Raadsvoorstel Vaststellen “Voorbereidingsbesluit staalslakken en grondstabilisatie gemeente Heemskerk”

Raadsvergadering: Portefeuillehouder(s): Commissie d.d.: Aantal bijlage(n):

11 december 2025 A. Zalinyan RWK 27 november 2025 2

Onderwerp: Vaststellen “Voorbereidingsbesluit staalslakken en grondstabilisatie gemeente Heemskerk”

Voorgesteld besluit Het “Voorbereidingsbesluit staalslakken en grondstabilisatie gemeente Heemskerk” vast te stellen. Geheimhouding Niet van toepassing Planning Fase & besluitvorming

Jan

Feb

Mrt

Apr

College

Mei Jun

Jul

Aug

Sep

Okt

Nov

Dec

x

Commissievoorstel (indien van toepassing) Commissie

x

Raad Uitvoering

x x

Inleiding De gemeente wil via de Nota bodembeheer zorgen voor een schone bodem en gezondheid van inwoners. Het gebruik van staalslakken en grondstabilisatie is nu onvoldoende gereguleerd en kan leiden tot milieu- en gezondheidsrisico’s. Omdat landelijke regels nog ontbreken, stelt de gemeente een meldplicht in via een voorbereidingsbesluit dat direct het omgevingsplan wijzigt vooruitlopend op een gewijzigde vaststelling van dit plan. Het college wordt geadviseerd dit besluit ter vaststelling aan de raad voor te leggen. Toelichting op het voorstel (onderbouwing) Waarom een meldplicht? Staalslakken De gemeente streeft via de Nota bodembeheer deelnemende gemeenten Omgevingsdienst IJmond (hierna Nota bodembeheer) naar een schone en gezonde bodem voor de inwoners. Staalslakken en grondstabilisatie kunnen zonder melding worden toegepast. Indien deze bouwstoffen in aanraking met hemelwater en/of grondwater komen dan daalt de zuurgraad van het water en kunnen schadelijke stoffen (zoals zware metalen) in de bodem en het oppervlaktewater terecht komen. Hierdoor is het vrijwel onbekend waar deze bouwstoffen zijn toegepast en op welke wijze. Vanwege de risico’s voor D/2025/753081

*Z0D3B191ACB* Z0D3B191ACB

1

de gezondheid van inwoners en het milieu is dit ongewenst. Het Rijk onderzoekt of landelijke regels, zoals het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal), kunnen/moeten worden aangepast. De uitslagen van dit onderzoek en de eventuele aanpassing van deze regels, neemt tijd in beslag. Mogelijk volgt eind 2025 meer helderheid. Zie: De Verzamelbrief bodem en ondergrond van 6 juli 2023 (IENW/BSK-2023/166825) en de brief van 11 april 2024 (IENW/BSK-2024/97656) Versterken toezicht en handhaving staalslakken. Op 22 april 2025 heeft de Tweede Kamer de motie-Gabriëls c.s. over een meldplicht voor de toepassing van staalslakken (28684, nr. 774) aangenomen. Deze motie verzoekt de regering om op korte termijn een meldplicht voor de toepassing van staalslakken in te voeren. Een wijziging van het Bal introduceert een meldplicht, mogelijk het eerste kwartaal 2026. Dit wetgevingsproces duurt mogelijk 1.5 jaar, maar kan ook uitlopen. Er is geen garantie dat de inwerkingtreding van de meldplicht in het Bal aansluit op de vervaldatum van het voorbereidingsbesluit. Op 3 juni 2025 is een motie aangenomen van het lid Teunissen c.s. om het gebruik van LDstaalslakken te stoppen totdat alle onderzoeken rond zijn (Kamerstuk 29383, nr. 428, 27 mei 2025, en Kamerstuk 2025D25967, 3 juni 2025).

Op 21 juli 2025 heeft de Staatssecretaris van I&W bekend gemaakt op een pauzeknop te gaan drukken met de Tijdelijke regeling verbod en vergunningplicht toepassing LD- en ELO-staalslak die op 22 juli 2025 in de Staatscourant is gepubliceerd. Deze regeling duurt maximaal een jaar – tot 23 juli 2026 -, vervalt of kan nog een keer met een half jaar worden verlengd. De regeling heeft geen overgangsrecht en geen terugwerkende kracht. Bestaande toepassingen vallen niet onder de regeling. Deze regeling verbiedt tijdelijk twee categorieën toepassingen van staalslak. Dit betreffen toepassingen van niet-vormgegeven bouwstoffen met daarin meer dan 20 massaprocent staalslak op of in de landbodem in laagdikten van meer dan een halve meter en op locaties waar inname, inhalatie of oog-, mond- of huidcontact door de mens niet is uitgesloten. Voor overige toepassingen op of in de landbodem van niet-vormgegeven bouwstoffen met daarin meer dan 20 massaprocent staalslak geldt een vergunningplicht. Deze vergunning wordt afgegeven door het college. Ook zorgt het college voor bestuursrechtelijke handhaving. De Minister van I&W kan ontheffing verlenen om in uitzonderlijke gevallen van het verbod en de vergunningplicht af te wijken. Niet is uitgesloten dat de landelijke maatregelen die al zijn geïmplementeerd (zoals aanscherping van de milieuverklaring), risico's nog niet of niet volledig ondervangen.

De staatssecretaris heeft het RIVMopdracht gegeven andersoortige toepassingen van staalslak (bijvoorbeeld in toepassingen in laagdikten van een halve meter of kleiner) nader te onderzoeken. Het voorbereidingsbesluit heeft een breder toepassingsbereik dan de Tijdelijke regeling verbod en vergunningplicht toepassing LD- en ELO-staalslak omdat ook de toepassing van vormgegeven bouwstoffen, ook in laagdikten minder dan een halve meter, gemeld moeten worden. De gevolgen van (voorgenomen) wijzigingen in landelijke regelgeving worden in 2025 gemonitord en voor het omzetten van het voorbereidingsbesluit voor het omgevingsplan onderzocht. Grondstabilisatie Grondstabilisatie past de eigenschappen van grond aan zodat deze geschikt wordt voor bouwprojecten. Het gaat dan bijvoorbeeld om versteviging om constructies te kunnen dragen of de fundering van wegen. Dit kan mechanisch of chemisch. Mechanisch door de grond samen te drukken/persen en chemisch door grond met stoffen (bindmiddelen) te mengen. Denk bijvoorbeeld aan kalk, cement, gips, staal- en hoogovenslak. Dit kan gevolgen hebben voor de zuurgraad (hoge pH-waarden) van grond. Er wordt gewerkt aan een Nationale beoordelingsrichtlijn voor het NL BSB Productcertificaat voor in-situ gebonden grond en/of bouwstoffen in GWW-werken. Een aanpassing D/2025/753081

2

van kaders neemt enige tijd in beslag. Het is onzeker wanneer deze nieuwe nationale beoordelingsrichtlijn (BRL 935) voor grondstabilisatie in werking treedt. De gemeente Heemskerk wil geen risico's voor het milieu en gezondheid nemen en kiest daarom proactief voor het instellen van een meldplicht door het nemen van een voorbereidingsbesluit. De Omgevingswet (artikel 4.14) maakt dit mogelijk. Het ontbreken van regels kan betekenen dat de gemeente geconfronteerd wordt met onjuiste toepassingen die pas ontdekt worden als er schade aan de fysieke leefomgeving zich heeft voorgedaan. Ook kan dit dan de voorgenomen uitvoering van projecten vertragen. Om deze redenen hebben bijvoorbeeld de raden van Amsterdam en Haarlemmermeer ook een voorbereidingsbesluit genomen en een meldplicht geïntroduceerd. Voorbereidingsbesluit staalslakken en grondstabilisatie gemeente Heemskerk De Nota bodembeheer stelt voor om in het omgevingsplan een maatwerkregel meldplicht staalslakken en grondstabilisatie op te nemen. Een maatwerkregel geldt pas op het moment dat deze is opgenomen in het definitieve omgevingsplan van de gemeente en is opgenomen in het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). Artikel 4.14 van de Omgevingswet maakt het echter mogelijk een voorbereidingsbesluit te nemen.

Het voorbereidingsbesluit wijzigt het omgevingsplan met voorbeschermingsregels en er geldt geen voorgeschreven voorbereidingsprocedure. Tegen een voorbereidingsbesluit is geen bezwaar en beroep mogelijk. De regels vervallen na een jaar en zes maanden als daarvoor het omgevingsplan niet is gewijzigd (het wijzigingsbesluit niet is bekendgemaakt). Het voorbereidingsbesluit is tijdelijk van kracht. Voor het vervallen kan het omgevingsplan worden gewijzigd met een maatwerkregel. Het is dan voldoende als binnen de termijn de wijziging van het omgevingsplan waarmee de definitieve bodemregels in het omgevingsplan worden opgenomen zijn bekendgemaakt. Raad is bevoegd De raad is bevoegd om het voorbereidingsbesluit te nemen overeenkomstig artikel 4.14 lid 1 van de Omgevingswet. Invloed kaders op keuzeruimte De raad heeft volledige invloed op het vaststellen van het voorbereidingsbesluit. Het betreft een eigen beleidsvoornemen om de tijdelijke meldplicht in het omgevingsplan op te nemen. Dit is in lijn met de Nota bodembeheer die de raad heeft vastgesteld. Er zijn twee alternatieven te bedenken: • Wachten op de landelijke regels. Aangezien dit nog een langere tijd op zich neemt blijven de risico’s van staalslakken voor de gezondheid en het milieu aanwezig. • Wijziging van het omgevingsplan zonder voorbereidingsbesluit.

Ook dit neemt langere tijd in beslag waardoor risico’s van staalslakken voor de gezondheid en het milieu aanwezig blijven. Door het college overwogen alternatieven Het college ziet geen haalbare alternatieven die beter aansluiten bij de wettelijke mogelijkheden en de belangen van volksgezondheid en milieu. Regionale samenwerking en couleur locale Voor de toepassing van grondstabilisatie geldt in alle drie gemeenten na vaststelling een meldplicht. Gelijk speelveld in de regio gewenst Het voorbereidingsbesluit wordt aan alle deelnemers van Omgevingsdienst IJmond voorgelegd voor vaststelling. Hierdoor ontstaat een gelijk speelveld voor bedrijven die staalslakken willen toepassen. D/2025/753081

3

In Beverwijk heeft de raad een motie aangenomen om in te zetten op een tijdelijke vergunningsplicht voor het gebruik van staalslakken. Het college van Beverwijk heeft deze motie overgenomen en stelt voor Beverwijk nu meteen een verbod voor waarvan eventueel met een omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA) kan worden afgeweken. De juridische risico’s en consequenties daarvan zijn echter nog niet te overzien, daarom stellen de colleges van Heemskerk en Velsen dit nu niet voor. De Omgevingsdienst IJmond gaat in opdracht van de IJmondgemeenten nader onderzoeken of en op welke wijze een vergunningsplicht vorm kan krijgen. Dit omdat ook bestaande landelijke maatregelen zoals aanscherping van de milieuverklaring, risico’s nog niet volledig ondervangen. Een verbod maakt het mogelijk gerichter te sturen op een preventieve gebiedsgerichte aanpak omdat wordt getoetst aan het criterium ETFAL (evenwichtige toedeling van functies aan locaties) en een aanvraag voor een omgevingsvergunning BOPA kan worden geweigerd. Risico’s • Het voorgelegde besluit is in lijn met een motie van de Tweede Kamer en anticipeert waarschijnlijk op een komende landelijke regeling. Aan een meldplicht kleven geen financiële of juridische risico's. • Bezwaar en beroep. Tegen een voorbereidingsbesluit is geen bezwaar en beroep mogelijk.

• Er is geen garantie dat de inwerkingtreding van de meldplicht in het Bal aansluit op de vervaldatum van het voorbereidingsbesluit. De gevolgen van (voorgenomen) wijzigingen in landelijke regelgeving worden nauwlettend gemonitord en voor het omzetten van het voorbereidingsbesluit voor het omgevingsplan onderzocht. Financiën De toezicht en handhaving op de toepassing van staalslakken en grondstabilisatie behoort tot het basistakenpakket en kan door Omgevingsdienst IJmond naar verwachting binnen de bestaande formatie worden uitgevoerd. Participatie Het voorbereidingsbesluit voor de invoering van de meldplicht leent zich niet voor participatie. Communicatie Het voorbereidingsbesluit wordt met het Gemeenteblad bekendgemaakt op www.officielebekendmakingen.nl en in het DSO. Uitvoering Omgevingsdienst IJmond voert na de bekendmaking van het besluit het toezicht en de handhaving op de toepassing van staalslakken en grondstabilisatie uit. De beoordeling van meldingen en het toezicht en handhaving van de regels in het omgevingsplan vallen onder het basistakenpakket. De directeur is gemandateerd zo nodig bestuursrechtelijk te handhaven. Bijlage(n) • Voorbereidingsbesluit staalslakken en grondstabilisatie gemeente Heemskerk (D/2025/753083) Achterliggende documenten • Nota bodembeheer deelnemende gemeenten Omgevingsdienst IJmond (D/2022/478979).

D/2025/753081

4

Heemskerk, 11 december 2025 Burgemeester en wethouders van Heemskerk, de secretaris, de burgemeester,

D/2025/753081

5

De raad van de gemeente Heemskerk besluit; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 21 oktober 2025; gezien het advies van de commissie RWK d.d. 27 november 2025; gelet op het bepaalde in artikel 4.1 lid 1 en 4.14 lid 1 van de Omgevingswet;

besluit: Het “Voorbereidingsbesluit staalslakken en grondstabilisatie gemeente Heemskerk” vast te stellen. Aldus vastgesteld door de raad van de gemeente Heemskerk in zijn openbare vergadering van 11 december 2025

de raad voornoemd, G.A. van Egmond waarnemend griffier,

D/2025/753081

A.H.J.J. Luijten de voorzitter,

6