Raadsmemo GGD Gezondheidsmonitor IJmond 2024 – ervaren hinder en gezondheid in relatie tot de leefomgeving

aan: datum: onderwerp:

de raad 16 december 2025 GGD Gezondheidsmonitor IJmond 2024 – ervaren hinder en gezondheid in relatie tot de leefomgeving van: het college openbaar: ja registratienr.: D/2025/765932 aantal bijlage(n): 2

Conform het collegebesluit d.d. 16 december 2025 treft u hierbij de GGD Gezondheidsmonitor IJmond 2024 – ervaren hinder en gezondheid in relatie tot de leefomgeving ter kennisname aan. Afgelopen donderdag publiceerde de GGD Kennemerland de Gezondheidsmonitor IJmond 2024 (zie bijlage). Het onderzoek laat zien dat in de hele GGD-regio Kennemerland inwoners hinder, slaapverstoring en bezorgdheid over de gezondheid ervaren van meerdere bronnen. Verkeer, open haarden, houtkachels en buren zijn belangrijke bronnen die hinder, slaapverstoring en bezorgdheid over de gezondheid veroorzaken. Ook bedrijven en industrie leveren, met name in de IJmond, een belangrijke bijdrage aan hinder, slaapverstoring en bezorgdheid. Deze verschillende vormen van hinder hebben een negatief effect op de gezondheid. De GGD doet daarom een aantal aanbevelingen om de gezondheid van onze inwoners te verbeteren en te streven naar zo min mogelijk mensen die hinder ervaren. Wat de IJmondcolleges betreft laat het onderzoek zien dat we voortvarend moeten blijven werken aan een gezondere en veilige leefomgeving in de IJmond. Gezondheidsmonitor IJmond De Gezondheidsmonitor IJmond is een vierjaarlijks onderzoek van GGD Kennemerland naar de zelfgerapporteerde gezondheidssituatie van inwoners in de IJmondregio (gemeenten Beverwijk, Heemskerk, Uitgeest en Velsen).

GGD Kennemerland voert dit onderzoek uit om inzicht te krijgen in hoe inwoners in gemeenten van de IJmond hun eigen gezondheid ervaren. De gezondheidssituatie is gebaseerd op de uitkomsten van het vragenlijstonderzoek Gezondheidsmonitor Volwassenen & Ouderen 2024, GGD-regio Kennemerland1 (juni 2025). De Gezondheidsmonitor IJmond is een verdieping op een aantal specifieke onderdelen van dat brede onderzoek. De monitor richt zich op ervaren hinder, slaapverstoring en bezorgdheid over de eigen gezondheid door bronnen uit de eigen leefomgeving, met extra aandacht voor de invloed van bedrijven en industrie. Hinder, slaapverstoring en bezorgdheid over de gezondheid worden beschouwd als schadelijke gezondheidseffecten. Ook geeft de monitor inzicht in de ervaren gezondheid en chronische aandoeningen van inwoners. Daarbij wordt de gezondheidssituatie in de IJmond vergeleken met de hele GGD-regio Kennemerland (Beverwijk, Bloemendaal, Haarlem, Haarlemmermeer, Heemskerk, Heemstede, Uitgeest, Velsen en Zandvoort) en hoe deze zich in de loop der jaren ontwikkelt. Dit onderzoek is door de opzet ervan alleen geschikt om de resultaten feitelijk weer te geven en niet om deze nader te duiden of te verklaren. Het rapport geeft daarom ook alleen de feitelijke resultaten weer. 1

https://www.ggdkennemerland.nl/professionals/onderzoek-en-cijfers/gezondheidsmonitor-volwassenen-en-ouderen

pagina:

2 van 4

registratienr.:

D/2025/765932

Resultaten 2024 Hieronder worden per soort hinder, slaapverstoring, bezorgdheid over de gezondheid, ervaren gezondheid en chronische aandoeningen de belangrijkste resultaten weergegeven. We namen daarbij zoveel mogelijk letterlijk de teksten uit het rapport van de GGD over waarin de resultaten van het onderzoek staan. Hinder door bedrijven/industrie In de IJmond komt op alle aspecten meer hinder door bedrijven/industrie voor dan in de gehele GGDregio. In gebieden dicht bij het Tata Steel-terrein is er meer hinder door bedrijven/industrie dan in de gebieden die verder van het Tata Steel-terrein af liggen. Hinder van stof, roet of rook In de IJmond is wegverkeer de grootste bron van hinder van stof, roet of rook, gevolgd door bedrijven/industrie. Er wordt in de IJmond door relatief meer inwoners hinder ervaren van bedrijven/industrie dan in de gehele GGD-regio. In de gebieden dicht bij het Tata Steel-terrein wordt er meer hinder van stof, roet of rook ervaren dan in de andere blootstellingsgebieden. Hinder van stof, roet of rook is in 2024 nagenoeg gelijk gebleven ten opzichte van 2020. Geurhinder Bedrijven/industrie is, samen met de open haard/houtkachel, de belangrijkste bron van geurhinder in de IJmond. In de IJmond wordt ook significant meer geurhinder van bedrijven/industrie ervaren dan in de gehele GGD-regio.

Geurhinder door bedrijven en industrie wordt met name in gebieden dicht bij het Tata Steel-terrein ervaren. In 2024 is de ervaren geurhinder door bedrijven/industrie vergelijkbaar met 2020. Geluidhinder In zowel de gehele GGD-regio als de IJmond zijn inwoners met name gehinderd door geluid van verkeer (vliegverkeer, wegverkeer, brommers/scooters) en buren. In gebieden dicht bij het Tata Steelterrein ervaren relatief meer inwoners hinder door geluid van bedrijven/industrie. Geluidhinder van bedrijven/industrie is in 2024 sterk toegenomen ten opzichte van 2020, zowel in de gehele IJmond als in het gebied dat het dichtst bij het Tata Steel-terrein ligt. Slaapverstoring Brommers/scooters, vliegverkeer en buren zijn de drie belangrijkste bronnen van slaapverstoring voor zowel de gehele GGD-regio als de IJmond. In de IJmond ervaren relatief meer inwoners slaapverstoring door geluidhinder van bedrijven/industrie vergeleken met de gehele GGD-regio. De slaapverstoring door bedrijven/industrie is in 2024 in zowel de IJmond als in gebieden dicht bij het Tata Steel-terrein toegenomen ten opzichte van 2020. Bezorgdheid over de gezondheid Wonen in de nabijheid van bedrijven en industrie is de grootste bron van bezorgdheid over de gezondheid in de IJmond, met name in gebieden dicht bij het Tata Steel-terrein. Deze bezorgdheid is in 2024 sterk toegenomen ten opzichte van 2020.

Ervaren gezondheid Minder inwoners in de IJmond, en met name in het gebied dat het dichtst bij het Tata Steel-terrein ligt, ervaren in 2024 hun gezondheid als (zeer) goed in vergelijking met inwoners van de gehele GGD-

pagina:

3 van 4

registratienr.:

D/2025/765932

regio en de gebieden in de IJmond die verder van het Tata Steel-terrein vandaan liggen. In 2024 ervaren ook minder inwoners een (zeer) goede gezondheid dan in 2020. Chronische aandoeningen Van de onderzochte chronische aandoeningen wordt in 2024 alleen COPD significant vaker gerapporteerd in de IJmond dan in de gehele GGD-regio. Het aantal inwoners dat chronische aandoeningen rapporteert is nagenoeg gelijk gebleven in 2024 vergeleken met 2020. In het gebied dat het dichtst bij het Tata Steel-terrein ligt is in 2024 alleen de prevalentie (het vóórkomen) van hart- en vaatziekten gedaald. De prevalentie van andere chronische aandoeningen is gelijk gebleven. Aanbevelingen GGD Het grote aantal inwoners dat gehinderd, slaapverstoord en bezorgd is, is gezondheidskundig een onwenselijke situatie en daarom doet de GGD Kennemerland aanbevelingen om de gezondheid van onze inwoners te verbeteren en te streven naar zo min mogelijk mensen die hinder ervaren. Aanbevelingen GGD om hinder te verminderen:  Neem zorgen van inwoners serieus en bied laagdrempelige contactmogelijkheden.  Informeer inwoners tijdig over te verwachten hinder.  Pak hinder aan bij de bron, zoals houtrook en storend geluid. Aanbevelingen GGD om de gezondheid te verbeteren:  Neem gezondheid vroegtijdig en volwaardig mee in besluitvorming over ruimtelijke plannen en wees transparant over afwegingen.

 Zet in op continue verbetering van de luchtkwaliteit en streef naar WHO-advieswaarden (2021).  Verbeter de geluidssituatie: vul vrijgekomen geluidsruimte niet op, verlaag vergunningen en besteed aandacht aan piek- en tonaalgeluid (geluid met een duidelijk waarneembare toon). Werk hierin samen met omwonenden. Reactie van de IJmondcolleges De IJmondgemeenten streven naar een zo gezond mogelijke leefomgeving in de IJmond. Dat betekent een zo schoon mogelijke lucht om in te ademen, beperkte geluids- en geuroverlast en zo weinig mogelijk uitstoot van broeikasgassen. Wij nemen met belangstelling kennis van de GGD-monitor. Wij vinden het belangrijk te weten hoe onze inwoners denken over hun gezondheid en de hinder die zij ervaren in hun leefomgeving. We zien dat zij hinder, slaapverstoring en bezorgdheid over de gezondheid ervaren van meerdere bronnen. Daarnaast nam de bezorgdheid over de gezondheid door het wonen in de buurt van bedrijven en industrie toe, en deze bezorgdheid neemt meer toe naarmate men dichter bij het Tata Steel-terrein woont. Tenslotte zien we dat minder inwoners hun gezondheid als (zeer) goed ervaren dan in 2020. Het beeld uit deze monitor komt overeen met de resultaten van het Ipsos-inwonersonderzoek dat de IJmondgemeenten samen met de provincie Noord-Holland op 11 februari 2025 publiceerden.

Die peiling was de vijfde peiling in een meerjarige reeks (jaarlijks sinds 2021). Met die vijfde peiling gaven we invulling aan de bevinding vanuit het RIVM-onderzoek uit 2023 om hinder meer en beter te monitoren. Daarvoor is aansluiting gezocht bij de GGD Gezondheidsmonitor. Zo is de vragenlijst uitgebreid voor geluid, geur en grofstof, door niet alleen naar de frequentie maar ook naar de mate van hinder te vragen. Ook is het onderdeel slaapverstoring toegevoegd.

pagina:

4 van 4

registratienr.:

D/2025/765932

Het is duidelijk dat we voortvarend moeten blijven werken aan een gezondere en veilige leefomgeving in de IJmond. Dat betekent allereerst doorpakken met de verduurzaming en vergroening van Tata Steel: het realiseren van het project Heracless-Groen Staal en het maken van bindende maatwerkafspraken tussen het Rijk, de provincie en Tata Steel, waarin de gezondheid van onze inwoners en een gezondere leefomgeving worden geborgd als voorwaarde voor financiële steun. Daarnaast zetten we samen met de provincie Noord-Holland, de omgevingsdiensten, de GGD Kennemerland en de Rijksoverheid de uitvoering van het Programma Tata Steel 2024-20302 voort. De resultaten van de GGD-monitor onderbouwen ook de noodzaak om het huidige Programma Gezonde Leefomgeving IJmond 2021-20253 in de komende jaren 2026-2030 voort te zetten. Binnen dat programma werken we aan maatregelen die de luchtkwaliteit verbeteren en geluids- en geurhinder verminderen, en die gericht zijn op andere emissie- en hinderbronnen dan Tata Steel. Een voorstel voor voortzetting van dit programma is in voorbereiding en leggen we begin 2026 voor aan uw raad. De aanbevelingen van de GGD nemen we mee in de uitwerking van dit nieuwe programma.

Tenslotte zetten we via de nieuwe Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol 2025-2030 in op het herstellen van de balans tussen het belang van een internationale luchthaven voor Nederland en de kwaliteit van de leefomgeving, specifiek voor omwonenden. Waarbij de balans komende jaren steeds meer doorschuift naar ruimte voor het beschermen en bevorderen van de gezonde leefomgeving. Gezondheidseffecten van emissies moeten structureel worden meegenomen in beleidsafwegingen en adviezen van de GGD moeten een vaste plek krijgen in toekomstige besluitvorming. Bijlage(n)  GGD Kennemerland de Gezondheidsmonitor IJmond 2024 (D/2025/765934)  Factsheet Gezondheidsmonitor (D/2025/766142)

2

https://www.noord-holland.nl/Onderwerpen/Gezonde_leefomgeving_Milieu/Projecten/Tata_Steel/ Programma_Tata_Steel_2024_2030 3 https://www.odijmond.nl/projecten/programma-gezonde-leefomgeving/