Jaarverslag Rekenkamer Heemskerk 2025 def

Jaarverslag 2025 Rekenkamer Heemskerk

Februari 2026

Voorwoord Graag bieden wij u hierbij het jaarverslag 2025 van de Rekenkamer van de gemeente Heemskerk aan. Het jaarverslag bevat de weergave van de activiteiten die Rekenkamer in 2025 heeft uitgevoerd en de financiële verantwoording daarover. In het afgelopen jaar heeft de Rekenkamer drie onderzoeken om handen gehad om de gemeenteraad te ondersteunen bij zijn controlerende en kaderstellende taak: Armoedebeleid en schuldhulpverlening, Robuustheid van de Omgevingsdienst IJmond en Onderuitputting van de begroting. Van een nieuw onderzoek naar Veilige woon- en leefomgeving is in dit jaar de voorbereiding gestart. U leest de stand van zaken van deze onderzoeken in dit jaarverslag. De Rekenkamer Heemskerk doet meer dan louter onderzoek uitvoeren. Onze meerwaarde zit ook in het verrijken van onze kennis en het bundelen van krachten. Wij onderhouden nauwe contacten met onze koepelorganisatie: de Vereniging van Rekenkamers. Wij maken goed gebruik van hun aanbod van cursussen, webinars, workshops en masterclasses. Soms delen wij zelf weer onze kennis met andere rekenkamers. Het bundelen van krachten hebben we in het afgelopen jaar gedaan door het onderzoek naar de Omgevingsdienst uit te voeren met negen rekenkamers in de regio. Heemskerk heeft hierbij het voortouw.

Zo’n samenwerking vergt meer tijd en inzet, maar door de bundeling van kennis en middelen is het een uitgebreid en zeer goed onderzoek geworden en toch betaalbaar. En het zet Heemskerk nog eens extra op de regionale kaart! Wederom heeft de Rekenkamer de taken in 2025 met veel plezier uitgevoerd en verder vormgegeven. We danken de gemeenteraad voor het in ons gestelde vertrouwen. Wij zullen ons ook in 2026 inzetten om de raad van dienst te zijn met waardevolle en leerzame onderzoeken. Voor meer informatie daarover verwijzen wij graag naar ons Jaarplan 2026.

Met vriendelijke groet,

Frank van der Knaap Voorzitter Rekenkamer Heemskerk

1

Inhoud Voorwoord

1

1

Inleiding

3

2

Onderzoek in 2025

3

3

Voortgang en ontwikkelingen in 2025

7

4

Andere activiteiten

7

5

Personele bezetting

8

6

Financiële verantwoording 2025

8

1

Inleiding

Met dit jaarverslag legt de Rekenkamer Heemskerk verantwoording af over de werkzaamheden die in het afgelopen jaar zijn verricht en de uitgaven die daarbij zijn gedaan. Naast het uitvoeren en begeleiden van onderzoek (hoofdstuk 2) heeft de Rekenkamer in 2025 aandacht besteed aan andere zaken, zoals de vergaderingen en de implementatie van de nieuwe wetgeving voor rekenkamers. Daarvan doen we verslag in hoofdstuk 3. In hoofdstuk 4 gaan we in op de andere relevante activiteiten die de leden van de Rekenkamer in 2024 hebben ondernomen. Hoofdstuk 5 geeft aan welke personen betrokken zijn geweest bij het Rekenkamerwerk. In hoofdstuk 6, ten slotte, geven we inzicht in de bestedingen van de middelen, die door de gemeenteraad aan de Rekenkamer ter beschikking zijn gesteld.

2

Onderzoek in 2025

In 2025 heeft de Rekenkamer vier onderzoeken onder handen gehad. 1) Armoedebeleid 2) Robuustheid van de Omgevingsdienst IJmond, 3) DoeMee-onderzoek Onderuitputting en 4) Veiligheid in de woon- en leefomgeving. Als werklast waren er permanent drie onderzoeken in behandeling. In het Jaarplan 2025 was een onderzoek naar 0) Woningbouw opgenomen. In de oriëntatiefase bleek dat begin 2025 door de raad een nieuw woningbeleidsplan is vastgesteld. Daarmee was het uitvoeren van een onderzoek naar het woningbouwbeleid en de uitvoering achterhaald. Het onderzoek naar Veiligheid in de woon- en leefomgeving is daarvoor in de plaats gekomen. De Rekenkamer heeft, ondanks een aantal hobbels, in 2025 ruimschoots kunnen voldoen aan de ambitie om twee onderzoeken per jaar te behandelen. De Rekenkamer heeft gedurende enkele maanden een openstaande vacature gehad. Het DoeMee-onderzoek Onderuitputting heeft aanzienlijk meer inzet van de Rekenkamer gevraagd dan vooraf was voorzien. Dat geldt ook voor de trekkersrol ten aanzien van het onderzoek naar de ODIJ. De voorbereiding van het onderzoek Woningbouw, de vacature en de grotere belasting door de onderzoeken ODIJ en Onderbesteding maakten dat het nieuwe onderzoek (naar Veiligheid in de Woon- en Leefomgeving) pas eind 2025 in voorbereiding kon worden genomen. (0) Woningbouw

In het Jaarplan 2025 was een onderzoek naar Woningbouw opgenomen. Dit onderwerp was door meerdere fracties naar voren gebracht. In de oriëntatiefase bleek echter dat begin 2025 door de raad een nieuw woningbeleidsplan is vastgesteld. Daarmee was het uitvoeren van een onderzoek naar het woningbouwbeleid en de uitvoering achterhaald. De Rekenkamer constateert dat het opnemen van dit onderzoek in het Jaarplan 2025, terwijl gelijktijdig werd gewerkt aan de voorbereiding en besluitvorming van een nieuw beleidsplan, niet heeft geleid tot signalen aan de Rekenkamer, noch uit de gemeenteraad, noch uit de Auditcommissie, noch uit de griffie, noch uit de ambtelijke organisatie. De Rekenkamer gaat hierover in gesprek met de Auditcommissie, die fungeert als begeleidingscommissie van de Rekenkamer, om na te gaan hoe het jaarplan beter onder de aandacht gebracht kan worden.

3

(1) Armoedebeleid

Het onderzoek naar de uitvoering van het armoedebeleid (minimabeleid en schuldhulpverlening) in Heemskerk is grotendeels in 2024 uitgevoerd. Uit het onderzoek komt naar voren dat de gemeente Heemskerk het armoedebeleid zorgvuldig heeft ingericht en beschikt over passende preventieve instrumenten. De toegang tot armoederegelingen via het serviceplein is laagdrempelig. De medewerkers zijn proactief in het aanvragen van en attenderen op de regelingen. De inwoners zelf zijn ook grotendeels positief over de communicatie en bejegening en de houding van de medewerkers. Toch signaleren we ook enkele verbeterpunten, met name waar het gaat om het gebruik van de regelingen gericht op kinderen. Verder ontbreekt het aan actuele rapportages en sturingsinformatie, waardoor monitoring en bijsturing lastig zijn. Wij hebben daarom een aantal hierop gerichte aanbevelingen gedaan. De afronding van het rapport, de bestuurlijke wederhoor en het aanbieden van het definitieve rapport aan de gemeenteraad vielen in de eerste maanden van 2025. Ons rapport is besproken in de commissievergadering van 11 juni en in de raadsvergadering van 25 september jl. Bij beide besprekingen is naar voren gebracht dat reeds in de afrondende fase van het onderzoeksrapport is ingezet op nieuw beleid. Dat nieuwe beleid heeft een deel van de aanbevelingen van de Rekenkamer overbodig gemaakt.

In een raadsbreed gesteunde motie is besloten om het rapport in het voorjaar van 2026 te betrekken bij de verdere discussie over het sociaal domein.

(2) ‘Robuustheid van de Omgevingsdienst IJmond’

In de raadsvergadering van juni 2024 is gevraagd of de Rekenkamer van dienst kan zijn bij vragen over de robuustheid van de Omgevingsdienst IJmond. Aan dat verzoek heeft de Rekenkamer Heemskerk graag gevolg gegeven en heeft de rekenkamers in de regio uitgenodigd om het onderzoek gezamenlijk op te pakken. Dat heeft geleid tot een samenwerking tussen de rekenkamers van de gemeenten Bloemendaal, Haarlem, Heemskerk, Heemstede, Landsmeer, Oostzaan, Velsen en Zandvoort en de Randstedelijke Rekenkamer. Zij zijn gezamenlijk opdrachtgever voor dit onderzoek. De Rekenkamer Heemskerk heeft hierbij een trekkersrol vervuld. Het stelsel van vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) is de afgelopen jaren meermaals onderwerp van kritische onderzoeken, evaluaties en rapporten geweest. Een belangrijk moment was het onderzoek van de commissie-Van Aartsen die in maart 2021 haar rapport Om de leefomgeving. Omgevingsdiensten als gangmaker voor het bestuur presenteerde. De commissie constateerde dat het VTH-stelsel onvoldoende functioneerde door versnippering, gebrek aan onafhankelijkheid en onvoldoende middelen. In navolging hiervan is het Interbestuurlijk Programma VTH (IBP-VTH) gestart. Dat programma heeft zes pijlers. Een belangrijke pijler is de robuustheid van de omgevingsdiensten.

Robuustheid gaat over de mate waarin de deelnemers in het stelsel in staat zijn de opgaven in de toekomst zelfstandig uit te voeren en de mate waarin de organisaties in staat zijn continuïteit op de primaire taken te borgen. Ook de ODIJ werkt aan deze robuustheid. Na een eerste toets van de plannen door het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) in september 2024 werd echter geconstateerd dat de robuustheid van de ODIJ, net als van veel andere omgevingsdiensten, onvoldoende was. In het rekenkameronderzoek staan de volgende vragen centraal:

4

1. Worden in de huidige aanpak, om de robuustheid van de ODIJ op de (middel)lange termijn op het gewenste niveau te krijgen, de juiste bouwstenen gebruikt om vertrouwen te mogen hebben in het resultaat? Zo niet, wat ontbreekt? 2. Hoe is de sturing, inclusief de informatievoorziening, tussen de betrokken bestuursorganen en de ODIJ vormgegeven en uitgevoerd, in welke mate heeft dat bijgedragen aan het huidige tekort aan robuustheid van de ODIJ en op welke wijze kunnen de bestuursorganen op een effectieve manier de ODIJ aansturen en bijdragen aan het versterken van diens robuustheid? De samenwerkende rekenkamers komen tot de volgende conclusies: De bouwstenen in het ontwikkeltraject voor een robuuste en toekomstbestendige OD IJmond (de herijking van de gemeenschappelijke regeling en governance, herijking van de financieringsstructuur en verkenning van toekomstscenario’s) worden goed gebruikt. De belangrijkste uitzondering daarop is het omzetcriterium. Daaraan zal op 1 april 2026 niet worden voldaan. De ODIJ legt dat wel goed onderbouwd aan de deelnemers uit. De afspraken over de informatievoorziening worden in de praktijk nageleefd, maar de kwaliteit ervan is (nog) niet op orde. De informatievoorziening zorgt voor een periodieke overdaad aan informatie en is onvoldoende toegankelijk en vaak technisch van aard.

Dat maakt het beperkt mogelijk om goed te monitoren en/of (bij) te sturen op de opdracht en de bijdragen van de ODIJ aan de vastgestelde ambities en doelen. Deelnemers hebben in de afgelopen jaren in gezamenlijkheid te beperkt gestuurd op de continuïteit van de ODIJ. Bestuurlijk eigenaarschap en opdrachtgeverschap worden in de meeste gevallen niet expliciet onderscheiden. Er wordt binnen het AB van de ODIJ vooral vanuit collectief eigenaarschap gestuurd op noodzakelijke verbeterpunten. Raden en Staten zich (nog) niet voldoende betrokken bij de sturing op de toekomst van de ODIJ. De Rekenkamers hebben geadviseerd om 1) in de sturing op de ODIJ de rollen van opdrachtgever en eigenaar beter in balans te brengen, 2) in samenspraak tussen de ODIJorganisatie en deelnemers een inwerkprogramma voor nieuwe raads- en Statenleden te ontwikkelen en 3) tot een betere benutting van het instrumentarium voor de volksvertegenwoordiging te komen, zoals het recht op informatie, het gebruik van oplegnotities, de inzet van raadsrapporteurs en de inzet van een regionale adviescommissie. De raadsleden van Heemskerk herkennen hierin ongetwijfeld een deel van hun eigen voorstellen. Het eindrapport is nog net voor het einde van 2025 aan de reden en Staten en het bestuur van de ODIJ aangeboden. De presentaties en toelichting op het rapport zullen begin 2026 worden aangeboden.

(3) DoeMee-onderzoek ‘Onderuitputting’

De Vereniging van Rekenkamers voert een Doe Mee-onderzoek uit naar onderbesteding. Aanleiding voor deze keuze is de ontwikkeling dat decentrale overheden de afgelopen jaren telkens middelen hebben overgehouden terwijl bij de begroting sprake was van sluitende begrotingen, al dan niet tot stand gebracht door bezuinigingen. Zijn meevallers eenmalig of structureel en zijn er patronen te herkennen waar meevallers vaker voorkomen dan elders? Voor de volksvertegenwoordiging heeft onderbesteding zeker niet alleen maar positieve 5

kanten, met name als ambities niet worden gerealiseerd. De Rekenkamer Heemskerk doet mee met dit onderzoek. Helaas is in de landelijke uitvoering enige vertraging opgetreden, doordat de dataverzameling en analyse complexer bleken dan vooraf was gedacht. Maar op de kwaliteit van het onderzoek wordt niet ingeleverd. In Heemskerk zijn al veel documenten verzameld. In november is aanvullend gesproken met de concerncontroller en enkele raadsleden uit de Auditcommissie. Het eindrapport wordt conform de planning in februari of maart 2026 aangeboden voor ambtelijke en bestuurlijke wederhoor. De verwachting is dat in april het rapport aan de gemeenteraad kan worden aangeboden.

(4) ‘Veiligheid in de woon- en leefomgeving’

In 2025 is een onderzoek naar de veiligheid in de woon- en leefomgeving in voorbereiding genomen. In de gemeente Heemskerk is het veiligheidsbeleid vastgelegd in het Integraal Veiligheidsen Handhavingsplan (IVHP) 2021 – 2024. Dit is in 2020 vastgesteld door de raad. Dit integrale veiligheidsplan zal naar verwachting in Q3 2026 door de gemeente worden herzien. De Rekenkamer neemt het IVHP 2021-2024 als uitgangspunt van dit onderzoek. De ambitie van het IVHP wordt verwoord als “Zichtbaar en merkbaar veiliger”. De gemeente stelt in het plan dat veiligheid niet een taak van de overheid alleen is. Een goede samenwerking met de inwoners, het bedrijfsleven en instellingen is onmisbaar. De “Veiligheidsmonitor” maakt inzichtelijk waar zich mogelijke knelpunten voordoen en op welke thema’s extra inzet nodig is. Ook de rol van de wijkagenten is van essentieel belang, omdat zij bekend zijn met de wijken weten zij wat er speelt en kunnen inwoners waar nodig aanspreken. In het IVHP zijn de vier veiligheidsaandachtsgebieden opgenomen: Zorg en Veiligheid, Jeugd en Veiligheid, Ondermijning en Leefbaarheid in de wijken. In dit onderzoek legt de Rekenkamer de focus op onderdeel 4, Leefbaarheid in de wijken.

Het doel van dit onderzoek is om inzicht te krijgen of en hoe de uitvoering van het huidige veiligheidsbeleid heeft bijgedragen aan een veiligere woon- en leefomgeving in Heemskerk en op de veiligheidsbeleving van de inwoners. Het accent ligt daarmee op de doeltreffendheid van het gevoerde beleid. De centrale onderzoeksvraag luidt: Is (de uitvoering van) het veiligheidsbeleid van de gemeente op het gebied van de fysieke woon- en leefomgeving doeltreffend en stemt het overeen met de problemen die door de inwoners worden ervaren? Indien de uitkomsten daartoe aanleiding geven kan de rekenkamer de gemeente adviseren om de uitvoering van het beleid of het benaderen van de inwoners te verbeteren waarmee het onderzoek tevens beleidsvoorbereidend kan dienen. Wij hopen daarmee met de uitkomsten van dit onderzoek een bijdrage te kunnen leveren aan het nieuwe Integraal Veiligheids- en Handhavingsplan. Eind 2025 bevindt het onderzoek zich in de offertefase. De realisatie vindt plaats in 2026. De oplevering van het rapport wordt verwacht in Q3, zodat de aanbevelingen kunnen worden betrokken bij het nieuwe IVHP. 6

3

Voortgang en ontwikkelingen in 2025

Vergaderjaar 2025 De Rekenkamer heeft in 2025 tien keer vergaderd, afwisselend digitaal en fysiek. Daarnaast zijn diverse fysieke overleggen geweest in het kader van specifieke lopende onderzoeken en een veelvoud aan digitale overleggen. Eén keer heeft de Rekenkamer overlegd met de voltallige Auditcommissie. Een tweede keer is vanwege volle agenda’s niet doorgegaan. De Rekenkamer maakt één keer per jaar een ronde langs de fracties om suggesties op te halen voor nieuw onderzoek. In 2025 heeft de Rekenkamer met het oog op de aflopende zittingstermijn van de gemeenteraad én de volle onderzoeksagenda besloten om de ronde langs de fracties door te schuiven naar halverwege 2026. De nieuwe raadsleden kunnen dan ook hun inbreng meegeven. Nieuwsbrieven De Rekenkamer heeft in 2025 twee nieuwsbrieven uitgebracht: in mei en december. Website De websitepagina van de Rekenkamer is actueel. Alle onderzoeksrapporten en nieuwsbrieven zijn daarop gepubliceerd. Daarnaast zijn er ook alle relevante documenten te vinden, zoals de vigerende verordening en reglementen.

4

Andere activiteiten

De Rekenkamer Heemskerk hecht eraan dat de leden actief zijn in rekenkamerwerk in brede zin. Frank van der Knaap is in 2025 actief geweest voor de Vereniging van Rekenkamers (VvR) als docent van de introductiecursus voor nieuwe rekenkamerleden en als lid van de congrescommissie. Op het najaarscongres van de VvR heeft hij workshops gegeven over regionale samenwerking tussen rekenkamers. Daarnaast was hij vicevoorzitter van de Rekenkamer van Alphen aan den Rijn. Felix van Beek was in 2025 werkzaam als interim griffier in Krimpenerwaard en als voorzitter van de Rekenkamer Amstelveen. Felix heeft in juni 2025 afscheid genomen van de Rekenkamer Heemskerk. Marijke Zewuster participeerde in 2025 namens de Rekenkamer Heemskerk in het regionale overleg van de kring Rekenkamers boven ’t IJ. Lisanne Smit is nieuw lid van de Rekenkamer. Zij is werkzaam als kennisspecialist Werk en Inkomen. Lisanne heeft in 2025 de introductiecursus voor nieuwe rekenkamerleden gevolgd. Areanne Jas is ambtelijk secretaris van de Rekenkamer. Zij heeft in 2025 de introductiecursus voor nieuwe rekenkamerleden gevolgd. 7

Een volledig overzicht van de nevenfuncties is gepubliceerd op de website.

5

Personele bezetting

In 2025 bestond de Rekenkamer Heemskerk uit drie onafhankelijke leden, waaronder de voorzitter. Het betreft Frank van der Knaap (voorzitter), Felix van Beek (tot juni 2025), Marijke Zewuster en Lisanne Smit (vanaf september 2025). Conform de Gemeentewet zijn de leden van de Rekenkamer voor een zittingstermijn van zes jaar benoemd. Rekenkamerlid F.C.A. van der Knaap

Datum benoeming 19 december 2019

Einde termijn 19 december 2025

F.A.J.M. van Beek M.C. Zewuster L. Smit

27 juni 2019 28 september 2023 25 september 2025

27 juni 2025 28 september 2029 25 september 2031

Herbenoembaar Door de raad op 18/12herbenoemd t/m 19 december 2031 Nvt Ja Ja

In 2025 is de Rekenkamer tot en met maart ondersteund door mw. Julia de Langen, raadsadviseur a.i. (via Necker). Met ingang van maart heeft mw. Areanne Jas, medewerker van de griffie, de functie van ambtelijk secretaris overgenomen.

6

Financiële verantwoording 2025

Door middel van de programmabegroting van de gemeente Heemskerk stelt de gemeenteraad een budget voor de Rekenkamer beschikbaar. Dat budget wordt jaarlijks geïndexeerd. Voor 2025 is een budget beschikbaar gesteld van € 91.794,-*. Daarvan is circa € 20.000,- voor reguliere doorbelaste loonkosten van de griffie en € 20.000,- voor de vacatiegelden van de leden van de Rekenkamer. In 2025 heeft de Rekenkamer het toegekende budget als volgt besteed. Bedragen in €* Onderzoeks- en advieskosten Armoede eindafrek. Robuustheid ODIJ Woningbouw DoeMee Onderbesteding Vacatiegelden leden Rk Ambtelijke ondersteuning griffie Doorbelasting extra ondersteuning Overige kosten,lidmaatschap VvR, onvoorzien Totaal

Begroot 2025 44.500

Realisatie 2025 9.878

4.000 15.000 25.000 500

965 8.413 0 500

Verschil 34.622

20.000 20.000

15.683 17.811

4.317 2.189

5.600

12.804

-/- 7.204

1.694

1.264

430

57.440 34.354 91.794 *De bedragen zijn conform de standaard begrotingssystematiek exclusief BTW en inclusief de generiek toegepaste indexering.

8

De gerealiseerde uitgaven voor onderzoek zijn fors lager dan was begroot. Daarvoor zijn drie majeure oorzaken aan te wijzen. Ten eerste: voor het onderzoek naar Armoede was een reserve begroot voor eventueel meerwerk. Dat is niet tot een verplichting en betaling gekomen. De tweede oorzaak is dat aan het ODIJ-onderzoek meer rekenkamers hebben meegedaan en (na rato) hebben bijgedragen dan waar vooraf op was gerekend. De totale verplichting van het ODIJ-onderzoek bedroeg € 65.540 (ex BTW). Daarvan is € 57.128 terugontvangen aan doorbelaste kosten van de rekenkamers. Per saldo heeft de Rekenkamer Heemskerk slechts € 8.413 aan dat onderzoek uitgegeven. Die verrekening is buiten het hierboven gepresenteerde, vereenvoudigde overzicht gehouden, maar is uiteraard wel opgenomen in de realisatiecijfers van de gemeentelijke boekhouding. Als derde oorzaak moet worden genoemd het wegvallen van het onderzoek naar Woningbouw. Zoals eerder in dit verslag is toegelicht, is dat onderzoek komen te vervallen. Van het onderzoek dat daarvoor in de plaats is gekomen, Veiligheid in de woon- en leefomgeving, is de voorbereiding later gestart en zullen de betalingen ten laste komen van 2026. Ten slotte verdient de post ‘doorbelasting extra ondersteuning’ een toelichting.

Dat is een incidentele post die was opgenomen om een goede kennisoverdracht mogelijk te maken bij de wisseling van de secretaris van de rekenkamer. Er is gaandeweg voor gekozen een overlap in de bezetting van twee maanden. In 2025 vond aldus per saldo een onderbesteding van het budget plaats van ruim € 34.000. Van dat bedrag is reeds € 30.000 bij de 1e BURAP afgeroomd. De onderbesteding vloeit conform de afspraken terug naar de algemene middelen van de gemeente.

9