Raadsvoorstel intentiebesluit Verkennings- en participatiefase Heemskerk en Uitgeest

Raadsvergadering: Portefeuillehouder(s): Commissie d.d.: Aantal bijlage(n):

11 december 2025 A.H.J.J. Luijten BFE 25 november 2025 1

Onderwerp: Intentiebesluit Verkennings- en participatiefase Heemskerk en Uitgeest. Voorgesteld besluit 1. De intentie uit te spreken om, indien de gemeenteraad van Uitgeest besluit de bestuurlijke toekomst verder te verkennen en concretiseren met de gemeente Heemskerk als beoogde fusiepartner, gezamenlijk een verkennings- en participatiefase te starten gericht op een mogelijk principebesluit tot bestuurlijke fusie met gemeente Uitgeest per 1 januari 2029. 2. Deze intentie kenbaar te maken aan de gemeenteraad van Uitgeest en, indien Uitgeest eveneens besluit tot verdere verkenning met Heemskerk, deze verkennings- en participatiefase gezamenlijk in te richten binnen een gezamenlijke projectorganisatie, waarin ruimte bestaat voor lokale accenten en aanvullende wensen van beide gemeenten. 3. In deze verkennings- en participatiefase, naast het reeds door de raad vastgestelde position paper ‘Zelfbewust Heemskerk’, ten minste de volgende onderzoekselementen te betrekken, en hiervoor – in nauwe afstemming met Uitgeest – een plan van aanpak op te stellen waarin ook de betrokkenheid van beide raden wordt geborgd: a. Een financiële analyse en risicoduiding per gemeente en van een samengevoegde gemeente Heemskerk-Uitgeest; b.

Een inventarisatie van bestaande samenwerkingsverbanden en een grove impactanalyse van de mogelijke (politiek-bestuurlijke, inhoudelijke, financiële, personele) gevolgen van een mogelijke bestuurlijke fusie op deze samenwerkingsrelaties; c. Inzicht in de kansen, zorgen en verwachtingen van inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners ten aanzien van een mogelijke fusie Heemskerk-Uitgeest. 4. De resultaten van deze onderzoeken te voorzien van een onafhankelijke overall-analyse, op te stellen door een onafhankelijke procesbegeleider. 5. Het college van burgemeester en wethouders op te dragen om, in afstemming met het college van Uitgeest, op basis van de onderzoeksresultaten en de onafhankelijke analyse een raadsvoorstel in de vorm van een principebesluit voor te bereiden en dit aan beide gemeenteraden voor te leggen uiterlijk voor het zomerreces van 2026. 6. Voor de uitvoering van de verkennings- en participatiefase tot en met het principebesluit medio 2026 een incidenteel budget beschikbaar te stellen van € 100.000,- en dit te dekken vanuit de algemene reserve (en op een later moment mogelijk te verrekenen met de incidentele Arhi-gelden). D/2025/754409

*Z0D40852404* Z0D40852404

1

Geheimhouding Niet van toepassing. Planning Fase & besluitvorming

Jan

Feb

Mrt

Apr

Mei Jun

Jul

College

Aug

Sep

Okt

Nov

Dec

28 2025

Commissievoorstel (indien van toepassing) Commissie

25 2025

Raad Uitvoering

11 2025 2026

2026

2026

2026 2026 2026

2026

Nadat beide raden het intentiebesluit hebben genomen kan in januari 2026 worden gestart met de uitvoering van de verkennings- en participatiefase. Onderdeel van de uitvoering is het opstellen van een plan van aanpak, waarin – in nauwe afstemming tussen Heemskerk en Uitgeest – de onderzoeksopzet, planning, rolverdeling en de wijze van betrokkenheid van beide raden worden vastgelegd. Inleiding De gemeenteraad van Uitgeest heeft begin 2025 een besluit genomen over haar bestuurlijke toekomst. Daarbij is uitgesproken de mogelijkheid van een bestuurlijke fusie te willen verkennen met één van de gemeenten Alkmaar, Castricum/Heiloo of Heemskerk. Uitgeest heeft aangegeven in het vierde kwartaal van 2025 een keuze te willen maken voor een voorkeursrichting (‘verlovingspartner’) en verwacht dat de beoogde gemeente op dat moment eveneens een positieve intentie tot samenwerking heeft uitgesproken. Vanuit Heemskerk is dit proces met belangstelling gevolgd. De commissie Bestuur, Financiën en Economie (BFE) heeft op 10 juni 2025 een positieve grondhouding ingenomen ten aanzien van een mogelijke bestuurlijke fusie met Uitgeest, en daarbij verzocht om actieve betrokkenheid van de gemeenteraad bij het vervolgproces, onder meer in de vorm van mede-opdrachtgeverschap. Om het proces zorgvuldig te begeleiden, heeft Heemskerk het bureau & Van de Laar aangesteld.

Dit bureau ondersteunt zowel het college als de gemeenteraad bij de voorbereiding en inrichting van het traject. In het presidiumoverleg van juli 2025 is vastgesteld dat een gezamenlijke regiegroep kan worden ingesteld om de verdere procesvoorbereiding vorm te geven. D/2025/754409

2

Op 25 september 2025 heeft de raad van Heemskerk de regiegroep ingesteld en het position paper “Zelfbewust Heemskerk” vastgesteld, waarin de uitgangspositie, waarden en ambities van Heemskerk zijn verwoord. Dit document vormde de basis voor het bestuurlijke gesprek dat op 25 september 2025 plaatsvond tussen (een delegatie van) de raden van Heemskerk en Uitgeest. Het college van Heemskerk stelt met dit voorstel voor om – onder de uitdrukkelijke voorwaarde dat Uitgeest kiest voor Heemskerk als beoogde fusiepartner – de intentie uit te spreken om gezamenlijk een verkennings- en participatiefase te starten, en deze intentie formeel aan de gemeenteraad van Uitgeest kenbaar te maken.

Toelichting op het voorstel (onderbouwing) 1. De in het voorgestelde raadsbesluit benoemde drie onderzoeken moeten in samenhang met elkaar de beide gemeenteraden voldoende feitelijk inzicht bieden om medio 2026 een politieke afweging te kunnen maken over het al dan niet zetten van een volgende stap in het proces van bestuurlijke fusie. Deze volgende stap zou – bij wederzijdse besluitvorming – het gezamenlijk opstellen van een herindelingsontwerp betreffen. In een herindelingsontwerp stelt de wetgever het verplicht om in te gaan op de toetsingscriteria uit het ‘Beleidskader herindelingen’. Deze toetsingscriteria zijn: i. Draagvlak: lokaal bestuurlijk, regionaal en maatschappelijk ii. Bestuurskracht iii. Interne samenhang en nabijheid van bestuur iv. Regionale samenhang Omdat in de volgende stap deze elementen een voorname rol spelen en de Eerste en Tweede Kamer hier nadrukkelijk oog voor hebben in hun afwegingen, is het wenselijk om reeds in deze verkenningsen participatiefase hier expliciet aandacht aan te besteden. De onderzoeken zijn hierop gericht, zodat zij feitelijk onderbouwing bieden voor een zorgvuldig vervolg, indien Uitgeest besluit tot verdere verkenning met Heemskerk. a.

Onderzoek 1: Een financiële analyse en risicoduiding; Er wordt een onafhankelijk onderzoek uitgevoerd naar de financiële positie van zowel Heemskerk als Uitgeest, inclusief de kansen en risico’s van een mogelijke samenvoeging. Het onderzoek richt zich op onder andere: • De meerjarige financiële situatie en weerstandspositie per gemeente; • Financiële risico’s en beheersmaatregelen; • Beheer- en onderhoudsplannen, grondexploitaties en investeringsagenda’s; • Woonlasten en lokale belastingtarieven; • Een eerste verkenning van de financiële robuustheid van een mogelijke fusiegemeente Heemskerk–Uitgeest. Doel is om transparant inzicht te bieden in financiële kansen en kwetsbaarheden, zodat eventuele risico’s of structurele verschillen tijdig zichtbaar worden (“geen financiële verrassingen achteraf”). b. Onderzoek 2: Inventarisatie van de bestaande samenwerkingsverbanden: Er wordt een inventarisatie gemaakt van de bestaande samenwerkingsverbanden waarin beide gemeenten participeren. Daarbij worden de overeenkomsten en verschillen inzichtelijk gemaakt, evenals de mogelijke politiek-bestuurlijke, D/2025/754409

3

inhoudelijke, financiële en personele gevolgen van een eventuele bestuurlijke fusie voor deze samenwerkingsrelaties. c.

Onderzoek 3: Kansen, zorgen en verwachtingen van inwoners en maatschappelijke partners In lijn met het toetsingscriterium ‘draagvlak’ wordt participatie georganiseerd. Doel hiervan is het ophalen van beelden van inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties bij de kansen en zorgen rond een mogelijke fusie. De participatie krijgt een vervolg in een eventuele volgende fase: gedurende het opstellen van het herindelingsontwerp, waarin een visie op de nieuwe gemeente wordt geformuleerd. Het geeft de raden een eerste beeld bij het draagvlak in de samenleving en vormt met name input voor gesprek en af te geven waarborgen in het verdere bestuurlijke fusieproces.

2. Resultaat van deze fase is een rapport met uitwerking van de onderzoeken, een overall analyse van de onafhankelijke procesbegeleiding en een advies van het college dat is afgestemd met Uitgeest. Resultaat van de verkennings- en participatiefase is een integraal rapport met de uitwerking van de drie onderzoeken, voorzien van: • Een overall analyse van de onafhankelijke procesbegeleiding, en • Een gezamenlijk advies van de colleges van Heemskerk en Uitgeest richting beide raden. Deze onafhankelijke duiding waarborgt dat de feiten op evenwichtige wijze worden geïnterpreteerd en dat de raden over gelijke en objectieve informatie beschikken. 3. Gezamenlijkheid als uitgangspunt, lokale accenten blijven mogelijk Het is belangrijk dat Heemskerk en Uitgeest de verkennings- en participatiefase gezamenlijk doorlopen. Dat zorgt voor een gelijk speelveld, wederzijds vertrouwen en efficiënt gebruik van middelen. Vandaar dat wordt gekozen voor één gezamenlijke projectorganisatie met heldere afspraken over sturing, voortgang en terugkoppeling aan beide raden. Tegelijkertijd blijft er ruimte voor lokale accenten: onderwerpen die voor één van beide gemeenten van bijzondere betekenis zijn, kunnen binnen het gezamenlijke plan van aanpak nader worden uitgewerkt. Zo ontstaat balans tussen samen optrekken en behoud van eigen bestuurlijke identiteit.

Invloed kaders op keuzeruimte De uitvoering van dit raadsvoorstel is voorwaardelijk en afhankelijk van de besluitvorming in Uitgeest. Indien Uitgeest besluit niet met Heemskerk de bestuurlijke verkenning voort te zetten, wordt dit voorstel niet uitgevoerd. Door het college overwogen alternatieven Niet van toepassing. Regionale samenwerking en couleur locale Dit voorstel is specifiek voor de gemeente Heemskerk geschreven. Risico’s Voorwaardelijkheid en afhankelijkheid Uitgeest Omdat de start van de verkenningsfase afhankelijk is van een positief besluit van Uitgeest, bestaat het D/2025/754409

4

risico dat het proces niet tot uitvoering komt. Het voorstel is daarom zo ingericht dat er pas middelen en inzet worden vrijgemaakt nadat Uitgeest eveneens een positieve intentie heeft uitgesproken. De communicatie richting inwoners benadrukt dit voorwaardelijke karakter, zodat verwachtingen helder blijven. Streefdatum besluitvorming voor zomerreces 2026 De regiegroep hecht, mede met het oog op het behoud van bestuurlijk momentum, aan voortgang in het proces. Dit sluit aan bij de wens van Uitgeest om het traject voortvarend te doorlopen. Er wordt daarom gestreefd naar besluitvorming over het principebesluit vóór het zomerreces van 2026. Tegelijkertijd kan dit tijdpad krap zijn, mede gezien de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2026 en de mogelijke wisseling van sleutelposities binnen beide raden en colleges. Dit kan leiden tot vertraging of hernieuwde bestuurlijke afstemming. Financiën Voor de uitvoering van de verkennings- en participatiefase wordt een bedrag van € 100.000 geraamd. Dit budget is bestemd voor de inzet van onafhankelijke procesbegeleiding, inclusief de penvoering, uitvoering en begeleiding van de onderzoeken, de opstelling van de overall-analyse, en de kosten die samenhangen met communicatie en participatie in deze fase. Vanwege het incidentele karakter van het budget wordt voorgesteld het ten laste te brengen van de algemene reserve.

Mogelijk kunnen deze kosten in de toekomst worden verrekend als het daadwerkelijk tot een bestuurlijke fusie komt. Er komen dan vanuit de rijksoverheid incidentele middelen beschikbaar (‘Arhigelden’) om de kosten te dekken die met het uitvoeren van een bestuurlijke fusie gemoeid zijn. Participatie In de aanloop naar dit voorstel is meerdere malen overleg gevoerd binnen de regiegroep, bestaande uit de fractievoorzitters en vertegenwoordigers van het college van burgemeester en wethouders. De opbrengsten van deze gesprekken – waarin de uitgangspunten, aandachtspunten en gewenste procesaanpak zijn besproken – hebben geleid tot de totstandkoming van dit raadsvoorstel. Communicatie Na besluitvorming door beide raden wordt zowel intern als extern gecommuniceerd over het doel en de vervolgstappen van de verkennings- en participatiefase. Hiervoor wordt, in afstemming tussen Heemskerk en Uitgeest, een communicatieplan opgesteld. De communicatie richt zich op inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties, medewerkers en samenwerkingspartners. Doel is helderheid te bieden over het proces, het tijdpad en de betekenis van deze fase. De informatie wordt verspreid via de gebruikelijke gemeentelijke kanalen en – waar passend – via gezamenlijke bijeenkomsten.

Heldere communicatie is belangrijk om misverstanden te voorkomen en het vertrouwen en realistische verwachtingen in het proces te behouden. Uitvoering Niet van toepassing Bijlage(n) Position paper ‘Zelfbewust Heemskerk’ (D/2025/754667) D/2025/754409

5

Heemskerk, 28 oktober 2025 Burgemeester en wethouders van Heemskerk, de secretaris, de burgemeester,

D/2025/754409

6

De raad van de gemeente Heemskerk besluit; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 28 oktober 2025; gezien het advies van de commissie BFE d.d. 25 november 2025;

besluit: 1. De intentie uit te spreken om, indien de gemeenteraad van Uitgeest besluit de bestuurlijke toekomst verder te verkennen en concretiseren met de gemeente Heemskerk als beoogde fusiepartner, gezamenlijk een verkennings- en participatiefase te starten gericht op een mogelijk principebesluit tot bestuurlijke fusie met gemeente Uitgeest per 1 januari 2029 of 2030. 2. Deze intentie kenbaar te maken aan de gemeenteraad van Uitgeest en, indien Uitgeest eveneens besluit tot verdere verkenning met Heemskerk, deze verkennings- en participatiefase gezamenlijk in te richten binnen een gezamenlijke projectorganisatie, waarin ruimte bestaat voor lokale accenten en aanvullende wensen van beide gemeenten. 3. In deze verkennings- en participatiefase, naast het reeds door de raad vastgestelde position paper ‘Zelfbewust Heemskerk’, ten minste de volgende onderzoekselementen te betrekken, en hiervoor – in nauwe afstemming met Uitgeest – een plan van aanpak op te stellen waarin ook de betrokkenheid van beide raden wordt geborgd: a. Een financiële analyse en risicoduiding per gemeente en van een samengevoegde gemeente Heemskerk-Uitgeest; b. Een inventarisatie van bestaande samenwerkingsverbanden en een grove impactanalyse van de mogelijke (politiek-bestuurlijke, inhoudelijke, financiële, personele) gevolgen van een mogelijke bestuurlijke fusie op deze samenwerkingsrelaties; c.

Inzicht in de kansen, zorgen en verwachtingen van inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners ten aanzien van een mogelijke fusie Heemskerk-Uitgeest. 4. De resultaten van deze onderzoeken te voorzien van een onafhankelijke overall-analyse, op te stellen door een onafhankelijke procesbegeleider. 5. Het college van burgemeester en wethouders op te dragen om, in afstemming met het college van Uitgeest, op basis van de onderzoeksresultaten en de onafhankelijke analyse een raadsvoorstel in de vorm van een principebesluit voor te bereiden en dit aan beide gemeenteraden voor te leggen uiterlijk voor het zomerreces van 2026. 6. Voor de uitvoering van de verkennings- en participatiefase tot en met het principebesluit medio 2026 een incidenteel budget beschikbaar te stellen van € 100.000,- en dit te dekken vanuit de algemene reserve (en op een later moment mogelijk te verrekenen met de incidentele Arhi-gelden). D/2025/754409

7

Aldus vastgesteld door de raad van de gemeente Heemskerk in zijn openbare vergadering van 11 december 2025

de raad voornoemd, G.A. van Egmond waarnemend griffier,

D/2025/754409

A.H.J.J. Luijten de voorzitter,

8