1909 Mogelijkheden beperking overlast jaarwisseling-vuurwerk tbv cie SAM 10 sept 2019.pdf

2

Mogelijkheden beperking overlast jaarwisseling-vuurwerk 43 / 63

Terug naar startpagina

Mogelijke locaties die genoemd worden voor een vuurwerkshow:              

Bij de sluizen Bij zwembad De Heerenduinen Hagelingerweg Havengebied IJmuiden aan Zee Jachthaven Kanaaldijk Kermisveldje Santpoort-Noord Plein 1945 Pontplein Strand TATA Steel Westbroekplas Zuidpier

3

Mogelijkheden beperking overlast jaarwisseling-vuurwerk 44 / 63

Terug naar startpagina

GEMEENTE VELSEN

Memo

Aan Van Cc Datum Onderwerp

Gemeenteraad Velsen College van Burgemeester en Wethouders 14 mei 2019 Jaarwisseling en Vuurwerk in Velsen

In deze notitie informeren we u graag over de stappen die we het afgelopen jaar hebben gezet rondom de vraag: willen we in Velsen iets veranderen aan de manier waarop we tijdens de jaarwisseling met vuurwerk omgaan? We hebben zowel ‘deskresearch’ uitgevoerd als een samenspeltraject gelopen, waar een groot aantal inwoners op heeft gereageerd. Bij elkaar heeft dit naar onze indruk voldoende inzicht opgeleverd in alle relevante aspecten die aan het vraagstuk verbonden zijn. Echter, een hele duidelijke richting om de vraag te beantwoorden tekent zich nog niet af. Mede gezien het feit dat de jaarwisseling in Velsen al jarenlang relatief rustig verloopt. Grote verstoringen van de openbare orde hebben zich al geruime tijd niet meer voorgedaan, evenmin als letselschades en bedreigingen van hulpverleners. Daarom bieden wij u in deze notitie een aantal mogelijke scenario’s aan. Graag gaat de burgemeester hierover met u in gesprek tijdens een raadssessie. Onze insteek is dat we dan in onderling overleg beslissen of we al dan niet aanpassingen zullen verrichten aan ons gemeentelijk beleid. Aanleiding: raadsmotie december 2017 Op 21 december 2017 is er in de raad gesproken over de mogelijkheid om als gemeente één of meer vuurwerkshows te organiseren tijdens de jaarwisseling. Dit n.a.v. een motie van D66V en de ChristenUnie.

De motie is toen ingetrokken, omdat de burgemeester tijdens die vergadering heeft toegezegd een aantal zaken te zullen onderzoeken, met name: -

De eventuele locatie of locaties voor één of meer vuurwerkshows binnen de gemeente De ervaringen en resultaten van gemeenten die vuurwerkshows houden: heeft het bij hen geleid tot minder verkoop? Hoe verhouden zich de schadeposten tot de kosten van een vuurwerkshow?

Deze notitie geeft, in twee delen, inzicht in de genomen stappen en de uitkomsten daarvan: -

De uitkomsten van de eerste fase van deskresearch (zomer 2018) De uitkomsten van de tweede fase: het samenspeltraject (winter 2018-2019)

Het idee voor het samenspeltraject is in de zomer ontstaan, nadat we ons hadden gepresenteerd en met de raad afgesproken dat ‘samenspel’ een belangrijke focus vormt in deze raadsperiode.

Resultaten eerste fase: deskresearch Inhoudelijke doelen: terugbrengen letselschade, materiele schade en ordeverstoringen De motie van D66V en ChristenUnie kan gezien worden in het licht van een landelijke discussie die de afgelopen jaren, nadrukkelijker dan in het verleden, gevoerd wordt. Kern hierbij is steeds de hardnekkigheid van het aantal letselschades, materiële schade, verstoringen van de openbare orde

Mogelijkheden beperking overlast jaarwisseling-vuurwerk 45 / 63

Terug naar startpagina

GEMEENTE VELSEN tijdens de jaarwisseling, en de daarbij horende veiligheidsrisico’s voor burgers en hulpverleners. Doel van maatregelen, en dus ook van de motie, is om deze veiligheidsrisico’s te verkleinen. Onderzoek van de Onderzoeksraad voor Veiligheid Op verzoek van de burgemeesters van de 4 grote steden heeft de Onderzoeksraad voor Veiligheid in 2017 onderzoek verricht op basis van de volgende centrale vraag: Welke mogelijkheden en belemmeringen zijn er bij het terugdringen van veiligheidsrisico’s rondom de jaarwisseling, in het bijzonder ten aanzien van illegaal vuurwerk, consumentenvuurwerk en verstoringen van de openbare orde? De raad heeft voor dit onderzoek gebruik gemaakt van eerdere onderzoeken rond deelaspecten van de jaarwisselingsproblematiek, een analyse van letselanalyses en politieanalyses, een enquête die door 143 gemeenten is ingevuld en gemeentelijke documenten waarin de jaarwisseling geëvalueerd wordt. Conclusies Onderzoeksraad: onveiligste feest, beperkte kennisdeling tussen gemeenten Het onderzoek leidt tot de algemene conclusie dat de jaarwisseling op veel plaatsen in Nederland het onveiligste feest van het hele jaar is. Op geen andere dag in het jaar is sprake van zoveel gevallen van letsel, openlijke geweldpleging, brandstichting en vernielingen. Veelal is dit vuurwerk gerelateerd, door de wijze waarop vuurwerk – al dan niet illegaal- gebruikt wordt.

Daarnaast concludeert de onderzoeksraad dat: ‘Verstoringen van de openbare orde tijdens de jaarwisseling blijken talrijk, hardnekkig en moeilijk te bestrijden. Gemeenten verschillen in de mate waarin zij te maken hebben met dergelijke ordeverstoringen en in de wijze waarop ze die aanpakken. Gemeenten denken verschillend over de ernst van de jaarwisselingsproblemen en wat binnen de gemeente als acceptabel wordt ervaren. Ze laten kansen liggen om op gestructureerde en onderbouwde wijze de verstoringen van de openbare orde in te dammen. Ondanks het feit dat de lokale aanpak van de jaarwisseling de afgelopen tien jaar is uitgebreid en gemeenten meer zijn gaan samenwerken met andere organisaties, zijn de maatregelen goeddeels gebaseerd op niet getoetste aannames. Het evalueren en schriftelijk vastleggen van de resultaten daarvan maken geen vast onderdeel uit van de aanpak van de meerderheid van de gemeenten. Bovendien is de kennisdeling tussen gemeenten zeer beperkt en ongestructureerd. Dat staat een verdere ontwikkeling van de aanpak in de weg. Aanbevelingen aan het Rijk, aan burgemeesters en aan de VNG De Onderzoeksraad doet in het rapport grofweg twee typen aanbevelingen: 1. Over vuurwerkveiligheid aan de minister van J&V en de staatssecretaris van I&W: Neem maatregelen rondom de beperking van de gevaren van consumentenvuurwerk en de aanpak van illegaal vuurwerk 2.

Over openbare orde vraagstukken aan de burgemeesters van alle gemeenten, de minister van J&V en de VNG: ·- Evalueer maatregelen voor de jaarwisseling op effectiviteit. Zorg dat gemeenten van elkaar leren door beter gebruik te maken van elkaars ervaringen en goede voorbeelden - Benader Oud en Nieuw als een evenement. Neem als gemeente de regie om te zorgen dat de jaarwisseling een sterker georganiseerd karakter krijgt. Verbind voorwaarden aan evenementen en andere activiteiten. Stimuleer en ondersteun burgers bij het organiseren van activiteiten voor een veilige viering van de jaarwisseling. Stand van zaken medio 2018 Navraag bij de VNG leerde dat er bij hen geen onderzoek bekend is naar de effecten van centraal georganiseerde vuurwerkshows. Dat komt vooral omdat erg weinig gemeenten dergelijke shows organiseren. Wel heef de VNG verwezen naar de gemeente Hilversum. Navraag bij deze gemeente heeft geleerd dat:

Mogelijkheden beperking overlast jaarwisseling-vuurwerk 46 / 63

Terug naar startpagina

GEMEENTE VELSEN -

Zij adviseren een vuurwerkshow te combineren met vuurwerkvrije zones en nog een aantal maatregelen, zoals het optreden van een band en voorlichtingslessen op scholen.

-

Dat dit een positief effect heeft op de sfeer, en de mindset van de inwoners, zeker als het jaarlijks herhaald wordt. Er is in Hilversum minder schade en overlast, en er zijn minder gewonden.

-

Het vraagt om een stevige voorbereiding en uitvoering, met kosten voor personeel (alleen al in de nacht zelf zijn er in Hilversum 8 BOA’s actief!), en zaken als toestemming van de provincie, inzet communicatie, draagvlak bij politie, bebording, en natuurlijk de vuurwerkshow zelf (± € 15.000)

-

Hilversum heeft de kosten –van personeel e.d.- niet scherp in beeld gebracht. Ze kunnen dus niet aangeven wat de verhouding is van de kosten van het project t.o.v. de verminderde schade.

In reactie op het rapport van de onderzoeksraad heeft de VNG daarnaast, op 1 juni 2018, een brief aan de minister gepubliceerd. Hierin noemt de VNG een aantal punten waarop het Rijk gemeenten verder kan helpen: •

Meer mogelijkheden/criteria voor gemeenten om te bepalen waar vuurwerk wel en niet mag worden afgestoken. De overlast verschilt per regio, dat vraagt om differentiatie voor bijvoorbeeld het instellen van vuurwerkvrije zones.

•

Hoewel differentiatie gewenst is, kunnen beslissingen van de ene gemeente gevolgen hebben voor de andere, vooral voor de beschikbare handhavingscapaciteit, daar zal dus altijd regionaal overleg over moeten plaatsvinden.

•

Een algeheel verbod op bepaalde soorten vuurwerk (zoals knalvuurwerk of vuurpijlen) is alleen effectief op landelijk niveau.

•

Bij de aanscherping van beleid moet aandacht zijn voor voldoende handhavingscapaciteit, verbieden zonder handhaven is zinloos.

Sinds die tijd zijn er nog verschillende brieven rondom ‘vuurwerk’ door de minister naar de kamer gestuurd. Deze bevatten vooral procesinformatie. Voor het vraagstuk uit deze notitie is vooral relevant dat de minister de kamer heeft geïnformeerd over zijn voorbereidingen om het vuurwerkbesluit te wijzigen. Het is zijn streven om gemeenten, nog voor de jaarwisseling 20192020, in staat te stellen de gehele gemeente vuurwerkvrij te maken. Situatie Velsen: laatste jaren relatief rustig In januari 2019 heeft de laatste evaluatie van de jaarwisseling in Velsen plaatsgevonden. Daaruit bleek dat er tijdens de jaarwisseling 2018 / 2019 brand- en vuurwerkschades zijn geweest bij een paar scholen. Voor het overige is deze jaarwisseling, zoals al eerder vermeld, rustig verlopen. Vanaf de jaarwisseling 2014 / 2015 is een overwegend dalende trend waarneembaar in het aantal overlastmeldingen vuurwerk. Ook is het aantal brandweermeldingen een aantal jaar licht dalende geweest, met de brand aan de Floraronde dit jaar als uitschieter. De kosten van de jaarwisseling als gevolg van schade aan gemeentelijke eigendommen en de genomen preventieve maatregelen zijn een aantal jaar redelijk stabiel geweest, rondom € 30.000. Dit jaar is de schade hoger: tussen € 40.000 - € 45.000. Daarvan wordt € 12.000 gecompenseerd door een uitkering van de verzekeraar.

Resultaten tweede fase: samenspeltraject In de periode november 2018 – februari 2019 hebben we als gemeente een aantal activiteiten ondernomen om inzicht te krijgen hoe de inwoners over dit onderwerp denken: -

Via facebook, reguliere media en de website zijn, ter voorlichting, de verschillende aspecten van vuurwerk belicht, o.a. door middel van een paar filmpjes. Via een beknopte enquête –een flitspeiling- op de website zijn meningen verzameld

Mogelijkheden beperking overlast jaarwisseling-vuurwerk 47 / 63

Terug naar startpagina

GEMEENTE VELSEN -

Tijdens een thema-avond in het gemeentehuis hebben voor- en tegenstanders een dialoog gevoerd, mede op basis van de uitslagen van de flitspeiling.

Uitkomsten flitspeiling: geen duidelijke meerderheid De flitspeiling is door 1678 mensen ingevuld. Daarmee is het, qua aantal invullers, een van de meest succesvolle tot nu toe. In de bijlage vindt u alle uitkomsten. De meest in het oog springende zijn: -

Bijna 45% vindt dat vuurwerk bij de jaarwisseling hoort, en dat iedereen het moet kunnen afsteken Bijna 52% geeft aan dat vuurwerk voor hen niet zo hoeft.

Het is dus een kleine meerderheid die vindt dat vuurwerk voor teveel overlast en risico zorgt. Een tamelijk grote minderheid vindt dat het bij Oud op Nieuw hoort. Een duidelijker verschil is er bij de resultaten op de vraag: ‘is het een goed idee als de gemeente geld betaalt aan een of meerdere centrale vuurwerkshows en andere evenementen?’ Het aantal mensen dat daar positief op reageert, is ruim 60%, dat is bijna twee keer zoveel als het aantal mensen dat aangeeft dat het voor hen niet hoeft. Ook geeft ruim 45% aan dat ze de show zouden bezoeken, waarvan het overgrote deel dat wel alleen wil doen als het bij hen in de buurt is. Een mogelijk relevant aspect is nog wel, dat de enquête vooral is ingevuld door volwassenen. Slechts 5% van de invullers behoorde tot de groep 12-20 jarigen (waar naar verwachting veel vuurwerkliefhebbers zitten). Gespreksavond met inwoners bevestigt uiteenlopende houdingen Op 7 februari gingen 16 inwoners in de burgerzaal met elkaar in gesprek. In een constructieve sfeer en met minder publiek dan verwacht sprak men over een aantal stellingen en een mogelijke aanpak. Ook kon het publiek meestemmen over een aantal stellingen. Telkens werd dezelfde stelling voorgelegd voor en na de bespreking door de 16 inwoners. Een weergave van de opbrengst vindt u eveneens in de bijlage. Ook tijdens deze avond bleek dat het onderwerp veelzijdig is.

Er zijn veel argumenten genoemd, zowel voor als tegen vuurwerk. Ideeën voor veranderingen van beleid leidden tot interessante en doordachte reacties. Wij denken dat de avond erg nuttig was, enerzijds om ervaringen om te doen met ‘samenspel’, en te ervaren dat inwoners zeer constructief kunnen meedenken. En natuurlijk om de gedachtenvorming over vuurwerk ook in Velsen te ‘doorleven’. Echter, ook hier is gebleken dat ‘het ei van Columbus’ voor dit onderwerp niet bestaat. Conclusie: eerder langzame dan ingrijpende wijzigingen Het geheel overziend kan geconcludeerd worden dat de problematiek van de jaarwisseling allesbehalve eenvormig is. Nederland kent gemeenten die tijdens de jaarwisseling geen enkel probleem ondervinden. En in gemeenten die wél problemen kennen, verschillen de problemen in zowel aard als omvang. Jaarwisselingproblematiek ziet er overal in Nederland anders uit. In het hele land wordt de discussie wel gevoerd. Ook tussen burgemeesters lopen de meningen uiteen. Mede afhankelijk dus van de aard van de gemeente en de mate waarin er sprake is van overlast. Het draagvlak voor ingrijpende wijzigingen, zowel in Nederland als in de gemeente Velsen, lijkt hierdoor op dit moment beperkt. De belangrijkste maatregel die genomen kan worden –verbieden van vuurwerk- zou bij voorkeur landelijk moeten gebeuren maar daar is vooralsnog geen meerderheid voor in de Tweede Kamer.

Vooralsnog ligt het accent voor een aanpak dus bij gemeenten. Lokaal maatwerk, op grond van lokale verantwoordelijkheden en met een lokale democratische controle. De belangrijkste instrumenten die we hierbij ter beschikking hebben zijn: -

Instellen van vuurwerkvrije zones Voorlichting geven Inzet van handhavers Organiseren van een vuurwerkshow

Mogelijkheden beperking overlast jaarwisseling-vuurwerk 48 / 63

Terug naar startpagina

GEMEENTE VELSEN -

Organiseren van andere activiteiten

Als college hebben we nog geen heel uitgesproken standpunt. Er zijn immers geen aanwijzingen dat we ons grote zorgen moet maken over de openbare orde in Velsen tijdens de jaarwisseling. Wel kunnen we ons voorstellen dat we, om bij te dragen aan landelijke ontwikkelingen en natuurlijk om onze inwoners een prettige jaarwisseling te bieden, gaan experimenteren met een vuurwerkshow en hiervoor budget gaan vrijmaken. We begrijpen echter ook dat hier een financiële afweging aan ten grondslag ligt. Graag geven we u als raad hierin het laatste woord. Ter ondersteuning van het gesprek hierover worden hieronder de vier mogelijke hoofdscenario’s benoemd. Deze scenario’s zijn ter beeldvorming, om gezamenlijk een richting te kunnen bepalen. Natuurlijk vraagt elk scenario om nadere uitwerking. Het college stelt voor dat de raad zich in een sessie uitspreekt voor een hoofdscenario, dat door het college verder uitgewerkt zal worden. Zo nodig zullen we dit besluit na de zomer aan u voorleggen.

Mogelijkheden beperking overlast jaarwisseling-vuurwerk 49 / 63

Terug naar startpagina

GEMEENTE VELSEN 1. Verbod op vuurwerk

2. Alles blijft zoals het was

Hele gemeente wordt vuurwerkvrije zone Sterke vermindering van risico’s en overlast Kleine meerderheid inwoners vind dit prima

-

Eenvoudigste uit te voeren Geen extra kosten te verwachten

-

Zeer rigoureus Veel handhaving nodig Grote minderheid bevolking zal tegen zijn Waterbedeffect: inwoners gaan naar buurgemeenten als ze toch vuurwerk willen afsteken

-

Kans om te experimenteren met vernieuwing wordt niet gepakt

-

Raad kan (wal m.i.v. komende jaarwisseling) hele gemeente als vuurwerkvrije zone aanwijzen Financieel onduidelijk: waarschijnlijk minder schades, maar zeker meer kosten voor handhaving nodig Evt. te combineren met vuurwerkshow of groot evenement

-

Handhaving alleen door politie Vuurwerkles aan groep 8 door HALT Bestaande vuurwerkvrije zones blijven gehandhaafd

Pro

-

Contra

Opm.

-

Pro

Contra

Geen veranderingen t.a.v. huidige aanpak

3. Vuurwerkshow

4. Extra groot evenement

Eén vuurwerkshow voor de hele gemeente, verder geen wijzigingen

Een groot evenement, met één of meer vuurwerkshows, en/of lasershows en/of podiumoptredens

-

Sluit aan bij motie (dec. ’17) Experiment met iets nieuws Aanzet voor wijzigingen (en mogelijk terugdringen overlast) op termijn

-

Extra kosten vanwege vuurwerkshow evt. verkeersregelaars, ambtelijke voorbereiding etc. Mogelijke kosten inzet eigen handhavers Discussie over rol en uitrusting van gemeentelijk handhavers (nu formeel niet bevoegd)

-

Opm.

-

-

Locatie moet bepaald worden, bijvoorbeeld Pontplein Er ligt al een aanbod van een bedrijf voor een vuurwerkshow + voorlichting voor € 15.000 excl. BTW Overige kosten voor extra ambtelijke inzet worden grofweg geschat op € 10.000 Past niet in huidige taakstelling gemeentelijke handhavers (leefbaarheid, OOV = politietaak)

-

Waarschijnlijk meest effectief, zeker op langere termijn Samenwerking met partners is waarschijnlijk nodig en kan tevens bijdragen aan samenhang in de samenleving

-

Forsere investeringen nodig (schatting € 50.000 - € 100.000) Veel nadere uitwerking nodig

-

Meerdere locaties nodig

Mogelijkheden beperking overlast jaarwisseling-vuurwerk 50 / 63

Terug naar startpagina

Haagse knallers Onderzoek naar opvattingen over vuurwerk en het voorkomen van overlast in Den Haag

MANAGEMENT SAMENVATTING Jan Maessen, Hans Moors, Menno Jacobs, Kevin Willemsen en Nicole Bouman 11 oktober 2017

Mogelijkheden beperking overlast jaarwisseling-vuurwerk 51 / 63

Terug naar startpagina

EMMA

Management samenvatting

Haagse knallers

11 oktober 2017

2

Mogelijkheden beperking overlast jaarwisseling-vuurwerk 52 / 63

Terug naar startpagina

EMMA

Management samenvatting

Haagse knallers

11 oktober 2017

Haagse knallers: de belangrijkste inzichten in vogelvlucht Oud en Nieuw is een bijzonder moment. Al sinds mensenheugenis wordt het gevierd, in allerlei verschillende culturen, op verschillende manieren. De bewoners van de gemeente Den Haag vormen daar geen uitzondering op. Van straat tot straat maken bewoners, dikwijls met buren en vrienden, elk hun eigen feest. Bij de een komt daar vuurwerk aan te pas, bij de ander juist niet. Over het tegengaan van vuurwerkoverlast rond de jaarwisseling wordt nu al jaren een almaar intensiever discussie. Het draagvlak voor (meer) regulering (en dus overheidsingrijpen) groeit gestaag. Steeds meer mensen vinden dat hun gemeente het afsteken van vuurwerk deels of zelfs helemaal moet verbieden. Uit landelijk onderzoek van het EenVandaag Opiniepanel uit december 2016 blijkt dat 60 procent van de ondervraagden een verbod op het zelf afsteken van vuurwerk steunt, op voorwaarde dat de gemeente een vervangende vuurwerkshow organiseert.1 Een alleszins aanzienlijke minderheid vindt daarentegen, dat de gemeente zich niet moet bemoeien met de manier waarop mensen Oud en Nieuw vieren. Vuurwerk afsteken moet kunnen, vinden zij – uiteraard binnen de grenzen van wat veilig, redelijk en fatsoenlijk is.2 In Den Haag speelt deze discussie natuurlijk ook.

Logisch, want in de kern gaat die discussie niet alleen over het afsteken van vuurwerk, maar vooral over hoe ver de tentakels van de overheid mogen reiken en hoe ver het reguleren moet gaan. En tegelijkertijd ook over wat kan: er zijn immers grenzen aan wat een gemeente vermag als het om de veiligheid van burgers gaat. Dit onderzoek gaat specifiek over de situatie in Den Haag. Het is gebaseerd op een enquête onder meer dan 13.000 Hagenaars en een reeks interviews op straat. Hierdoor ontstaat een goed beeld van wat op wijk- en vaak zelfs op buurtniveau speelt. Wat doen en wat vinden mensen als het over vuurwerk tijdens de jaarwisseling gaat? Welke overlast ervaren Hagenaars eigenlijk en hoe belangrijk vinden zij het om vuurwerk te mogen afsteken? En hoe staan ze tegenover (uitbreiding van) vrijwillig vuurwerkvrije zones?

Opzet van het onderzoek Het onderzoek kijkt naar twee aspecten van het vuurwerkgebruik in Den Haag. Enerzijds onderzoeken we de houding en beleving die Hagenaars hebben bij het zelf kunnen afsteken van vuurwerk. We onderzoeken het gedrag, de opvattingen en de beleving van Hagenaars: • •

Welke verschillende opvattingen komen we tegen onder buurtbewoners als het gaat over het gebruik van consumentenvuurwerk tijdens de jaarwisseling? Welke beleving en ervaring koppelen Hagenaars aan die opvattingen?

Anderzijds wil het onderzoek concrete aangrijpingspunten bieden voor effectief (lokaal) beleid. Hoe worden bestaande maatregelen ervaren, en wat zijn mogelijke nieuwe oplossingen die buurtbewoners zelf aandragen.

1 https://eenvandaag.avrotros.nl/panels/opiniepanel/alle-uitslagen/item/draagvlak-voor-vuurwerkvrije-zones-

en-show-van-gemeente/ 2 De Beer, T. & S. Raaijmakers (2016). Vuurwerk – Discussie in beweging. Amsterdam: Kantar TNS.

3

Mogelijkheden beperking overlast jaarwisseling-vuurwerk 53 / 63

Terug naar startpagina

EMMA

• •

Management samenvatting

Haagse knallers

11 oktober 2017

Hoe worden bestaande maatregelen, zoals vuurwerkvrije zones in de gemeente ervaren? Hoe kijken bewoners aan tegen potentiële beleidsmaatregelen?

Om deze onderzoeksvragen te beantwoorden hebben we een enquête uitgezet die door 13.479 Hagenaars is beantwoord.3 Ter verdieping op deze enquête hebben we in vijf geselecteerde buurten straatinterviews afgenomen.

Vuurwerk afsteken Het is interessant om te constateren dat wat inwoners van Den Haag doen met vuurwerk rond Oud en Nieuw zich kenmerkt door een hoge mate van routine. Een groot deel van de Hagenaars steekt ofwel nooit vuurwerk af, ofwel elk jaar. De groep die met enige regelmaat (het ene jaar wel, het andere niet) vuurwerk afsteekt, is relatief klein.

Steekt u, of het gezelschap waarmee u Oud en Nieuw viert, vuurwerk af tijdens de jaarwisseling? (n=13.896) 50%

42%

40% 30%

21%

21%

20% 8%

8%

Regelmatig

Meestal

10% 0% Nooit

Zelden

Altijd

Grafiek 1 – Steekt u vuurwerk af?

Grafiek 1 laat de verdeling zien voor de hele stad. Kijken we op buurtniveau, dan zien we in de meeste wijken dezelfde omgekeerde parabool, maar met grote verschillen aan de uitersten van de grafiek (de categorieën ‘Nooit’ en ‘Altijd’). In alle buurten in Den Haag woont een aanzienlijke groep mensen die aangeeft nooit vuurwerk af te steken. Wat per buurt verschilt, is de omvang van de groep mensen die altijd, elk jaar vuurwerk afsteken. Kaart 1 laat zien dat in buurten die groen of geel zijn relatief weinig verschil bestaat wat betreft de hoeveelheid vuurwerk die buurtbewoners afsteken. In buurten die oranje of rood zijn gekleurd, verschilt de hoeveelheid vuurwerk die bewoners afsteken juist sterk. Een aanzienlijke groep steekt (bijna) nooit vuurwerk af, een andere groep steekt meestal of altijd vuurwerk af. Dit zijn de buurten waar in Den Haag het meeste vuurwerk wordt afgestoken.

3 Om betrouwbare uitspraken te kunnen doen die representatief zijn voor de gehele stad passen we een weging

toe op de verzamelde gegevens. Dat wil zeggen dat we de data ‘corrigeren’ voor leeftijd, geslacht en aantal inwoners per wijk, zodat we een zo goede afspiegeling hebben van de Haagse populatie. De ‘gewogen n’ komt uit op 13.896 cases.

4

Mogelijkheden beperking overlast jaarwisseling-vuurwerk 54 / 63

Terug naar startpagina

EMMA

Management samenvatting

Haagse knallers

11 oktober 2017

Kaart 1 – Standaarddeviatie: Steekt u, of het gezelschap waarmee u Oud en Nieuw viert, vuurwerk af tijdens de jaarwisseling?

Ervaringen van overlast In het onderzoek vragen we ook hoeveel overlast Hagenaars ervaren van het vuurwerk dat anderen afsteken. Logischerwijs vinden we een verband tussen de hoeveelheid vuurwerk die in de eigen omgeving wordt afgestoken en de overlast die die mensen ervaren (r (13.869) = 0,279, p < 0,01). Er is echter ook een ander –interessant en relevant – sterk verband te vinden. Namelijk de relatie tussen de frequentie waarmee mensen zelf vuurwerk afsteken en de overlast die ze ervaren. Mensen die zelf ieder jaar vuurwerk afsteken ervaren veel minder overlast dan mensen die zelf zelden of nooit vuurwerk afsteken (r (13.869) = -0,571, p < 0,01). De overlast die mensen ervaren wordt dus niet alleen verklaard door de hoeveelheid vuurwerk die feitelijk in hun directe omgeving wordt afgestoken, maar ook door het eigen gedrag van mensen.

Hoe belangrijk vindt men het afsteken van vuurwerk? Naast de frequentie waarmee mensen vuurwerk afsteken, willen we ook weten welke waarde mensen hechten aan het afsteken van vuurwerk. Grafiek 2 laat zien dat 60 procent het 'helemaal niet belangrijk’ of ‘niet belangrijk’ vindt om zelf vuurwerk af te mogen steken. Daar staat tegenover dat 30 procent dit juist ‘belangrijk’ of ‘heel belangrijk’ vindt. Hoe deze opvattingen verdeeld zijn, verschilt sterk per buurt én hangt bovendien sterk samen met de frequentie waarmee mensen vuurwerk afsteken (r (13.896) = 0,762, p < 0,01).

5

Mogelijkheden beperking overlast jaarwisseling-vuurwerk 55 / 63

Terug naar startpagina

EMMA

Management samenvatting

Haagse knallers

11 oktober 2017

Vindt u het belangrijk om vuurwerk af te mogen steken? (n=13.896) 50% 45% 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% Helemaal niet belangrijk

Niet belangrijk

Neutraal

Belangrijk

Heel belangrijk

Grafiek 2 – Vindt u het belangrijk om vuurwerk af te mogen steken?

Met zes stellingen hebben we een schaal geconstrueerd om de ‘vuurwerkattitude’ van mensen te meten. Hiermee bedoelen we in beeld te krijgen hoe veranderingsgezind Hagenaars zijn ten opzichte van de traditie om met Oud en Nieuw vuurwerk af te mogen steken. Kaart 2 laat zien of een Haagse buurt meer of minder veranderingsgezind is. In buurten die groen zijn gemarkeerd, lopen de opvattingen relatief weinig uiteen. Dit zijn – als het over vuurwerk gaat – de meest veranderingsgezinde buurten van Den Haag. In rood gemarkeerde buurten vinden we juist sterk uiteenlopende opvattingen. Dat wil zeggen: er is een groep die open staat voor verandering, maar ook een grote groep die hier niet voor open staat. Deze buurten hebben te maken met scherp contrast of zelfs polarisatie van meningen over vuurwerk. En dat is een schrale voedingsbodem om constructief met elkaar in gesprek te gaan over vuurwerk en overlast.

De twaalf minst veranderingsgezinde wijken van Den Haag Zijn : Laakkwartier en Spoorwijk, Groente- en Fruitmarkt, Wateringse Veld, Morgenstond, Bouwlust/Vrederust, Rustenburg en Oostbroek, Moerwijk, Leidschenveen, Ypenburg, Transvaalkwartier, Duindorp en Loosduinen

De twaalf meest veranderingsgezinde wijken van Den Haag zijn: Kijkduin en Ockenburg, Benoordenhout, Zeeheldenkwartier, Bezuidenhout, Duinoord, Archipelbuurt, Mariahoeve en Marlot, Vogelwijk, Bohemen, Meer en Bos, Vruchtenbuurt, Centrum en Geuzen- en Statenkwartier.

6

Mogelijkheden beperking overlast jaarwisseling-vuurwerk 56 / 63

Terug naar startpagina

EMMA

Management samenvatting

Haagse knallers

11 oktober 2017

Kaart 2 – polarisatie van Vuurwerkattitude. Weinig polarisatie (groen) – veel polarisatie (rood)

Draagvlak voor (vrijwillig) vuurwerkvrije zones Rond ziekenhuizen, dierentuinen en bejaardenhuizen zijn in Den Haag 23 vuurwerkvrije zones ingericht. De deelnemers aan de enquête oordelen zeer positief over deze vuurwerkvrije zones (63 procent is zeer positief, 27 procent is positief). Des te interessanter is de vraag wat Hagenaars ervan zouden vinden als hun eigen buurt ook vrijwillig vuurwerkvrij zou worden. Grafiek 3 laat zien dat 64 procent van de mensen voorstander is van een vrijwillig vuurwerkvrije eigen buurt; tegelijkertijd is 27 procent het hier juist (zeer) mee oneens. Wanneer we deelnemers vervolgens vragen naar het draagvlak in hun omgeving, schatten ze dat lager in: 48 procent is van mening dat de meeste mensen in hun eigen straat/buurt geen voorstander is van een vrijwillig vuurwerkvrije buurt. Zelfs in de veranderingsgezinde buurten (waar relatief weinig vuurwerk wordt afgestoken) schatten mensen dat een aanzienlijke groep buurtgenoten tegen de instelling van een vrijwillig vuurwerkvrije buurt is (zie Kaart 3).

7

Mogelijkheden beperking overlast jaarwisseling-vuurwerk 57 / 63

Terug naar startpagina

EMMA

Management samenvatting

Haagse knallers

11 oktober 2017

Stel dat uw woonbuurt er vrijwillig voor kiest vuurwerkvrij te worden. In welke mate bent u het daarmee dan eens of oneens? (n=13.896) 60% 50%

48%

40% 30% 17%

16%

20%

9%

10%

Neutraal (niet mee eens / niet mee oneens)

Mee oneens

10% 0% Zeer mee eens

Mee eens

Zeer mee oneens

Grafiek 3 - houding ten opzichte van vrijwillig vuurwerkvrije buurten

Deze inzichten ondersteunen het idee dat vrijwillig vuurwerkvrije gebieden niet een te groot gebied moeten beslaan. Dan is de kans immers groot dat er een aanzienlijke minderheid is die geen voorstander is van het vrijwillige verbod op het afsteken van vuurwerk. Afspraken kunnen – zoals we later zullen onderbouwen – het beste op hyperlokaal niveau gemaakt worden. Bijvoorbeeld rond een plein of een deel van een straat. Kaart 3 laat zien hoe de opvattingen van buurtbewoners over draagvlak voor vrijwillig vuurwerkvrije buurten uiteenlopen in Den Haag.

Kaart 3 - Denkt u dat de mensen in uw straat / buurt voorstander zijn van een vrijwillig vuurwerkvrije buurt?

8

Mogelijkheden beperking overlast jaarwisseling-vuurwerk 58 / 63

Terug naar startpagina

EMMA

Management samenvatting

Haagse knallers

11 oktober 2017

Wat kunnen burgers, gemeente en politie doen? Welke mogelijkheden zien Hagenaars om overlast tijdens Oud en Nieuw te voorkomen of te verminderen? Welke stappen kunnen burgers zelf zetten? En wat zouden gemeente en/of politie nog kunnen doen? De meest voorkomende en/of opmerkelijke suggesties zijn hieronder puntsgewijs samengevat. (Een compleet overzicht is in hoofdstuk 4 van het onderzoeksrapport terug te vinden.) Maatregelen die burgers zelf kunnen nemen: •

•

•

•

•

Afspraken maken of in gesprek gaan met de buren Buurtbewoners steken de hand in eigen boezem en geven aan dat ze vaker het initiatief moeten nemen om met elkaar afspraken het afsteken van vuurwerk. Meer en betere onderlinge afstemming zou een verschil kunnen maken in de hoeveelheid overlast. Rekening houden met elkaar en aanspreken op overlastgevend gedrag Buurtbewoners vinden dat zij meer rekening met elkaar zouden kunnen houden. En dat ze hierop aanspreekbaar zijn – en anderen zouden moeten durven aanspreken. Eigen rommel opruimen Een deel van de overlast met Oud en Nieuw wordt niet veroorzaakt door het afsteken van vuurwerk, maar door de rommel die de volgende ochtend overblijft. Vrijwillig vuurwerkvrije zones De inrichting van een vuurwerkvrije zone hoeft niet altijd het initiatief van de gemeente te zijn (en gehandhaafd te worden door de politie). Buurtbewoners zouden hier op (zeer) lokale schaal meer in kunnen initiëren en doen. Centrale afsteekplaats voor vuurwerk Gezien de aandacht voor vuurwerkvrije zones, zou er ook aandacht moeten zijn voor centrale afsteekplaatsen in de buurt. Buurtbewoners zouden daar samen iets rond kunnen organiseren.

Op de vraag wat gemeente en politie kunnen doen, volgt met stip op de eerste plaats als antwoord: meer controle (5.404 keer genoemd), hogere boetes (4.096 keer genoemd), hogere straffen (2.523 keer genoemd) en strengere handhaving en toezicht (2.859 keer genoemd). Hagenaars zien dit als belangrijke instrumenten om vuurwerkoverlast tegen te gaan. Het valt echter op, dat ze hier vrijwel zonder uitzondering een taak voor gemeente en politie zien. Zien de burgers van Den Haag er dan geen soelaas in om dingen zelf op te pakken?

Hyperlokale initiatieven Voor (bijna) elke buurt in Den Haag weten we wat bewoners doen met vuurwerk rond Oud en Nieuw en wat hun opvattingen hierover zijn. We zagen alvast dat er grote verschillen bestaan tussen buurten. Soms is dat bijna bruusk: tussen aangrenzende buurten zoals Vogelwijk en Duindorp, of Westbroekpark en Scheveningen, of het Valkenboskwartier en Oostbroek kunnen de verschillen in gedrag en opvattingen over het afsteken van vuurwerk bijna niet scherper zijn. Bij een onderwerp als vuurwerk gaan verschillen in gedrag en opvattingen diep. De buurt doet er dan nog minder toe, dan ‘ons soort mensen’ of wat in de wetenschappelijke literatuur weleens ‘publieke familiariteit’ is genoemd. Binnen één en dezelfde buurt spelen soms opmerkelijk grote verschillen tussen wat mensen vinden en doen. Niet alleen de enquête maakte dat zonneklaar, maar dat kwam uit de straatinterviews evenzeer naar boven. Ook in veranderingsgezinde buurten zijn legio mensen te vinden die belang hechten aan het kunnen afsteken van vuurwerk. Andersom geldt dit overigens ook: in weinig veranderingsgezinde buurten woont altijd een (flinke) groep mensen die geen enkele waarde hecht aan het kunnen afsteken van vuurwerk.

Gedrag en opvattingen over vuurwerk verschillen van buurtplein tot buurtplein en van straat tot straat (of zelfs per deel van de straat), omdat het over sentimenten gaat die diep verankerd liggen in

9

Mogelijkheden beperking overlast jaarwisseling-vuurwerk 59 / 63

Terug naar startpagina

EMMA

Management samenvatting

Haagse knallers

11 oktober 2017

de onderstromen van wat mensen normaal, fatsoenlijk en goed vinden. Waar het precies allemaal vandaan komt, was niet de vraag die dit onderzoek probeert te beantwoorden. Wel wat het beeld is en welke conclusies we hieraan kunnen verbinden – niet in de laatste plaats om te bezien of de gemeente Den Haag met zijn aanpak de goede weg is ingeslagen. En dan is het zeer relevant om te onderstrepen dat we met een hyperlokaal patchwork hebben te maken. Want juist dat impliceert dat vele kleine, situatiegerichte en hierom waarschijnlijk heel verschillende interventies nodig zijn om overlast en overlastbeleving rond Oud en Nieuw tegen te gaan. En – om het simpel te zeggen – wie weet beter hoe dit zit, dan buurtbewoners zelf? Versterken van kleine bewegingen Mensen vieren de jaarwisseling vanuit een sterke routine. Meestal doen ze jaar in jaar uit hetzelfde, omdat ze dat als prettig ervaren. Zoals we zagen, geldt dat in elk geval voor het afsteken van (knal)vuurwerk. Mensen weten heel precies wat er in hun buurt gebeurt en wat hun straatgenoten met vuurwerk doen (of laten). Dat is een interessant aangrijpingspunt. Want buurtbewoners kunnen niet alleen schatten welke initiatieven om overlast terug te dringen mogelijk een kans van slagen hebben. En waarom en wanneer dat zo is (welke nuances)? Maar ze kunnen ook gestimuleerd worden om deze kennis in handelen om te zetten.

Dat gaat niet vanzelf, blijkt uit heel veel onderzoek. 4 De lokale overheid moet hiertoe zelfs in een wezenlijk andere rol stappen. Niet meteen gaan regelen wat buurtbewoners roepen dat de gemeente moet doen. Niet voordoen, maar zich opstellen als server: laat zelforganisatie over aan burgers en doe het saaie maar voorwaardelijke werk. Help, ontregel, steun, faciliteer buurtbewoners en hun initiatieven op het hyperlokale niveau waar zij – in schaaktermen – het tempo bepalen. Aan goede ideeën – zo laat dit onderzoek zien – ontbreekt het de inwoners van Den Haag niet. Het gaat om het zichtbaar maken van deze ideeën, en het ondersteunen – of het in staat stellen - van inwoners om deze ideeën tot werkelijkheid te maken. Overheidsparticipatie Gemeente en politie hebben, simpel gezegd, niet het voortouw. Ze zijn niet aan zet in de buurt. Maar ze kunnen natuurlijk nuttig voorwaardelijk werk doen, bijvoorbeeld door met deze onderzoeksbevindingen in de hand pilotsituaties (straten, pleintjes, groepen mensen) te identificeren, vooral in de buurten waar potentieel voor verandering bestaat. In buurten waar (opvattingen over) vuurwerkgebruik in zwart/wit worden beleden en gevoeld, ligt dat een stuk lastiger en zou deze observatie aanleiding kunnen zijn tot bijvoorbeeld een nadere reflectie op stijlen van toezicht en handhaving.

Een bijkomend voordeel van deze aanpak is dat het zwaartepunt van de (aanvullende) werkzaamheden voor gemeente en politie niet ligt tijdens de jaarwisseling, maar juist in de periode daaromheen.

4 Voor een samenvatting: Uitermark, J. (2013). Verlangen naar Wikitopia. Erasmus Universiteit: Rotterdam.

Teeuwen, N., M. van den Wijngaart & H. Moors (2014). Blijven we een fatsoenlijk land? Gemeenten en de verzorgingsstaat. Boom-Lemma: Den Haag, pp. 95-108.

10

Mogelijkheden beperking overlast jaarwisseling-vuurwerk 60 / 63

Terug naar startpagina

EMMA

Management samenvatting

Haagse knallers

11 oktober 2017

EMMA biedt oplossingen voor actuele maatschappelijke vraagstukken van overheden, ngo’s, bedrijven en burgers. Analyse, strategie en uitvoering. Op het snijvlak van beleid, communicatie en organisatie.

EMMA| Experts in Media en Maatschappij Wijnhaven 88 2511 GA Den Haag 070 - 87 00 460 info@emma.nl www.emma.nl Volg ons op:

11

Mogelijkheden beperking overlast jaarwisseling-vuurwerk 61 / 63

Terug naar startpagina

Tips bewonersinitiatief vuurwerkvrije buurt Afgelopen jaarwisseling is er voor het eerst geëxperimenteerd met het bewonersinitiatief vuurwerkvrije buurt. Bewoners konden met elkaar afspraken maken om geen vuurwerk af te steken in hun straat, rondom een pleintje, speeltuin of aangrenzend aan een park. Afgezien van het beschikbaar stellen van borden om gebieden te markeren, hebben gemeente en politie geen ondersteunende of handhavende rol. We gaan uit van de kracht van de burger zelf. Wil jij als bewoner ook een vuurwerkvrije buurt? Maak dan afspraken met uw buren hierover. 1. Maak met je buren afspraken over het afsteken van vuurwerk in en rondom een straat, pleintje of speeltuin of aangrenzend aan een groengebied; 2. Baken het gebied waarvoor de afspraken gelden goed af. Zijn er bewoners die niet mee willen doen? Houd hier dan rekening mee; 3. Zorg ervoor dat alle bewoners in het gebied waarvoor de afspraken gelden het eens zijn met de gemaakte afspraken. Draagvlak is van essentieel belang om het bewonersinitiatief te doen slagen; 4. Meld je initiatief bij de gemeente en vraag borden aan om het gebied af te bakenen. Je hebt tot 19 december de tijd om borden aan te vragen en op te halen bij het stadsdeelkantoor; 5. Neem eventueel contact op met je wijkagent om de gemaakte afspraken te delen; 6.

Hang de borden uiterlijk 31 december langs de grenzen van het vuurwerkvrije gebied; 7. Zorg ervoor dat de borden uiterlijk 3 januari weer verwijderd zijn en zorg er met elkaar voor dat de buurt schoon is.

Mogelijkheden beperking overlast jaarwisseling-vuurwerk 62 / 63

Terug naar startpagina

Mogelijkheden beperking overlast jaarwisseling-vuurwerk 63 / 63