.” Op drukke locaties is het ongevalsrisico voor fietsers alleen hoger in winkelgebieden, waar bijvoorbeeld ook veel voetgangers zijn.

Uit onderzoek van RTL en Sweco blijkt ook dat er meer ongelukken gebeuren op een 30 km/u weg met gemengd verkeer dan een 50 km/u weg met gescheiden fietspaden12.

8

Op basis van deze onderzoeken moeten geen gescheiden fietspaden opgeheven worden ten gunste van het afwaarderen van wegen naar 30 km/u. In alle gevallen blijft 30 km/u wel het streven, dus ook daar waar nu reeds fietsstroken of gescheiden fietspaden zijn en waar 30 km/u inrichting mogelijk is zonder belemmering voor hulpdiensten en OV, d.w.z. met zo min mogelijk hoge drempels, chicanes of as-verleggingen. 4. Hulpdiensten en (H)OV Snelheidsremmende maatregelen kunnen een negatief effect hebben op de doorstroming en daarmee op de aanrijtijden van hulpdiensten. Het is echter mogelijk om maatregelen te nemen waarvoor auto’s hun snelheid wel moeten verlagen, maar die vrijwel geen effect hebben op de bredere brandweerwagens, zoals ribbels en busdrempels waar auto's wel last van hebben en grotere voertuigen niet, of langgerekte plateaus. Voor het openbaar vervoer is het ook belangrijk dat de routes uit het (potentiële) busnetwerk obstakelvrij zijn en doorstromen. Snelheidsremmende maatregelen met een beperkte impact zijn busvriendelijke drempels/ plateaus met voldoende lengte, bij voorkeur ter hoogte van bushaltes of kruispunten. Daarnaast is het belangrijk dat de rijbaan voldoende breed blijft (minimaal 6 meter) en de bus halteert op de rijbaan.

Het college heeft reeds toegezegd dat geen WCP-aanpassingen worden uitgewerkt die de toegankelijkheid voor (H)OV of de kansrijkheid van het verkrijgen van nieuwe concessies verlagen. De weginrichting en snelheidsremmende plateaus zullen toegankelijk zijn voor (H)OV-bussen en voor hulpdiensten. Er zal geen sprake zijn van mogelijk nadelig effect op nieuwe busroutes in de concessie. 5. Veiligheid, leefbaarheid en doorstroming De primaire reden om te streven naar een lagere maximumsnelheid is een veilig en leefbaar Heemstede. Uit verschillende rapporten blijkt dat Heemstede als redelijk veilig wordt beschouwd13,14 maar voornamelijk ongelukken gebeuren met fietsers bij gevaarlijke oversteek- en kruispunten. Dit zal waarschijnlijk te maken hebben met de hoge fietsintensiteit. Daar zal dan de prioriteit moeten liggen. Zeker bij hogere fietsintensiteiten past een weginrichting met vrijliggende fietspaden beter dan met fietsstroken (ook al voldoen die fietsstroken aan de breedtes voor een GOW30, d.w.z. tenminste 2m breed). Natuurlijk moet dat fietspad zelf ook veilig zijn maar zoals eerder gesteld (en door de raad middels een motie aangenomen) moeten geen gescheiden fietspaden opgeheven worden ten gunste van het afwaarderen van wegen naar 30 km/u.

Op kwetsbare locaties moet gedacht worden aan aanvullende maatregelen (extra belijning, ribbelstroken, optische versmallingen en een plateau bij oversteekplaatsen). Zo lijken de rijbanen smaller en gaat men langzamer rijden. Lagere snelheid komt de leefbaarheid ten goede door minder geluidsoverlast. Op de Heemsteedse Dreef - naast de Herenweg een doorgaande GOW50 weg - heeft het gebruik van geluidswerend asfalt ook tot verbetering geleid. Zoals eerder gezegd zijn onderzoeken m.b.t. luchtverontreiniging minder consistent. Tenslotte zal in regionaal overleg en in gemeenschappelijke regelingen ook gezocht moeten worden naar constructieve oplossingen voor het 9

mobiliteitsprobleem van de beperkte, en daarmee overbelaste oost-west doorgaande wegen in Heemstede. Ca. 60-90% van het verkeer in Heemstede is doorgaand en geen bestemmingsverkeer. De in 2023 bij de kadernota bespreking unaniem aangenomen motie ‘Meters maken met mobiliteit’ spoort het college daartoe nogmaals extra aan. Ook heeft de raad eerder al als voorwaarde gesteld dat een vrachtcirculatieplan (weren vrachtverkeer) voor of gelijktijdig met het definitief ontwerp wordt vastgesteld waarmee een 30 km/u weg - indien daarvoor gekozen wordt - gerealiseerd kan worden zonder zwaar vrachtverkeer. 6. Alternatieve uitvoering De gemeenteraad van Haarlem heeft in 2021 in het mobiliteitsbeleid besloten dat 30 km/u de nieuwe norm is. Er ligt inmiddels een plan waarbij het opnieuw inrichten van een straat gebeurt pas als de weg of de riolering aan groot onderhoud toe is. Dat kan soms lang duren maar voor sommige wegen vindt men beperkte (tussentijdse) maatregelen, bijvoorbeeld belijning of borden, al voldoende. In Amsterdam heeft men gekozen om de ommedraai naar 30 km/u in de stad zoveel mogelijk in één vloeiende en zo kort mogelijke beweging uit te voeren vanaf december 2023. Voordeel is dat dit voor de weggebruiker het meest duidelijk is: in Amsterdam rijd je 30 km/u, tenzij anders aangegeven.

In aanvulling daarop worden op enkele risicolocaties aanvullende inrichtingsmaatregelen genomen en wordt de snelheidsontwikkeling gemonitord opdat na invoering zo nodig extra maatregelen kunnen worden genomen. Waar kansen liggen bij lopende herinrichtingsprojecten en groot onderhoudstrajecten worden - in een traject van vele jaren - stappen gezet richting een volwaardige GOW30 inrichting. Op deze nieuwe GOW30 wegen in Amsterdam komen nieuwe 30 km/u borden. Er komen overrijdbare middenstroken (slemlaag) op brede wegen. Zo lijken de rijbanen smaller en gaan auto’s langzamer rijden. Op wegen met een breedte tot 7.00 meter wordt de asmarkering juist verwijderd waardoor automobilisten het gevoel krijgen dat ze de weg delen en ook langzamer gaan rijden. Waar geen fietspad aanwezig is, komen fietsstroken om de weg te versmallen. De VRI’s (Verkeersregel Installaties) worden afgestemd op 30km/u. Er komen als “onderbreking” extra oversteekplaatsen met plateaus, versmallingen of ribbels. Op OV bus-routes komen betonnen kussens. De bus heeft hier door zijn brede wielbasis nauwelijks hinder van de drempel, terwijl het merendeel van het autoverkeer moet afremmen. In principe worden op GOW30 wegen geen verkeersdrempels aangebracht.

Andere aanpak, nieuwe kaders De raad heeft begin 2024 gevraagd om een nadere verkenning van het invoeren van GOW30 volgens deze ‘Amsterdamse methode en inrichtingswijze’ (‘bebording, belijning, communicatie en monitoring’ - hierna: BBCM-methode) voor de Heemsteedse wegen in het geamendeerde WCP. Dat onderzoek is uitgevoerd door Royal Haskoning DHV (hierna: RHDHV)15. Een aantal inmiddels in project of voorbereiding zijnde wegen (Van Merlenlaan, Raadhuisplein, Valkenburgerlaan (ten noorden van het Valkenburgerplein), César Francklaan, Johan Wagenaarlaan, De Verzetsheldenbuurt) werden niet in deze analyse meegenomen. 10

Het onderzoek is afgerond met de conclusie dat invoering van GOW30 in Heemstede volgens de BBCM-methode zeker kan, met de volgende aanbevelingen:  De betreffende wegen worden voorzien van de juiste 30km bebording en de markering op veel plaatsen worden weggehaald en/of aangepast. Ook moeten VRI’s softwarematig worden aangepast op de nieuwe snelheid. Daarnaast is het aan te bevelen om op strategische plaatsen aanvullende infrastructurele maatregelen te treffen om de verkeersveiligheid te waarborgen. Hierbij dient aandacht uit te gaan naar een aantal specifieke wegen en potentieel gevaarlijke situaties zoals oversteekplaatsen en onveilige locaties.  Een gerichte campagne (“off-line” en “online”) wordt uitgevoerd om de bewustwording bij de omwonenden en gebruikers te vergroten.  De volgende juridische stappen worden genomen om tot succesvolle en houdbare invoering over te gaan: i) Juridische beoordeling; ii) Opstellen verkeersbesluiten; iii) Juridische risico-analyse. o Bij de juridische beoordeling wordt er bekeken of de snelheid voldoet aan het wegbeeld en de inrichting. De snelheid moet voortvloeien uit het wegbeeld. Hierbij moet extra aandacht zijn voor gevaarlijke locaties zoals oversteekplaatsen en voorrangsituaties. Verder moet de overgang naar een andere snelheid duidelijk herkenbaar zijn.

o Voor het opstellen van verkeerbesluiten zijn verschillende strategieën mogelijk, zo kan er één verkeersbesluit voor alle wegen worden opgesteld of kan er worden gekozen voor een splitsing per wijk/ meerdere straten. o Verder moet er rekening worden gehouden met de CROWrichtlijnen. Hoewel deze richtlijnen niet bindend zijn, moet afwijken hiervan gemotiveerd worden om juridische risico’s te minimaliseren. Verder moeten de juridische risico’s worden geanalyseerd. De wegbeheerder kan aansprakelijk worden gesteld voor schade door een gebrekkige staat van de weg. De inrichting moet geloofwaardig zijn en aansluiten bij de verwachtingen van het wegbeeld.  Snelheden worden gemonitord, d.w.z. op alle wegen dient de gemiddelde snelheid vóór invoering van GOW30 bekend te zijn en ongeveer 3 tot 6 maanden na invoering dient de gemiddelde snelheid weer in beeld gebracht te worden ten einde het effect te kunnen bepalen. Op basis van de resultaten kunnen dan eventueel aanvullende snelheidsremmende maatregelen worden ingezet. Op basis van de hierboven beschreven stappen worden de totale benodigde investeringskosten voor invoering van GOW30 conform de BBCM-methode in Heemstede voor de resterende wegen uit het geamendeerde WCP geschat op € 1.880.000, - (ex btw).

Dit betreft € 1.802.000, - aan investeringskosten voor bebording, markering, campagne, monitoring en aanvullende maatregelen, met daarnaast nog een stelpost van ca € 78.000, - voor eventuele juridische bijstand. In de paragraaf ‘Financiën’ wordt een nadere opsplitsing gegeven. Bij alle kosteninschattingen is 30% onvoorziene kosten opgenomen, passend bij deze uitwerkingsfase. Daarbij komen nog groot onderhoudskosten voor de Lanckhorstlaan, Zandvoortselaan en Glipperweg à € 1.500.000 (prijspeil 2024) 11

bij. Er is nog geen zicht op de kosten van groot onderhoud voor de overige wegen in de tweede tranche. Dit maakt dat van de bestemmingsreserve een bedrag van minimaal € 3.380.000 (prijspeil 2024) nodig is voor de uitvoering van het voorstel. Deze kosten zijn aanmerkelijk lager dan oorspronkelijk in 2021 geraamd voor het geamendeerde WCP1 (€ 13.1 miljoen), plus de in mei 2023 (voorstel BBV “Doorkijk tweede tranche Wegcategoriseringsplan periode (2027-2031)”) aangepaste schatting voor WCP2 (€ 5,6 miljoen). Klimaatmaatregelen en verbetering van de fietspaden, zoals eventueel op de Zandvoortselaan, zijn hierin (nog) niet opgenomen. In de aangepaste raming voor WCP2 was wel reeds 10% opgenomen voor klimaataanpassingen. VOORSTEL Het voorstel nu is dat de raad het besluit neemt: 11. Te streven naar een veilig en leefbaar Heemstede met zoveel mogelijk wegen met een lagere en verkeersveilige 30 km/u maximumsnelheid; 12. Dit op de meest efficiënte en effectieve wijze uit te voeren met 30 km/u maatregelen naar analogie van Amsterdam (bebording-belijningcampagne-monitoring); 13. Met eventuele aanvullende aanpassingen op risicolocaties (op basis van gerapporteerde ongevalrisico's) en tevens bestaande, vrijliggende fietspaden te respecteren; 14. Op termijn bij groot onderhoud – indien en waar nodig - verdere stappen te zetten richting een volledige GOW30 inrichting; 15.

Het eerdere geamendeerde raadsbesluit Wegcategoriseringsplan Heemstede 2021 hierop aan te passen en te vervangen (met uitzondering van de projecten die reeds in uitvoering zijn). Het college wordt gevraagd inhoudelijk advies uit te brengen op dit voorstel met eventuele toevoegingen of aanpassingen voor de vergadering van de commissie Ruimte op 14 oktober 2024 om daarna: 16. Op basis van deze kaders een passend, vervangend raadsvoorstel op te stellen en voor eind 2024 aan te bieden en de uitvoering zo snel en breed mogelijk ter hand te nemen; 17. Met een beslisboom-analyse en beoordeling de keuze van GOW30 wegen en hun inrichting te onderbouwen; 18. Daarvoor passende verkeersbesluiten op te stellen; 19. De financiële doorwerking uit te werken en te verwerken in de (meerjaren-)begroting 2025 e.v. door middel van een begrotingswijziging, met eventueel voordeel ten gunste van de algemene middelen; 20. Daarnaast te blijven streven naar een regionale mobiliteitsoplossing voor al het doorgaande verkeer. Het doel van dit voorstel is te streven naar een 30km/u maximumsnelheid voor een veilig en leefbaar Heemstede en dat - ook met oog op de langere termijn ontwikkeling van de gemeentebegroting - op meest efficiënte wijze uit te voeren. PLANNING / UITVOERING 12

De aangeduide wegen uit het WCP, met als aanvulling de wegen uit het amendement van 28 oktober 2021, vormen de basis van het advies van RHDHV, met uitzondering van een aantal wegen die reeds als project gestart zijn en worden getransformeerd naar 30 km/u (Van Merlenlaan, Raadhuisplein, Valkenburgerlaan (ten noorden van het Valkenburgerplein), César Francklaan, Johan Wagenaarlaan, De Verzetsheldenbuurt). In het amendement in 2021 zijn een aantal wegen aan het oorspronkelijk voorgestelde WCP toegevoegd. Na onderzoek is daarna voor vijf wegen alsnog besloten, vanwege de weginrichtingen en/of de hoge verkeersintensiteiten, de maximale snelheid op 50 km/u te houden (Collegebesluit 25 april 2023): Cruquiusweg, Heemsteedse Dreef, Herenweg, Leidsevaartweg-noord (tussen station en komgrens Haarlem) en Glipperdreef plus Valkenburgerlaan (tot aan het Valkenburgerplein). Een eenvoudige ‘doorkijk’ van RHDHV laat zien dat het eventueel alsnog afwaarderen van deze wegen veel meer maatregelen zouden vergen dan aanpassingen volgens de BBCM-methode. Dit is niet verder uitgewerkt. Aanpassingen Voor GOW30 inrichting volgens de BBCM-methode zijn de volgende aanpassingen nodig: 1. Aanpassing bebording Om 30 km/u in te kunnen voeren op de in het WCP genoemde wegen zullen er een aantal fysieke aanpassingen gedaan moeten worden.

Op elke weg en kruising zullen, conform de wegenverkeerswet, in beide richtingen extra 30km/u borden geplaatst worden die de nieuwe snelheid aangeven. Op de onderzochte wegen zullen ca.180 borden geplaatst moeten worden. Hierbij wordt ervan uitgegaan dat er telkens in beide rijrichtingen nieuwe bebording nodig is. 2. Aanpassing VRI Voor de invoering van GOW30 is mogelijk het aanpassen van de verkeersregelinstallaties (VRI’s) nodig omdat passeren van een kruising langer duurt bij de invoering van 30 km/u. Voor het aanpassen van de software in een VRI, het berekenen van de nieuwe ontruimingstijden en het inladen hiervan moet worden gerekend met een bedrag van ongeveer €10.000,- per VRI. Deze staan op de Lanckhorstlaan, Zandvoortselaan en Leidsevaartweg. Daarnaast op wegen die in principe niet afgewaardeerd worden, nl. Heemsteedse Dreef en Herenweg. De overige wegen hebben geen VRI-systeem en zal enkel het aanbrengen van de juiste bebording voldoende zijn. 3. Aanpassing weginrichting (markeringen) Voor de invoering van GOW30 wordt gekeken naar de inrichting van de weg. Is de weg geloofwaardig genoeg ingericht voor GOW30 zodat er ook daadwerkelijk maximaal 30 km/u gereden gaat worden of nodigt de inrichting uit om harder te rijden en zijn er daardoor extra maatregelen nodig.

Voor het nemen van extra maatregelen kan worden gedacht aan het aanbrengen van kleine infrastructurele aanpassingen zoals markering verwijderen of toevoegen, fietspaden verbreden, drempels of wegversmallingen aanbrengen. Voor de Glipperweg, Sportparklaan, Javalaan, Provinciënlaan, Kerklaan en voor de Zandvoortselaan en Lanckhorstlaan worden aanpassingen geadviseerd in de vorm van extra markering omdat ze op dit moment vrij breed zijn (waardoor men eerder geneigd is om 50 km/u over de weg te rijden dan 30 km/u), of wegmarkering om te attenderen op de snelheidsverandering. 4. Aanvullende maatregelen weginrichting

13

Voor de Zandvoortselaan en Lanckhorstlaan worden aanvullende maatregelen geadviseerd, zoals aanpassing van een kruispunt en op aantal plaatsen de aanleg van een verkeersplateau en verhoogde zebrapad. Onderstaande tabellen tonen de voorgestelde maatregelen: Basismaatregelen 30 km/u BBCM methode Wegen Verwijderen oude markering

Alle beoogde wegen

Aanbrengen nieuwe markering

Alle beoogde wegen

Aanbrengen verkeersborden

Alle beoogde wegen

Aanpassen VRI’s

Lanckhorstlaan, Zandvoorstelaan

Communicatiecampagne

Alle beoogde wegen

Monitoring

Alle beoogde wegen

Voorgestelde aanvullende maatregelen

Wegen

Aanpassen kruispunt + verhoging zebrapaden

Zandvoortselaan – Zandvoorter Allee Zandvoortselaan – Willem Klooslaan t.h.v. Lanckhorstlaan - van de Spiegellaan

Verkeersplateau

t.h.v. Lanckhorstlaan – Crayenestersingel t.h.v. Lanckhorstlaan – Renier van Holylaan

Deze maatregelen richten zich primair op snelheidsbeperking. Andere aanpassingen zoals extra klimaatmaatregelen, rioolwerk en verbetering van de fietspaden zouden in kader van werk-met-werk meegenomen kunnen worden. 5. Communicatiecampagne Om de invoering van GOW30 te faciliteren is het van belang dat inwoners ten allen tijden op de hoogte zijn van de plannen voor, tijdens en na de invoering van GOW30, evenals de betekenis van GOW30. Dit wordt verder toegelicht in de paragraaf over Communicatie en Samenwerking. 6. Monitoring Om uiteindelijk te kunnen meten of de invoering van GOW30 het gewenste effect heeft gehad is het goed om te monitoren. Dit kan door de te gereden snelheid te meten voor de invoeringen van de GOW30 en te vergelijken met de snelheid dat gereden wordt na invoering van GOW30. Verder kunnen de gevoerde campagne maatregelen worden geëvalueerd om te bekijken of ze het gewenste effect hebben bereikt. Als blijkt dat de snelheden na invoering en aanpassing nog te hoog blijven, moeten additionele snelheidsremmende maatregelen overwogen worden in de vorm van bijvoorbeeld drempels of overgegaan worden tot meer aanpassingen in lijn met de CROW-richtlijnen. Deze kosten kunnen alleen na uitgebreid en grondig onderzoek worden geraamd. Uitvoering en planning Naast inrichting volgens de BBCM-methode moet rekening gehouden worden met regulier wegonderhoud.

Eens per twee jaar wordt gemeente-breed de kwaliteit 14

van de wegen geïnspecteerd. Daarbij wordt aangegeven welke wegen op de korte termijn onderhoud behoeven (binnen 1-2 jaar) en welke wegen op de middellange termijn aan onderhoud toe zijn (3-5 jaar). Eind 2024 wordt weer een weginspectie in Heemstede gehouden, waarna begin 2025 het Beheerplan Wegen wordt herzien. In het wegenonderhoudsplan en bijbehorende budget is uitgegaan van uitvoering van het oorspronkelijke WCP en beschikbaar gestelde krediet. Een nieuw raadsvoorstel vraagt daarom een nieuw beheersplan op grond van inspectie en evaluatie van de staat van alle wegen. Dit dient in lijn gebracht te worden met gerapporteerde verkeersveiligheidsrisico’s (Weg staat in de top 10 van het “Uitvoeringsprogramma verkeersveiligheid Noord-Holland 2030; Juridische beoordeling van de straat volgens “Artikel 24, Besluit administratieve bepalingen inzake het wegverkeer (BABW)”) om een tot prioritering- en tijdsplan te komen, met de daaraan gerelateerde financiële kredieten op basis van de nieuwe inrichtingsmethode en onderhoudsbehoefte. Naast bovenstaande maatregelen moet nog rekening gehouden worden met activiteiten die in kader van werk-bij-werk gebruikelijk zijn wanneer een weg wordt aangepakt: 1. Maatregelen voor klimaatadaptatie (meer groen en materiaalgebruik). 2. Eventueel verbreden van de fietspaden (en/of vergevingsgezinde trottoirbanden). 3.

Eventueel toepassen van asfalt verharding op fietspaden. 4. Reguliere beheer en onderhoudskosten (in stand houding). De kosten voor deze maatregelen zijn op dit moment lastig in te schatten omdat nadere uitwerking nog ontbreekt. In de eerdere aangepaste raming van € 5,6 miljoen voor de WCP2 wegen was wel 10% opgenomen voor klimaataanpassingen. KANTTEKENINGEN, JURIDISCH KADER EN BEHEERSMAATREGELEN CROW-richtlijnen Een van de voorliggende vragen bij invoering van GOW30 is in hoeverre er een verplichting bestaat over te gaan tot gehele dan wel gedeeltelijke herinrichting van de wegen waarvan de maximumsnelheid wordt verlaagd, en zelfs zonder dat definitieve herinrichting van straten conform de voorlopige inrichtingskenmerken van het CROW volgt. De ‘Handreiking voorlopige inrichtingskenmerken GOW 30’16 uit 2023 en het ‘Afwegingskader 30 km/u’17 uit 2021 (ref.) bieden gemeenten handvatten om binnen de bebouwde kom de verkeersveiligheid te verbeteren door het wegtype GOW30 toe te passen. In de handreiking wordt met nadruk gesproken over voorlopige inrichtingskenmerken. Ze worden pas definitief vastgesteld nadat de effecten in de praktijk voldoende zijn aangetoond. Wegbeheerders mogen afwijken van de richtlijnen en het CROW. De richtlijnen van het CROW zijn namelijk geen bindende normen en zijn geen wettelijke verplichting voor wegbeheerders.

Het CROW heeft slechts een ondersteunende en adviserende functie en geen wettelijk normerende. Voor het afwijken van de richtlijnen is wel een goede motivering en afweging van belangen nodig. De wegbeheerder moet nagaan of de alternatieve oplossing even veilig is als de vormgeving uit de CROW-richtlijnen. De weggebruiker is namelijk gebaat bij een 15

herkenbare/geloofwaardige weginrichting zodat men direct begrijpt wat er verwacht wordt. Beslisboom Om dit te ondersteunen is een beslisboom opgesteld op basis van reguliere verkeerskundige principes. Bij de start wordt bepaald welke straten beoordeeld worden. Dit zijn de straten uit WCP 1e en 2e tranche, maar deze keuze zou eventueel nogmaals overwogen/ beoordeeld kunnen worden met het doorlopen van het afwegingsschema zoals voorgesteld in de GOW30 handreiking (linker schema). Naast het advies van hulpdiensten wordt het ongevalsrisico bepaalt (Komt de straat terug in de top 10 van het “Uitvoeringsprogramma verkeersveiligheid Noord-Holland 2030”18; Juridische beoordeling van de straat volgens “Artikel 24, Besluit administratieve bepalingen inzake het wegverkeer (BABW)”) en of het vanwege technische of financiële argumenten toch gunstiger is om de straat een volledige herinrichting te geven. Dit resulteert uiteindelijk in drie scenario’s. In deze beslisboom (rechter schema) wordt voorgesteld de verkeerskundige onderzoeksmethodiek V85 te hanteren: een weg/straat wordt als veilig beoordeeld als 85% van het verkeer niet harder rijdt dan 30 km/u. In scenario B, waarbij meer dan 15% van het gemotoriseerde verkeer harder rijdt dan 30km/u nadat bebording, belijning en communicatie is toegepast, wordt als verhoogd risico gezien.

De beslisboom moet gezien worden als voorbeeldwerkwijze om de scenario’s bij een transitie naar 30 km/u inzichtelijk te maken. Daarnaast moet ook altijd naar de verkeerssituatie ter plaatse gekeken worden. Juridisch kader Zolang er geen nieuwe wetgeving is, dient de invoering van GOW30 te worden gebaseerd op het huidige wettelijk kader als opgenomen in onder meer de Wegenverkeerswet 1994, Rvv 1990 en UV BABW. Voor de uitvoering moeten verkeersbesluiten worden opgesteld. Om daartoe te komen is het noodzakelijk dat mede op basis van het huidig wettelijk kader en het beleidsvoornemen een juridische beoordeling plaatsvindt van de straten ten aanzien waarvan de wens bestaat de maximumsnelheid te verlagen. Dit houdt in dat de straten die moeten worden aangewezen als GOW30 16

worden beoordeeld op de juridische haalbaarheid c.q. houdbaarheid. Bij de beoordeling wordt uitgegaan van de wegsituatie op het moment van invoering van de maximumsnelheid van 30 km/u. Bij de beoordeling dient dus rekening te worden gehouden met de minimumeisen van nieuwe belijning (waar nodig) en nieuwe bebording. Op grond van artikel 12 BABW is een verkeersbesluit vereist voor de plaatsing of verwijdering van verkeerstekens:  A1 en A2: Verkeersbord maximumsnelheid; Verkeersbord einde maximumsnelheid  B1 t/m B7: Verkeerstekens op het wegdek; doorgetrokken strepen; de aanduiding van fietsstroken; de aanduiding van busstroken en busbanen; voetgangersoversteekplaatsen; gele doorgetrokken strepen; gele onderbroken strepen; haaientanden. Op basis van paragraaf 4 van de Uitvoeringsvoorschriften BABW inzake verkeerstekens kan 30 km/u als maximumsnelheid op wegvakken worden toegepast indien wordt voldaan aan de volgende eisen: iedere weg in het betrokken gebied heeft voornamelijk een verblijfsfunctie; om te voorkomen dat de verblijfsfunctie wordt aangetast door een relatief hoge intensiteit van het gemotoriseerde verkeer, is de weg met zijn omgeving waar nodig aangepast. Voor de beoordeling van de vraag of er voornamelijk sprake is van een verblijfsfunctie is van belang dat beoordelingsruimte toekomt aan het bevoegd gezag dat het verkeersbesluit neemt.

Uit de jurisprudentie volgt dat een straat een belangrijke verkeersfunctie kan hebben, maar dat het bevoegd gezag de verblijfsfunctie belangrijker kan achten, bijvoorbeeld omdat aan de betreffende weg wordt gewoond, er aaneengesloten bebouwing aanwezig is en fietsers gebruik maken van de rijbaan, er voetgangersoversteekplaatsen en in- en uitritten zijn. Voor de juridische beoordeling van de GOW30-straten is het dus van belang dat gemotiveerd kan worden dat de verblijfsfunctie belangrijker wordt geacht dan de doorstroomfunctie. Eind 2023 zijn de Uitvoeringsvoorschriften BABW op twee punten gewijzigd. Wegbeheerders hebben door deze wijzigingen meer mogelijkheden om 30 km/u binnen de bebouwde kom toe passen. De eerste wijziging ziet erop toe dat wegbeheerders binnen de bebouwde kom ook GOW30 kunnen instellen of wegen die zich richten op de doorstroming van verkeer (wegen met een verkeersfunctie). De tweede wijziging geeft wegbeheerders meer mogelijkheden om voorrang in te stellen op een 30 km/u weg. Artikel 24 Besluit administratieve bepalingen inzake het wegverkeer (BABW) stelt wel de volgende vereisten; - met het oog op snelheidsbeperking en attentieverhoging is extra aandacht besteed aan potentieel gevaarlijke punten, zoals: a. plaatsen waar (kwetsbare) voetgangers plegen over te steken; b. kruispunten met een hoofdroute voor fietsers en eventueel bromfietsers; c.

kruispunten waar de voorrang door middel van borden geregeld is; - overgangen naar een andere maximumsnelheid zijn door de constructie duidelijk herkenbaar; - indien de overgang naar een hogere maximumsnelheid binnen 20 meter van een kruisende weg ligt, dan is de voorrang geregeld door middel van 17

verkeerstekens of een in- en uitritconstructie, tenzij de kruisende weg geschikt is om in het betrokken gebied opgenomen te worden. Verkeersbesluiten Na de beoordeling van de juridische haalbaarheid van de GOW30-straten en de te volgen strategie volgt een inventarisatie van de benodigde informatie en kaarten ten behoeve van het opstellen van het verkeersbesluit/de verkeersbesluiten. De verkeersbesluiten zullen vervolgens in concept worden voorbereid. De wet schrijft voorts voor dat voor het nemen van een verkeersbesluit overleg wordt gevoerd met de korpschef. De wet schrijft niet voor welke voorbereidingsprocedure moet worden doorlopen (reguliere, of uitgebreide procedure met ontwerpverkeersbesluit ter inzage). Het verkeersbesluit (of meerdere verkeersbesluiten) wordt voor besluitvorming voorgelegd aan het college van B&W waarna bekendmaking en invoering volgt. Vervolgens staan bezwaar (in geval van de reguliere procedure), beroep en hoger beroep open tegen het vastgestelde verkeersbesluit. Het verkeersbesluit wordt onherroepelijk wanneer geen of niet tijdig bezwaar of beroep wordt ingediend of wanneer het bezwaar c.q. het beroep ongegrond wordt verklaard. Bij de invoering van het beleid in Amsterdam zijn slechts twee bezwaren ingediend die ook nog eens vroegtijdig ingetrokken werden. Het beargumenteerd afwijken van CROW-richtlijnen is geen juridische grond voor bezwaar.

Nadeelcompensatie Het kan zijn dat personen of ondernemingen schade leiden als gevolg van een (rechtmatig) verkeersbesluit. In bepaalde gevallen moet die schade worden vergoed, zogenaamde nadeelcompensatie (art. 4.5 Awb). Een bestuursorgaan moet een vergoeding aan een benadeelde toekennen indien het rechtmatig overheidsoptreden leidt tot schade die uitgaat boven het normaal maatschappelijk risico en die een benadeelde in vergelijking met andere onevenredig zwaar treft boven het ‘normaal maatschappelijk risico’ (artikel 4:126 Awb). Op basis van de te nemen verkeersbesluiten kan een beoordeling worden gegeven van het risico op eventuele nadeelcompensatie. Aansprakelijkheid Voor de juridische risicoanalyse is voorts van belang de kans op risicoaansprakelijkheid van de gemeente als wegbeheerder voor een gebrekkige staat van de openbare weg (Artikel 6:174 BW). Er is sprake van een gebrek wanneer de weg niet voldoet aan de eisen die men daaraan in de gegeven omstandigheden mag stellen. De CROW-richtlijnen kunnen een rol spelen bij deze vraag, maar de richtlijn is daarbij niet per definitie doorslaggevend. Ze lenen zich vooral voor het kwalificeren van de gebrekkige fysieke toestand van de weg ten tijde van de verwezenlijking van het gevaar.

Alle andere omstandigheden blijven echter evenzeer relevant voor de aansprakelijkheid, zoals het te verwachten gebruik van de weg en de beleidsvrijheid en financiële ruimte van de gemeente. Er is (nog) geen relevante jurisprudentie op dit punt, anders dan aansprakelijkheid door gebrekkig onderhoud. Monitoring

18

Op alle wegen dient de gemiddelde snelheid vóór invoering van GOW30 bekend te zijn. Ongeveer 3 tot 6 maanden na invoering dient de gemiddelde snelheid weer in beeld gebracht te worden ten einde het effect te kunnen bepalen. Op basis van de resultaten kunnen dan eventueel aanvullende snelheidsremmende maatregelen worden ingezet. Amsterdam verwacht hun eerste monitoring rapportage te publiceren in december 2024. SAMENWERKING EN COMMUNICATIE Communicatie Om de invoering van GOW30 te faciliteren is het van belang dat inwoners ten allen tijden op de hoogte zijn van de plannen evenals de betekenis van GOW30. Dit met als doel de bekendheid van GOW30 te vergroten door goed en duidelijk te communiceren met inwoners voor, tijdens, en na de invoering van GOW30. Daarnaast dient de informatie afgestemd te worden op de fase van het beïnvloeden van gedrag. Voor de implementatie is het belangrijk in te zetten op weten en vinden, terwijl tijdens de implementatie ingezet wordt op willen, kunnen en doen. En na de implementatie op blijven doen. De campagne zal dus in drie fasen worden opgebouwd.

In het geval van de fase voor de invoering van GOW30 is het van belang dat de juiste informatie wordt verstrekt aan inwoners: Waarom GOW30? Waar komt GOW30? Wat is de planning? Hoe ziet GOW30 eruit? Voor wie? (Automobilisten, fietsers, openbaar vervoer, hulpdiensten)? Wat betekent dit voor mij als inwoner? (Reistijd, handhaving, boetes). Samenwerking met mediabedrijven moet garanderen dat de juiste informatie op een effectieve manier wordt verspreid door middel van: Lokale krant; Sociale media; Gemeentelijke website; Per post; Stickers; Posters. Tijdens en na de invoering van GOW30 zal de boodschap van de informatie nu meer gefocust zijn op de planning en start van GOW30 evenals de op locatie aanwezige informatie die aanduidt dat men zich op een 30 km/u weg bevindt. Dit laatstbenoemde punt kan, naast bebording, bijvoorbeeld door middel van campagne posters. Naast bekendheid speelt bewustwording ook een cruciale rol in de transitie van 50 naar 30 km/u. De reden hiervoor is dat mensen motivatie nodig hebben om hun gedrag te veranderen en dit enkel kan worden bereikt wanneer men bewust is van zijn/haar eigen gedrag evenals de positieve impact van de in te voeren maatregel. Enkel wanneer de motivatie tot gedragsverandering is bereikt zal het GOW30 uitgangspunt kunnen worden bereikt (m.a.w. het verhogen van de verkeersveiligheid).

Om bewustwording te vergroten hebben andere gemeenten gebruik gemaakt van voorlichting (bijvoorbeeld op scholen), van botsingsdemonstraties, maar ook van real-time feedback aan weggebruikers om hen direct bewust te maken van hun rijgedrag. Een vorm hiervan is de “smiley” paal of zelfs een “spaar” paal waarbij men 5 cent opbrengt voor het goede doel wanneer er onder de 30 km/u wordt gereden. In het bijgevoegde rapport van RHDHV worden mogelijke campagne voorstellen uitgebreider besproken. Participatie

19

Tijdens de individuele uitvoering van de deelprojecten van het WCP worden aanwonenden betrokken bij de herinrichting. In zoverre dat nog nodig is zullen vervoerders, nood- en hulpdiensten ook weer betrokken en om advies gevraagd worden. Dit geldt zeker voor provinciebestuur en de (H)OV concessiehouders die mogelijk betrokken zijn / zullen worden bij de realisatie van de (H)OV hub in Haarlem. DUURZAAMHEID Onderzoeken naar GOW30 en luchtverontreiniging zijn niet consistent. Toch wordt verwacht dat de gemiddelde concentraties van stikstofdioxide en fijnstof niet veranderen. Lagere snelheden leiden wel tot minder geluidsoverlast. Wanneer een weg wordt heringericht of het wegdek/bestrating wordt vervangen, dan wordt klimaatadaptatie meegenomen in het ontwerp en de uitvoering. FINANCIËN RHDHV heeft een kostenschatting gemaakt voor de BBCM-methode in Heemstede voor de onderzochte wegen. Infrastructuur De kosten voor de fysieke aanpassingen aan de infrastructuur zijn o.a. afhankelijk van de lengte en breedte van de weg. Dit betreft directe (bouw)kosten, maar ook algemene kosten die gemaakt moeten worden om de maatregelen daadwerkelijk te realiseren, zoals voorbereiding, administratie en toezicht (VAT), onvoorziene kosten en risico-reserveringen. Deze kosten zitten verwerkt in een factor om van directe (bouw)kosten naar benodigde investeringskosten te gaan.

Op basis van expert judgement wordt deze factor in deze fase geschat op 2. Verwijderen oude markering @ €2000 x 12 KM Aanbrengen markering (uitgegaan van 4 lijnen/km) @ €6000 x 12 KM Leveren en aanbrengen verkeersborden @ €250 x 180 stuks Aanpassen VRI’s @ €10.000 x 11 stuks Direct bouwkosten, aanpassen bebording, VRi’s en markering: Totale investeringskosten (na correctiefactor 2, excl. BTW):

€24.000 €72.000 €45.000 €110.000 €251.000 -----------€502.000

Voor de nog resterende WCP-1 wegen Zandvoortselaan en Lanckhorstlaan worden daarnaast nog aanvullende maatregelen voorgesteld. De geschatte kosten zijn: Aanpassen kruispunt Zandvoortselaan – Zandvoorter Allee + verhoging zebrapaden Aanpassen kruispunt Zandvoortselaan – Willem Klooslaan + verhoging zebrapaden Verkeersplateau t.h.v. Lanckhorstlaan - van de Spiegellaan Verkeersplateau t.h.v. Lanckhorstlaan – Crayenestersingel Verkeersplateau t.h.v. Lanckhorstlaan – Renier van Holylaan Directe bouwkosten, aanpassen kruispunten en zebrapaden 20

€540.000 €157.500 €22.500 €15.800 €11.300 -----------€747.000

Totale investeringskosten (na correctiefactor 2, excl. BTW):

€1.494.00

Communicatie De campagne rondom de invoering van 30 km/u vraagt ook om budget. Hiervoor kan onderscheid worden gemaakt in de ontwikkeling, de campagne materialen, de uitvoering en verschillende demonstraties. Gezien het globale niveau van uitwerking is een post onvoorzien opgenomen van 30%, passend bij deze fase. Ontwikkeling campagne Campagne materialen afhankelijk van middelen Uitvoering Campagne afhankelijk van inzetten PR Demonstraties afhankelijk van ontwikkeling campagne Onvoorzien (30%) Totale kosten voorlichting- en communicatiecampagne

€10.000 €8.000 €12.000 €15.000 €13.500 ----------€58.500

Monitoring De kosten voor het monitoren van de gereden snelheid zijn tussen de € 20.000 en € 25.000, afhankelijk van of er meetapparatuur moet worden gehuurd of niet. Gezien het globale niveau van uitwerking hebben is een post onvoorzien opgenomen van 30%, passend bij deze fase. Inzet fysieke snelheidsmetingen (evt. smileyborden) Analyse monitoringsgegevens en advies (extern bureau) Onvoorzien (30%) Totale kosten monitoring

€ 5.000 € 20.000 € 7.500 ----------€ 32.500

Juridische kosten De kosten voor juridische procedures kunnen globaal worden onderverdeeld in twee posten. Enerzijds de personele kosten van de gemeente voor afhandeling van klachten en vragen naar aanleiding van invoering. Anderzijds voor (inhuur van) specialistische juridische bijstand voor bezwaar en beroepsprocedures. De inzet is sterk afhankelijk van de te ontvangen vragen, klachten en bezwaren. Ín het geval van een aanpassing van de maximale snelheid moet worden gedacht aan een stelpost (pm) van rond de € 60.000. Dit is een globale inschatting bij normale juridische verkeersprocedures. Gezien het globale niveau van uitwerking is een post onvoorzien opgenomen van 30%, passend bij deze fase. Inzet personeel klachten / vragen Inzet juridische bijstand Onvoorzien (30%) Totale kosten juridische risico’s

€20.000 pm €40.000 pm €18.000 ----------€ 78.000 pm

Meerjarig onderhoud Dit nieuwe raadsvoorstel vraagt een nieuw beheersplan op grond van inspectie en evaluatie van de staat van alle wegen, met de daaraan gerelateerde financiële kredieten op basis van de nieuwe inrichtingsmethode en onderhoudsbehoefte.

21

De groot onderhoudskosten voor de WCP-1 wegen Lanckhorstlaan, Zandvoortselaan en Glipperweg worden geschat op € 1.500.000 (prijspeil 2024). Er is nog geen zicht op de kosten van groot onderhoud voor de overige wegen in de tweede tranche. Totale kosten Daarmee worden de totale benodigde investeringskosten voor invoering van GOW30 conform de BBCM-methode in Heemstede voor de nu nog resterende wegen uit het geamendeerde WCP geschat op € 1.880.000, - (ex btw). Dit betreft € 1.802.000, - aan investeringskosten voor bebording, markering, campagne, monitoring en aanvullende maatregelen, met daarnaast nog een stelpost van ca € 78.000, - voor eventuele juridische bijstand. Dit maakt dat, met het groot onderhoud aan de Lanckhorstlaan, Zandvoortselaan en Glipperweg een bedrag van minimaal € 3.380.000 (prijspeil 2024) van de bestemmingsreserve nodig is voor de uitvoering van het voorstel. Deze kosten zijn aanmerkelijk lager dan oorspronkelijk in 2021 geraamd voor het geamendeerde WCP1 (€ 13.1 miljoen incl. J Wagner- en C Francklaan; oud prijspeil), plus de in mei 2023 (voorstel BBV “Doorkijk tweede tranche Wegcategoriseringsplan periode (2027-2031)”) aangepaste schatting voor WCP2 (€ 5,6 miljoen). Daarnaast moet nog rekening gehouden worden met eventuele activiteiten die gebruikelijk zijn in het kader van werk-bij-werk wanneer een weg wordt aangepakt: 1.

Maatregelen voor klimaatadaptatie (meer groen en materiaalgebruik). 2. Eventueel verbreden van de fietspaden (en/of vergevingsgezinde trottoirbanden). 3. Eventueel toepassen van asfalt verharding op fietspaden. 4. Reguliere beheer en onderhoudskosten (in stand houding). De kosten hiervoor zijn (nog) niet bekend of meegenomen. Kapitaallasten, reserves en weerstandsvermogen In het WCP-1 zit voor 13,1 miljoen aan investeringen (2021). Dit aanhoudende betekent dat wanneer alle uitgaven zijn gedaan er bij een afschrijvingstermijn van 30 jaar en een rente van 4% er een kapitaallast is van € 707.400 gemiddeld per jaar over de hele looptijd. Door de lineaire afschrijving bedragen de kapitaallasten in het 1e jaar € 960.667, het 2e jaar € 943.200, het 3e jaar € 925.734 etc. (het verschil ten opzichte van het voorgaand jaar is steeds € 17.467 lager, namelijk de rente over het afschrijvingsbedrag). De kapitaallasten drukken negatief op het begrotingssaldo. Verandert het totaal aan investeringen in het WCP niet maar worden deze alleen uitgesteld dan blijven de totale kapitaallasten ook gelijk. Ze treden enkel later op. Gesteld kan worden dat elke miljoen euro verschuiving naar 1 jaar later leidt tot een verschuiving van gemiddeld 54.000 aan kapitaallasten (gebaseerd op de gemiddelde kapitaallasten over de gehele looptijd van 30 jaar) naar 1 jaar later.

Als de raad besluit het initiatiefvoorstel niet meer te dekken uit de bestemmingsreserve WCP ontstaan er kapitaallasten die op de begroting drukken. Als de raad ook besluit de bestemmingsreserve WCP terug te storten in de algemene reserve dan gaat de weerstandscapaciteit omhoog omdat de algemene reserve stijgt (bij gelijkblijvende risico’s). Hier staat tegenover dat de structurele exploitatieruimte meer negatief wordt (door de afschrijvingslasten en rentelasten die ten laste van de exploitatie komen). Dat betekent dat 22

de jaarlijkse baten hiermee moeten stijgen (of bezuinigen op de lasten) om de deze extra lasten te kunnen dekken. Wanneer financiering van het WCP plaats vindt met vreemd geld (lening BNG) stijgt ook de netto schuldquote. De schuldquote geeft de schuldenlast aan ten laste van de eigen middelen van de gemeente. Onderstaand overzicht moet nader uitgewerkt worden. (geef ook weer i = incidenteel of s = structureel) BATEN (x € 1.000) PRODUCT 2023 2024 <NAAM> i/s NR. € 0.000 € 0.000

2025 € 0.000

2026 € 0.000

TOTAAL

€ 0.000

€ 0.000

€ 0.000

€ 0.000

LASTEN (x € 1.000) PRODUCT <NAAM> NR.

2023 € 0.000

2024 € 0.000

2025 € 0.000

2026 € 0.000

TOTAAL

€ 0.000

€ 0.000

€ 0.000

€ 0.000

Investeringsvoorstel: Het voorstel is de nieuwe aanpak wel te dekken uit de oorspronkelijke bestemmingsreserve WCP maar het overschot terug te storten in de algemene reserve en weer voor toekomstige investeringsdoelen beschikbaar te maken. BIJLAGEN 1. Royal HaskoningDHV RAPPORT: Onderzoek invoering 30km/u Heemstede (Referentie: BJ9369-RHD-RP-3 Status:Definitief/3 (21 augustus 2024) 2. Begeleidend schrijven bij ambtelijke bijstand WCP D66 (2 sept 2024) 3. Onderhoudsadvies van de wegen, zoals opgenomen in het Wegcategoriseringsplan Heemstede (WCP), voor de eerste tranche WCP van 5 jaar (2022 – 2026) d.d. 24 juli 2024 4. Eerste antwoorden ambtelijke bijstand (is tevens bijlage 1 van: 2. Begeleidend schrijven)

23

1

Motie van het lid Kröger over 30 km/u in de bebouwde kom als uitgangspunt nemen (12 oktober 2020): https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/moties/detail?id=2020Z18611&did=2020D40218 2

CROW (oorspronkelijk een acroniem voor Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de Grond-, Water- en Wegenbouw en de Verkeerstechniek) is een Nederlandse stichting die zich opstelt als kennisinstituut en -platform voor infrastructuur, openbare ruimte, verkeer en vervoer, en werk en veiligheid. CROW werkt daarbij met externe professionals in werkgroepen uit verschillende vakgebieden, die samen aanbevelingen en richtlijnen opstellen over bijvoorbeeld vormgeving en maatvoering van verkeersinfrastructuur. Deze aanbevelingen en richtlijnen worden voor een groot deel in CROW-publicaties of op diverse websites gepubliceerd. 3