Steunouder als bouwsteen van sociale basis

Betreft: Steunouder als bouwsteen voor een sterke sociale basis in het coalitieakkoord

Geachte griffier, Ook in uw gemeente zal in de komende periode gewerkt worden aan een coalitieakkoord met bestuurlijke prioriteiten voor de nieuwe bestuursperiode. Daar zullen voornemens in het sociaal domein, in het bijzonder op het onderwerp jeugdhulp, onderdeel van uitmaken. Graag vragen wij in dat kader uw aandacht voor Steunouder als laagdrempelige en preventieve voorziening voor gezinnen die tijdelijk onder druk staan. Steunouder is een initiatief waarbij een kind regelmatig een dagdeel welkom is bij een vrijwillig steungezin. Dat geeft ouders ademruimte en biedt kinderen extra aandacht, stabiliteit en een volwassen steunfiguur. Andere belangrijke personen naast ouders vormen voor kinderen een belangrijke beschermende factor. Steunouder sluit aan bij actuele beleidsopgaven rond het versterken van de sociale basis, preventie, mentale gezondheid en kansrijk opgroeien. Het verbindt informele steun en professionele ondersteuning en draagt bij aan het voorkomen van zwaardere hulp en het versterken van veerkracht bij kinderen en ouders, zoals ook blijkt uit de bijgevoegde factsheet van de maatschappelijke kosten-batenanalyse. In veel gemeenten wordt al gewerkt met vormen van informele steun voor gezinnen. Steunouder onderscheidt zich doordat het initiatief wordt uitgevoerd door een lokale welzijnsorganisatie en daarmee onderdeel is van de lokale sociale basis.

Hierdoor zijn de lijnen met andere vormen van ondersteuning kort en kan informele steun goed worden afgestemd op wat er lokaal al is. Steunouder is daarmee geen losse voorziening, maar een manier om informele steun kwalitatief goed te organiseren en te verankeren in de lokale infrastructuur rond gezinnen. Wij zouden het zeer waarderen als u Steunouder onder de aandacht wilt brengen bij diegenen die betrokken zijn bij de totstandkoming van het nieuwe coalitieakkoord. In gemeenten waar Steunouder actief is, zien we dat het initiatief op een toegankelijke en mensgerichte manier bijdraagt aan het versterken van de sociale basis en een positief effect heeft op de uitgaven in het kader van de jeugdhulp. Een mogelijk passende formulering voor in het coalitieakkoord zou kunnen zijn: We versterken de sociale basis voor gezinnen door in te zetten op laagdrempelige vormen van informele steun, zoals initiatieven waarbij kinderen tijdelijk terechtkunnen in een steungezin. Deze initiatieven worden uitgevoerd door lokale welzijnsorganisaties, zodat ondersteuning dichtbij gezinnen georganiseerd wordt. Graag lichten wij onze werkwijze en ervaringen nader toe. Met vriendelijke groet, Jolien van Aar Algemeen directeur Stichting Steunouder Nederland

Stichting Steunouder Nederland

www.steunouder.nl

085 - 130 81 47

1

Uitbreiding samenwerking informele steun Eind 2024 is er een alliantie gevormd met ruim 30 informele steunorganisaties 1, waaronder de organisaties uit het Collectief informele steun kind&gezin. Het doel van deze samenwerking is om informele steun voor kinderen en gezinnen beter toegankelijk te maken. Samen willen we informele steun onder de aandacht brengen en aanmoedigen deze waardevolle ondersteuning te omarmen, zodat meer gezinnen er gebruik van kunnen maken.

Zie ook

www.informelegezinssteun.nl

Steunouder: vrijwillige ondersteuning in de buurt Steunouders zijn vrijwilligers die maximaal twee dagdelen per week een kind uit een vraaggezin opvangen. Dit geeft ouders de kans om even op adem te komen en helpt hen de dagelijkse uitdagingen beter aan te kunnen. Steunouders vormen een duurzaam netwerk binnen de wijk, wat zorgt voor laagdrempelige en toegankelijke steun dichtbij huis. De steun van een steunouder biedt niet alleen verlichting voor ouders, maar draagt ook bij aan de positieve ontwikkeling van het kind. Kinderen bouwen een band op met hun steunouder, waardoor ze in een stabiele en vertrouwde omgeving kunnen spelen en groeien. Dit versterkt hun zelfvertrouwen en veerkracht, terwijl ouders ervaren dat zij er niet alleen voor staan.

Met onder meer JIM, Burgervoogdij, Villa Pinedo, Big Friends, Kamers met Aandacht en De Oudertelefoon 1

2

Financiële en maatschappelijke impact Inleiding Steunouder biedt laagdrempelige, informele steun aan gezinnen om intensieve zorg zoals jeugdzorg en pleegzorg te voorkomen. De inzet van Steunouders draagt bij aan rust, stabiliteit en zelfredzaamheid binnen gezinnen. Deze factsheet is gebaseerd op een representatieve steekproef van 81 gezinnen (61 casussen en 20 effectmetingen). De resultaten zijn vergeleken met landelijke gemiddelden en laten een vergelijkbaar beeld zien van de impact van informele steun op gezinnen. FINANCIËLE BESPARINGEN OP BASIS VAN 20 EFFECTMETINGEN UIT DE RAPPORTAGE

101 alledaagse uitdagingen van gezinnen en het besparende antwoord van informele steun hierop. We hanteren een 40% dempingsfactor2 voor een realistische schatting. Deze aanpak zorgt voor een verantwoorde en conservatieve inschatting van de besparingen: TOTALE BRUTO BESPARINGEN

TOTALE NETTO BESPARINGEN

(VAN DE 20 EFFECTMETINGEN)

(NA AFTREK INZET STEUNOUDER À € 1.500 PER MATCH)

€ 218.698,40

€ 188.698,40

GEMIDDELDE BESPARING

NETTO BESPARING

PER GEZIN

€ 9.433,92

PER GEZIN

€ 7.550,65

IMPACT OP GEZINNEN OP BASIS VAN 81 CASUSSEN

VOORKOMEN VAN

VERHOOGDE

FORMELE ZORG

WELZIJNSVERBETERING

ZELFREDZAAMHEID

65%

85%

81%

Voor 65% van de gezinnen is intensieve zorg voorkomen door de inzet van steunouders

85% van de gezinnen ervaart meer rust en minder stress

81% van de ouders voelt zich beter in staat zelfstandig voor hun kinderen te zorgen

2

Een dempingsfactor van 40% betekent dat slechts 60% van de berekende besparingen wordt meegenomen voor een realistische inschatting.

3

RODE DRAAD UIT DE CASUSSEN

We zien een grote diversiteit in gezinsstructuren:

GEMIDDELD AANTAL EENOUDERGEZINNEN

KINDEREN PER GEZIN

HULPVERLENINGSTRAJECT

35%

2,5

30%

35% van de gezinnen zijn eenoudergezinnen, met één ouder als zorgdrager.

In 30% van de vragen komt het vraaggezin uit een hulpverleningstraject.

WAT ALS

Zonder inzet van een steunouder zouden veel gezinnen waarschijnlijk zijn doorgestroomd naar intensieve zorgvormen zoals: • • • •

(Deeltijd) pleegzorg Gastouderopvang of extra BSO Sociaal-medische indicatie Zorgboerderijen

CONCLUSIE

De resultaten uit de Steunouder-casussen laten zien hoe waardevol de inzet van Steunouders is voor het welzijn van gezinnen en hun dagelijks leven. De conservatief ingeschatte cijfers onderbouwen dat informele ondersteuning een tastbaar verschil maakt. Maar bovenal vertellen de verhalen van gezinnen zelf hoe zij meer rust, veerkracht en vertrouwen ervaren dankzij de steun van een betrokken vrijwilliger. Wat we doen, doet ertoe—dat blijkt uit hun beleving. DISCLAIMER De gegevens in deze factsheet zijn gebaseerd op 81 Steunoudercasussen en vormen een representatieve steekproef die richting geeft aan de financiële en maatschappelijke impact van informele steun.

In opdracht van Ministerie van VWS

4

EXTRA

Steunouders in de praktijk in woord en beeld

5

01 STEUNOUDER MIRJAM VAN ESCH Raadslid, studie-beroepskeuze adviseur, steunouder, lezer en kunstliefhebber Mirjam van Esch is sinds 2022 steunouder van een inmiddels 7 jarig meisje. Een instagram samenvatting van hun avonturen. Ook volgen? @mirjamvesch

Instagrampagina Mirjam van Esch

6

02 VAN TWEELINGOUDER NAAR TWEELINGSTEUNOUDER Bijzonder verhaal uit de praktijk van Steunouder Kampen

Er worden lachjes uitgewisseld tussen de grote- en de kleine tweeling. Ze schelen misschien dertien jaar, maar de klik is er duidelijk. Enkele maanden terug kenden ze elkaar nog niet, maar hoe anders is dat nu dankzij een simpele oproep op Facebook: Steunouder gezocht voor 2 vrolijke meiden van 7 maanden. Tweeling match in Kampen Steunouder “De vraag liet me niet meer los” vertelt steunouder Sanne Zunnenberg, de moeder van de oudste tweeling. “Of er iemand eenmaal per 2 weken een plekje had voor een babytweeling? Dat riep veel herinneringen bij me op.” Dertien jaar geleden stond ook haar leven op de kop, nadat ze beviel van Karlijn en Linde. Met haar man Erik ondervond ze hoe het is om de tweeling Karlijn en Linde en oudere zus Senna groot te brengen. “Het was een intense zoektocht naar het vinden van ritme, samenwerking, maar ook af en toe even een rustmomentje voor jezelf. Gelukkig hadden wij hiervoor familie en vrienden in de buurt die konden bijspringen wanneer nodig, want een tweeling grootbrengen is een flinke uitdaging.” Deze ervaring maakt dat Sanne bij het lezen van de oproep direct getriggerd was: een meiden-tweeling met een oudere zus erboven, hun situatie van 13 jaar geleden! En deze ouders missen de stabiliteit en het netwerk dat zij destijds hadden. Sanne: “mijn gevoel zei meteen: hier kan en wil ik wat betekenen.

Mijn dochters en man Erik hoefden niet overgehaald te worden: dit gaan we doen!” Niet veel later zaten de gezinnen bij elkaar om kennis te maken. De grote tweeling met de kleine tweeling. Er werden grapjes gemaakt, fruithapjes gevoerd en al snel was duidelijk dat moeder Jamilla en vader Leon het grootste vertrouwen hadden in het gezin van Erik en Sanne. Jamilla: “De rust die ze uitstralen, het fijne contact dat we meteen met ze hadden en ook de mooie plek waar ze wonen, het voelde meteen goed”. Vanaf dat moment zijn Amyra en Siënna 1x in de 2 weken in het weekend een dag op de boerderij te vinden! Linde vertelt: “we vinden het heel erg leuk als Amyra en Siënna er zijn. Ze zijn nu bijna 1,5 jaar en kunnen steeds meer; Amyra loopt al en allebei beginnen ze te praten. Amyra is meer de druktemaker. Zij kan zo schaterlachen, ze trekt dan hele gekke bekken en moet vervolgens heel erg hard om zichzelf lachen, dat is echt supergrappig. Bij ons is Karlijn meer de aanwezige, ik ben zelf wat rustiger, dat is Siënna ook.” Karlijn beaamt dat het echt heel erg leuk is als de meiden er zijn. “Als ik iets anders zou hebben op de dag dat ze er zijn zou ik wel mijn best doen om het te verschuiven, zodat ik er toch ben als Amyra en Siënna komen, dat wil ik eigenlijk niet missen.”

7

Tweeling match in Kampen Steunouder De dagen dat Amyra en Siënna er zijn, verlopen eigenlijk altijd in hetzelfde ritme. Sanne: “ze worden om 10 uur gebracht, dan blijft Jamilla nog even en geven we samen het fruithapje. Zo hebben we even tijd om van elkaar te horen hoe het gaat en of er nog bijzonderheden zijn. Voor de meiden is dat ook een fijn warm overgangsmoment.” In de ochtend wordt er eigenlijk altijd even gewandeld; even bij de dieren langs een frisse neus halen. Tussen de middag slapen de meiden, en ’s middags is het tijd om te spelen. Dan wordt de bak met speelgoed tevoorschijn gehaald waar Karlijn en Linde vroeger mee speelden, en zitten ze weer als vanouds te spelen met de oldscool fotocamera, maar nu met nog een tweeling erbij! Voor Sanne en Erik levert het zelf ook veel op. Sanne: “nu de meiden er zijn, hebben wij ook weer wat meer quality-time, zo lopen we ineens soms samen met de kinderwagen een heel eind door het dorp om eieren te halen, wanneer doen we dat nou samen!?” Karlijn: “We doen weer meer met z’n allen als gezin, normaal zit ik veel meer alleen op mijn kamer.” Voor Jamilla betekent de opvang dat ze eens in de 2 weken in het weekend even op adem kan komen. Ze heeft dan alleen oudere zus Mila thuis, en heeft inmiddels een fijn ritme gevonden voor de zaterdag. “Eerst ga ik iets leuks doen met Mila; even quality-time met mijn oudste dochter.

Het tweede deel van de ochtend maak ik tijd voor mezelf. Ik laad echt op van deze momenten. Het is voor mij een fijne break in de dagen met de meiden en ze hebben het goed bij Erik en Sanne. De eerste keer kennismaken was wel spannend van tevoren; je gaat toch naar wildvreemde mensen om te kijken of je je twee kinderen aan ze toevertrouwt. Maar eigenlijk voelde het vanaf het eerste moment fijn en goed. Het zijn zulke lieve en open mensen. Ze zijn er niet alleen voor de kinderen maar ook voor mij. Ik ervaar veel steun van ze doordat ze naar me luisteren en soms hele waardevolle tips geven; ze denken echt in oplossingen. Dan merk je toch dat ze precies weten hoe het is om een tweeling op te voeden. Die herkenning alleen al helpt me zo goed.” Tweeling match in Kampen Steunouder Jamilla is het afgelopen jaar van ver gekomen. Zorgen voor een baby-tweeling, voor de oudere zus, werken, het huishouden voor elkaar krijgen en dan nog alle regeldingen die op haar afkwamen. Het overweldigde haar en ze had veel moeite om alle ballen in de lucht te houden. Nu, een jaar later zit ze er heel anders bij. De kinderen zijn nog steeds even vrolijk en aanwezig, er is nog steeds veel drukte en veel geregel; maar Jamilla heeft de rust en stabiliteit gevonden om alles een plek te geven. “Ik voel me nu zoveel sterker, en heb alles weer veel beter onder controle.

Mijn gezin is nu stabiel, waardoor het niet erg is als het huishouden een keer niet op orde is, of er iets gebeurt wat we niet verwachtten. Nu kan ik dat aan. En de hulp van de steunouders draagt daar veel aan bij. Door hun hulp, heb ik tijd gekregen om de controle over mijn eigen leven terug te pakken.” Sanne vult aan: “Het voelt gewoon heel erg goed dat je een ander kan helpen met jezelf. Door gewoon een beetje van je tijd te geven.” •

8

03 VRAAG- EN STEUNOUDER UIT TEYLINGEN AAN HET WOORD Vraagouder Linda

Welzijnsorganisatie Voor ieder 1 helpt gezinnen in Sassenheim, Voorhout en Warmond met steunouders: volwassenen vrijwilligers die één of twee dagdelen per week een kind een plek geven in hun eigen gezin. Een vertrouwde omgeving waar het welkom is, zodat de ouders even op adem kunnen komen. Vraagouder Linda maakt sinds een tijdje dankbaar gebruik van de inzet van steunouders voor haar dochtertje Helene. “Dankzij onze steunouders Nathalie en Henk ervaar ik als chronisch zieke moeder weer balans en rust in mijn week. Ik heb een dag per week gekregen waar ik kan bijkomen en mijn lijf rust kan bieden. Hierdoor heb ik de rest van de week meer energie over om voor mijn dochter Helene te zorgen en haar de aandacht te geven die ze nodig heeft. Mijn dochter leert ontzettend veel bij haar steunouders. Ze gaan met haar op pad, maar bieden ook rust op de momenten dat dat nodig is. Ze leert er omgaan met een ‘steunzus’ en diens vriendinnen en ontdekt weer nieuwe dingen die ze thuis nog niet heeft leren kennen. Steunouder is een fantastisch initiatief en ik ben ontzettend dankbaar dat wij zo goed gematcht zijn. Natalie en Henk verrijken het leven van Helene (en in het verlengde daarvan dat van ons) en kunnen ons als jonge ouders helpen met hun ervaring op het gebied van opvoeding. We kunnen elke week op ze bouwen en dit heeft voor ons het afgelopen anderhalf jaar veel lucht gegeven.

Ik vind het fantastisch als mensen overwegen om ook steunouder te worden. Het duurde voor mijn man en mij even voor we het idee konden loslaten dat we ‘profiteerden’ van de goedheid van onze steunouders. Mettertijd zagen we in dat waar de steunouders het leven van onze dochter verrijken, dat andersom ook zeker het geval is. Die bijzondere band opbouwen kost tijd. Voor toekomstige steunouders heb ik dan ook een tip: ‘Eis niet te veel van jezelf, voor het vraaggezin is betrouwbaarheid en aandacht waarschijnlijk al alles wat ze kunnen wensen.”

Steunouder Anne

“Ik wilde al langer iets voor een ander betekenen in maatschappelijk opzicht, maar met een druk en jong gezin wist ik niet precies hoe. Toen ik ergens over steunouders las, dacht ik meteen: dit past bij mij en ons gezin. Ik vind het gezellig om meerdere kinderen in huis te hebben en we ondernemen meer uitjes. Ook wordt thuis en buiten veel gespeeld met kinderen uit de buurt. Het verruimt onze blik, ook die van onze kinderen. Je moet rekening houden met de normen, waarden en gewoontes van beide gezinnen. Zo leer je van elkaar en bekijk je situaties vanuit een ander perspectief. En het is zo fijn om anderen blij te maken. Het is aan het begin even zoeken met en afstemmen op elkaar. Maar een goede en open communicatie is belangrijk, zowel met ouders als het kind zelf. En nu verloopt het heel natuurlijk, ze draait mee in het gezin en heeft het erg naar haar zin.Als je er over nadenkt om dit te gaan doen en twijfelt, dan denk ik dat je eigenlijk al besloten hebt dat je dit wilt doen, maar dat je alleen nog hoeft na te denken wanneer het het juiste moment is om hiermee te gaan beginnen.” •

9

04 STEUNOUDERS UIT WESTERWOLDE VERTELLEN “Sinds een paar jaar zijn mijn man en ik met pensioen. Toen we hoorden over Steunouder sprak ons dat enorm aan. Het leek ons leuk om regelmatig een kind over de vloer te hebben. We meldden ons als steunouders aan bij Stichting Welzijn Westerwolde. Monique Glazenborg, de coördinator voor Westerwolde, kwam al snel bij ons thuis kennismaken. Ze maakte ons duidelijk wat de bedoeling was en wij konden aangeven wat onze mogelijkheden en onze belemmeringen waren. Die gegevens heeft Monique nodig om een goede koppeling tussen vraagouders en steunouders te kunnen maken. Vier maanden geleden zijn de ouders van Loesje* bij ons thuis geweest om kennis te maken en het klikte meteen. Daarna zijn wij bij Loesje thuis geweest, zodat zij ons kon ontmoeten. Monique was ook bij die twee kennismakingsgesprekken aanwezig. We hebben toen een aantal praktische afspraken vastgelegd, zoals op welke dag en tijd Loesje bij ons komt, wie haar naar ons brengt en ophaalt. Een paar dagen later stond ik bij school en haalde Loesje op. Hoewel ze het wel een beetje spannend vond om met mij mee te gaan was ze ook wel nieuwsgierig. We hadden boekjes en speelgoed, waar onze drie kinderen vroeger mee speelden, van zolder gehaald. Het is mooi om haar verwondering te zien bij alles wat nieuw is voor haar. Ze stelt onbevangen vragen en onthoudt alles wat ze hoort en ziet.

Het geeft een goed gevoel dat we het gezin van Loesje tijdelijk kunnen helpen en we kijken elke week uit naar de dag dat Loesje bij ons komt.” • * namen zijn omwille van privacy gefingeerd

10

05 ERVARINGSVERHAAL VAN EEN MOOIE MATCH IN LAND VAN CUIJK “De kinderen kunnen vaak niet wachten totdat ze weer naar hen toe mogen.” En dat is een van de mooie dingen waar het om draait binnen het initiatief Steunouder. Dit initiatief is bedoeld voor ouders die geen beroep kunnen doen op familieleden, zoals opa’s, oma’s, tantes of ooms voor hulp rondom de kinderen. Welzijnsorganisatie Sociom brengt ze dan in contact met ‘steunouders’, die voor een dag(deel) per week leuke activiteiten met de kinderen ondernemen en ook ouders tijdelijk een steuntje in de rug bieden. Zo is Anne bij Sociom terecht gekomen. “Ik heb helaas niet de familie- en kenniskring om op terug te vallen en ik merk dat ik niet áltijd de energie heb om activiteiten te ondernemen met de kinderen”, aldus Anne. Zij vroeg zich af of wij iets konden betekenen. Heel graag helpen we Anne en haar kinderen (10 & 6 jaar). Door middel van een kennismakings- en intakegesprek leerden we Anne en de kinderen goed kennen. Coördinator Iris Steenbruggen: “Op deze manier krijgen we een goed beeld van de gezinssituatie, de kinderen en verwachtingen van ouders. We zorgen ervoor dat de ouders en kinderen zo goed mogelijk aansluiten bij de Steunouder(s). Hierdoor is de kans van een goede match het grootst.” En zo kwamen steunouders Willie en José in beeld.

Willie en José zijn beiden bijna volledig gestopt met werken en wilden graag hun steentje bijdragen als vrijwilliger. “Wij hadden vooraf geen voorkeur om ons in te zetten voor kinderen, een gezin of ouderen. Binnen het vrijwilligerswerk zochten wij iets om iemand anders te helpen”, aldus steunouders Willie en José. “In de plaatselijke krant zagen we een Sociom-advertentie over Steunouder. Dit wekte onze interesse, omdat je op deze manier zowel kinderen als het gezin een groot plezier kan doen. Bovendien leek het voor onszelf ook erg leuk om kinderen te vermaken en eventueel wat bij te brengen vanuit onze levenservaring.” Na een positieve kennismaking tussen het gezin en de steunouders, werd de match een feit. Anne: “De kinderen voelen zich echt fijn bij Willie en José. Ze vinden het steeds leuker en kunnen vaak niet wachten totdat ze weer naar hen toe mogen. Mijn zoon vertelde dat hij het ‘opa en oma’-gevoel heeft bij hen. Ik ben erg blij dat ze het zo leuk vinden. Dat doet me goed.” Willie en José: “Wij halen de kinderen nu 1x per week op van school. Als je het enthousiasme van deze kinderen ziet en hoe ze genieten bij ons thuis, dan krijgen wij zelf daar ook een erg fijn en voldaan gevoel bij. Ze genieten van elke boswandeling met de hond, we knutselen, we doen spelletjes enzovoorts. De tijd vliegt voorbij voor zowel de kinderen als dat van ons.

’s Avonds brengen we ze weer naar huis en overleggen kort met Anne hoe de middag is verlopen.” Dit is heel belangrijk, want de regie blijft altijd bij de biologische ouders. •

11

HET HOGELAND

EEMSDELTA

RODEN

WESTERWOLDE BORGERODOORN

ASSEN MIDDEN-DRENTHE STEENWIJKERLAND

EMMEN

NOORDOOSTPOLDER ZWARTEWATERLAND

KAMPEN

ZWOLLE

LELYSTAD

ALMERE

HAT TEM

HARDERWIJK

EPE

HILVERSUM

ALMELO

NIJKERK TEYLINGEN ALPHEN AAN JEUGDHULP REGIO UTRECHT ZUID OOST D E N RIJN WASSENAAR ZEIST ROZENDAAL BODEGRAVEN WADDINXVEEN -REEUWIJK RHEDEN GOU DA WIJK BIJ LANSINGERLAND DUUR STED E KRIMPENE BRIELLE ARNHEM WAARD WESTVOORNE ROTTERDAM WEST BETUWE KATWIJK

HELLEVOETS LUIS

JEUGDHULP REGIO ROTTERDAM

DEN BOSCH

OOSTERHOUT LEUR BREDA ZUNDERT

LAND VAN CUIJK

MEIERIJSTAD

ET TE

TILBUR G

ECHT SUSTEREN

steunouderlocaties eind 2024

KERKRADE

12