06 GEANONIMISEERD Mail van NVVK inzake gemeente onderzoek NVVK.pdf

1. Ontwikkeling vanaf T2 omdat op T1 nog niet voor alle hulpvragers bekend is welk instrument wordt ingezet.

58

5b | Effecten van saneringskredieten versus schuldbemiddeling

Inzet saneringskrediet verbetert situatie werk en dagbesteding, 5B effecten van saneringskredieten versus schuldbemiddeling 5B effecten van saneringskredieten versus schuldbemiddeling 5B effecten van saneringskredieten versus schuldbemiddeling maar nazorg ontbreekt vaak Inzet saneringskrediet verbetert situatie werk en dagbesteding, Inzet saneringskrediet verbetert situatie werk en dagbesteding, Inzet saneringskrediet verbetert situatie werk en dagbesteding, maar nazorg ontbreekt vaak maar maar nazorg nazorg ontbreekt ontbreekt vaak vaak Meer vooruitgang bij saneringskredieten Meer vooruitgang bij saneringskredieten dan bij schuldbemiddeling Meer vooruitgang bij saneringskredieten dan bij schuldbemiddeling dan bijenschuldbemiddeling Ontwikkeling medium zware problematiek tussen groepen T2-T3

ei d Hu isv es tin Ge g zin ss ta bi lit ei So t cia al ne tw er k Ve rs lav in g Cr im in al ite it

dh

ge zo n

ijk e

el

ha m

Lic

Ge

es te l

ijk e

ge zo n

dh ei d

in g

es te d

Da

gb

W er k

Vooral bij werk en dagbesteding sterkere vooruitgang bij saneringskredieten Vooral bij werk dagbesteding sterkere vooruitgang bij saneringskredieten Hulpvragers meten saneringskredieten laten een grotere positieve ontwikkeling Vooral bij werk en dagbesteding sterkere vooruitgang bij saneringskredieten Hulpvragers met saneringskredieten laten een grotere zien tussen de groepen T2 (akkoord schuldregeling) en positieve T3 (3e jaarontwikkeling regeling) dan Hulpvragers met saneringskredieten laten een sterkere grotere ontwikkeling bij werk en dagbesteding vooruitgang bij saneringskredieten e jaar zien tussen Vooral de groepen T2 (akkoord schuldregeling) en positieve T3 (3werk, regeling) dan hulpvragers met schuldbemiddeling. Vooral op de thema’s dagbesteding e jaar regeling) dan zien tussen de groepen T2 (akkoord schuldregeling) en T3 (3 Hulpvragers met saneringskredieten laten een grotere positieve ontwikkeling zien tussen Ontwikkeling medium en zware problematiek tussen groepen T2-T3 hulpvragers metgezondheid schuldbemiddeling. Vooral opuitschieters. de thema’s werk, dagbesteding en lichamelijke zijn er opvallende Ontwikkeling medium en zware problematiek tussen groepen T2-T3 hulpvragers met schuldbemiddeling. Vooral opuitschieters.

deenthema’s werk, dagbesteding de groepen T2 (akkoord T3 (3e jaar regeling) dan hulpvragers met en lichamelijke gezondheid zijn er schuldregeling) opvallende en lichamelijke gezondheid zijn er opvallende uitschieters. 14% * * schuldbemiddeling. Vooral op de thema’s werk, dagbesteding en lichamelijke gezondheid zijn er Het verschil bij werk en dagbesteding wordt deels verklaard door de * 13% Saneringskrediet 14% * Het verschil bij werk en dagbesteding wordt deels verklaard door de opvallende uitschieters. 14% * startpositie: omdat saneringskredieten vaker worden ingezet voor werkloze 13% * Saneringskrediet Schuldbemiddeling Het verschil bij werksaneringskredieten en dagbesteding wordt verklaard door de 13% Saneringskrediet startpositie: omdat vakerdeels worden voor hulpvragers is er meer ruimte voor vooruitgang. Toch ingezet verklaart dit werkloze niet waarom Schuldbemiddeling 10% * startpositie: omdat saneringskredieten vaker worden ingezet voor werkloze Schuldbemiddeling hulpvragers is er meer ruimte voor vooruitgang. Toch verklaart dit niet * er bij schuldbemiddelingen juist een (licht) negatieve ontwikkeling plaatsvindt. 10% Het bij werkvoor en dagbesteding wordt verklaard doorwaarom de startpositie: omdat hulpvragers is erverschil meer ruimte vooruitgang. Tochdeels verklaart dit plaatsvindt.

niet waarom 10% * er bij schuldbemiddelingen juist een (licht) negatieve ontwikkeling saneringskredieten vaker ingezet voor werkloze hulpvragers is er meer ruimte voor 7% 7% er bij schuldbemiddelingen juist eenworden (licht) negatieve ontwikkeling plaatsvindt. 1 Ervaring hulpverleners bij uitkomsten 6% 6%* 7% 7% vooruitgang. sluit Toch aan verklaart dit niet waarom er bij schuldbemiddelingen juist een (licht) 1 5% 7% Ervaring hulpverleners sluit aan bij uitkomsten 7% 6% 6%* 1. Hulpvragers hebben meer mentale ruimte en 1 een sterkere motivatie om * Ervaring hulpverleners sluit aan bij uitkomsten negatieve ontwikkeling plaatsvindt. 4% 4% 4% 6% 6% 5% 1. inkomen Hulpvragers hebben bij meer mentale ruimte en een sterkere motivatie om te generen saneringskredieten. Inkomen uit werk komt ten 3% 4% 5% 4% 4% 1. Hulpvragers hebben bij meer mentale ruimte en een sterkere motivatie om inkomen generen saneringskredieten. Inkomen uit werk komt ten 4% 4% 3% 4% goede aantehet opbouwen van hun eigen bestaan 1 inkomen te generen bij saneringskredieten. Inkomen uit werk komt ten 1% 3% Ervaring hulpverleners sluit aanbestaan bij uitkomstenomdat er minder aan het opbouwen eigen 2. goede Hulpvragers vallen mindervan snelhun uit bij saneringskredieten, 1% goede aan het opbouwen van hun eigen bestaan 1.  Hulpvragers hebben meer mentale ruimte een sterkere motivatie 2.

Hulpvragers vallen minder snel uit bij saneringskredieten, omdat er minderom inkomen te 1% werkminder te verzetten is,bij vooral door de en hulpvrager 2. administratief Hulpvragersgeneren vallen snel uit saneringskredieten, omdat ergoede minder bij saneringskredieten. Inkomen uit werk komt ten administratief werk temeer verzetten vooral door de hulpvrager 3. Hulpvragers ervaren rust bijis,saneringskredieten. Ze betalen drie jaaraan het opbouwen administratief werk te verzetten is, vooral door de hulpvrager 3. Hulpvragers ervaren meer rust bij saneringskredieten. betalen drie jaar van hun eigen bestaan lang een vast maandelijks bedrag, zonder onzekerheid Ze over verrekeningen. -2% -2% 3. Hulpvragers ervaren meerbedrag, rust bij saneringskredieten. Ze betalen drie jaar lang een vast maandelijks zonder onzekerheid over verrekeningen. -2% -2% 2. Hulpvragerservaren vallen minder snel uit bij saneringskredieten, omdat Bij schuldbemiddeling ze onrust omdat ze bijvoorbeeld bang zijner minder administratief -4% lang een vast maandelijks bedrag, zonder onzekerheid over verrekeningen.

-2% -2% Bij schuldbemiddeling ervaren ze onrust omdat zenakomen bijvoorbeeld bang zijn hun werk te verliezen en de regeling niet kunnen werk te verzetten is, vooral door de hulpvrager -3% -4% Bij ervaren ze onrust omdat zenakomen bijvoorbeeld bang zijn -6% hunschuldbemiddeling werk teHulpvragers verliezen en de regeling nietbij kunnen -4% -3% 3.  ervaren meer rust saneringskredieten. Ze betalen drie jaar lang een vast hun werk te verliezen en de regeling niet kunnen nakomen -6% -3% wordt weergegeven vanaf T2 omdat op T1 nog Ontwikkeling niet voor alle hulpvragers bekend is welk Nazorg ontbreekt vaak bij saneringskredieten -6% maandelijks bedrag, zonder onzekerheid over verrekeningen. Bij schuldbemiddeling ervaren instrument wordt ingezet. Dit verklaart opop deT1 leefgebieden gezinsstabiliteit enbekend criminaliteit Ontwikkeling wordt weergegeven vanafwaarom T2 omdat nog niet voor alle hulpvragers is welk Nazorg ontbreekt vaak bijzijn saneringskredieten Nadat saneringskredieten afgesloten hebben weinig of Ontwikkeling wordt weergegeven vanafwaarom T2 omdat op T1 nog niet voor alle hulpvragers bekend is welk ze onrust omdat ze bijvoorbeeld banghulpvragers zijn hun werkvaak te verliezen en de regeling niet kunnen Nazorg ontbreekt vaak bij saneringskredieten instrument wordt ingezet.

Dit verklaart op de leefgebieden gezinsstabiliteit en criminaliteit de ontwikkeling (licht) negatief is: hier vindt de grootste positieve ontwikkeling plaats tussen T1 en T2 Nadat saneringskredieten zijn afgesloten hebben hulpvragers vaak weinig of geen contact meer met hulpvragers. Dit betekent ook dat er weinig tot geen Ontwikkeling wordtwordt weergegeven T2 omdat op T1 nog niet voor alle hulpvragers bekendeniscriminaliteit welk instrument wordt instrument ingezet. vanaf Dit verklaart waarom op de leefgebieden gezinsstabiliteit Nadat saneringskredieten zijn afgesloten hebben hulpvragers vaak weinig of nakomen (zie H3). de ontwikkeling (licht) negatief is: hier vindt de grootste positieve ontwikkeling plaats tussen T1 en T2 geen contact metaan hulpvragers. Dit betekent ook dat er weinig tot geen nazorg wordt meer verleend de hulpvragers. (licht) op negatief is: hier vindt de grootste positieve ontwikkeling plaats tussen T1 en T2 ingezet.de Ditontwikkeling verklaart waarom de leefgebieden gezinsstabiliteit en criminaliteit de ontwikkeling (licht) negatief is: hier (zie H3). geen contact meer metaan hulpvragers. Dit betekent ook dat er weinig tot geen nazorg wordt verleend de hulpvragers. (zie H3). vindt de grootste positieve ontwikkeling plaats tussen T1 en T2 (zie H3). nazorg wordt verleend aan de hulpvragers. Nazorg ontbreekt vaak bij saneringskredieten * Significant t.o.v.

T2 *Werksessie Significant t.o.v. T2hulpverleners, 17 februari 2022 met 15 * Significant t.o.v. T2 1 Werksessie * Significant t.o.v. T2met 15 hulpverleners, 17 februari 2022 1 Werksessie met 15 hulpverleners, 17 februari 2022 1. Werksessie met 15 hulpverleners, 17 februari 2022 1

46 46 46

Nadat saneringskredieten zijn afgesloten hebben hulpvragers vaak weinig of geen contact meer met hulpvragers. betekentwaarde ook dat er weinighulpverlening tot geen nazorg wordt verleend aan MeetbareDit en merkbare van financiële | april 2022 de hulpvragers. Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022 Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022

59

60

Hoofdstuk 6 Effect op de maatschappij (MKBA) Elke geïnvesteerde euro in financiële hulpverlening levert de maatschappij tot 2 euro op

61

Naam: Bahattin Türkoglu Rol: Schuldhulpverlener bij Schuldhulp De Schie

Visie “Schuldhulpverlening is voor mij: klaarstaan om mensen te helpen. Klaarstaan om anderen dienstbaar te zijn. Zoals Desmond Tutu heeft gezegd: niemand is op de wereld compleet gekomen. We hebben altijd hulp van anderen nodig. [...] Ik vind het heel belangrijk om in alles wat we doen rekening te houden met de culturele achtergrond van de hulpvrager. Want hij of zij draagt, naast de schulden, ook een culturele bagage bij zich. Als we daar oog voor hebben, en proberen te begrijpen en voelen wat de andere voelt, dan groeit het vertrouwen en daarmee de kans op een succesvolle afronding van het traject van de schuldregeling.”

Merkbare waarde “Ik ben van mening dat de waarde van schuldhulp niet ophoudt bij de uitvoering van het schuldregelingstraject. De waarde is omvangrijker. Wij raken betrokken bij het leven van de mensen. Ze delen hun vreugde en hun leed met ons.”

62

Naam: Urchibert Stroop Rol: Hulpvrager

Oorzaak schulden “Ik ben opgegroeid in Curaçao, daar kende ik geen deurwaarder. Ik ben naar Nederland gekomen met mijn ex-partner toen we 18 jaar waren, omdat zijn familie onze relatie niet accepteerde. Omdat we uit Curaçao kwamen konden we geen uitkering aanvragen. We kenden het Nederlandse systeem ook niet goed en hadden weinig financiële opvoeding gehad. Mijn ex-vriend deed de financiën, maar hij betaalde niets en maakte schulden op mijn naam. Toen is hij er vandoor gegaan en bleef ik achter met zijn schulden.”

Fase traject “Ik zit middenin het traject. Ik ben nu aan het sparen en los elk jaar af aan de schuldeisers. Dus het gaat heel goed nu.”

Merkbare waarde “Ik was heel boos, maar ik heb nu rust. Ik heb mijn kracht terug­gekregen. Ik had altijd het gevoel van onrecht: schuldeisers luisterden nooit naar mij. Maar de schuldhulpverlener heeft die power wel. Het was heel fijn dat er iemand was die naar mij kon luisteren. Iemand die ook uit het buitenland komt, die mij begrijpt. Inmiddels ben ik zelf aan het roer en heb ik de regie.”

63

6 | Effect op de maatschappij (MKBA)

Elke geïnvesteerde euro in financiële hulpverlening levert de maatschappij toteuro 2 euro op Elke geïnvesteerde in financiële Elke geïnvesteerde euro in financiële hulpverlening hulpverlening levert levert de de maatschappij maatschappij tot tot 22 euro euro op op

6. Effect op de maatschappij (MKBA) 6. Effect op de maatschappij (MKBA)

Positieve Social Return on Investment (SROI) van 1,4 – 2,0 Positieve Social Return on Investment (SROI) van 1,4 – 2,0 Baten Baten

Kosten11 Kosten

Opbrengst Opbrengst

€ 140mio € 140mio Min: € 200mio Min: € 200mio

Min: € 60mio Min: € 60mio Max: € 285mio Max: € 285mio

Minimaal Minimaal

Maximaal Maximaal

Max: € 145mio Max: € 145mio

Minimale en maximale baten per hulpvrager Minimale ende maximale baten hulpvrager Op basis van vooruitgang vanper hulpvragers op de leefdomeinen kunnen Minimale en maximale baten per hulpvrager Op basis van de vooruitgang van hulpvragers op de leefdomeinen we berekenen welke maatschappelijke kosten worden uitgespaard.kunnen Het we berekenen welke maatschappelijke kosten worden Het Op basis van de vooruitgang van hulpvragers op de leefdomeinen kunnen we berekenen welke betreft hier alleen de meetbare impact: veel effecten opuitgespaard. het welzijn en betreft hier alleen de meetbare impact: veel effecten op het welzijn en maatschappelijke kosten worden uitgespaard. Het betreft hier alleen de meetbare impact: welbevinden van hulpvragers zijn niet in geld uit te drukken. Omdat we de welbevinden van hulpvragers zijn niet in geld uit te drukken. Omdat we degeld uit te drukken. vooruitgang niet volledig kunnen aanvan financiële hulpverlening veel effecten op het welzijntoeschrijven en welbevinden hulpvragers zijn niet in vooruitgang niet volledig kunnen toeschrijven aan financiële hulpverlening rekenenOmdat we metweeen minimum enniet maximum scenario. De baten per de vooruitgang volledig kunnen toeschrijven aan financiële hulpverlening rekenenrekenen we metweeen minimum en maximum De baten succesvol geholpen hulpvrager bedragen min. scenario. € 9.956, en De max. €per 14.244.

met een minimum en maximum scenario. baten per succesvol geholpen hulp­ succesvol geholpen hulpvrager bedragen min. € 9.956, en max. € ca. 14.244. Zetten we dit afbedragen tegen een aantal geholpen hulpvragers vrager min.totaal € 9.956, en max. € 14.244. Zetten wevan dit af tegen een totaal aantal Zettenper we jaar dit afdan tegen een we totaal aantal geholpen hulpvragers van ca. 1 20.000 komen totaal 200-285 1 hulpvragers vanopca.een 20.000 pervan jaar€ dan komenmio. we op 1 een totaal van € 200-285 mio. 20.000 geholpen per jaar dan komen we op een totaal van € 200-285 mio. Kosten van hulpverlening Kosten van hulpverlening Kosten hulpverlening De totalevan kosten van schuldhulpverlening bedragen per inwoner € 8,121. 1. Dit komt neer op een De totale van schuldhulpverlening bedragen per inwoner € 8,121. Dekomt totaleneer kosten van totaal schuldhulpverlening per inwoner € 8,12 Dit op kosten een van € 140 mio.bedragen Dit bedrag omvat alle kosten totaal €een 140nazorg. mio. Dit allebedrag kosten van intake en met nazorg.2 Dit intake komt neer opmet totaal van € 140omvat mio. Dit omvat alletot kosten 2 bedrag van tot van en 2 van intake tot en met nazorg.

Opbrengst: Social on Investment (SROI) Opbrengst: de Socialde Return onReturn Investment (SROI) Opbrengst: dede Social Return Investment (SROI) Hiermee komt totale positieve bijdrage (baten-kosten) van van schuldhulpverlening op Hiermee komt de totaleon positieve bijdrage (baten-kosten) Hiermee komt de totale positieve bijdrage (baten-kosten) schuldhulpverlening op € 60 – 185 mio. Hierbij moet worden € 60 – 185 mio. Hierbij moet worden opgemerkt dat ditvan deopgemerkt minimale opbrengst is. Aangezien schuldhulpverlening op € 60 –is. 185 mio. Hierbij moet worden opgemerkt dat dit de minimale opbrengst Aangezien de totale kosten voor SHV voor de succesvol de totale kosten voor SHV worden meegenomen en de baten alleen dat dit de minimale opbrengst is. Aangezien dedetotale kosten voor SHV worden meegenomen en de baten alleen voor succesvol afgeronde afgeronde trajecten zal de daadwerkelijke opbrengst hoger zijn. Immers ook bij niet-succesvol worden meegenomen en de baten alleen hoger voor de succesvol trajecten zal de daadwerkelijke zijn. Immersafgeronde ook bij nietafgeronde trajecten zullenopbrengst baten gerealiseerd worden. trajecten zal de daadwerkelijke opbrengst hoger zijn. Immers ook bij nietsuccesvol afgeronde trajecten zullen baten gerealiseerd worden. succesvol afgeronde trajecten zullen baten gerealiseerd worden. SROI bedraagt minimaal 1,4 -2,0 (baten/kosten).

Dit betekent dat elke euro die wordt De SROI De bedraagt minimaal 1,4 -2,0 (baten/kosten). Dit betekent dat elke geïnvesteerd in financiële hulpverlening de maatschappij minimaal € 1,40 - € 2,00 oplevert. De SROI bedraagt minimaal 1,4 -2,0 (baten/kosten). Ditde betekent dat elke euro die wordt geïnvesteerd in financiële hulpverlening maatschappij 3 euro die wordt geïnvesteerd in financiële hulpverlening de maatschappij Dit is in lijn met eerdere onderzoeken. minimaal € 1,40 - € 2,00 oplevert. Dit is in lijn met eerdere onderzoeken.3 minimaal € 1,40 - € 2,00 oplevert. Dit is in lijn met eerdere onderzoeken.3

NVVK Jaarverslag 2020 49 NVVK voor Jaarverslag 2020 Kosten Schuldhulpverlening in Nederland gebaseerd op de gemiddelde kosten per inwoner 2 Kosten 49 o.b.v. Armoede en Schulden Benchmark Divosa (2020) voor Schuldhulpverlening in Nederland gebaseerd op de gemiddelde kosten per inwoner 1 NVVK Jaarverslag 2020 | 2. Kosten voor Schuldhulpverlening in Nederland gebaseerd op de gemiddelde kosten per inwoner o.b.v. Armoede en Schulden Benchmark Divosa (2020) 3 Van Geuns et. al (2011), Schuldhulpverlening loont!: SROI 1,7-2,6; Gemeente Nijmegen (2016), Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022 o.b.v. Armoede en Schulden Benchmark Divosa (2020) 3. Van Geuns et. al (2011), Schuldhulpverlening loont!: SROI 1,7-2,6; Gemeente Nijmegen (2016), Maatschappelijke opbrengst van Schuldhulpverlening: SROI 1,4 3 Van Geuns et. alopbrengst (2011), Schuldhulpverlening loont!: SROI SROI 1,4 1,7-2,6; Gemeente Nijmegen (2016), Maatschappelijke van Schuldhulpverlening: Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022 Maatschappelijke opbrengst van Schuldhulpverlening: SROI 1,4 1

21

64

65

6 | Effect op de maatschappij (MKBA)

Grootste baten voor(MKBA) de maatschappij zitten in het helpen naar 6. Effect op de maatschappij 6. Effect de maatschappij (MKBA) van verzuim en huisvestingsproblemen werk enophet voorkomen Grootste baten voor de maatschappij zitten in het helpen naar Grootste baten voor de maatschappij zitten in het helpen naar werk en het voorkomen van verzuim en huisvestingsproblemen werk en het voorkomen van verzuim en huisvestingsproblemen Totaal Per hulpvrager 1

Leefgebied

(€) 1 Totaal (€) 200 – 285 mio

(€) Per hulpvrager (€) 9.956 – 14.244

Werk en inkomen

200 – 285 mio 146 – 203 mio

9.956 – 14.244 7.285 – 10.154

Werk en inkomen

146 – 203 mio

7.285 – 10.154

Huisvesting

24 – 39 mio

1.202 – 1.962

Huisvesting

24 – 39 mio 20 – 28 mio

1.202 – 1.962 980 – 1.424

Lichamelijke gezondheid

20 – 28 mio 6 – 8 mio

980 – 1.424 290 – 405

Lichamelijke gezondheid

6 – 8 mio

290 – 405

Gezinsstabiliteit

3 – 4 mio

132 – 198

Gezinsstabiliteit

3 – 4 mio

132 – 198

Criminaliteit

0,5 – 1,5 mio

38 – 57

Criminaliteit

0,5 – 1,5 mio

38 – 57

Verslaving

0,5 – 1 mio

29 – 44

Verslaving

0,5 – 1 mio

29 – 44

Leefgebied Totaal Totaal

Geestelijke gezondheid Geestelijke gezondheid

Minimaal Minimaal

Maximaal

Grootste besparing op werk en inkomen en op huisvesting Grootste besparing op werk inkomen en op De grootste batenen zitten in de toeleiding naar werk waar­ huisvesting Grootste besparing op werk en inkomen en op en WW (€ 75-100 mio). door mensen uitstromen uit de bijstand De grootste baten zitten in de toeleiding naar werk huisvesting Daarna is de grootste besparing het voorkomen van waardoor mensen uitstromen uit de bijstand en WW De grootste baten zitten in dehuisuitzetting toeleiding naar werk dakloosheid, en van (kinder)noodopvang (€ 75-100 mio). Daarna isvan de grootste besparing het waardoor mensen uitstromen uit de bijstand en WW (€ 24-38 mio). voorkomen van dakloosheid, van huisuitzetting en van (€ 75-100 mio). Daarna is de grootste besparing het (kinder)noodopvang (€ 24-38 van mio). voorkomen van dakloosheid, huisuitzetting en van Conservatieve schatting van scenario’s (kinder)noodopvang (€ 24-38 mio). Deschatting baten per van hulpverlener zijn in kaart gebracht op basis Conservatieve scenario’s De baten pervan hulpverlener zijnen inmaximum kaart gebracht op In beide scenario’s een minimum scenario. Conservatieve schatting van scenario’s basis van een minimum en maximum scenario. In hanteren we een conservatieve schatting De baten per hulpverlener zijn in kaart gebracht op en zijn alleen de beide scenario’s hanteren we een conservatieve besparingen meegenomen.

Zo is voor basis van eendirect-aanwijsbare minimum en maximum scenario. In schatting en zijn alleen de direct-aanwijsbare de preventie en productiviteitsverlies als beide scenario’s hanterenvan weziekteverzuim een conservatieve besparingen meegenomen. Zo isbijvoorbeeld voor de preventie van gevolg van de schulden maar 1 jaar meegenomen, schatting en zijn alleen direct-aanwijsbare ziekteverzuim en productiviteitsverlies als gevolg van besparingen meegenomen. Zo is voor de preventie van zitten als terwijl mensen langer in ziekteverzuim kunnen schulden bijvoorbeeld maar 1 jaar meegenomen, ziekteverzuim en productiviteitsverlies als gevolg van gevolg van schulden. Dezelfde conservatieve schatting van terwijl mensen langer in ziekteverzuim kunnen zitten schulden bijvoorbeeld maar 1 jaar meegenomen, is gehanteerd bij conservatieve de stijgende inkomstenbelasting als als gevolg van1 jaar schulden. Dezelfde terwijl mensen langer in ziekteverzuim kunnenmensen zitten met werk. gevolg van toename van het schatting van 1 jaar is gehanteerd bij deaantal stijgende als gevolg van schulden. Dezelfde conservatieve inkomstenbelasting als gevolg van toename van het schatting van 1 jaar is gehanteerd bij de stijgende aantal mensen met werk. inkomstenbelasting als gevolg van toename van het aantal mensen met werk.

Maximaal

1 Om de totale baten te berekenen zijn de baten per hulpvrager vermenigvuldigd met het

50

totaal aantal geholpen inwoners = ~20.000 (NVVK jaarverslag 2020) 1 Om de totale baten te berekenen zijn de baten per hulpvrager vermenigvuldigd met het 50 geholpen ~20.000vermenigvuldigd (NVVK jaarverslag 2020) 1. Om de totaletotaal batenaantal te berekenen zijn deinwoners baten per =hulpvrager met het totaal aantal geholpen inwoners = ~20.000 (NVVK jaarverslag 2020)

Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022 Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022

66

6 | Effect op de maatschappij (MKBA)

6. Effect op de maatschappij (MKBA)

Grootste baten komen ten goede aan gemeenten, ook Grootste baten komen ten goede aan gemeenten, ook werkgevers, zorgverzekeraars en Rijksoverheid werkgevers, zorgverzekeraars en Rijksoverheid profiterenprofiteren

Overige schuldeisers (13 – 26 mio) Rijksoverheid (16 – 21 mio) Zorgverzekeraar (20 – 29 mio)

Baten per partij toegelicht

Baten per partij toegelicht De grootste besparingen komen ten goede aan de lokale De grootste besparingen komen op tenonder goedeandere aan de lokale overheden vanwege de besparingen overheden vanwege de besparingen op onder andere bijstandsuitkeringen, maatschappelijke opvang en kosten met betrekking tot bijstandsuitkeringen, maatschappelijke opvang en kosten met dakloosheid. betrekking tot dakloosheid.

Woningcorporatie / nutsbedrijf (5 – 9 mio) 6% 3%

Werkgevers besparen vooralvooral op het vanvan ziekte en en productiviteitsverlies als gevolg Werkgevers besparen opvoorkomen het voorkomen ziekte productiviteitsverlies gevolg van werknemers met schulden. van werknemersals met schulden.

8% Gemeente (100 – 140 mio)

10%

Zorgverzekeraars besparen vooralvooral op deop zorgkosten, zowel voor Zorgverzekeraars besparen de zorgkosten, zowel voor de eerstelijns- als de de eerstelijnsals de tweedelijnszorg. tweedelijnszorg. De Rijksoverheid bespaart op kosten m.b.t. WW-uitkeringen. De Rijksoverheid bespaart op toename kosten m.b.t. Daarnaast zal er als gevolg Daarnaast zal er als gevolg van een vanWW-uitkeringen. het aantal van een toename van het aantal werkenden meer Inkomstenbelasting geïnd worden. werkenden meer Inkomstenbelasting geïnd worden.

51%

Devoor batenschuldeisers voor schuldeisers bestaan uitdeel het deel de schulden dat met een schuldregeling De baten bestaan uit het van van de schulden kan worden,toch dat geïnd anderskan afgeschreven hadanders moeten worden. Daarnaast vindt een dat mettoch eengeïnd schuldregeling worden, dat afgeschreven had moeten worden. Daarnaast vindt een vermindering van de kosten voor het incassoapparaat plaats. vermindering van de kosten voor het incassoapparaat plaats.

22% Werkgever (44 – 59 mio)

Woningcorporaties en nutsbedrijven besparen op kosten m.b.t. afsluitingen en huisuitzettingen.

Woningcorporaties en nutsbedrijven besparen op kosten m.b.t. afsluitingen en huisuitzettingen.

51 Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022

67

68

Hoofdstuk 7 Waarde voor de schuldeisers Schuldeisers werken intensief samen met financiële hulpverlening om mensen met problematische schulden te helpen

69

Naam: Martin Neef Rol: Schuldeiser bij Vattenfall

Visie “Het is belangrijk dat onze klanten zo vroeg mogelijk hulp krijgen en dat ze duurzaam geholpen worden. Als iemand eerder hulp zoekt zijn de achterstanden lager, kan iemand sneller uit de problemen komen en lopen wij als schuldeiser minder financieel risico. Daarmee zijn wij als schuldeiser geholpen, maar vooral ook de klant zelf.”

70

Naam: Remi Langenberg Rol: Schuldeiser bij het CAK

Visie “Mijn diepste zorg zit bij de burgers die we nu nog niet bereiken. Met data moeten we een integraal klantbeeld kunnen maken van burgers waarvan we weten dat ze schulden hebben. Het is mijn droom dat we deze burgers vanuit publieke schuldeisers één gezamenlijke schuldregeling aan kunnen bieden.”

71

7 | Waarde voor de schuldeiser

5B effecten van saneringskredieten versus schuldbemiddeling 7. Waarde voor de schuldeiser Toenemend gebruik van saneringskredieten, vooral bij mensen 7. Waarde voor de schuldeiser

Schuldeisers zien waarde van hulpverlening in klantbehoud en het Schuldeisers duurzaam oplossen vanvan schulden voor hun klanten zien waarde hulpverlening in klantbehoud en met een uitkering Schuldeisers waardevan vanschulden hulpverlening in klantbehoud en het duurzaamzien oplossen voor hun klanten het duurzaam oplossen van schulden voor hun klanten inzet Saneringskrediet vaker ingezet dan Wat is deHogere waarde vansaneringskredieten schuldhulpverlening voor 1 bij werkloosheid schuldbemiddeling na akkoord regeling (T2) organisatie (als schuldeiser)?1 Hulpverleners Wat isjouw de waarde van schuldhulpverlening voor zetten saneringskredieten steeds vaker in

jouw organisatie (als schuldeiser)?1 Veel hulpverleningsorganisaties hanteren de laatste jaren het Aantal keren genoemd

Inzicht voor schuldeiser “Signalering dat we ‘achteraf Inzicht voor Zorgplicht /schuldeiser MVO betalen’ hebben aangeboden aan een klant die de “Signalering dat we ‘achteraf betalen’ Saneringskrediet financiële lasten niet kan dragen” “Invulling van onze zorgplicht en MVO” hebben aangeboden aan een klant die de financiële lasten niet kan dragen” Zorgplicht / MVO Inzicht voorzorgplicht schuldeiser / MVO “Invulling van Zorgplicht onze en MVO”

Aantal keren genoemd

61%

76%

1 1 11 1 1 2 43% 8% 2

“Invulling onze betalen’ zorgplicht en MVO” “Signalering dat wevan ‘achteraf hebben aangeboden aan Schuldbemiddeling Klantbehoud een klant die de financiële lasten niet kan dragen”

38%

“Hogere garantieKlantbehoud op toekomstige betaalde omzet” “Hogere garantie op toekomstige betaalde Geen / beperkte waarde omzet”

Andere oplossing

/ beperkte “DeGeen waarde is nog niet waarde groot” Geen / beperkte waarde “De waarde is nog niet groot”

8% 16%

0%

5 5 49%

5 5

50%

1%

100%

“Als je heel streng kijkt kost schuldhulpverlening ons Series1 Series2 Series3 geld, boeken af. Maar door “Als jewant heelwe streng kijktachterstanden kost schuldhulpverlening ons klanten zo vroeg mogelijk te bereiken af. kunnen geld, want we boeken achterstanden Maarzedoor “Hogere garantie op toekomstige betaalde omzet” sneller uit problemen en lopen we minder klanten zode vroeg mogelijkkomen te bereiken kunnen ze financieel Daar zit komen voor ons waarde.” sneller uit risico. de problemen ende lopen we minder -financieel Martin Neef, Vattenfall (filmproject) 1 Ontwikkeling vanaf T2 omdat op T1 nog niet voor risico. Daar zit voor ons de waarde.” alle hulpvragers bekend is welk instrument “De waarde isKlantbehoud nog niet groot”

wordt ingezet. 1

N = 12, een beperkt aantal t.o.v. het totaal aantal schuldeisers in Nederland.

1

N = 12, een beperkt aantal t.o.v. het totaal aantal schuldeisers in Nederland.

1. N = 12, een beperkt aantal t.o.v. het totaal aantal schuldeisers in Nederland.

72

45

- Martin Neef, Vattenfall (filmproject)

54 54

Schuldenaar structureel helpen beleid om meer saneringskredieten toe te passen. De Schuldenaar structureel helpen achterliggende“Zonder overtuiging is dat saneringskredieten schuldhulp géén oplossing helpen voor Schuldenaar structureel hulpvragers sneller en beter helpen dan oplossing schuldbemiddeling. problematische schulden” “Zonder schuldhulp géén voor

“Zonder schulden” schuldhulp géén oplossing voor problematische Ten tijde van dit onderzoek isproblematische de verhoudingschulden” tussen de inzet “Schuldhulpverlening biedt onze klant wat wij van schuldbemiddeling en saneringskrediet ongeveer 40/60. onze klant niet bieden:biedt hulponze bij financiële klant watmeer wij De verwachting“Schuldhulpverlening is dat de trend zich zal doorzetten naar “Schuldhulpverlening biedt onze wat wij onze klant problemen. Schuldhulpverleners kunnen onze klant niet bieden: hulp bijklant financiële saneringskredieten. financiële stress bij onze klant wegnemen” niet bieden: hulp bij financiële problemen. Schuldhulpverleners problemen. Schuldhulpverleners kunnen kunnen financiële stress bij onze klant wegnemen” financiële stress bij klantzonder wegnemen” Vooral veel saneringskredieten bijonze mensen werk Achterstanden verhelpen / voorkomen Het aantal ingezette saneringskredieten is verhoudingsgewijs veel hoger bij mensen zonder werk (+34%).

Een mogelijke Achterstanden verhelpen / voorkomen “Om actuele betaalachterstanden op te verhelpen / voorkomen verklaring is datlossen, een Achterstanden saneringskrediet minder aantrekkelijk is maar vooral ook om deze in dete “Om actuele betaalachterstanden op voor schuldeisers zolang er nog zicht is op verbetering van toekomst tebetaalachterstanden voorkomen.” “Om actuele op te lossen, maar vooral ook om deze inlossen, de maar vooral toekomstige inkomsten. Wanneer hulpvragers een uitkering ook te omvoorkomen.” deze in de toekomst te voorkomen.” toekomst ontvangen is het nietdraagt aannemelijk de inkomsten toe zullen “Het bij aan dat betalingsoplossingen” nemen, waardoor schuldeisers eerder akkoord gaan met een “Het draagt bij aanin “Het draagt bijbetalingsoplossingen” aan betalingsoplossingen” saneringskrediet zodat de schuld één keer wordt afgekocht.

“Als je heel streng kijkt kost schuldhulpverlening ons geld, want we boeken achterstanden af. Maar door klanten zo vroeg mogelijk te Meetbare en merkbare van financiële hulpverlening | aprilen 2022 bereiken kunnenwaarde ze sneller uit de problemen komen lopen we minder financieel risico. Daar zit voor ons de waarde.” Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022 Martin Neef, Vattenfall (filmproject) Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022

7 | Waarde voor de schuldeiser

Schuldeisers zien en pakken steeds vaker hun rol in het voorkomen van schulden, mede door veranderd mensbeeld Schuldeisers zienschulden, en pakken steeds vaker hun rol mensbeeld in het voorkomen van mede door veranderd Schuldeisersvan zienschulden, en pakken steeds vaker hun rolmensbeeld in het voorkomen mede door veranderd voorkomen van schulden, mede door veranderd mensbeeld In hoeverre vind je dat je als schuldeiser een rol hebt

7. Waarde voor de schuldeiser 7. Waarde 7. Waarde voor voor de de schuldeiser schuldeiser Schuldeisers zien en pakken steeds vaker hun rol in het 7. Waarde voor de schuldeiser

In vind dat je in hoeverre het voorkomen In hoeverre vind je jevan datschuldenproblematiek? je als als schuldeiser schuldeiser een een rol rol hebt hebt in het voorkomen van schuldenproblematiek? In hoeverre vind je dat je als schuldeiser een rol in het voorkomen van schuldenproblematiek? hebt 7,3 in het voorkomen van schuldenproblematiek?

Schuldeisers zien voor zichzelf een rol in voorkomen en oplossen van schulden zien voor zichzelf een rol in voorkomen en oplossen van Schuldeisers Schuldeisers voor eenvoor rol inzichzelf voorkomen en oplossen van Schuldeisers eeninrol inoplossen voorkomen Schuldeisers zien geven aanzichzelf dat zezien een grote rol hebben het van en oplossen van schulden schulden Schuldeisers zien voor zichzelf een rol in voorkomen en oplossen van schulden Schuldeisers geven datrol zevan een7,6 grote hebben in het van schuldenproblematiek schuldenproblematiek score opinrol een schaal van 1oplossen op Schuldeisers geven aan (gemiddelde dat ze eenaan grote hebben het oplossen van 6 schulden 7,3 Schuldeisers geven aan dat ze een grote roleen hebben invan het oplossen van 10). De meesten geven ook aan dat ze een rol spelen in het voorkomen (gemiddelde score van 7,6 op schaal 1 op 10). De meesten geven ook aan dat ze een 7,3 Gemiddelde schuldenproblematiek scorerol vanhebben 7,6 op in een van van 1 op Schuldeisers geven aan(gemiddelde dat ze7,3). een grote hetschaal oplossen schuldenproblematiek (gemiddelde score van 7,6schulden op een schaal van 17,3). op 6 van De de schulden (gemiddeld 7,3 rol spelen in het voorkomen van de (gemiddeld 6 10). meesten geven ook aan dat ze een rol spelen in het voorkomen Gemiddelde schuldenproblematiek score 7,6 op in een schaal van 1 op 10).

De meesten geven (gemiddelde ook aan dat ze eenvan rol spelen het voorkomen Gemiddelde 6 van de schulden (gemiddeld 7,3).dat ze een rol spelen in het voorkomen 10). De meesten geven ook aan van de schulden (gemiddeld 7,3). 2 2 Gemiddelde Dit komt mede Dit door hetmede veranderend beeld van schuldeisers over mensen komt door het veranderend beeld van schuldeisers over mensen met schulden. De 1 1 van de schulden (gemiddeld 7,3). 2 2 met schulden. De meerderheid van de 12 bevraagde schuldeisers geeft Dit komt mede door het veranderend beeld van schuldeisers over mensen 25 27 meerderheid van de 12 bevraagde schuldeisers geeft aan dat zij denken dat de belangrijkste 0 1 2 3 4 6 8 9 10 1 1 Dit mede doordat hetdeveranderend beeld van ligt schuldeisers over mensen aankomt dat zij denken belangrijkste oorzaak inschuldeisers overbesteding door 1 1 rol Helemaal geen rol Cruciale met schulden. De meerderheid van de 12 bevraagde geeft 2 2 oorzaak ligt in overbesteding door achterliggende problematiek, Dit komt medeDe door het veranderend van schuldeisers overgeeft mensen gevolgd door onvoorziene met schulden. meerderheid van de beeld 12 bevraagde schuldeisers 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 achterliggende problematiek, gevolgd door onvoorziene 1 0 1 2 4 5 6 7 8 91 10 aan dat zij denken dat de belangrijkste oorzaak ligt in overbesteding door Helemaal geen rol 3 Cruciale rol inkomensterugval.

Geen van hen acht de kans het grootst dat schulden veroorzaakt worden met schulden. De meerderheid van dede 12kans bevraagde geeft aan dat zij denken dat de van belangrijkste oorzaak ligt grootst in schuldeisers overbesteding door Helemaal rol inkomensterugval. Geen hen acht het dat schulden 0 1 geen2 rol 3 4 5 6 7 8 Cruciale 9 10 achterliggende problematiek, gevolgd door onvoorziene Wat denk jij zelf dat de grootste oorzaak van de aan dat zij denken dat de belangrijkste oorzaak ligt in overbesteding door achterliggende problematiek, gevolgd door onvoorziene door verwijtbaar gedrag.gedrag. Schuldeisers zien dus ook dat achterliggende problematiek een Helemaal geen rol Cruciale rol veroorzaakt worden doorvan verwijtbaar Schuldeisers zien dusdeook inkomensterugval. Geen hen acht de kans het grootst dat schulden achterliggende problematiek, gevolgd door onvoorziene inkomensterugval. Geen van hen acht de kans het grootst dat schulden Wat denk jij zelf dat de grootste oorzaak van de veel grotere rol is gaan spelen de afgelopen jaren. schuldenproblematiek in Nederland is? dat de achterliggende problematiek een veel grotere rol is zien gaandus spelen Wat denk jij zelf dat de grootste oorzaak van de veroorzaakt wordenGeen door verwijtbaar ook de inkomensterugval. hen achtgedrag. de kansSchuldeisers het grootst dat veroorzaakt worden doorvan verwijtbaar gedrag.

Schuldeisers zienschulden dus ook afgelopen jaren. schuldenproblematiek in Nederland is? Wat denk jij zelf dat de grootste oorzaak van de dat de achterliggende problematiek een veel grotere rol is gaan spelen # Oorzaak (totale ranking) schuldenproblematiek in Nederland is? veroorzaakt worden door verwijtbaar gedrag. Schuldeisers zien spelen dus ookde dat de achterliggende problematiek een veel grotere rol is gaan de afgelopen jaren. in Nederland is? #schuldenproblematiek Oorzaak (totale ranking) dat de achterliggende problematiek een veel grotere rol is gaan spelen de afgelopen jaren. Overbesteding achterliggende problematiek #1 Oorzaak (totale door ranking) afgelopen jaren. “Vroeger wachtten we altijd totdat iemand zich meldde“We kijken nu totaal anders naar Oorzaak (totaledoor ranking) 1# Overbesteding achterliggende problematiek Onvoorziene inkomensterugval “We kijken nu totaal anders naar 12 Overbesteding door achterliggende problematiek dan bij de invoering bij de gemeente.

Daar zijn we nu vanaf gestapt, weschuldenproblematiek zien # Oorzaak (totale ranking) “Vroeger wachtten we altijd totdat iemand zich meldde schuldenproblematiek dan bij de Overbesteding door achterliggende problematiek “Vroeger wachtten we altijd bij totdat iemand zich meldde van de Zorgverzekeringswet.” 21 Onvoorziene inkomensterugval “We kijken nu totaal anders naar een grotere rol voor onszelf het bereiken en helpen 3 Overbesteding door lage financiële vaardigheden 21 Overbesteding Onvoorziene inkomensterugval “We kijken nu totaal anderswe naar bij de gemeente. Daar zijn we nu vanaf gestapt, we zien “Vroeger wachtten altijd totdat iemand door achterliggende problematiek invoering van de Zorgverzekeringswet.” bij gemeente. Daar wetotdat nu vanaf gestapt, zien schuldenproblematiek dan bij de “Vroeger wachtten wezijn altijd iemand zich we meldde vande klanten met betalingsproblemen.” Remi Langenberg, CAK (filmproject) schuldenproblematiek dan bijnaar de Daar zijn weeen Onvoorziene inkomensterugval “We kijken nu totaal anders grotere rol voor onszelf bij nu het bereiken en helpen 32 Overbesteding door lage financiële vaardigheden Remi Langenberg, CAK (filmproject) zich meldde bij de gemeente. nude 4 Onvoorziene grote kostenpost inkomensterugval bij gemeente.

Daar zijn(filmproject) we gestapt, we zien een grotere rol Vattenfall voor onszelf bij hetvanaf bereiken en helpen invoering van de Zorgverzekeringswet.” 32 Onvoorziene Overbesteding door lage financiële vaardigheden Martin Neef, schuldenproblematiek dan bij de invoering van de Zorgverzekeringswet.” van klanten met betalingsproblemen.” vanaf gestapt, zien een grotere rol voor eenklanten groteremet rol voor onszelf bij het bereiken en helpen van betalingsproblemen.” Overbesteding door lage financiële vaardigheden -invoering Remi Langenberg, CAKwe (filmproject) door lage financiële vaardigheden 43 Overbesteding Onvoorziene grote kostenpost Overbesteding doorkostenpost verwijtbaar gedrag van de Zorgverzekeringswet.” - Martin Neef, Vattenfall (filmproject) - Remi Langenberg, CAK (filmproject) 45 Onvoorziene grote Martin Neef, Vattenfall (filmproject) van klanten met betalingsproblemen.” onszelf bij het bereiken en helpen van klanten 4 Onvoorziene grote - Remi Langenberg, CAK (filmproject) Onvoorziene grote kostenpost 54 Overbesteding doorkostenpost verwijtbaar gedrag 6 Martin Neef, Vattenfall (filmproject) Anders, nl…. 5 Overbesteding door verwijtbaar gedrag met betalingsproblemen.” 5 Overbesteding door verwijtbaar gedrag Overbesteding 65 Anders, nl…. door verwijtbaar gedrag Martin Neef, Vattenfall (filmproject) 66 Anders, Anders,nl…. nl…. 55 6 Anders, nl…. 55 55

Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022

55

Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022 Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022 Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022

73

74

Hoofdstuk 8 Toekomstvisie Meer tijd voor persoonlijke aandacht en intensievere samenwerking kan maatschappelijk rendement vergroten

75

8 | Toekomstvisie

Hulpvragers benadrukken het belang van goed luisteren en andere kijk op schaamte om meer mensen te kunnen helpen “De vraag die je bij de rechtbank krijgt is vooral: hoe kwam je in de schulden?” Hulpvrager filmproject

“Je bent een dossiernummer. Ze behandelen je niet naar je situatie.” Hulpvrager filmproject

“Bij wie leggen we het probleem van schaamte? Willen we hulpvragers overtuigen dat ze zich minder moeten schamen, of moet de maatschappij anders met hen omgaan, zodat ze zich niet hoeven te schamen?” Hulpverlener filmproject

Aanmelden Drempels belemmeren het zoeken van hulp

Het is bekend dat mensen met schulden vaak laat hulp zoeken. Hulpverleners en hulpvragers geven hier verschillende verklaringen voor: • Ontkenning • Schaamte • Hoop dat het zelf nog lukt • Controle willen houden • De weg niet kennen • Belemmerende overtuigingen, bijvoorbeeld de eigen problemen zelf op moeten lossen • Afstand tot de gemeente ervaren 76

“Ik was er nooit zelf uitgekomen. Dan had ik tot aan mijn graf toe die schulden met mij meegedragen.” Hulpvrager filmproject

“Voor mij is de waarde van schuldhulpverlening een stuk rust die je terugkrijgt. Het voelt echt als een bevrijding.” Hulpvrager filmproject

Hulp krijgen

Resultaat

Bij wie leggen we de oorzaak en oplossing van schaamte?

Hulpvragers zijn afhankelijk van goede hulp

Rust, opluchting en hoop

Ondanks de paradigmashift met betrekking tot schulden, ervaren hulpvragers de gevolgen van hun financiële problemen nog vaak als straf. Ze voelen zich veroordeeld en moeten zich dikwijls verantwoorden. Er wordt in hun beleving nog steeds weinig écht naar ze geluisterd: ze voelen zich een dossiernummer in plaats van een mens met een verhaal. Schaamte wordt niet (alleen) opgelost door mensen te vertellen dat ze zich niet hoeven te schamen.

Het belang van beschikbare hulp is groot, zeker omdat hulpvragers aangeven dat zij zelf echt niet meer uit hun situatie kunnen komen. Maar hierdoor ontstaat er een grote afhankelijkheid van goede hulp. Hulpvragers geven aan dat een persoonlijke benadering van de hulpverleners bepalend is voor hoe zij de hulp ervaren. Verder uitgewerkt op de volgende pagina

Wanneer hulpvragers goede hulp ontvangen wordt financiële hulpverlening ervaren als een zeer waardevolle ondersteuning, met (blijvende) rust als één van de belangrijkste resultaten. Verschillende betrokkenen benadrukken wel de noodzaak van goede nazorg, terwijl die nu niet altijd geboden wordt.

8 | Toekomstvisie

Hulpvragers en hulpverleners in het filmproject zien persoonlijke betrokkenheid als grootste succesfactor Persoonlijke betrokkenheid van hulpverlener is van grote waarde Hulpvragers in het filmproject noemen de persoonlijke betrokkenheid van hun hulpverlener als de belangrijkste succesfactor van financiële hulpverlening. De waarde van hulpverlening zit voor hen niet alleen in de uiteindelijke schone lei als eindresultaat: het proces daarnaartoe en de interactie tussen de hulpvrager en hulpverlener zijn minstens zo waardevol. Hulpvragers geven aan hoe belangrijk het voor hen is om iemand te hebben die naast ze staat, zodat ze zich gehoord, begrepen en gesteund voelen. Persoonlijke betrokkenheid kan zich uiten door: • Een persoonlijke toon • Een brede uitvraag • Een gevoel van gelijkwaardigheid • De bereidheid om een stapje extra te doen • Cultuur-sensitief werken

Persoonlijke klik “De klik was er gewoon gelijk. En dat is zo fijn als je dingen gewoon heel persoonlijk met elkaar kunt bespreken en niet zakelijk.” Hulpvrager filmproject

Breed perspectief “Het gaat niet alleen om de schulden in schuldhulpverlening. Het gaat om het geheel. Want schulden komen niet alleen.” Hulpverlener filmproject

Vanuit gelijkwaardigheid “Jij hebt mij altijd een waardig gevoel gegeven. Je hebt nooit op me neergekeken.” Hulpvrager filmproject

Een stapje extra “In de wet staat niet dat ik na de Wsnp nazorg moet verlenen. Maar volgens mij ben ik ook een mens van vlees en bloed. En het zou toch heel raar zijn als ik na drie jaar tegen iemand zeg: doei, tot ziens.” Hulpverlener filmproject

Cultuur-sensitief “Door rekening te houden met de culturele en religieuze achtergrond is er bij haar een situatie ontstaan waarin ze zich veilig voelde en mij vertrouwde. Ze vertelde mij namelijk ook dat het niet goed gaat met haar huwelijk.” Hulpverlener filmproject

77

8 | Toekomstvisie

95 ondervraagde hulpverleners wensen met name betere 8. Toekomstvisie samenwerking met schuldeisers en tijd voor maatwerk 95 ondervraagde hulpverleners wensen met name betere samenwerking met schuldeisers en tijd voor maatwerk Wat is nodig om meer waarde te kunnen leveren als hulpverlener? Wat is nodig om meer waarde te kunnen leveren als hulpverlener?

Hulpverleners willen graag beter samenwerken met schuldeisers graag beter samenwerken Aan 95Hulpverleners hulpverleners willen is de open vraag gesteld hoe zij nog met meerschuldeisers waarde kunnen leveren als hulpverlener. Devraag antwoorden zijnzij gecodeerd Aan 95 hulpverleners is de open gesteld hoe nog meer en waarde kunnen leveren als onderverdeeld in elf categorieën. 33% van de hulpverleners geeft hulpverlener. De antwoorden zijn gecodeerd en onderverdeeld inaan elf categorieën. 33% van de dat zijhulpverleners een betere samenwerking communicatie met de schuldeisers geeft aan dat zijen een betere samenwerking en communicatie met de schuldeisers wensen, om hulpvragers sneller te kunnen helpen: wensen, om hulpvragers sneller te kunnen helpen:

33% 27%

“Een vast contactpersoon bij schuldeisers, waardoor samenwerken “Een vast contactpersoon bij schuldeisers, waardoor samenwerken efficiënter en duurzamer wordt” efficiënter en duurzamer wordt”

17% 9%

9%

8%

6%

4%

3%

3%

2%

Be teB reet esar em sea nmwe new M eeM rkeirn kgin rem mg era m ete mat awa stcs tewr hchu ker/ uldl dee k La b/ rb isise agL erde err s dara e de egmd uui t ivtv re M p rraa M eml p Be eee aagg igee te retir lrig rBee tjidj e t oret d/ stae /gg MM goae re m eee ee esna ngga rerm lldd n/g wme m m / aan nrkw emee ndd iner aaaa rebr gkim be e tt ng etm keke n ndd heut M M hhee lhpu eeee vlep iidd rrpp vrle rre ernle v enne en ttiie dned M Di ein eMe git i er e nsts a vrrv Ce lis atann oreo er nt titiee en gesg raC s elen s iging a D dim trre naa git agl l l e e ianl eisr rrinin MM terag iste Be gg ee rraen teB tiiset er r tiea ret rsa n n t aazz sice vdem seare oorr hsuc ms h. ah gg hldu eanm adn n e l ween dne dee lilnin enne rwke ggee inrk nsc shc gint nn gu hul u stsus dlde esne eisi see nsc rrss shc uhul dlde eisi see rrss

9%

“Betere en snellere informatieuitwisselingtussen tussen schuldeisers schuldeisers enenhulpverleners, zodat saneringen/ “Betere en snellere informatieuitwisseling trajecten sneller gaan en er geen onnodige kosten worden hulpverleners, zodat saneringen/trajecten sneller gaan engemaakt” er geen onnodige kosten worden gemaakt” Hulpverleners willen ook meer tijd om maatwerk te leveren Hulpverleners willen meer tijd meer om maatwerk leveren Op nummer tweeook en drie staan: tijd en geldtevoor maatwerk en een brede uitvraag van Op nummer tweeDeze en drie staan: tijd met en geld voor maatwerk en problemen. wens heeftmeer te maken de toenemende achterliggende problematiek bij een brede uitvraag van problemen. Deze wens heeft te maken met de hulpvragers: toenemende achterliggende problematiek bij hulpvragers: “Vooral tijd is nodig om mensen uitgebreid te spreken en je in te kunnen leven in hun situatie.

“Vooral tijd is nodig om mensen uitgebreid te spreken en je in te Daardoor samen aan doelen werken de hulpvrager met kleine stapjes steeds meer kunnen leven inkan hunje situatie. Daardoor kan jeensamen aan doelen perspectief bieden.” met kleine stapjes steeds meer perspectief werken en de hulpvrager bieden.”

“Ik zou willen dat ik meer tijd had voor een dossier om af en toe een gesprek met de hulpvrager

te gaan ze hettijd ervaart.” “Ik zouaan willen dathoe ik meer had voor een dossier om af en toe een gesprek met de hulpvrager aan te gaan hoe ze het ervaart.”

1 Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022

78

8 | Toekomstvisie

12 ondervraagde schuldeisers willen net als hulpverleners 8.betere Toekomstvisie onderlinge samenwerking en communicatie 12 ondervraagde schuldeisers willen net als hulpverleners betere onderlinge samenwerking en communicatie Welke aspecten in de samenwerking met schuldhulpverlening zou jij graag verbeterd zien?

Welke aspecten in de samenwerking met schuldhulpverlening zou jij graag verbeterd zien?

Samenwerken om klanten sneller en beter te kunnen helpen Samenwerken om klanten en beter helpen In een open vraag is aan 12sneller schuldeisers van te de kunnen schuldeiserscoalitie de vraag gesteld In een open vraag is aan 12 schuldeisers van de wat zij graag verbeterd zouden zien in de samenwerking met financiële hulpverlening. schuldeiserscoalitie de vraag gesteld wat zij graag verbeterd zouden zien in de samenwerking met financiële hulpverlening.

6

Vrijwel alle schuldeisers zien de grootste verbeterpotentie bij communicatie tussen schuldeisers en hulpverleners en de snelheid van afhandeling. Door snel en volledig te Vrijwel alle schuldeisers zien de grootste verbeterpotentie bij communiceren kunnen klanten sneller en beter geholpen communicatie tussen schuldeisers en hulpverleners en deworden bij het vroeg signaleren en verhelpen van betalingsproblemen. snelheid van afhandeling. Door snel en volledig te

3

communiceren kunnen klanten sneller en beter geholpen worden bij het vroeg signaleren en verhelpen van betalingsproblemen.

2 1

1

1

“Schuldhulpverleners hebben een enorm moeilijke taak. We moeten hen maximaal faciliteren met data, data en data.”

ge n

in

td ag

ui

AV G

ve au

ni

en we r

sc

kin gs ve r

hu l

ba

de

nd en

ise rs

n

Be te re

Remi Langenberg, CAK (filmproject)

Sa m

an

da at o

pe

ra tio

ne el

“Wij zijn op zoek naar brede samenwerking. Tussen de hulpvraag en de start van een schuldregeling kan veel tijd zitten. Met het “Schuldhulpverleners hebben een enorm schuldenknooppunt en dede schuldeiserscoalitie proberen we dit te “Wij zijn op zoek naar brede samenwerking. Tussen hulpvraag en de start moeilijke taak. We moeten hen maximaal versnellen. Samenwerking en gegevensuitwisseling van een schuldregeling kan veel tijd zitten. Met het schuldenknooppunt en de tussen faciliteren met data, data en data.” schuldeisers en hulpverleners is essentieel.” schuldeiserscoalitie proberen we dit te versnellen. Samenwerking en gegevens- Remi Langenberg, CAK (filmproject) - Martin Neef, Vattenfall (filmproject) M

Sn

el h

ei

d

va n

Co

m

afh

m

an

un

de

af sp ra ke

lin

g

ica tie

s g n aken ic at ie ingen eiser del in ande mun afspr fhan i tdag ver b chul d s e a u s r g e n G u n Co m i t a a V e rk A Be ei d v n we el niv S nelh S ame tio ne a r e op daat M an

uitwisseling tussen schuldeisers en hulpverleners is essentieel.” 60

Martin Neef, Vattenfall (filmproject)

Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022

79

8 | Toekomstvisie

“Financiële hulpverlening heeft zich in samenwerking met schuldeisers ontwikkeld om meer mensen beter te helpen” Tussen 2006-2014 had je als wethouder schuldhulpverlening in je portefeuille, inmiddels ben je 5 jaar voorzitter van de NVVK. Hoe heb je het veld zien ontwikkelen in de afgelopen tien jaar? Een heel belangrijke ontwikkeling is dat schuldeisers zelf de handschoen hebben opgepakt, bijvoorbeeld door het opzetten van de Schuldeiserscoalitie. De overheid stond voorheen als schuldeiser vaak buiten schot, maar CAK en CJIB hebben een beweging ingezet om vanuit incasserende organisaties na te denken over de eigen rol, bijvoorbeeld doordat het CJIB de noodstopprocedure heeft geïntroduceerd. Ook zorgverzekeraars namen het voortouw bij initiatieven rondom sociaal incasseren.

Hoe verklaar je dat schuldeisers hun rol gingen veranderen en wat betekende dat voor jullie? Partijen zagen dat de problematiek onbeheersbaar aan het worden was, zoals bijvoorbeeld de sterke toename van het aantal mensen in de wanbetalersregeling. We kwamen uit een tijd waarin weleens over mensen met schulden werd gezegd: ‘je kan een kale kip niet plukken, maar je kan hem wel koken’. Dat is volledig veranderd. Schuldeisers zijn ook gaan inzien dat het najagen vaak meer geld kost dan een professioneel opgezette regeling. Daarnaast zijn wij schuldeisers ook gaan zien als gelijkwaardige partners. Vroeger waren we er nog teveel alleen voor de hulpvragers. Financieel hulpverleners staan juist tussen de hulpvrager en de schuldeiser in.

Wat zie je nog meer als een belangrijke mijlpaal? Als voorzitter van de NVVK is Marco Florijn sinds 2017 actief bezig met het door-ontwikkelen van de financiële hulpverlening in Nederland. Ook als wethouder in Rotterdam en Leeuwarden had hij schuldhulpverlening in zijn

Een belangrijke ontwikkeling was natuurlijk ook dat gemeenten in 2012 de regiefunctie kregen over schuldhulpverlening. Sindsdien zijn ze ook bezig geweest met de verandering van: ‘volgen we de juiste processen en procedures?’ naar ‘bereiken we ons doel met wat we doen?’. En daar zijn veel mooie initiatieven uitgekomen.

portefeuille. Marco is tevens programmaleider Jongeren INC bij FNO Zorg

Interessant, wat voor initiatieven bedoel je dan?

voor Kansen en zit in de Raad van Toezicht van o.a. Sociale Banken Nederland,

Ik denk bijvoorbeeld aan gegevensuitwisseling via het schuldenknooppunt, de ontwikkeling van een nieuw kwaliteitskader vanuit de NVVK en de inzet op saneringskredieten. Toen ik begon bij de NVVK verwonderde ik me al over het feit dat we vrijwel altijd aanstuurden op schuldbemiddeling in plaats van saneringskredieten. Ik begreep daar niks van: waarom zoveel tijd besteden aan juridische zaken en administratie terwijl je die uren ook vrij kan maken voor het voeren van het echte gesprek?

Ouder- en Kindteams Amsterdam en Stimulansz.

80

8 | Toekomstvisie

Marco’s droom: mensen op maat perspectief bieden

De NVVK bestaat nu 90 jaar, we weten dat jullie midden in een proces zitten om na te denken over de toekomst van financiële hulpverlening. Wat is jouw droom voor de financiële hulpverlening in Nederland? Ik zou het allereerst fantastisch vinden als we, net zoals het Jongeren Perspectief Fonds, voor alle hulpvragers werken vanuit de vraag aan welk perspectief zíj willen werken, in plaats van ons alleen te richten op de financiële situatie. Ten tweede moeten we denk ik veel meer gaan differentiëren. De ene hulpvrager is bijvoorbeeld geholpen met drie maanden hulp, de ander heeft wel drie jaar hulpverlening nodig. Ik heb me lang geleden al verwonderd over waarom we iedereen standaard in een 3-jaars traject stoppen. Moet de situatie van de hulpvrager daar niet bepalend in zijn?

Jullie motto is: ‘meer mensen beter helpen’. Wat zijn wat jou betreft hierin de thema’s? Er is nog zoveel te doen, maar goed, zo maar even een greep: preventie en nazorg worden sowieso nog belangrijker. Er is nu al veel aandacht voor preventie met het nieuwe wettelijk kader en de inzet op vroegsignalering, maar nazorg is nog onontgonnen terrein. Verder denk ik ook aan meer aandacht voor cultureel-sensitief werken. Ik vermoed dat we nog heel weinig mensen bereiken vanuit die hoek. En als laatste denk ik aan de verdere verbetering van de samenwerking alle partijen in het sociaal domein. In het bijzonder tussen de hulpverleners in het sociaal domein, de vrijwilligers en de bewindvoerders.

maar dat schuldenbewindvoerders echt horen bij de hele keten van schuldhulpverlening in de gemeenten. We gaan de komende jaren werken om deze vakgebieden beter op elkaar aan te laten sluiten. Dat gebeurt nu al steeds beter.

En vanwaar de noodzaak om de samenwerking tussen vrijwilligers en professionals te verbeteren? Door preventie en vroegsignalering bereiken we straks veel meer mensen. De inzet van vrijwilligers wordt daarmee nog belangrijker. Tegelijkertijd zie ik in de praktijk dat daar nog vaak spanning zit. Vrijwilligers helpen vaak vanuit drive voor de mens maar kunnen nog wel eens onbedoeld fouten maken, die grote gevolgen hebben voor de hulpvrager. Als je een betalingsregeling bijvoorbeeld niet goed aanpakt breng je iemand alleen maar verder in de problemen. Professionele hulpverleners, daarentegen, mogen soms wat meer het grijze gebied opzoeken om hulpvragers echt te helpen. Spannend voor hen, omdat het ook juridische consequenties kan hebben als je iets fout doet. De onderlinge samenwerking zal dus cruciaal zijn om met elkaar mensen effectief te helpen.

Wat betekent dit voor de NVVK en haar leden? Dat we organisaties moeten blijven helpen om te leren en om professionals te beschermen wanneer ze buiten de lijntjes kleuren. Als je nooit valt met skiën dan zit je niet op de goede piste. We zullen dus van elkaar moeten tolereren dat we fouten maken en blijven leren en verbeteren. De NVVK zet zich elke dag in om dit proces te faciliteren voor al onze leden.

Betere samenwerking met bewindvoerders? Jazeker, bewindvoering is te lang buiten beeld gebleven terwijl bewindvoerders wel een heel waardevole rol spelen bij het oplossen van problematische schulden. Ik heb het dan met name over schuldenbewinden. Ik vind zelf dat toestandbewinden in de langdurige zorg thuishoren,

81

82

Bijlagen

83

Inhoudsopgave bijlagen

84

Bijlage

Inhoud

A. Verder lezen

Literatuurlijst aanverwante onderzoeken

85

B. Methode Meetbaar onderzoek

Overzicht van het proces van data uitvraag tot en met data-analyse

87

C. Representativiteit

Verantwoording representativiteit onderzoekspopulatie

88

D. Vergelijkbaarheid

Verantwoording onderlinge vergelijkbaarheid populatie T1, T2 en T3

90

E. Leefdomeinen

Definities van middel en zware problematiek per leefgebied

93

F. Methode MKBA

Opbouw en aannames maatschappelijke kosten-batenanalyse

94

G. Perspectief schuldeisers & hulpverleners

Uitleg methodiek perspectief schuldeisers en hulpverleners

98

Bijlage A | Verder lezen

Leeslijst aanverwante onderzoeken

• A  arts et al., 2011. Op weg naar effectieve Schuldhulp: Kosten en baten van schuldhulpverlening. APE & Stimulansz • Alexander Impactwetenschappers, 2021. Impactonderzoek en Maatschappelijke Kosten-Baten Analyse Sterk uit Armoede • Bouterse & Blekker, 2020. Op de goede weg: Kosten, opbrengsten en verbetermogelijkheden van de Klantreis Financiële Hulpverlening. Regioplan

• In ‘t Veld, Westerbeek & Winters, 2016. Een onbemind probleem: voorstudie maatschappelijke kosten-baten­ analyse schuldenproblematiek. Tilburg University

• V  an Geel & De Wit, 2016. MKBA Sociaal Domein Amsterdam. GGD Amsterdam

• Larsen, Lubbe & Van Hulten, 2014. MKBA Sociale Wijkteams in Dordrecht. LPBL

• Van Geuns, Jungmann et al., 2011. Schuldhulpverlening loont! Een onderzoek naar de kosten en baten van schuldhulp­verlening. Hogeschool Utrecht & Regioplan

• Movisie, 2020. Wat werkt bij de aanpak van armoede en schulden

• Van Geuns, Mak & Boonstoppel, 2021. Van Schulden Naar Kansen: Weten Wat Werkt

• Nibud, 2017. Personeel met schulden

• Van Ommeren, de Ruig & Coenen, 2014. Amsterdam: Vroeg Eropaf. Businesscase vroegsignalering en preventie van schulden. Panteia

• Fransman & Bakker, 2020. Minder schade door schuld: Beleidsvoorstellen om slimmer met problematische schulden om te gaan en zo miljarden te besparen. De Argumentenfabriek

• Over et al., 2016. Maatschappelijke kosten-baten analyse van cognitieve gedragstherapie voor alcohol- en cannabisverslaving

• De Nooij, 2021. Maatschappelijke kosten-batenanalyse Van Overleven Naar Leven