Monitoringsrapportage 2e halfjaar 2025 (Achterliggend document)

Programma Gezonde Leefomgeving IJmond 2021-2025 Monitoringsrapportage 2 e halfjaar 2025

Inhoud 1

Gezonde leefomgeving in de IJmond ........................................................................... 1 1.1 Monitoring en Evaluatie ............................................................................................ 1

2

Voortgang thema Industrie en bedrijvigheid (A) ......................................................... 2

3

Voortgang thema Woon- en Leefomgeving (B) ............................................................ 3

4

Voortgang thema Mobiliteit (C) ................................................................................... 3

5

Voortgang thema Scheepvaart (D) .............................................................................. 4

6

Communicatie .............................................................................................................. 5

Bijlage .............................................................................................................................. 6

1 Gezonde leefomgeving in de IJmond Het Programma Gezonde Leefomgeving IJmond 2021-2025 (PGL) is het vierjarig uitvoeringsprogramma van de gemeenten Beverwijk, Heemskerk en Velsen en is in december 2021 vastgesteld door de gemeenteraden. Een belangrijk onderdeel binnen het programma is het door de gemeenten ondertekende Schone Lucht Akkoord. Met dit programma dragen de IJmondgemeenten bij aan een gezondere leefomgeving in de regio om zo de gezondheid van inwoners te beschermen en te bevorderen. Hiervoor voeren de gemeenten concrete maatregelen uit die binnen de eigen invloedssfeer vallen. Aangezien het PGL eind 2025 afliep, is een nieuw Programma Gezonde Leefomgeving IJmond opgesteld voor de periode 2026-2030. Het nieuwe programma wordt in het eerste kwartaal van 2026 aan de raden te besluitvorming voorgelegd. Het PGL is opgebouwd uit vier thema’s: •

Industrie en bedrijvigheid (A)

•

Woon- en Leefomgeving (B)

•

Mobiliteit (C)

•

Scheepvaart (D)

Daarnaast kennen het Rijk, Tata Steel en provincie Noord-Holland (PNH) vanuit het Schone Lucht Akkoord hun eigen programma’s en/of maatregelen. Omgevingsdienst IJmond (ODIJ) voert in opdracht van de IJmondgemeenten de coördinatie op dit programma uit. ODIJ stelt – in opdracht van de gemeenten- een (jaarlijkse) agenda op als basis voor de tussentijdse monitoring. 2025 is het vierde uitvoeringsjaar.

1.1 Monitoring en Evaluatie Tussentijdse monitoring De voortgang van het PGL wordt door ODIJ via een periodieke monitoring gerapporteerd. Dit is de monitoringsrapportage over de periode juli – december 2025 (H2) waarin voor de vier genoemde thema’s de meest in het oog springende onderwerpen zijn toegelicht. Evaluatie 2021-2025 Voor een belangrijk deel was het Programma Gezonde Leefomgeving 2021-2025 verkennend van aard. Deels om uit te vinden waar het programma van waarde kan zijn maar ook om een beeld te krijgen van de samenwerkingsmogelijkheden tussen de drie IJmondgemeenten. In 2024 is het Programma Gezonde Leefomgeving geactualiseerd op basis van de ervaringen uit de eerste drie jaar. In de bijlage beschrijven wij per activiteit uit het geactualiseerde PGL 2021-2025, de status van uitvoering tot en met einde 2025, inclusief aanvullende activiteiten die zijn uitgevoerd. De activiteiten die in de actualisatie als “uitgevoerd” aangemerkt zijn, hebben wij buiten dit overzicht gehouden.

1

2 Voortgang thema Industrie en bedrijvigheid (A) In het PGL zijn ook maatregelen opgenomen die gericht zijn op andere bedrijven dan Tata Steel, die door hun emissies ook een nadelig effect veroorzaken op de luchtkwaliteit. Dit betreffen emissies van bijvoorbeeld stookinstallaties of afzuigsystemen (naast koolwaterstoffen betreft dit vaak ook Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS), of indirecte emissies vanwege aan- en afvoer of opslag van grondstoffen en eindproducten. Ook rapporteren we onder dit thema over ons wettelijk adviseurschap ten aanzien van Tata Steel en de mogelijkheden om scherp(er) te vergunnen. Tabel 1: Samenvatting van de uitvoering op Industrie en bedrijvigheid

Uitvoering

De ODIJmond is begonnen met een analyse om inzicht te krijgen in de impact van de aankomende aanscherping van de omgevingswaarden in 2030. Hierbij gaat het om het verzamelen van informatie over potentiële toekomstige overschrijdingssituaties (fijnstof en stikstofdioxide) en aanpassingen op het adviestraject over toekomstige projecten die op of nabij een potentiële overschrijdingslocatie komen te liggen. In het kader van het wettelijk adviseurschap met betrekking tot Tata Steel is er een uitgebreid advies gegeven op het eerste cluster vergunningsaanvragen en de Milieu Effect Rapportage (MER) van Heracless-Groen Staal. De MER beschrijft de milieueffecten gerelateerd aan de verduurzamingsopgave van Tata Steel. De adviesbrief is eind 2025 vastgesteld door de raden in de IJmond. Naar verwachting zal er voor de zomervakantie van 2026 een adviestraject gaan lopen op de tweede cluster vergunningen waar de bouw van de nieuwe fabrieken onder valt. In het afgelopen halfjaar zijn de mogelijkheden verkend voor verdere kennisontwikkeling in het kader van ZZS (Zeer Zorgwekkende Stoffen). In het derde kwartaal van 2025 is meer kennis ontwikkeld over het gebruik van de ABM toolkit. Het uitvoeren van de Algemene beoordelingsmethodiek (ABM) is een belangrijke stap in het Nederlandse waterbeleid voor het bepalen van de waterbezwaarlijkheid van stoffen en mengsels.

Kennisontwikkeling in dit kader leidt tot meer handvatten voor grip op het verder terugdringen van ZZS in het algemeen. In de afgelopen periode hebben een aantal toezichthouders een opleiding gehad om gecertificeerde neus te zijn. Een gecertificeerde neus wordt door de Omgevingsdienst ingezet bij geurklachten. Hiermee kunnen deze toezichthouders (bij hardnekkige klachtensituaties) ‘slim’ worden ingezet op basis van de vastgestelde individuele geurdrempels. De eerste casussen hebben uitgewezen dat dat het goed lukt om hiermee de ernst van de klachten objectiever vast te stellen. Hiermee heeft de Omgevingsdienst een sterkere basis om in gesprek te gaan met een bedrijf.

2

3 Voortgang thema Woon- en Leefomgeving (B) In het PGL is ingezet op ambities en maatregelen met een positieve invloed op de woon- en leefomgeving; hiertoe zijn maatregelen opgenomen. Tabel 2: Samenvatting van de uitvoering op Woon- en Leefomgeving

Uitvoering

Stichting Globe heeft in 2025 in het kader van het SPUK SLA subsidieproject (Specifieke Uitkering Schone Lucht Akkoord) “Snuffelfietsen” bij 5 middelbare scholen in de IJmond een project uitgevoerd. In deze projecten meten scholieren van regulier en speciaal onderwijs met sensoren de luchtkwaliteit in het gebied. Mede vanwege het succes van het eerste project, is het Snuffelfietsen-project na de zomerperiode tot het einde van 2025 voortgezet. In het SPUK-project Pilot Houtrookmetingen zijn inwoners en TNO samen verder gegaan met het meten van houtrook. Dit wordt uitgevoerd met fijnstofsensoren en speciale roetsensoren, onder begeleiding van Hollandse Luchten. Met dit project dragen de gemeenten bij aan de ontwikkeling van een betaalbare houtrook-sensor. Tot het eind van 2025 zijn de metingen voortgezet en is in workshops verkend op welke wijze houtrookmetingen ondersteunend kunnen zijn bij mogelijk toekomstig houtrookbeleid. In de zomer van 2025 ondertekenden de IJmondgemeenten het convenant Schoon- en Emissieloos Bouwen (SEB). In de 2e helft van 2025 verkenden de gemeenten de eerste concrete mogelijkheden om hiermee aan de slag te gaan. In het derde kwartaal van 2025 zijn de IJmondgemeenten, ODIJmond en de GGD Kennemerland gestart met een traject om het thema gezondheid beter te borgen in projecten en beleid.

In dit traject is gestart met het ontwikkelen van een toets voor het meenemen van de gezondheidsaspecten van lucht, geur en geluid in projecten en beleid. Ook zijn de GGD kernwaarden voor een gezonde leefomgeving meegenomen in de toets.

4 Voortgang thema Mobiliteit (C) Verduurzaming en beperken van vervuilend (weg)verkeer en stimuleren van fietsverkeer zijn opgenomen in de Regionale Mobiliteitsvisie. De coördinatie van deze visie gaat via het mobiliteitsprogramma IJmond Bereikbaar (IJB). In het Programma Gezonde Leefomgeving zijn 20 maatregelen voor mobiliteit opgenomen die deels via het programma IJB worden uitgevoerd en die deels door de inzet vanuit het PGL verstevigd of aanvullend onderzocht worden. Tabel 3: Samenvatting van de uitvoering op Mobiliteit, aanvullend op het programma IJmond Bereikbaar

Uitvoering

In de 2e helft van 2025 hebben we de mobiliteitsscan verbeterd en zijn er een aantal toolkits ontwikkeld, die bedrijven helpen bij de implementatie van ons mobiliteitsadvies.

3

In het tweede kwartaal van 2025 is het PGL gestart met twee projecten gericht op emissiereductie binnen het thema mobiliteit. Een van de projecten betrof een advies gericht op emissiereductie met behulp van intelligente verkeersinstallaties (IVRI's. Met een tweede project zijn stikstofmetingen in Beverwijk en Heemskerk geanalyseerd. De GGD Amsterdam voert op deze posities sinds een aantal jaren luchtmetingen uit. In juli 2025 startten we met een viertal inspiratiesessies gericht op transportondernemingen. Deze sessies richtten zich op algemene kennisontwikkeling en bewustwording in het kader van verduurzaming, innovatieve oplossingen voor emissiereductie en de transitie naar alternatieve brandstoffen. In november 2025 is een excursie georganiseerd in het kader van het elektrificeren van vrachtwagens en waterstofopwekking. Ook is een waterstofpompstation bezocht in de haven van Antwerpen.

5 Voortgang thema Scheepvaart (D) Verduurzaming van de scheepvaartsector is een complex vraagstuk, vanwege meerkosten van duurzame oplossingen met een vaak lastige of niet sluitende businesscase. In het programma zijn zes maatregelen opgenomen die kunnen leiden tot een mogelijke versnelling van het terugdringen van schadelijke emissies, geur- en geluidhinder van de scheepvaart. Voor cruiseschepen en ferry’s geldt dat ze uiterlijk in 2030 geen emissies meer mogen uitstoten als ze zijn afgemeerd. Dit kan door gebruik te maken van walstroom, of met behulp van andere duurzame energiebronnen. Tabel 4: Samenvatting van de uitvoering op Scheepvaart

Uitvoering

Het PGL blijft zich inzetten om urgentie te kweken voor de aanleg van walstroom in de regio. Zo zijn wij in het 2e halfjaar verder in gesprek gegaan met Rijkswaterstaat over de toepassing van walstroom en de prioritering van potentiële walstroomlocaties. Vanuit het PGL bleven we in het tweede halfjaar van 2025 in gesprek met Liander en Zeehaven IJmuiden over de toepassing van walstroom bij DFDS. In verband met netcongestie zal voor de periode vanaf de walstroomverplichting van 2030, tot het verkrijgen van stroom vanuit het net, een tijdelijke oplossing moeten worden gevonden. Op dit moment vindt een verkenning plaats op welke wijze een energiehub in Zeehaven IJmuiden hierin zou kunnen voorzien. Ook wordt verkend op welke wijze lokale energieopwekking hierin in rol kan spelen. In de eerste helft van 2025 is een haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd naar de toepassing van walstroom aan de Noorderkade in haven De Pijp. Tevens is er subsidie aangevraagd. De subsidie is in de 2e tweede helft van 2025 gehonoreerd (maximaal 742.831 euro) voor het onderzoek en de realisatie van een van de varianten vanuit het haalbaarheidsonderzoek. In verband met netcongestie onderzoeken we de mogelijkheid om, in de periode tot het verkrijgen van de daadwerkelijke elektriciteitsaansluiting, aan te sluiten bij de lokale energie-hub in Beverwijk.

4

6 Communicatie Een doelstelling binnen het programma is om communicatie te intensiveren en te professionaliseren en stakeholders inzicht te geven in de maatregelen en resultaten van het Programma Gezonde Leefomgeving. In het tweede kwartaal van 2025 zijn we gestart met een traject om de informatie ten aanzien van Luchtkwaliteit op de websites van de drie IJmondgemeenten te verbeteren, beter te structuren en meer te harmoniseren. Volledige en eenduidige communicatie in dit kader is van belang om zowel burgers als bedrijven te ontzorgen en bewust te maken.

5

Bijlage Status activiteiten PGL 2021-2025 Legenda Afgerond / in lopend proces geborgd Gestart, maar nog niet afgerond Nog niet gestart

Industrie & Bedrijvigheid

Nr. 5

Algemene beschrijving

Gewenste resulta(a)t(en)

Status

Intensiveren toezicht Afname overlast dan wel klachten en handhaving veroorzaakt door op- en bulkopslag op- en overslagbedrijven overslagbedrijven die onder bevoegdheid IJmondgemeenten vallen Actualiseren Inventarisatie en actualisering milieuvergunningen en bedrijven met impact op scherp te vergunnen luchtkwaliteit op de Best Beschikbare Technieken Intensiveren Uitvoeren van een inventarisatie terugdringen van van ZZS stoffen bij de industrie. toepassing van Zeer Vervolgens wordt ingezet op Zorgwekkende Stoffen minimalisering van de uitstoot van (ZZS) in de industrie deze ZZS (onder bevoegdheid stoffen Gemeenten) Opleiding ZZS / Up to date kennis bij medewerkers Gecertificeerd neus bij Omgevingsdienst. ZZS opleiding via Omgevingsdienst SPUK ontwikkelen

6

7

8

Opmerking Dit aspect is opgenomen in de werkwijze van toezicht en handhaving Actualisatie milieuvergunningen is een lopend proces binnen ODIJmond Bedrijven stellen een vermijdingsplan op en bespreken dit met ODIJmond Kennisontwikkeling blijft binnen PGL 2026-2030 belangrijk

Woon- en Leefomgeving

Nr. 4

Algemene beschrijving

Gewenste resulta(a)t(en)

Gezondheid een vast Beleid ontwikkelen onderdeel maken van de belangenafweging in ruimtelijk beleid

Status

Opmerking Voorstel voor een Gezondheidstoets is in ontwikkeling.

6

5

Gerichte aanpak hoog Beleid ontwikkelen blootgestelde en hoog gevoelige groepen

6

Actief informeren bij ongunstige omstandigheden van hoog gevoelige groepen

Indien mogelijk, toepassen

Uitwerking wordt verder onderzocht

7

Campagne open haarden en houtkachels

Proactieve voorlichting van bewoners over verantwoord omgaan met stoken. Ook wordt de ‘stookalert’ actief gepromoot. Dit systeem, ontwikkeld door RIVM en KNMI, waarschuwt wanneer het weer ongunstig is om hout te stoken

Jaarlijks wordt een houtstook campagne uitgevoerd door de drie IJmondgemeenten

8

Inkoopbeleid voor diensten en werken emissievrij

Aanbestedingscriteria ten aanzien van luchtkwaliteit opgenomen in inkoopbeleid voor diensten en werken bij gemeenten (voorbeeldfunctie)

Het SEB Convenant is ondertekend door de drie IJmondgemeenten

9

Stimulering groene leefomgeving

Gemeenten ontwikkelen beleid

Gemeenten werken hieraan, onder meer via de Regiodeal

10

Gezondheidsmonitor IJmond

Uitvoeren en evalueren monitor

GGD voert de vierjaarlijkse gezondheidsmonit or uit

11

Bevorderen In de IJmond in twee gezondheid in de wijk woongebieden een wijkgerichte (positieve gezondheid aanpak ter verbetering van / wijkgerichte aanpak) gezondheid

12

Vuurwerkverbod / vuurwerkzones

Gemeenten ontwikkelen beleid

13

Snuffelfietsen

SPUK Project Scholieren meten Luchtkwaliteit

14

Pilot Houtstook

SPUK Project meten aanwezigheid en verspreiding houtrook

Uitwerking wordt verder onderzocht

Nog niet uitgevoerd

Landelijk vuurwerkverbod

7

Mobiliteit

Nr.

Algemene beschrijving

Gewenste resulta(a)t(en)

7

Coördinatie van verkeerslichten /IVRI

8

Werkgeversaanpak: Emissiereductie bij deelnemende verduurzamen woon- bedrijven in 2030 werkverkeer Digitale bereikbaarheid Thuiswerkfaciliteiten onder de / thuiswerken aandacht van werkgevers brengen Versnellen en Uitvoering geven aan de Nationale intensiveren laden Agenda Laadinfrastructuur Fietsinfrastructuur: Hoofd Doorfietsroute gereed in 2022 doorfietsroute

9

10 11

12

Regionaal programma

Fietsinfrastructuur: behoud 2e (elektrische) pont HUB pakketvervoer / schone distributie Onderzoek naar de invloed van de A22. Valt samen met actieplan voor de leefomgeving.

Na opening Sluizenroute permanent een 2e elektrische pont bij Velsen

15

Meten uitstoot wegverkeer

Plan van aanpak 2021

16

Verduurzaming gemeentelijk wagenpark

Gemeenten maken beleid

13 14

Status

Opmerking Eerste verkenning heeft plaatsgevonden. Waar nodig oppakken in 2026

Verwachting realisatie doorfietsroute drie IJmondgemeent en in 2028, in samenwerking met de provincie

Haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd Inzicht in bijdrage A22

Verschillende onderzoeken uitgevoerd door gemeente Beverwijk. Nog verder onderzoek nodig voor volledig inzicht In Beverwijk en Heemskerk werd op 9 plaatsen gemeten door GGD Amsterdam. Tevens voert het Rijk CIMLK uit. In CO2 reductieprogram ma’s IJmondgemeent en

8

17

18

19

20

Emissie-eisen Uitvoeren ambities SLA opnemen bij inkoop of aanbestedingen van voertuigen of Transportdiensten Lokaal Opnemen in nieuwe Regionale mobiliteitsbeleid Mobiliteitsagenda

SEB Convenant ondertekend

In nieuwe programma voor 2026-2030 onderzoeken welke activiteiten regionaal opgepakt kunnen worden Dit is wetgeving

Normering mobiliteit Uitvoering van Omgevingswet onder de omgevingswet Bewustwordingssessies 4 sessies om transporteurs te transporteurs inspireren in het kader van alternatieve brandstoffen

Scheepvaart Nr.

Algemene beschrijving

Gewenste resulta(a)t(en)

Status

Opmerking

4

U&H en advisering over roetuitstoot bij schepen

Minder uitstoot schadelijke stoffen

Samen met Havenbedrijf Amsterdam / Centraal Nautisch Beheer een instrument ontwikkeld

5

Onderzoek haalbaarheid walstroom op kades waar dit nog niet aangelegd is. Extra inzet voor Noorderkade in Beverwijk

Inzicht verkrijgen in gebruik en aanlegkosten

Tevens subsidie verkregen

6

Werken op water duurzaam aanbesteden

Uitvoeren ambities SLA

Deels opgenomen in convenant SEB. In nieuwe programma 2026-2030 wordt dit onderwerp in het kader van emissiereductie

9

in de zeehaven verkend 7

Bestuurlijke lobby t.a.v. aanleg Bestuurlijke overleg voeren met walstroom richting RWS RWS om de aanleg van walstroom in Beverwijk en Velsen eerder dan 2030 te laten plaatsvinden, wegens de leefbaarheid in de regio. Mogelijke locaties: wachtplaatsen langs Kanaaldijk en 3e Rijks binnenhaven.

10