Raadsvoorstel Programma Gezonde Leefomgeving 2026-2030

Raadsvergadering: Portefeuillehouder(s): Commissie d.d.: Aantal bijlage(n):

5 maart 2026 A. Gamri 12 februari 2026 2

Onderwerp: Programma Gezonde Leefomgeving 2026-2030 Voorgesteld besluit 1. Het Programma Gezonde Leefomgeving 2026-2030 vast te stellen. 2. In de besluitvorming met betrekking tot de Jaarrekening 2025 het voorstel opnemen om het niet-aangewende budget 2025 ad € 70.000,- vanuit het Programma Gezonde Leefomgeving IJmond 2021-2025 via resultaatbestemming over te hevelen naar 2026 ten behoeve van het Programma Gezonde Leefomgeving IJmond 2026-2030. 3. In de Perspectiefnota 2027 het voorstel opnemen voor het beschikbaar stellen van de jaarlijkse bijdrage van € 42.788,- voor de periode 2027-2030.

Geheimhouding Niet van toepassing. Planning Fase & besluitvorming College Commissievoorste l (indien van toepassing) Commissie Raad Uitvoering

Jan

Feb

Mrt

Apr

Mei Jun

Jul

Aug

Sep

Okt

Nov

Dec

20 12

5

Inleiding Het Programma Gezonde Leefomgeving IJmond 2026-2030 (hierna: PGL 2026-2030) is een samenwerking van de gemeenten Beverwijk, Heemskerk en Velsen, ondersteund door de Omgevingsdienst IJmond (ODIJmond) en de GGD Kennemerland, vanuit de rol van gezondheidskundig adviseur. De raad wordt voorgesteld het PGL 2026-2030 vast te stellen. Het programma richt zich op verbetering van luchtkwaliteit en vermindering van geluid- en geurhinder in de IJmond. Dit draagt bij aan een gezondere leefomgeving en uitvoering van het Schone Lucht Akkoord (SLA). “In de IJmond is sprake van een stapeling van milieurisico's. Inwoners worden D/2026/770989

*Z0D84A866CB* Z0D84A866CB

1

blootgesteld aan een combinatie van stof, geluid, geur en schadelijke stoffen. Er is meer dan op andere plekken in Nederland sprake van een stapeling van deze risico’s” - RIVM, september 2023. Het vorige Programma Gezonde Leefomgeving was opgesteld voor de periode 2021-2025. De urgentie is anno 2025 onverminderd. Om onze inzet voor een gezonde leefomgeving voort te kunnen zetten en te werken aan de gestelde ambities, is voor de periode 2026 tot en met 2030 een nieuw programma opgesteld. Toelichting op het voorstel (onderbouwing) De IJmondgemeenten werken samen aan een gezondere leefomgeving. Het vorige programma liep van 2021 tot en met 2025. Uit recente RIVM-rapportages blijkt dat de IJmondregio niet op koers ligt om in 2030 onder de EU-grenswaarden te komen. Daarom is een nieuw programma opgesteld voor de periode 2026 tot en met 2030, met maatregelen op het gebied van industrie, mobiliteit, scheepvaart en woonomgeving. De IJmondgemeenten werken met het ‘PGL IJmond aan de gezondheid van de inwoners van de IJmond door het verbeteren van de leefomgeving. Het vorige PGL is eind 2021 door de gemeenteraden vastgesteld, mede ter uitvoering van het gezamenlijk ondertekende SLA. Het SLA heeft als doel 50% gezondheidsverbetering te realiseren in 2030.

Sinds de start van het PGL is het inzicht in de luchtkwaliteit en de negatieve effecten ervan op de gezondheid in de IJmond sterk toegenomen. Er kan meerwaarde worden behaald door niet uitsluitend in te zetten op gezondheidswinst via luchtkwaliteitsverbetering. Door geluid-, stof- en geuremissies mee te nemen kan op een breder gezondheidsvlak invloed worden uitgeoefend en kunnen koppelkansen worden benut. De uitdaging voor een nieuw PGL is om te werken aan maatregelen die de luchtkwaliteit substantieel verbeteren en geluids- en geurhinder sterk verminderen. Voor de thema’s Woon- en Leefomgeving, Industrie, Scheepvaart en Mobiliteit worden hiervoor maatregelen uitgevoerd. De urgentie om de leefomgeving in de IJmond te verbeteren is namelijk onverminderd groot. Het college adviseert de raad om het PGL 2026-2030 vast te stellen, zodat ook de komende 5 jaar via het PGL stappen gezet kunnen worden om de gezondheid van inwoners in de IJmond verder te verbeteren. Argumenten Argumenten om te starten met het PGL 2026-2030 zijn: 1. Het PGL werkt aan de verbetering van de gezondheid van inwoners van IJmond. 2. Het PGL werkt specifiek aan het reduceren van emissies ten aanzien van geluid, geur en lucht. 3. Uitvoering van het Schone Lucht Akkoord en wettelijke verplichtingen. Werken aan een gezondere leefomgeving In de IJmond is sprake van een stapeling van milieurisico's.

Inwoners worden blootgesteld aan een combinatie van stof, geluid, geur en schadelijke stoffen. De urgentie in de regio is groot om te werken aan een verbetering van de gezondheid van inwoners van de IJmond. De IJmondgemeenten hebben het Schone Lucht Akkoord ondertekend. Hiermee hebben de IJmondgemeenten zich gecommitteerd aan de doelstelling om met lokale initiatieven een bijdrage te leveren om landelijk een 50% gezondheidsverbetering te realiseren. Op het moment dat het PGL en het Schone Lucht Akkoord niet worden uitgevoerd, blijven de inwoners van de IJmond blootgesteld worden aan de huidige luchtkwaliteit en geur- en geluidhinder en wordt de leefomgeving daardoor niet gezonder. Welzijn en economie Een landelijke verbetering van 50% gezondheidsverbetering houdt in dat het landelijke gemiddelde levensduurverlies in 2030 teruggebracht moet worden van gemiddeld 9 maanden naar 4 maanden. Wat neerkomt op 4.000 à 5.000 minder sterfgevallen en 3 tot 6 miljard euro aan maatschappelijke D/2026/770989

2

baten in 2030 voor heel Nederland. Door het college overwogen alternatieven Een alternatief is om per gemeente afzonderlijk te werken aan een gezondere leefomgeving.  Het risico daarvan is dat snelheid en doelmatigheid minder zijn geborgd, doordat samenwerking, kennisdeling en gezamenlijke doelbepaling niet vanzelfsprekend zijn.  Luchtvervuiling en geluid- en geurhinder houden zich niet aan gemeentegrenzen. Het is daarom belangrijk om als IJmondgemeenten gezamenlijk op te trekken.  Geen uitvoering van het programma leidt tot imagoschade, gezondheidsrisico’s en niet voldoen aan wettelijke normen. Regionale samenwerking en couleur locale Het PGL is een samenwerking van de gemeenten Beverwijk, Heemskerk en Velsen, ondersteund door de ODIJmond en de GGD Kennemerland, vanuit de rol van gezondheidskundig adviseur. Dit voorstel ligt ook voor aan de raden van de andere gemeenten. Risico’s Gelet op de financiële situatie van gemeenten kan het lastig zijn om voldoende middelen voor de uitvoering van het PGL vrij te maken. Dit risico proberen we te ondervangen door zoveel mogelijk aan te sluiten bij bestaand beleid en door, waar mogelijk, extra financiële middelen te genereren vanuit subsidies. Financiën

Op basis van de conceptbegroting van het PGL 2026-2030 is het totaalbudget voor het programma begroot op € 340.000,- per jaar. Hieronder is de conceptbegroting opgenomen van het PGL 2026-2030. Inkomsten Restant PGL 2021-2025 gemeente Beverwijk en Heemskerk Uren vanaf 2027 in GR gemeente Beverwijk en Heemskerk Bijdrage gemeente Beverwijk (vastgesteld) Voorgestelde bijdrage Heemskerk Uren vanaf 2027 in GR gemeente Velsen Restant PGL 2021-2025 gemeente Velsen Voorgestelde bijdrage gemeente Velsen Totaalbudget PGL 2026-2030 Uitgaven Interne uren ODIJmond Projecten Totaal

€ € €

Totaal 2026-2030 € 140.000 € 84.425 € 84.425 € 84.425 € 84.425 € 337.698 15.000 € 42.788 € 42.788 € 42.788 € 42.788 € 186.151 15.000 € 42.788 € 42.788 € 42.788 € 42.788 € 186.151 € 84.425 € 84.425 € 84.425 € 84.425 € 337.698 140.000 € 140.000 30.000 € 85.576 € 85.576 € 85.576 € 85.576 € 372.302 340.000 € 340.000 € 340.000 € 340.000 € 340.000 € 1.700.000

€ € €

2026 2027 2028 2029 2030 Totaal 2026-2030 194.840 € 194.840 € 194.840 € 194.840 € 194.840 € 974.200 145.160 € 145.160 € 145.160 € 145.160 € 145.160 € 725.800 340.000 € 340.000 € 340.000 € 340.000 € 340.000 € 1.700.000

€ € €

2026 140.000

2027

2028

2029

2030

PGL 2021-2025 Vanuit het PGL 2021-2025 resteert een niet-aangewend budget van in totaal € 280.000,-. Het exacte bedrag stelt de ODIJmond vast bij de Jaarrekening 2025. Voor de gemeente Velsen gaat het om een indicatief bedrag van € 140.000,-. Voor Heemskerk en Beverwijk gaat dit om indicatief € 70.000,- per gemeente. Het niet-aangewende budget voor Heemskerk wordt door de ODIJmond overgemaakt en als incidenteel voordeel in de Jaarrekening 2025 verwerkt.

D/2026/770989

3

De belangrijkste redenen waarom dit budget niet is aangewend: 1. Ontvangen gelden vanuit subsidies Gedurende 2021-2024 zijn meerdere specifieke uitkeringen ontvangen. Met deze ontvangen middelen zijn interne kosten afgedekt, wat tot kostenbesparingen heeft geleid. 2. Beperkte inzet Programmamanager in 2024 Door omstandigheden heeft het PGL 2021-2025 gedurende een groot deel van 2024 geen Programmamanager gehad. Ook is in 2024 veel tijd besteed aan actualisatie van het Programma Gezonde Leefomgeving. Hierdoor zijn in 2024 minder projecten uitgevoerd. In 2025 is hier deels een inhaalslag op gemaakt. Bijdrage 2026 In 2025 bedroeg de gemeentelijke bijdrage voor het PGL 2021-2025 aan de ODIJ € 85.000,-. Ervan uitgaande dat de bijdrage 2026 gelijk is aan de bijdrage 2025, is het noodzakelijk om bij de besluitvorming van de Jaarrekening 2025 voor te stellen om het niet-aangewende budget 2025 van € 70.000,- via resultaatbestemming in 2026 beschikbaar te stellen. Dekking voor het resterende budget ad € 15.000,- zal worden gezocht binnen de reguliere budgetten 2026 van het Fysiek domein. Bijdrage periode 2027-2030 Voor de periode 2027-2030 bedraagt de geraamde jaarlijkse bijdrage € 42.788,-. In de Perspectiefnota 2027 doen we het voorstel voor het beschikbaar stellen van deze middelen. Ten opzichte van de voorgaande jaren is deze jaarlijkse bijdrage lager.

Dit komt doordat een deel van de bijdrage wordt gecompenseerd door hogere urenafname van de ODIJmond vanaf 2027 die deel uitmaakt van de reguliere bijdrage aan de GR ODIJmond. Participatie Tijdens een inwonersbijeenkomst van Hollandse Luchten op 28 oktober 2025 en een IJmondiale raadsinformatiebijeenkomst op 12 november 2025 zijn inwoners en raadsleden meegenomen in de kaders van het programma. Daarbij was het ook mogelijk om inhoudelijk feedback te leveren op die kaders. Voor het bepalen van de prioritaire thema's voor het programma hebben we gebruik gemaakt van recente inwonersonderzoeken in de IJmond, zoals het IPSOS-onderzoek en de GGD Gezondheidsmonitor IJmond 2024. Tijdens de uitvoering van het programma gaan we het programma inhoudelijk verder verdiepen. Dit doen wij door gedurende het PGL bewoners te betrekken bij de inhoud. De omgevingsdialoog is hier een middel voor, naast dat er gerichte communicatieactiviteiten worden ontwikkeld. De Omgevingsdialoog Industrie & Gezondheid IJmond komt voort uit het programma Tata Steel. Hierbij gaan overheden (de IJmondgemeenten Beverwijk, Heemskerk en Velsen, de provincie Noord-Holland en het Rijk) met de omgeving – bewoners en bedrijven – in gesprek over industrie en het gezonder maken van de leefomgeving in de IJmond.

Binnen deze omgevingsdialoog kan periodiek ook ruimte komen voor de voortgang en inhoud van het Programma Gezonde Leefomgeving IJmond. Er is een plan van aanpak voor de omgevingsdialoog opgesteld, de start van de omgevingsdialoog is voorzien in 2026. Communicatie Voor dit programma worden IJmondiale communicatieactiviteiten ontwikkeld. Uitvoering Na vaststellen van dit programma wordt jaarlijks een uitvoeringsprogramma uitgewerkt om aan concrete acties en projecten te werken. D/2026/770989

4

Bijlage(n)  Programma Gezonde Leefomgeving IJmond 2026-2030 (D/2026/770999). Achterliggende documenten  Uitvoeringsagenda 2024 Programma Gezondheid en Luchtkwaliteit (D/2024/617838). Heemskerk, 20 januari 2026 Burgemeester en wethouders van Heemskerk, de secretaris, de burgemeester,

D/2026/770989

5

De raad van de gemeente Heemskerk besluit; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 20 januari 2026; gezien het advies van de commissie d.d. 12 februari 2026; gelet op artikel 160, eerste lid, onder b van de Gemeentewet bevoegd beslissingen van de raad voor te bereiden en uit te voeren;

besluit: 1. Het Programma Gezonde Leefomgeving IJmond 2026-2030 vast te stellen. 2. In de besluitvorming met betrekking tot de Jaarrekening 2025 het voorstel opnemen om het niet-aangewende budget 2025 ad € 70.000,- vanuit het Programma Gezonde Leefomgeving IJmond 2021-2025 via resultaatbestemming over te hevelen naar 2026 ten behoeve van het Programma Gezonde Leefomgeving IJmond 2026-2030. 3. In de Perspectiefnota 2027 het voorstel opnemen voor het beschikbaar stellen van de jaarlijkse bijdrage van € 42.788,- voor de periode 2027-2030.

Aldus vastgesteld door de raad van de gemeente Heemskerk in zijn openbare vergadering van 5 maart 2026

de raad voornoemd, G.A. van Egmond waarnemend griffier,

D/2026/770989

A.H.J.J. Luijten de voorzitter,

6