Raadsvoorstel Participatieverordening 2026

Raadsvergadering: Portefeuillehouder(s): Commissie d.d.: Aantal bijlage(n):

5 maart 2025 P.B. Burgering MMW 17 februari 2026 1

Onderwerp: Het vaststellen van een nieuwe participatieverordening, die wettelijk verplicht is vanaf 1 januari 2027. Voorgesteld besluit De Participatieverordening Gemeente Heemskerk 2026 vast te stellen. Geheimhouding Openbaar Planning Fase & besluitvorming College Commissievoorste l (indien van toepassing) Commissie Raad Uitvoering

Jan

Feb

Mrt

Apr

Mei Jun

Jul

Aug

Sep

Okt

Nov

Dec

20

17 5

Inleiding Door de Wet versterking participatie op decentraal niveau zijn gemeenten verplicht hun huidige inspraakverordening te vervangen door een participatieverordening. Deze nieuwe verordening moet uiterlijk op 1 januari 2027 zijn vastgesteld. Wat houdt de wet in? De wet past artikel 150 van de Gemeentewet aan en heeft als doel om inwoners en maatschappelijke organisaties meer te betrekken bij het gemeentelijk beleid. Participatie gaat niet alleen over het meedenken bij de voorbereiding van beleid, maar ook over betrokkenheid bij de uitvoering en evaluatie ervan. Daarnaast moet de participatieverordening regels bevatten over het zogenoemde uitdaagrecht. Dit recht geeft inwoners en organisaties de mogelijkheid om de gemeente te verzoeken een bepaalde gemeentelijke taak zelf uit te voeren. Toelichting op het voorstel (onderbouwing) De participatieverordening is verplicht op grond van de Wet versterking participatie op decentraal niveau. Deze wet, die per 1 januari 2025 in werking is getreden, breidt artikel 150 van de Gemeentewet uit. Gemeenten moeten inwoners en maatschappelijke partijen niet alleen betrekken bij de voorbereiding van beleid, maar ook bij de uitvoering en evaluatie ervan.

Daarnaast moet de verordening regels bevatten voor het uitdaagrecht: de mogelijkheid voor inwoners en maatschappelijke organisaties om de gemeente te verzoeken een gemeentelijke taak over te nemen. Gemeenten hebben tot 1 januari 2027 om deze verordening vast te stellen. D/2025/764261

*Z0D692247CE* Z0D692247CE

1

De verordening legt de spelregels vast voor participatie binnen onze gemeente. Daarmee wordt duidelijk wanneer en hoe inwoners kunnen meedoen, en onder welke voorwaarden zij gebruik kunnen maken van het uitdaagrecht. Dit draagt bij aan een transparante en democratische besluitvorming en versterkt de samenwerking tussen gemeente en samenleving. De Participatieverordening Gemeente Heemskerk 2026 geeft vorm aan een nieuwe manier van samenwerken tussen gemeente en samenleving. De kern van de verordening is dat participatie niet langer een vrijblijvende inspraakmogelijkheid is, maar een structureel onderdeel van het beleidsproces. Inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties krijgen de kans om mee te denken, mee te doen en zelfs mee uit te voeren. Dat gebeurt in drie fasen: voorbereiding, uitvoering en evaluatie van beleid. Voor elk participatietraject moet vooraf een plan worden opgesteld waarin duidelijk staat wat het doel is, hoe het proces verloopt en welke rol inwoners hebben. Na afloop volgt een openbaar eindverslag, zodat transparantie en verantwoording geborgd zijn. Een belangrijk nieuw element is het uitdaagrecht: Inwoners en maatschappelijke partijen kunnen de gemeente verzoeken om een publieke taak over te nemen.

Dit instrument draait de traditionele rollen tussen overheid en samenleving om: niet de gemeente neemt het initiatief, maar inwoners, ondernemers of maatschappelijke organisaties organiseren zelf een taak die voorheen door de gemeente werd uitgevoerd. Dit kan uiteenlopen van het onderhoud van een lokaal park tot het beheer van een buurthuis of het organiseren van welzijnsactiviteiten. De verordening beschrijft hoe een dergelijk verzoek wordt ingediend, welke informatie nodig is en op welke manier het college het verzoek beoordeelt. Een verzoek moet een helder plan waarin de kwaliteit en continuïteit van de publieke taak zijn geborgd bevatten. Wanneer een verzoek wordt gehonoreerd, maakt de gemeente afspraken over budget, kwaliteit en evaluatie en vindt er een overdracht van middelen plaats. De gemeente treedt dan niet langer op als uitvoerder, maar vervult een faciliterende en toetsende rol. Dit geeft inwoners niet alleen meer invloed, maar ook verantwoordelijkheid en vraagt om wederzijds vertrouwen en een actieve bijdrage aan de leefomgeving. Daarnaast verplicht de verordening het college om jaarlijks in de begroting en het jaarverslag aandacht te besteden aan participatie. Zo blijft het onderwerp op de agenda van de raad en wordt er gestuurd op middelen en resultaten.

De verordening biedt ruimte voor nadere regels en bevat een hardheidsclausule, zodat in uitzonderlijke gevallen kan worden afgeweken. Participatie wordt een vast onderdeel van beleid, met duidelijke spelregels en mogelijkheden voor inwoners om actief bij te dragen aan hun leefomgeving. Varianten De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft een Model Participatieverordening ontwikkeld met twee varianten: Variant 1, basisverordening Richt zich op inwonersparticipatie en het uitdaagrecht. Hiermee voldoen gemeenten aan de wettelijke verplichtingen. Het bevat spelregels voor participatie bij voorbereiding, uitvoering en evaluatie van beleid, en een uitgewerkte regeling voor het uitdaagrecht. Variant 2, uitgebreide verordening Gaat verder dan de wettelijke basis. Naast inwonersparticipatie bevat deze variant ook bepalingen over overheidsparticipatie (de gemeente participeert in initiatieven van inwoners), D/2025/764261

2

experimenteerbepalingen en bredere ondersteuning van maatschappelijke initiatieven. Deze variant vraagt om meer capaciteit en een bredere cultuurverandering. Waarom kiezen wij voor variant 1 (basis)? De participatieverordening die nu voorgesteld wordt is de basisvariant. Daarmee voldoen we aan de wettelijke verplichting en leggen we een solide basis voor participatie. Deze keuze biedt flexibiliteit: we regelen de hoofdlijnen in de verordening en creëren ruimte om participatie per beleidsterrein verder uit te werken. De keuze voor de basisverordening (variant 1) is een strategische keuze voor een solide juridisch fundament dat ruimte biedt voor toekomstige ontwikkeling. De redenen om niet direct voor variant 2 (de uitgebreide variant) te kiezen, zijn als volgt: 

 

Solide juridische basis: Variant 1 voorziet in de minimale wettelijke eisen die per 1 januari 2027 verplicht zijn op grond van de Wet versterking participatie op decentraal niveau. Hiermee voldoen we aan de vereisten uit de wet. Groeimodel: Deze verordening fungeert als een raamwerk. Het biedt de raad en het college de mogelijkheid om participatie verder uit te werken. De gemeenteraad heeft geld vrijgemaakt voor een participatieregisseur. Deze functionaris kan de komende jaren het basismodel verder ontwikkelen en participatie stap voor stap uitbreiden. Zo kunnen we ervaring opdoen, leren wat werkt en waar nodig aanvullende bepalingen opnemen, de verordening is dus niet volledig in beton gegoten.

Invloed kaders op keuzeruimte Wet versterking participatie op decentraal niveau Gemeentewet Door het college overwogen alternatieven Het alternatief is om niet in te stemmen met deze variant van de participatieverordening en de voorkeur te geven aan de uitgebreide verordening. Het opstellen van de uitgebreide variant vergt meer tijd. Regionale samenwerking en couleur locale Alle gemeenten zijn verplicht een versie van deze participatieverordening te hebben met ingang van 2027. Risico’s Er ligt een risico bij het uitdaagrecht. Mogelijk ontvangen wij verzoeken van inwoners die gemeentelijke taken willen overnemen. Dit heeft gevolgen voor de uitvoering. Financiën Niet van toepassing. Participatie Op 22 januari 2026 is deze verordening besproken met de participatieraad. Communicatie De verordening wordt bekendgemaakt in het digitale Gemeenteblad.

D/2025/764261

3

Uitvoering Er is geld vrijgemaakt voor een participatieregisseur. Deze regisseur gaat aan de slag met deze verordening. Bijlage(n) (D/2025/754062) Participatieverordening Gemeente Heemskerk 2026 Heemskerk, 5 maart 2026 Burgemeester en wethouders van Heemskerk, de secretaris, de burgemeester,

D/2025/764261

4

De raad van de gemeente Heemskerk besluit; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 20 januari 2026; gezien het advies van de commissie MMW d.d. 17 februari 2026; gelet op het bepaalde in artikel 150 van de Gemeentewet:

besluit: De Participatieverordening Gemeente Heemskerk 2026 vast te stellen. Aldus vastgesteld door de raad van de gemeente Heemskerk in zijn openbare vergadering van 5 maart 2026

de raad voornoemd, G.A. van Egmond de griffier,

D/2025/764261

A.H.J.J. Luijten de voorzitter,

5