Reactie op Adviesrapport Inwonersparticipatie (Anoniem)

PaRH waarheen?

Een reactie op “250604 v3 Adviesrapport Inwonersparticipatie” Er is onvrede over het functioneren van de Participatieraad Sociaal Domein Heemskerk (PaRH), zowel binnen de PaRH als bij het gemeentelijke apparaat. In verband daarmee is het “Adviesrapport Inwonersparticipatie” verschenen. Als medeontwerper en oud-secretaris van de PaRH heb ik een aanvullende reactie geschreven: Op persoonlijke titel,

Inhoud Een reactie op “250604 v3 Adviesrapport Inwonersparticipatie”. .1 Inhoud.......................................................................................1 1. Ten geleide............................................................................ 2 2. Participatie, wat is het?..........................................................3 3. Participatie, enige kernpunten................................................3 3.1. Belangenconflict........................................................................3 3.2. Deelname.................................................................................5 3.3. Feedback..................................................................................5 3.4. Preventie..................................................................................5 3.5. Structuur..................................................................................5 3.6. Belang......................................................................................5

4. Participatieraad, hoe werkt het?.............................................5 5. Onvrede.................................................................................7 5.1. Situatie van de PaRH.................................................................7 5.2. Situatie bij de gemeente............................................................8

6. Advies....................................................................................8 6.1. De scenario’s uit “Adviesrapport Inwonersparticipatie”...............8 6.2. De Integrale Participatieraad Heemskerk (PRH)..........................8 6.3. De gemeentelijke organisatie.....................................................9

7. Tot slot.................................................................................. 9

1 250910-HW

ParH Waarheen? (def)

PaRH waarheen? 1. Ten geleide Er is onvrede over het functioneren van de Participatieraad Sociaal Domein Heemskerk (PaRH), zowel binnen de PaRH als bij het gemeentelijke apparaat. Het leidde zelfs tot een voorstel van B&W om de PaRH af te bouwen, hetgeen door de gemeenteraad met een breed gesteunde motie werd geblokkeerd. De oplossing van de daardoor ontstane impasse werd gevonden in een vlucht naar de toekomst. Jonge ambtenaren, de talenten (mooi hè) is om een advies gevraagd. Zij verzorgden het “Adviesrapport Inwonersparticipatie”. In de gemeente Heemskerk is er een verouderde verordening voor participatie voor het sociaal domein, en is er verder geen duidelijke structurele aanpak binnen verschillende domeinen. In de recente participatietrajecten is er bovendien een gebrek aan diverse en vooral jonge deelname van de inwoners. Daarom wordt in dit adviesrapport onderzocht hoe participatie het best kan worden vormgegeven in Heemskerk. In het rapport is de huidige situatie belicht, en is buiten de gemeentegrens gekeken wat de aanpak van inwonersparticipatie is. Die informatie is mede in het advies over het participatiebeleid van gemeente Heemskerk gebruikt.

Veranderingen in de maatschappij, de verdere doorzet van de kanteling, was indertijd al de oorzaak om de Stichting Gezamenlijke Ouderbonden Heemkerk (SGOH) af te bouwen en de nieuwe Stichting de Grijze Ezel Heemskerk (SGEH) op te richten. Binnen de SGEH, die zorg en welzijn van ouderen wil (doen) verbeteren verbreedde zich de aandacht vanuit het Sociale Domein naar het Fysieke Domein in een poging om integraal de zorg en welzijn van ouderen te monitoren. Uiteraard bleven we ook gefocust op de effectiviteit van (wederkerige) communicatie met ouderen. Die noodzakelijke verandering in de maatschappij, van een sterk gedifferentieerde opbouw (atomair, ikke, ikke) naar een meer collectieve aanpak (samen, wijkopbouw) is mede de oorzaak van de gevoelde onvrede rond de invulling van de participatie. Het leek nuttig de inmiddels verworven inzichten rond participatie te confronteren met die verschuiving in de maatschappij. In dit artikel wordt allereerst het begrip participatie (§ 01) nader toegelicht. Waar gaan we van uit? Vervolgens worden de belangrijkste kernpunten (§ 02) rond de participatie summier aangegeven. We willen uiteraard het kind niet met het badwater weggooien, minimale kennis van de PaRH is vereist, een schets van de PaRH is toegevoegd (§03). En waar er twee moeite hebben met de positie van de PaRH, dient de zaak van die 2 kanten bekeken te worden.

Dus de positie van de PaRH én het gemeentelijk apparaat zijn nagegaan om de oorzaken van de onvrede bij beide instanties (§ 04) aan te geven. Er is dan genoeg informatie om een gefundeerd advies (§5) te geven over de participatie (PRH) en hoe deze in de gemeentelijke organisatie kan worden opgenomen. Tot slot volgen enkele losse opmerkingen over het rapport. Het merendeel van dit artikel is (uiteraard) terug te vinden in de jaarverslagen van de PaRH. Waar ik medeontwerper ben van het model van de PaRH en in de beginfase als secretaris van de PaRH heb gefunctioneerd lijkt me een reactie van mijn kant gewettigd. Bovendien, voor wie me kent, ik kan het toch niet laten …

2 250910-HW

ParH Waarheen? (def)

PaRH waarheen? 2. Participatie, wat is het? Over participatie wordt al meer dan 80 jaar gesproken. Wat zegt Wikipedia er van? (Zie: W https://nl.wikipedia.org/wiki/Participatie) Participatie betekent actieve deelname. Het is afgeleid van de Latijnse woorden pars (deel) en cipere(nemen). Wanneer over participatie wordt gesproken, is er altijd sprake van een subject en een object, ook als dat niet expliciet wordt gemaakt: een persoon of een groep die deelneemt (het subject) en datgene waaraan zij deelnemen (het object). Participatie in de betekenis van deelname aan publieke besluitvorming kwam eind jaren zeventig, begin jaren tachtig van de 20e eeuw op. Participatie is de historische opvolger van het begrip inspraak. Deze vorm van participatie kan betrekking hebben op allerlei groepen. Datgene waar men inspraak op eiste was de publieke besluitvorming. Burgers kregen "inspraak" in ambtelijke procedures, en werden gehoord door de overheid. In de praktijk kwam dat veelal erop neer, dat overheidsdiensten de wettelijk verplichte inspraakronde hielden, waarbij zij de burger aanhoorden, zonder dat zij op enige wijze verplicht waren ook daadwerkelijk consequenties eraan te verbinden.

Daarop werd de term participatie gelanceerd: mensen wilden structureel actief meedoen, niet slechts een recht om verbale kanttekeningen te mogen plaatsen, waartoe veel inspraakprocedures al snel waren verworden. Al snel verschenen er artikelen over hoe om te gaan met participatie. Bijvoorbeeld het in 1969 verschenen beroemde artikel: van Sherry R. Arnstein "A Ladder of Citizen Participation," in JAIP, Vol. 35, No. 4, July 1969 (Zie: W https://ibis.geog.ubc.ca/~ewyly/u200/arnstein.pdf) Hoe participatie te hanteren is inmiddels verwoord in een groot aantal artikelen, waarvan vele zijn terug te vinden in het archief van de PaRH. Mijn persoonlijk archief over participatie bevat 45 website-adressen en 665 artikelen op het moment van schrijven van dit stuk. En er komt nog steeds bij. Het doelmatig kunnen hanteren van participatie vraagt grondige achtergrondkennis en op ervaring gebaseerde kunde. Bij het lezen van het rapport vroeg ik me af of de auteurs van het adviesrapport voldoende tijd hadden voor een stevige desktopresearch. Door de PaRH zijn wel diverse documenten toegestuurd. Bij mij weten is door de auteurs geen toegang gevraagd tot het grote PaRH archief.

3. Participatie, enige kernpunten Er zijn veel kernpunten bij het participatieproces. Zes belangrijke:

3.1. Belangenconflict Participatie is geen eenvoudig proces. Het is lastig. Met name door de vele soorten betrokkenen. Bijvoorbeeld bij de realisatie van een asielcentrum:   

Vluchtelingen Omwonenden De maatschappij

Die groepen hebben verschillende belangen. Via participatie kan dat belangenconflict in kaart worden gebracht en soms worden opgelost. Wanneer er geen oplossing tijdens het participatieproces wordt gevonden dient de politiek te beslissen. Dat is trouwens een belangrijke bestaansreden voor een politiek orgaan. Bij felle tegenstelingen is het begrijpelijk, dat politici zo’n besluit geen populaire bezigheid vinden. Want waar worden zij op afgerekend? Daarbij komt ook nog dat er via de rechter tegen de beslissing kan 3 250910-HW

ParH Waarheen? (def)

PaRH waarheen? worden geprotesteerd. Het vormt mijns inziens de voornaamste oorzaak van het stroperige ontwikkelingstraject van de inbedding van participatie in het beleid.

4 250910-HW

ParH Waarheen? (def)

PaRH waarheen? 3.2. Deelname Deelname van betrokkenen is vaak moeilijk te realiseren. Direct betrokkenen vaak wel, maar de vraag is dan of het maatschappelijk belang op de juiste manier wordt meegenomen. Gaat het om de mening te vinden over een nieuw beleidsvoornemen, dan blijkt de interesse voor deelname aan het participatieproces bij inwoners matig aanwezig. Een adviesvraag is soms niet inwoner-breed te vertalen. Dat doet zich bijvoorbeeld voor bij vragen over de organisatie van een (onderdeel) van een zorgketen of zorgorganisatie. Inwoners zijn geïnteresseerd in informatie over, de toegang tot, wachttijden van, behandeling van en afronding door de zorgverlener. In externe factoren. Meestal niet hoe het inwendige “draait”. 3.3. Feedback Wanneer iemand om advies wordt gevraagd, is het gepast om de adviseur op een later moment te informeren over de opvolging van het gegeven advies. Dit principe geldt eveneens voor overheidsinstanties. Bij participatie is dit een basisvereiste, maar het gebeurt vaak niet, waardoor inwoners het vertrouwen in de overheid verliezen. Om deelname bij participatieproces sen te krijgen wordt dan lastig (§ 3.2) In de huidige verordening is de feedbackverplichting voor B&W opgenomen. 3.4. Preventie Participatie is er natuurlijk om knelpunten bij het implementeren van nieuw of veranderend beleid te voorkomen.

Wat zou er gebeurd zijn als men het veranderende toeslagenbeleid bij de belastingen vooraf via participatie had getoetst? Het toepassen van de juiste participatie kan dus een enorm knelpunt voorkomen. 3.5. Structuur Participatie kan op allerlei manieren worden uitgevoerd. Hoe is de participatie opgezet? Hoe wordt de participatie ingezet? Hoe wordt de participatie verantwoord? Hoe is e.e.a. georganiseerd? Welke participatievormen worden gehanteerd? Zijn de processtappen bij een participatieproject gedefinieerd? Het “Adviesrapport Inwonersparticipatie” besteedt wel aandacht aan de structuur zonder die verder uit te werken. Het rapport verschaft echter onvoldoende inzicht in de huidige structuur van de PaRH, een structuur, die alle antwoorden op genoemde vragen bevat. Reden om de PaRH uitgebreid te bespreken in §4. De voordelen van de huidige PaRH-structuur zijn daar opgesomd.

3.6. Belang Participatie is een hoeksteen in het (gemeente)beleid. Het weghalen van die steen levert instortingsgevaar van het beleidsgebouw op. De democratie berust op gestructureerde participatie.

4. Participatieraad, hoe werkt het? De Participatieraad Sociale Domein Heemskerk (PaRH) werkt volgens een concept dat indertijd werd aangedragen door Frans van Overmeeren (indertijd voorzitter WmoRaad Beverwijk en ik (toen secretaris WmoRaad Heemskerk) op basis van hun uitgebreide (ervarings)kennis. Een commissie bestaande uit ambtenaren en leden uit de IJmondelijk adviesraden werkten het idee uit, dat na goedkeuring door de IJmondgemeenten, leidde tot de implementatie van de Participatieraden in Beverwijk, Heemskerk en Velsen. In Heemkerk als een proefobject, dat na 2 jaar zou worden geëvalueerd. Landelijk gezien was het unieke van deze raden, dat zij geen advies gaven over een beleidsvraag, maar de participatie over deze beleidsvraag organiseerden. De IJmondelijke Participatieraden controleren het participatieproces, het product, het advies, komt tot stand via focusgroepen.

5 250910-HW

ParH Waarheen? (def)

PaRH waarheen? De PaRH beschikt over een planning (participatieagenda) die de onderwerpen bevat, waarvoor advies van betrokken inwoners moet worden verkregen. De PaRH organiseert de raadpleging van inwoners met autonome werkgroepen (focusgroepen). De focusgroep bestaat uit leden van de PaRH, beleidsmedewerkers, aangetrokken betrokken inwoners en (ingehuurde) experts. De groep werkt volgens een leidraad die aangeeft hoe het advies van inwoners kan worden verkregen. Een leidraad bestaande uit 10 processtappen: vanuit het formuleren van een begrijpelijke vraagstelling via planning (voor wie, hoe, wanneer) naar een uitvoering van de raadpleging tot het opstellen van een advies, het doen terugkoppelen van het vervolg aan betrokken inwoners, het volgen van eventuele maatregelen tot en met het opheffen van de focusgroep. Het hoe, de methode van het inwinnen van een advies wordt participatievorm genoemd. In de PaRH hebben we er indertijd ongeveer 80 gevonden. Inmiddels zijn die ergens verborgen in het archief. Betrokken inwoners worden meestal benaderd uit netwerken. Netwerken bestaande uit persoonlijke contacten die de PaRH heeft opgebouwd of die binding hebben met het adviesonderwerp (o.a. cliëntorganisaties). Het advies bevat naast de reacties van de betrokken inwoners ook een beschrijving van de gekozen methode van raadpleging en een beoordeling daarvan.

Daarmee geeft het advies ook uitgangspunten voor komende participatieprojecten. Het samenstellen van focusgroepen is niet altijd even makkelijk (§3.2). Zelfs niet altijd mogelijk. Naast het werken met focusgroepen, werd daarom mede op basis van ontstane ervaring ook deelgenomen in werkgroepen en gebruikersgroepen waar mede door leden van de PaRH een deel van de stappen uit de eerder genoemde leidraad worden uitgevoerd. De boven beschreven werkwijze leidt tot een meerwaarde vergeleken met de vroegere advisering door het Ouderenplatform, het Cliëntenplatform of de WmoRaad. De belangrijkste:       

Door haar opdracht borgt de PaRH de raadpleging van inwoners Door inschakelen van de PaRH en betrokken inwoners is een out-of-the-box denken “geïnjecteerd”. Via de PaRH komt een bron van lokale (historische) kennis beschikbaar. Ambtenaren wonen vaak niet meer in de gemeente waar ze werkzaam zijn. De kans op belangenverstrengeling is in deze opzet aanzienlijk verminderd. Maatwerk door op de vraag gerichte focusgroepen, geen vooraf ingestelde werkgroepen op basis van doelgroepen of wetten. Maatwerk door op de vraag gerichte werkgroepen of gebruikersgroepen, waar focusgroepen om nader te verklaren redenen niet voldoen. Doorbreking van de verouderde gedifferentieerde adviesstructuur. Daardoor bestaat ook de mogelijkheid van een integrale benadering.

De PaRH gebruikt een Plan-Do-Check-Act model, dat bestaat uit de volgende stadia:    

Opzetten van de participatieagenda Uitvoering door de focusgroepen De interne evaluatie Het jaarverslag

Dit type Participatieraad is integraal over en binnen de diverse domeinen inzetbaar. Hier werd al in het jaarverslag 2019 op geattendeerd. Het was en is niet nodig een nieuwe structuur te bedenken.

6 250910-HW

ParH Waarheen? (def)

PaRH waarheen? Vanwege de gekozen start als proefproject werd uitgebreid informatie gegeven in de eerste jaarverslagen:   

De Start: ’t Begin: ’t Vervolg

190123-ParRH-HW-Jaarverslag 2018 (def) 200223-PaRH-HW-Jaarverslag 2019 (def) 210222-PaRH-JJ- Jaarverslag 2020 (def)

De afspraak was dat door de gemeenten na 2 jaar een evaluatie zou plaats vinden over het functioneren van de participatieraden. Het bureau +Anderen, in opdracht van de drie gemeenten Beverwijk, Velsen en Heemskerk, heeft een onderzoek verricht en naar aanleiding daarvan een evaluatie gemaakt. Omdat de beleidsafdeling van de gemeente Heemskerk (alsook de PaRH) het rapport niet concreet genoeg achtte, heeft dit geleid tot een aantal aangescherpte punten, die voor een groot deel overeenkomen met de punten uit de evaluatie van de PaRH in 2019. In 2021 werd dit gezamenlijk uitgewerkt. De PaRH was proefproject af en verkreeg een reguliere status. Naast het werken met focusgroepen, werd mede op basis van ontstane ervaring ook deelgenomen in werkgroepen en gebruikersgroepen waar mede door leden van de PaRH een deel van de stappen uit de eerder genoemde leidraad worden uitgevoerd. In 230131-PaRH-CMR Jaarverslag 2022 (def) wordt het tekort aan ondersteuning door de gemeente voor het eerst in de § 07 Evaluatie PaRH 2022 gemeld

5. Onvrede Er is sprake van onvrede van 2 partijen, de PaRH en de gemeente. Even de focus op beide partijen. Het valt mij op dat in het “Adviesrapport Inwonersparticipatie“ voornamelijk over de PaRH wordt gesproken. Moet de positie van de gemeente in deze ook niet worden geëvalueerd?

5.1. Situatie van de PaRH De PaRH meldde in 2022 o.a. via het jaarverslag een tekort aan gemeentelijke ondersteuning. Dat werd in de daarop volgende jaren alleen maar erger. Het werd gemotiveerd door het gebrek aan menskracht bij de gemeente en de, volgens de gemeente, noodzakelijke bezuinigingen. En dat terwijl participatie in het Sociale Domein voor de gemeente een wettelijk verplichting is. Het niet voldoende ondersteunen van de PaRH is dus het ontduiken van die verplichting. Het valt op dat in het rapport meermalen in positieve zin wordt gesproken over de aanwezigheid van de aangetroffen ambtelijke ondersteuning bij sommige andere gemeenten. In het Jaarverslag van 2020 werden al de nodige onderwerpen genoemd, die voor participatietrajecten in aanmerking zouden kunnen komen: Omgevingswet, Beschermd wonen, Beschermd werken, Ontwarring (GGZ), Cliëntondersteuning, Dementievriendelijk beleid, Focuswoningen, Jongeren op gewicht, Lokaal toezicht, Sport in het openbaar en Wijkgericht werken. Er was dus voldoende werk te doen. Hoewel de onderwerpen bij de gemeente bekend waren, kwam ze echter niet met een vraag om participatie. De PaRH had natuurlijk ongevraagd daar haar eigen participatie-trajecten voor kunnen opzetten. Maar om dit los van de gemeente aan te pakken leek onverstandig.

Het past niet binnen het huidig tijdsgewricht, waar het gaat om samen te werken en tegenstellingen op te lossen. Dat in 2024 door B&W voorgesteld werd om de ParH af te bouwen doet overigens een andere dan de hiervoor vermeldde motivatie vermoeden. Zie § 1 Participatie, wat is het? en § 2 Participatie, kernpunten. De gemeenteraad blokkeerde dit voornemen terecht via een breed aangenomen motie.

7 250910-HW

ParH Waarheen? (def)

PaRH waarheen? 5.2. Situatie bij de gemeente De wijze van inzetten van de menskracht en de manier van bezuinigen is een verantwoordelijkheid van B&W onder de controle van de gemeenteraad. Als daardoor het functioneren van de PaRH sterk wordt belemmerd is dat ook de verantwoordelijkheid van beide organen. Het zij zo. Er is echter een totaal andere reden om de positie van de PaRH te herzien. En wel dezelfde waardoor de oude Adviesraden in 2018 werden vervangen door de PaRH. De verdeling in Burgerplatform (WmoRaad) , Cliëntenplatform en Ouderenplatform voldeed toen niet meer. Nieuwe transitiewetten, noodzakelijk door de veranderende maatschappij vroegen toen om een andere adviesstructuur in het Sociale Domein. Nu speelt hetzelfde, er kwamen weer nieuwe wetten; participatie werd verplicht in het Sociale én Fysieke Domein. Daarom moet overwogen worden om een verbrede integrale Participatieraad in te stellen. Een gedachte die ook in het “Adviesrapport Inwonersparticipatie” is verwoord. Maar ook de gemeentelijke organisatie is op dit punt aan een kritische beschouwing toe. Bestaan er binnen het ambtelijk apparaat niet te veel schotten? Het voert hier te ver om daar op in te gaan.

6. Advies 6.1. De scenario’s uit “Adviesrapport Inwonersparticipatie” Er worden 3 scenario’s in het adviesrapport gegeven. I   

Scenario 1 - Easy Going Scenario 2 - Strategische Optimalisatie Scenario 3 - Radicale transformatie

In de 2 eerste scenario’s wordt een betere ondersteuning van de het participatieproces en een “re-branding” van de PaRH aangeraden. Ik heb een voorkeur voor het 2de scenario vanwege het aanstellen van een adviserend participatieregisseur. Ik wijs het 3de scenario af, waarom het kind met het badwater weggooien? Voordat overgegaan wordt naar het instellen van integrale structuur voor inwonersparticipatie zou ik eerst die van de huidige PaRH beter bestuderen. Kan de huidige PaRH niet worden uitgebreid? Ten aanzien van digitale platformen e.d. zou ik zeer voorzichtig zijn. Vormen die een goede afspiegeling van de bevolking? En hoe staat het met de efficiëntie en effectiviteit? Hierbij mijn adviezen:

6.2. De Integrale Participatieraad Heemskerk (PRH) Het werkingsgebied van het PaRH-model wordt uitgebreid naar alle domeinen. Hierdoor blijven de grote, op ervaring berustende, voordelen van de PaRH bestaan, zie § 04 Participatieraad. Met focusgroepen is het flexibel maatgericht reageren op beleidsvragen gegarandeerd, terwijl kennis en kunde over het participatieproces constant worden geüpdatet en naar de toekomst geborgd in de verbrede Participatieraad Heemskerk (PRH). Participatierapporten moeten altijd ook naar de gemeenteraad worden gestuurd. Het voorkomt mogelijk goed bedoelde maar onhaalbare politieke initiatieven.

8 250910-HW

ParH Waarheen? (def)

PaRH waarheen? Te overwegen valt om de PRH om te zetten in een stichting met in het bestuur plekken voor de participatieregisseur en een vertegenwoordiger uit de gemeenteraad. De overige bestuursleden zijn inwoners, die gekozen zijn op hun ervarings- of materie-deskundigheid. Het bestuur vult zichzelf aan. B&W kan dat uitsluitend blokkeren op grond van onderling afgesproken redenen (bijvoorbeeld crimineel verleden). Sowieso moet het huidige model van de PaRH worden geëvalueerd; wellicht zijn er meer of andere leden nodig. In het bijzonder dient de werving van nieuwe leden met de daarbij te hanteren toelatingsvoorwaarden te worden bestudeerd.

6.3. De gemeentelijke organisatie Het blijft niet bij een verandering van de PaRH. Ook de gemeentelijke organisatie is aan verandering toe. De hoeksteen van de participatie moet worden ingemetseld in de gemeentelijke organisatie. Er is een minimaal een participatieregisseur nodig, die deskundig is in de te hanteren participatievormen, een overzicht heeft van die beleidsonderwerpen die participatie behoeven én als contactpersoon voor de nieuwe PRH kan fungeren. Het grootse gevaar is hierbij het onderschatten van de functie van participatieregisseur. Communicatie is informatie verstrekken (spreken, zenden) én informatie inwinnen (luisteren, ontvangen). Die laatste functie is bij de meeste gemeenten minder goed ontwikkeld. Participatie is een vorm waarbij wederkerige communicatie plaatsvindt. Het bij de communicatieafdeling onderbrengen van de participatieregisseur lijkt een goed idee. Het feit, dat binnen de maatschappij meer samengewerkt moet worden, dat er integraal moet worden gewerkt c.q.de schotten moeten verdwijnen heeft natuurlijk ook invloed op de ambtelijke organisatie. Ik zal niet ingaan op de details hiervan.

7. Tot slot Het hierboven gestelde ligt dicht bij de adviezen in het “Adviesrapport Inwonersparticipatie”. Het is meer een extra verduidelijking om tot een verantwoorde keuze te komen. Enige losse opmerkingen resten mij nog. De enquête van de beleidsmedewerkers Sociaal Domein (waarom alleen daar?) levert duidelijk huiswerk op voor de opleidingsafdeling (heeft Heemskerk die?). Bijspijkeren van kennis en kunde met betrekking tot participatie lijkt hard nodig. Er bestaan vele participatiemethoden. Van die methoden is de doelmatigheid (efficiëntie) en de doeltreffendheid (effectiviteit) belangrijk. Methoden met een prima efficiëntie maar met een slechte effectiviteit zijn niets waard. Goedkoop is dan vaak uiteindelijk duurkoop. Met name participatie via digitale middelen moet daarop worden getoetst, grote groepen (vaak kwetsbare) inwoners zijn niet digitaal vaardig. De invulbereidheid is verder heel vaak minimaal. De effectiviteit is daarom vaak slecht. Er bestond indertijd een jeugdraad, de voorzitter maakte ook deel uit van de PaRH. Dit heeft echter niet geleid tot het beter inschakelen van jeugdigen in het participatieproces. De jeugdraad hief zichzelf op. Is dit geëvalueerd alvorens een nieuwe te stichten?

9 250910-HW

ParH Waarheen? (def)