Concept Meerjarenonderhoudsplan spelen Heemskerk_2024

CONCEPT Meerjarenonderhoudsplan Beheers- en uitvoeringsplan Spelen voor 2024-2028 Gemeente Heemskerk Januari 2024

Colofon Titel Opdrachtgever Opdrachtnemer

Datum

CONCEPT Meerjarenonderhoudsplan 2024-2028 Gemeente Heemskerk Speelplan BV Transistorstraat 53b 1322 CK Almere 036 5236127 www.speelplan.nl 5 Januari 2024

CONCEPT Meerjarenonderhoudsplan Spelen Heemskerk 2024-2028

Inhoudsopgave Inleiding

03

Staat van de speelruimte Onderhoud en veiligheid Vervangingsopgave

04 09 15

Uitvoeringsplan Conclusie en aanbevelingen

17 25

Bijlagen Bijlage 1 – Speelruimtekaart Bijlage 2 – Uitvoeringskaart (advies) Bijlage 3 – Uitvoeringstabel (advies)

2

CONCEPT Meerjarenonderhoudsplan Spelen Heemskerk 2024-2028

Inleiding Opzet Meerjarenonderhoudsplan In Heemskerk is behoefte aan meer inzicht over het benodigde beheer, de vervangingsopgave van de komende jaren en de mogelijkheid om bepaalde nieuwe ambities te verwezenlijken in de openbare speelruimte, zoals inclusiviteit, klimaatbestendigheid, sporten en het vergroten van aanbod voor ouderen. In het eerste deel van deze rapportage komt de huidige stand van zaken aan bod en wordt ingegaan op de beheerkosten van de speelvoorzieningen en ondergronden en de vervangingsopgave voor de periode 2024-2028. Het tweede deel omvat het uitvoeringsplan, hierin wordt de vervangingsopgave vertaald naar ambities voor uitvoering en een uitvoeringsprogramma voor de periode 2024-2028. Afsluitend worden aanbevelingen gegeven voor de uitvoering en financiële kaders.

Scope en werkwijze In het meerjarenonderhoudsplan zijn alle formele speelplekken meegenomen die in het beheer van de gemeente zijn. Dit zijn speelplekken met een schommel en glijbaan, maar ook trapveldjes, skatebanen en basketbalpleintjes. Naast de plekken in de openbare ruimte gaat het daarnaast om enkele speelobjecten bij een kinderboerderij en op een schoolplein waarvan de gemeente (een deel van) het beheer en/of de vervanging op zich neemt. Om een beeld te krijgen van de speelplekken is gebruik gemaakt van de beheergegevens van de gemeente en aantekeningen van de beheerder. Daarnaast wordt gebruik gemaakt van het veldonderzoek uit 2019 (update in 2022), waarbij de speelplekken zijn beoordeeld op de situering, inrichting, huidige staat en klimaatbestendigheid. De resultaten van het veldwerk zijn in de speelruimtekaart verwerkt (zie bijlage). In dit meerjarenonderhoudsplan is het areaal doorgelicht en is het uitvoeringsprogramma voor de periode 2024-2028 uitgewerkt.

3

CONCEPT Meerjarenonderhoudsplan Spelen Heemskerk 2024-2028

Staat van de speelruimte In dit hoofdstuk wordt de huidige staat van de speelruimte beschreven die binnen de scope van dit beheerplan valt. Deze informatie is gebaseerd op beheergegevens en aanvullend veldonderzoek in het najaar van 2022.

Omvang areaal Het speelruimteareaal bestaat uit 130 speelplekken. Op deze plekken staan 722 speeltoestellen. Speelplekken Speelplekken zijn op meerdere manieren te categoriseren. Tijdens het veldwerk is gekeken naar de omvang, het bereik en context van de locatie. Dit resulteert in het volgende overzicht: •

• •

• •

•

•

• •

82x een kleine speelplek – in de regel bedoeld voor direct omwonenden. Variërend van een los speeltoestel tot een eenvoudig ingerichte speelplek. Richtbedrag herinrichting: € 33.000. 5x een speelhoekje – dit betreft een los toestel of enkele kleine toestellen bij elkaar (bv. een veerwip). De speelwaarde van deze plekken zelf is beperkt. Kinderen verblijven hier vaak niet voor langere tijd. Richtbedrag herinrichting: € 10.000. 6x een natuurlijk speelplekje – dit zijn kleine speelplekjes met natuurlijke speelaanleidingen zoals boomstammen, klimbomen en parcourselementen die spelen in het groen stimuleren. Richtbedrag herinrichting: € 10.000. Bij een meer uitgebreide inrichting kunnen kosten oplopen tot € 30.000. 19x een buurtplek – grotere speelplek, bedoeld voor de omliggende buurt, met vaak een combinatie van spelen en sporten. Richtbedrag herinrichting: € 71.000. 1x een schoolplein - op één schoolplein zijn de speeltoestellen in beheer van de gemeente. Dit plein heeft de aantrekkingskracht van een buurtplek. Andere schoolpleinen zijn buiten beschouwing gelaten in het beheer- en uitvoeringsplan maar wel op de speelruimtekaart verwerkt. Richtbedrag herinrichting: € 71.000. 4x een wijkplek – dit is een grote plek met aantrekkingskracht voor de hele wijk of heel Heemskerk. Het aanbod is uitzonderijk en voor een brede doelgroep.

Waar mogelijk is hier zowel spelen als sporten aanwezig. Richtbedrag herinrichting: € 135.000. Budgetten verschillen hiervan sterk afhankelijk van inrichting (speelaanleidingen veel goedkoper dan grote dure toestellen). 10x een sportplek – in sommige gevallen worden op een speelplek alleen sport- en beweegmogelijkheden aangeboden, zoals bijvoorbeeld een trapveld of skatebaan. Deze plekken kunnen zowel het bereik van een kleine plek, buurtplek of wijkplek hebben. In totaal kunnen er op 43 locaties sport beoefend worden. Richtbedrag herinrichting: € 10.000-80.000. Budgetten verschillen hiervan sterk afhankelijk van inrichting (losse doeltjes veel goedkoper dan een multicourt) 3x een Jongeren OntmoetingsPlek – dit is een zitplek met overkapping waar jongeren samen kunnen komen. Hiervan ligt er één op een locatie die gecombineerd is met spelen en sporten (nr. 009). Richtbedrag herinrichting: € 25.000. 1x een speelhoekje op de kinderboerderij – enkele kleine toestellen op grond van de boerderij. Richtbedrag herinrichting: € 10.000.

4

CONCEPT Meerjarenonderhoudsplan Spelen Heemskerk 2024-2028 Toestellen Van de 722 speeltoestellen is het gros (74%) een regulier speeltoestel zoals een schommel, glijbaan of wip. Daarnaast bestaat het aanbod uit 13% sporttoestellen zoals een voetbaldoel of tafeltennistafel. Speelaanleidingen in de verharding (bv. poef, een hinkelpad, knikkertegels) of natuurlijke speelaanleidingen (bv. taludglijbaan, kruipbuizen en stapstenen of paaltjes) worden regelmatig toegepast (13%). Bij natuurlijke speelaanleidingen kan daarnaast veel meer gedacht worden aan heuvels, liggende klimbomen, stapstenen en -stammen. Er is veel openbaar groen om in te spelen. De speeltoestellen hebben een gemiddelde leeftijd van 16 jaar (gemiddeld bouwjaar van 2008), gerekend over 649 van de 772 speeltoestellen waarvan het bouwjaar bekend is. 43% van de toestellen is zelfs ouder dan 15 jaar. Het grootste deel van de speeltoestellen is dus sterk verouderd. In de regel wordt voor de afschrijving van toestellen uitgegaan van gemiddeld 15 jaar. Uiteraard zijn hier grote verschillen tussen de speeltoestellen van RVS (2025 jaar) en speeltoestellen van hout (ca. 10 tot 12 jaar). In de praktijk kunnen toestellen met goed onderhoud vaak langer mee afhankelijk van de gebruiksintensiteit. De te verwachten vervangjaren in het veld kunnen ingeschat worden door een ervaren inspecteur.

Geadviseerd wordt om minstens elke 2 jaar de verwachtte vervangjaren in te schatten en de vervanging hieraan aan te passen. Ondergronden Er ligt een totaal van ca. 94.000 m2 ondergronden onder de speeltoestellen van de gemeente, verdeeld over de volgende types: Vaste valdempende ondergronden: • Gras: 59.566 m2 (64%) • Kunstgras: 13.234 m2 (14%) • Rubbertegels: 628 m2 (0,5%) • Gebonden rubbersnippers: 168 m2 (0,2%) • Rubbermat: 94 m2 (0,1%) • Rubbergietvloer: 251 m2 (0,2%) Losse valdempende ondergronden: • Houtsnippers: 178 m2 (0,2%) • Zand: 118 m2 (0,1%) Verharding en halfverharding: • Asfalt: 4.434 m2 (5%) • Tegels: 12.563 m2 (13%) • Beton: 1.529 m2 (2%) • Stenen: 964 m2 (1%) Van de ondergronden is niet bijgehouden wanneer deze zijn aangelegd of vervangen. In de regel worden ondergronden vervangen zodra de toestellen aan vervanging toe zijn. Bij losse ondergronden wordt geleidelijk vernieuwd en verharding gaat veelal langer mee dan de toestellen die erop staan. Verharding kan ten tijde van herinrichting daarom hergebruikt worden of behouden blijven, wat bespaard op de inrichtingskosten.

5

CONCEPT Meerjarenonderhoudsplan Spelen Heemskerk 2024-2028

Vervangingswaarde van het areaal Omdat de vervangingskosten van de toestellen niet bekend is, is een indicatie van de waarde gemaakt o.b.v. richtbedragen per type plek (zie eerder vermeld bij speelplekken). Hierbij zijn meegenomen de waarde van de toestellen, de toegepaste ondergronden en de kosten voor verwijdering van oude, en levering en plaatsing van nieuwe speeltoestellen. Op basis van deze richtbedragen wordt de totale vervangingswaarde van het areaal geschat op € 5.313.000,Hierin bedraagt het aandeel van de toestellen (de toestelwaarde) gemiddeld 35% (zie ook hoofdstuk vervangingsopgave), waardoor de totale toestelwaarde uitkomt op € 1.859.550. Omdat veel toestellen verouderd zijn en sommige plekken beperkt ingericht, zal met de richtbedragen de inrichting van de speelplekken er gemiddeld op vooruit gaan. Voor een verdere uitwerking van budgetten, zie de latere hoofdstukken.

Veldonderzoek: de kwaliteit van de speelruimte Door middel van een veldonderzoek in 2019, aangevuld met inspectiegegevens en een extra ronde in het veld in 2022 is het speelaanbod in Heemskerk in beeld gebracht en beoordeeld op verschillende criteria. De algemene bevindingen en aanbevelingen worden hier samen gevat. In het uitvoeringsplan zijn specifieke verbeterpunten per locatie opgenomen. •

•

Speelaanbod: er zijn enkele grote locaties met een uniek aanbod (de wijkplekken) verspreid over Heemskerk: De Velst (sportparcours en multicourt nr. 203), Suykersacker (natuurlijke speelaanleidingen nr.121), Maasstraat (hoge klimtoestel en sportmogelijkheden, nr. 076) en Vlaskamp (unieke sportmogelijkheden nr. 087). In de meeste speelbuurten liggen daarnaast voldoende buurtplekken (minimaal één). De buurtplekken zijn niet allen even uitdagend of uitgebreid. Er liggen verder veel kleine speelplekken vaak op korte afstand van elkaar die elkaar qua inhoud niet aanvullen. Het speeltoestelareaal is verouderd en dat is ook terug te zien. Er zijn veel slijtageplekken en op diverse locaties zijn toestellen beschadigd. De diversiteit aan spelvormen en materialen kan verbeterd worden. Zo worden natuurlijke speelaanleidingen, toestellen van hout of unieke toestellen beperkt toegepast. Advies is het aanbod te vernieuwen en daarbij te letten op variatie binnen een buurt. Belangrijk is te investeren in grotere, centrale en meer uitdagende speelplekken die geschikt zijn voor iedereen. Dit kan vaak door de bestaande buurtplekken uit te breiden. Kleine plekken die dicht op elkaar liggen en elkaar niet aanvullen kunnen worden omgevormd of opgeheven zodat er meer budget vrijkomt voor centrale buurtplekken en zodat die plekken beter bespeeld worden. Anno 2022 zijn al een aantal plekken omgevormd.

Op deze plekken zijn speelprikkels (minimale inrichting met speelaanleidingen in het groen) geplaatst zodat de ruimte nog steeds bespeelbaar is. Inclusiviteit: in de gemeente is een goede afwisseling te vinden van harde ondergronden (kunstgras, tegels) en zachte ondergronden (gras). Hierdoor zijn er verschillende mogelijkheden voor inwoners met een beperking om buiten te spelen. Op een aantal buurtplekken kan het aanbod wel inclusiever: een toegankelijke entree, paden, ondergronden, bankjes en toestellen die bespeelbaar zijn. Dit is met name bij buurtplekken belangrijk, omdat deze een ontmoetingsfunctie hebben. Mindervaliden, ouders en ouderen moeten hier ook kunnen komen en samen spelen met de buurt. Naast de scholengemeenschap Heliomare in de wijk De Die is een grote inclusieve speelplek voor de hele wijk gerealiseerd. De plek heeft naast toegankelijke paden, ook inclusieve speel- en sportvoorzieningen. Van de plek maakt de school (met mensen met een beperking), maar ook de rest van de wijk goed gebruik. 6

CONCEPT Meerjarenonderhoudsplan Spelen Heemskerk 2024-2028 •

•

•

•

•

Sportaanbod: de diversiteit aan sportmogelijkheden in de openbare ruimte is goed. Er zijn binnen de speelbuurten vooral voetbalvelden te vinden en op een aantal speelplekken kan je ook basketballen en tafeltennissen. Daarnaast zijn er enkele grote sportvoorzieningen, zoals een skatepit (niet in de beste staat), een crossbaantje, een Cruyffcourt, op verschillende plekken fitnesvoorzieningen, freeruntoestellen, calisthenics en enkele JOP’s. Een grotere klimlocatie (boulderen) zou een aanvulling kunnen zijn op het aanbod in Heemskerk, bijvoorbeeld op een van de reeds bestaande sportplekken of bij wijkplekken. Op grotere locaties en verspreid over Heemskerk zijn watertappunten te vinden. Dit stimuleert lang verblijf. Verder zijn er verschillende voorzieningen aanwezig die ook voor senioren interessant kunnen zijn, zoals fietspaden en enkele jeu de boules banen. Voor deze doelgroep kan extra aandacht komen, bijvoorbeeld met beweegroutes en -toestellen (nu al enkele verspreid over de gemeente). Sporttoevoegingen moeten wel worden afgestemd met gebruikers om kapitaalvernietiging te voorkomen. Basisscholen: de basisscholen in Heemskerk zijn vrijwel allemaal omheind met een hoog hek en zijn daardoor niet bespeelbaar na schooltijd. Een tweetal scholen heeft een halfhoog hek rondom het plein waardoor kinderen, met enige moeite, hier ook buiten schooltijd kunnen spelen.

Het plein van de Otterkolken is wel open en grenst aan een openbare speelplek, van beiden wordt veel gebruik gemaakt. Omdat er voldoende openbare speelplekken liggen in de speelbuurten, is het meestal niet noodzakelijk de schoolpleinen open te stellen. Scholen zijn geen onderdeel van het openbare speelaanbod in beheer van de gemeente, behalve het plein bij nr. 201 (wissellocatie scholen van de gemeente). Wel kunnen scholen eenmalig een subsidie krijgen voor vergroening op voorwaarde dat zij hun plein openstellen. Spelen in het groen: veel speelplekken liggen in een groene omgeving met gras, struiken en bomen. Hierdoor wordt vaak in de bosjes of het aanliggende grasveld gespeeld. Op steeds meer speelplekken worden natuurlijke speelaanleidingen toegepast zoals taludglijbanen, een kruipbuis, maar ook houten parcours, wat spelen in en met het groen extra bevorderd. Natuurlijke speelaanleidingen kunnen in de toekomst vaker toegepast worden om het groen bespeelbaar te maken en een andere manier van spelen te stimuleren. Spelen op straat: brede stoepen en autoluwe straten zorgen ervoor dat er relatief veilig op straat kan worden gespeeld in Heemskerk. Ook zijn er gebieden met doodlopende straten, wat ook voor een veilige omgeving zorgt.

In verschillende buurten zijn er daarnaast pleintjes te vinden waar je fijn kunt rennen, steppen of fietsen, zowel op speelplekken zelf als daarbuiten. Regelmatig worden hier speelaanleidingen in de verharding toegepast die spelen op straat stimuleren, zoals pleinplakkers en verkeersroutes. Soms geven deze een speelroutes aan tussen verschillende speelplekken. Klimaatbestendigheid: door de groene ligging van de speelplekken is het merendeel redelijk bestand tegen klimaatextremen en kun je fijn verblijven op de plekken. Op een aantal locaties liggen ontbreekt voldoende beschutting. Dit zorgt voor hittestress. De verblijfswaarde in de (warme) zomermaanden daalt daardoor. Het is belangrijk klimaatbestendigheid bij deze plekken, maar ook bij elke herinrichting in de toekomst mee te nemen. Daarnaast kan gelet worden op de rol die de speelplek kan hebben om de klimaatproblematiek van de omliggende buurt op te lossen. Door middel van wadi’s kan overtollig water opgevangen worden, terwijl als er geen water is dit leuke speelelementen zijn. Er moet wel op worden gelet dat de klimaatoplossingen bijdragen aan de speelwaarde van de plek of dat er voldoende speelruimte over blijft.

7

CONCEPT Meerjarenonderhoudsplan Spelen Heemskerk 2024-2028

Korte impressie van het veldwerk in Heemskerk.

Matig onderhoud

Groene speelruimte

Inclusieve plekken

Speelpleintje

Beperkte uitdaging

Natuurlijke speelaanleidingen

Beperkte beschutting

Jeu-de-boulen

Skatebaan

8

CONCEPT Meerjarenonderhoudsplan Spelen Heemskerk 2024-2028

Onderhoud en veiligheid Het beheer van de speelvoorzieningen is gericht op het in stand houden van aantrekkelijke, veilige en goed verzorgde speelplekken. Voor het planbare onderhoud wordt onderscheid gemaakt tussen preventief en operationeel onderhoud. Voor een benadering van de onderhoudskosten wordt gewerkt met vuistregels gebaseerd op de waarde van het speelruimteareaal en kosten door een externe aannemer. Als er gedetailleerde informatie beschikbaar is, kan deze gebruikt worden om een exactere waarde te berekenen voor het onderhoud van toestellen en ondergronden.

Onderhoud van speelvoorzieningen Preventief onderhoud Het preventieve of reguliere onderhoud is gericht op het voorkomen van onveilige situaties en van belang voor de duurzaamheid van de speeltoestellen. Bij dit onderhoud gaat het bijvoorbeeld om: aanbrengen van een beschermende laklaag bij speeltoestellen ter voorkoming van graffiti; behandeling van paalkoppen; reinigen van speeltoestellen en ondergronden zodat slijtage door bijv. algenaanslag voorkomen wordt. Aanbevolen wordt om dit onderhoud op regelmatige basis uit te voeren. Zo wordt voorgesteld om jaarlijks, bij aanvang van het speelseizoen (april) en gekoppeld aan de veiligheidsinspectie, een grondige onderhoudsronde te houden inclusief het schoonspuiten van de speeltoestellen en gelijktijdig met het verschonen van de losse ondergronden (zie ook onderhoud van ondergronden). Hierdoor is de speelplek bij aanvang van het speelseizoen in goede staat. •

Indicatie kosten: 2% van de toestelwaarde.

Operationeel onderhoud Het operationele onderhoud heeft betrekking op het onderhoud dat nodig is zodat de speeltoestellen goed functioneren. Hierbij moet bijvoorbeeld gedacht worden aan: controle en zo nodig het aandraaien van bouten/moeren, controle en zo nodig vervangen van scharnieren, verwijderen van splinters. Door onvoorziene omstandigheden (vandalisme, extreem weer, grote speelintensiteit), kan het ook noodzakelijk zijn eerder onderdelen te vervangen of te repareren. Operationeel onderhoud gebeurt gedurende het gehele jaar a.d.h.v. meldingen en de periodieke inspecties. •

Indicatie kosten: 1% van de toestelwaarde.

Onderhoud van ondergronden Goed beheer en onderhoud van (valdempende) ondergronden is noodzakelijk om de veiligheid en functionaliteit van een speelplek te waarborgen. De wijze van onderhoud van de ondergronden is afhankelijk van het type materiaal en de ambities op beeldkwaliteitsniveau van de gemeente. Onderhoud van ondergronden kan prima worden uitgevoerd door de eigen dienst van de gemeente. In dit stuk worden de kosten beschreven van een externe aannemer voor het uitvoeren van de onderhoudswerkzaamheden. Voorgeschreven wordt het volgende onderhoud:

9

CONCEPT Meerjarenonderhoudsplan Spelen Heemskerk 2024-2028 Vaste ondergronden Gras Gras wordt veel toegepast op speelplekken in de gemeente. Gras heeft voordelen voor de klimaatbestendigheid van de openbare ruimte, zoals het opvangen van water en minder snel opwarmen. Afhankelijk van de type grond en de staat van het gras mag gras worden toegepast als valdempende ondergrond bij toestellen met een valhoogte tot 1,5 m. Afhankelijk van de speelintensiteit en de beeldkwaliteit zal er tussen de 16 en 24 keer gemaaid moeten worden. Bij inrichting van speelplekken in het gras moet rekening worden gehouden dat de maaier erbij kan. Maaien rond toestellen is arbeidsintensiever dan grasvelden maaien. •

Indicatie kosten: het onderhoud van grasondergronden wordt meegenomen in regulier groenonderhoud.

Kunstgras Kunstgras wordt veelal gebruikt als valdempende ondergrond of op sportvelden. Dit dient tenminste eenmaal per jaar opgeborsteld en bezand te worden met kwartszand. Hierdoor blijft het kunstgras functioneren, blijft stabiliteit gewaarborgd en wordt slijtage van de vezels vertraagd. Bij toepassing van kunstgras met een aansluiting op gazon wordt aanbevolen een maaitegel rondom het kunstgrasveld te plaatsen. Dit voorkomt maaischade aan het kunstgrasveld. Als er gebruik wordt gemaakt van verschillende kleuren of vlakken kunstgras, wordt aanbevolen de naden tussen de vlakken niet op slijtagegevoelige punten te plaatsen (onder de schommel, duikelrek of bij de uitloop van een glijbaan). •

Indicatie kosten: € 4,50 per m2

Rubber De rubbergietvloer en rubbertegels dienen ten minste één keer per jaar schoongespoten te worden om te voorkomen dat er teveel vuil en alg ophoopt in de openingen in het rubber. Schoonspuiten voorkomt slijtage en bevordert de toegankelijkheid van de ondergrond. Bij een boomrijke plek is rubber geen ideale ondergrond omdat de vloer hier snel vuil en glad wordt. Bij naadvorming van rubbertegels dienen deze tijdig herplaatst te worden om onwenselijke en onveilige situaties te voorkomen. Bij het opkrullen van tegels dienen deze tijdig verwijderd en vervangen te worden. Aanbevolen wordt om rubbervloeren niet direct naast een zandondergrond of zandbak te plaatsen. Dit voorkomt dichtslibbing van de poriën in de rubbergietvloer en vroegtijdige slijtage. •

Indicatie kosten: variërend van € 1,00 per m2 (doorgroeimatten) tot € 4,25 per m2 (rubbersnippers en gietvloeren).

Losse ondergronden Ondergronden zoals houtsnippers en zand halen hun valdempende vermogen uit de toegepaste laagdikte. Bij deze losse ondergronden wordt voorgeschreven om tenminste 100 mm bovenop de benodigde laagdikte aan te brengen in verband met het wegspelen van het losse materiaal. Belangrijk is ook dat er zorg wordt gedragen voor het egaal houden van de opvangzone. Houtsnippers Houtsnippers vormen een goede ondergrond voor ongewenste kruiden. Deze dienen daarom regelmatig verwijderd te worden. Dit kan namelijk van invloed zijn op de valdempende waarde van de ondergrond en ook de uitstraling van de plek. Omdat snippers organisch materiaal zijn beginnen deze na verloop van tijd te composteren. Het is daarom noodzakelijk de snippers om de snippers ten minste eens per 3 jaar te vervangen of jaarlijks aan te vullen als dit nodig is. 10

CONCEPT Meerjarenonderhoudsplan Spelen Heemskerk 2024-2028

•

Indicatie kosten: voor het onderhoud aan houtsnippers (bijvullen/vervangen) wordt jaarlijks € 8,30 per m2 gerekend (binnen 3 jaar is de vloer vervangen).

Zand Valdempend zand dient regelmatig gereinigd te worden van aanwezig afval of ontlasting. Ook is het van belang ongewenste kruiden te verwijderen wanneer deze aanwezig zijn. Dit kan namelijk van invloed zijn op de valdempende waarde van de ondergrond en ook de uitstraling van de plek. Omdat zand gauw een bron van vuil vormt en een grote aantrekkingskracht op katten heeft, is het wenselijk om dit regelmatig te verversen. Door een regelmatige visuele controle (zie ook inspecties en overige onderhoudswerkzaamheden) kan voorkomen worden dat een ondergrond te vies wordt om in te spelen. Zandondergronden en zandbakken worden bij voorkeur niet in de buurt van een straatkolk geplaatst. Dit verhoogt weliswaar de speelwaarde, maar resulteert ook in onwenselijke situaties. •

Indicatie kosten: voor het onderhoud aan zand (bijvullen/vervangen) wordt jaarlijks € 7,75 per m2 gerekend (binnen 3 jaar is de vloer vervangen).

Verharding en halfverharding Verharding kan worden toegepast als (val)ondergrond bij toestellen en speelaanleidingen met een valhoogte van onder de 0,6 m. Bij sommige sportvelden, jeu-de-boulesbanen en paden wordt ook (half)verharding gebruik dat schoongehouden moet worden om functioneel en aantrekkelijk te blijven. Vegen, schoonspuiten en het verwijderen van ongewenste kruiden behoren hier tot de werkzaamheden. Waar ondergronden een duidelijke speel- of sportfunctie hebben en daarom extra aandacht aan onderhoud moet worden gegeven, zijn deze opgemeten en meegenomen in de onderhoudskosten (bv. skatebaan en sportvelden). Voor alle overige verharding wordt onderhoud meegenomen in het reguliere onderhoud aan de verharding. •

Indicatie kosten: € 0,30 per m2 en € 1,25 per m2 (stenen of los materiaal).

Inspecties en controles Speeltoestellen moeten regelmatig geïnspecteerd worden. De beheerder controleert of gebruik van het toestel nog steeds veilig is. Met de resultaten van deze inspecties moet ook beoordeeld worden welke acties ondernomen moeten worden voor het veilig houden van het toestel. Om de kosten van onderhoud te beperken en om te voldoen aan de wettelijke verplichting te allen tijde zorg te dragen voor de veiligheid van speelvoorzieningen, is het belangrijk de speelvoorzieningen regelmatig te inspecteren. De resultaten van de inspectie moeten geregistreerd zijn. Inspecties De norm (NEN-EN 1176-7:2008) schrijft de volgende drie vormen van inspectie voor: 1. Visuele inspectie - Met routinematige visuele inspectie kunnen gevaren als gevolg van vandalisme, gebruik of weersomstandigheden worden geïdentificeerd, bijvoorbeeld gevaren door defecte onderdelen, stormschade of gebroken flessen (glasscherven). De visuele inspectie is een vrij snelle oppervlakkige controle om na te gaan of er mogelijk een risico is ontstaan. De controle vindt meestal plaats op speelplek niveau. Als er iets aan de hand lijkt te zijn wordt er melding gemaakt en kan vervolgens passend gehandeld worden. Bij speelplaatsen waar sprake is van intensief gebruik of vandalisme, kan het nodig zijn deze 11

CONCEPT Meerjarenonderhoudsplan Spelen Heemskerk 2024-2028 inspectie wekelijks of zelfs dagelijks uit te voeren. Dit is bijvoorbeeld vaak het geval op schoolpleinen. Voor de visuele inspectie wordt geen kostenindicatie gegeven omdat dit in de regel wordt uitgevoerd door externe beheerders zoals de conciërge van school en/of vrijwilligers. 2. Operationele inspectie- Tijdens de operationele inspecties wordt de werking van de toestellen gecontroleerd. Op basis hiervan wordt operationeel onderhoud uitgevoerd. Tijdens de operationele inspecties wordt ook gecontroleerd of eerdere, voorgeschreven reparaties aan toestellen juist en duurzaam zijn uitgevoerd. De operationele inspectie vindt ieder kwartaal plaats. Het is een meer gedetailleerde inspectie om de functionaliteit en stabiliteit van het speeltoestel te controleren, in het bijzonder op slijtage. De operationele inspectie kan goed uitgevoerd worden door de eigen dienst van de gemeente. Als deze afwezig is, kan deze gedaan worden door een extern inspectiebureau, de kosten zijn dan vergelijkbaar met de veiligheidsinspectie (zie hieronder). 3. Veiligheidsinspectie - Jaarlijks vindt een grote veiligheidsinspectie plaats van de openbare speelvoorzieningen en de speeltuinen. Deze inspectie wordt uitgevoerd volgens de norm NENEN 1176 en NEN-EN 1177.

De jaarlijkse hoofdinspectie wordt uitgevoerd om het algehele veiligheidsniveau van speeltoestellen, funderingen en oppervlakken vast te stellen. Met inbegrip van eventueel aangebrachte wijzigingen als gevolg van de beoordeling van veiligheidsmaatregelen), weersinvloeden, aanwezigheid van houtrot of corrosie en eventuele veranderingen in het veiligheidsniveau van de speeltoestellen. Het laatste als gevolg van uitgevoerde reparaties, of het toevoegen of vervangen onderdelen. Bijzondere aandacht behoort te worden gegeven aan onderhoudsvrije (sealed-for-life) onderdelen. De jaarlijkse veiligheidsinspectie vervangt één van de vier operationele inspectierondes. •

Indicatie kosten: 1x per jaar € 8,-/toestel. Hierbij wordt uitgegaan van de te inspecteren objecten. Bankjes, paaltjes en pleinplakkers zijn onderdeel zijn van de speelplek (ook opgenomen in het beheersysteem), maar hoeven niet geïnspecteerd te worden op veiligheid. In Heemskerk betreft het totaal te inspecteren toestellen op dit moment zo’n 600 objecten.

Beheerkosten De eigenaar van de toestellen certificaten en inspectiegegevens kunnen aantonen. Er is geen vast format voor deze producten vereist. Heemskerk maakt hiervoor gebruik van het beheersysteem ABS. •

Kosten ABS beheersysteem: € 1.375,- /jaar (licentie, service en gebruik).

12

CONCEPT Meerjarenonderhoudsplan Spelen Heemskerk 2024-2028

Kostenoverzicht onderhoud In tabel 1 zijn alle onderhoudsposten in een overzicht geplaatst. Het onderhoud van de toestellen, ondergronden en inspecties resulteren in een totaalbedrag van € 189.700,- /jaar. Tabel 1: Indicatie onderhoudskosten Onderhoudskosten toestellen Preventief onderhoud 2% Operationeel onderhoud 1% Onderhoud ondergronden Gras: 59.566 m2 Kunstgras: 13.234 m2 - € 4,50/m2 Rubbertegels: 628 m2 - € 0,00/m2 Gebonden rubbersnippers: 168 m2 - € 0,00/m2 Rubbermat: 94 m2 - € 0,00/m2 Rubbergietvloer: 251 m2 (0,2%) Houtsnippers: 178 m2 - € 0,00/m2 Zand: 118 m2 - € 0,00/m2 Asfalt: 4.434 m2 - € 0,00/m2 Tegels: 12.563 m2 - € 0,00/m2 Beton: 1.529 m2 - € 0,00/m2 Stenen: 964 m2 - € 0,00/m2 Jaarlijkse inspectiekosten Operationele inspectie (3 rondes) Veiligheidsinspectie (1 ronde) Kosten beheerprogramma (ABS) Onderhoudskosten totaal (afgerond)

€ 37.191 € 18.596 Afdeling groen € 59.553 € 1.884 € 714 € 94 € 1.067 € 1.477 € 915 € 1.330 € 3.769 € 459 € 1.205 Eigen dienst € 4.800 € 1.375 € 189.700,- /jaar

In tabel 2 (volgende pagina) zijn de onderhoudsposten uitgezet over een kalenderjaar. Hierin vallen de visuele inspecties en het operationeel onderhoud op als voortdurende posten. De overige posten vormen zich om het speelseizoen heen (april – september).

Rol van de buitendienst Op dit moment heeft de buitendienst een belangrijke rol in het onderhoud van de speelplekken. Ze schatten in wat er op de locaties speelt en wat er nodig is en kunnen daardoor de juiste onderhoudswerkzaamheden uitvoeren zodat speeltoestellen een relatief lange levensduur behalen en toch nog in goede staat verkeren. Verschillende personen binnen de buitendienst zijn opgeleid tot vakspecialist. Hierdoor kunnen opleveringsinspecties van heringerichte plekken grondig worden opgepakt door de buitendienst, hetgeen onnodige herstelkosten bespaard. De genoemde kosten in dit hoofdstuk zijn een indicatie van de onderhoudskosten. In de praktijk is het goed mogelijk dat de buitendienst enkele onderhoudswerkzaamheden goedkoper kan uitvoeren dan externe aannemers, bijvoorbeeld onderhoud aan ondergronden. Hoewel de buitendienst veel werkzaamheden zelfstandig uit kan voeren, zal één jaarlijkse inspectie extern weggezet worden. Op deze manier kijkt er jaarlijks iemand anders mee, met andere ervaringen, kennis en inzichten over veiligheid. Dit voorkomt niet alleen bedrijfsblindheid, maar biedt ook direct een mogelijkheid om van elkaar te leren en een extra controle met betrekking tot de veiligheid en kwaliteit van de speelruimte. 13

CONCEPT Meerjarenonderhoudsplan Spelen Heemskerk 2024-2028

Tabel 2: Jaaroverzicht onderhoud

Jan Feb Mrt Apr Mei Jun Jul Aug Sep Okt Nov Dec

Preventief onderhoud:

- schoonmaken speeltoestellen - smeren lagers - vervangen onderdelen zoals staanders, liggers, etc. - lassen slechte/beschadigde verbindingen

x

Operationeel onderhoud:

- vervangen kleine onderdelen - bijwerken beschadigingen - vastzetten bevestigingsmiddelen

x x x x x x x x x x x x

Onderhoud valondergronden:

- houtschors en -snippers (incl. aanvullen) - kunstgras - rubbertegels

x

x

Visuele inspectie (kan door vrijwillgers/scholen/bewoners):

Ogen goed de kost geven. Voornamelijk bedoeld om mankementen die eenvoudig zijn te constateren (defecte onderdelen, beschadigingen, etc.) op te merken. Advies: op schoolpleinen dagelijks uit voeren.

x x x x x x x x x x x x

Operationele inspectie:

Gedetailleerde inspectie op functionaliteit en stabiliteit van de speeltoestellen. Tevens aandacht voor beschadigingen, scherpe of uitstekende delen, ontbrekende delen etc.

x

x

x

Veiligheidsinspectie (hoofdinspectie):

Controle op algehele veiligheid speeltoestellen, funderingen en oppervlakten. Tevens aandacht voor houtrot, corrosie en aandachtspunten uit visuele en operationele inspecties.

x

14

CONCEPT Meerjarenonderhoudsplan Spelen Heemskerk 2024-2028

Vervangingsopgave Op basis van de huidige beheergegevens en personele bezetting is per locatie een indicatie gegeven van de vervangingstermijn. Dit is vertaald naar een vervangingsopgave voor de komende jaren. Hierbij zijn vervangingen van losse speeltoestellen zo veel mogelijk geclusterd tot één jaartal per speelplek. Voor de indicatie van de kosten is gebruik gemaakt van richtbedragen op basis van de huidige inrichting. In het uitvoeringsplan wordt ingezoomd op het advies voor de uitvoering zelf en het doorvoeren van verbeteringen.

Vervangingsopgave Richtbedragen voor vervanging Om een indicatie te geven van de vervangingsopgave is gewerkt met een richtbedrag per speelplek. Dit richtbedrag is gebaseerd op het type speelplek. Zo zijn de kosten voor herinrichting bij een grote buurtplek met veel objecten (door verwijdering, participatie en communicatie) groter dan bij een los veerelement in de straat. Grofweg is het benodigde budget opgebouwd uit de volgende percentages: • • • • •

10% Ontruiming/verwijdering huidige inrichting 15% Budget voor grondwerk/meubilair 20% Budget benodigd voor processtappen (ontwerp, participatie, communicatie) 20% Budget voor ondergronden (uitgaande van principe “gras waar gras kan”) 35% Budget benodigd voor nieuwe speeltoestellen (incl. plaatsing)

De totale vervangingsopgave van het huidige areaal (129 speelplekken – incl. 1 schoolplein) bedraagt op basis van richtbedragen ongeveer € 5,3 miljoen. Dit komt gemiddeld neer op circa € 41.000,-/speelplek. De gebruikelijke afschrijftermijn van een speeltoestel is ca. 15 jaar. De theoretische vervangingsopgave is daarmee ca. € 354.200,-/jaar. Vervangingsopgave Zoals eerder aangegeven zijn er veel verouderde toestellen in de gemeente (43% ouder dan 15 jaar), wat resulteert in een groot aantal locaties die op korte termijn vervangen moeten worden. Ook vanuit de praktijk is een inschatting van de beheerder gemaakt: zo’n 44 locaties moeten op korte termijn (gedeeltelijk) vervangen omdat deze versleten zijn (te oud of vertonen gebreken). Het vervangen van een dergelijk groot aantal speelplekken is niet realistisch, zowel qua budget als benodigde mankracht. Daarom wordt voorgesteld de vervangingsopgave te verspreiden en uit te stellen in overeenstemming met de bezettingscapaciteit van de gemeente. Vanaf 2025 kan er extra budget vrijgemaakt worden voor vervanging, vanaf dan is er jaarlijks ruimte om ca. 12 plekken op te pakken. Door deze maatregelen ontstaat een meer evenwichtige situatie en een uitvoerbaar plan.

Door de hoge leeftijd van de toestellen kan het wel gebeuren dat in de tussentijd een toestel zodanig versleten is, dat deze onveilig is en weggehaald moet worden voordat de speelplek volledig wordt heringericht. Speelplekken zullen vaker leegstaan. Binnen de jaarlijkse capaciteit van de gemeente is per locatie een vervangjaar voorgesteld. De prioriteiten zijn de leeftijd van de toestellen en gebreken aangegeven vanuit de beheerder. Bij de vervangingsopgave van een jaar zijn soms ook locaties opgenomen die relatief niet heel oud zijn, maar waarbij gebreken zijn en het advies is deze op te heffen. Op deze manier wordt onnodig onderhoud tegengegaan. De vervangingsopgave per jaar is dan als volgt: 15

CONCEPT Meerjarenonderhoudsplan Spelen Heemskerk 2024-2028

Tabel 3: Vervangingsopgave per jaar Termijn loc. investering 2024 9 € 347.000 2025 12 € 435.000 2026 13 € 409.000 2027 12 € 468.000 2028 11 € 477.000 na 2028 73 € 3.177.000 Totaal 130 € 5.313.000 Het is belangrijk (twee-)jaarlijks de te verwachtte vervangjaren in te laten schatten tijdens een inspectie en het uitvoeringsprogramma hierop aan te passen. Op basis van constateringen en/of de kosten voor het benodigde onderhoud wordt besloten een speelplek eerder of later op te pakken. Zo wordt voorkomen dat er toestellen worden vervangen die nog in prima staat verkeren.

16

CONCEPT Meerjarenonderhoudsplan Spelen Heemskerk 2024-2028

Uitvoeringsplan Op basis van het onderzoek en de huidige verdeling van de speelruimte maar ook de besproken ambities aan de voorkant van het traject wordt voorgesteld om niet alle speelplekken te behouden in de huidige vorm. Ook wordt geadviseerd om anders om te gaan met de vervangingsopgave én wordt aanbevolen speelplekken uit te breiden. Dit is in het uitvoeringsplan verder uitgewerkt, inclusief ambities en aanbevelingen voor uitvoering. Samenvatting uitvoeringsopgave In de bijlagen van dit rapport zijn uitvoeringskaarten en een uitvoeringstabel met een overzicht van alle speelplekken. Per speelplek is een uitvoeringsadvies gegeven. Op basis van het onderzoek en de huidige verdeling van de speelruimte wordt het volgende voorgesteld: • •

•

99 speelplekken behouden. 31 locaties omvormen. Deze locaties zijn niet noodzakelijk voor de dekking. 15 locaties hiervan kunnen omgevormd worden naar een speelpleintje of speelgroen om bij te dragen aan de diversiteit van spelen en klimaatbestendigheid in de buurt. Op 14 locaties is het wenselijk deze helemaal op te heffen, omdat het aanbod in de buurt overdadig is. De inrichting van deze locaties is flexibel. 24 impulsen toevoegen op het gebied van spel, sport en groen om het aanbod te verbeteren op de te behouden locaties.

Tabel 4: Uitvoeringsgsopgave (basis + aanvullend) Basisnetwerk

loc. investering

2024

2025

2026

2027

2028

na 2028

Behouden

99 € 4.358.000

5 € 261.000

8 € 323.000

12 € 376.000

7 € 282.000

9 € 411.000

58 € 2.705.000

Omvormen Speelgroen Speelpleintje Flexibel

31 9 6 14

4 1

€ 40.000 € 10.000

4 2 2

1 1

€ 20.000

€ 30.000

€ 50.000 € 20.000 € 20.000 € 10.000

2

3

5 2 2 1

2

€ 20.000

15 4 2 9

€ 150.000 € 40.000 € 20.000 € 90.000

Impulsen Spelen Sporten Groen

loc. investering 18 € 346.000 2 € 48.000 4 € 30.000

3

2024 € 58.000

2

2027 € 61.000

2

2028 € 48.000

1

€ 10.000

8 1 3

na 2028 € 108.000 € 10.000 € 20.000

Totaal

130 € 5.092.000

€ 310.000 € 100.000 € 60.000 € 150.000

9 € 359.000

2

€ 40.000 € 20.000 € 20.000

2025 € 61.000

12 € 424.000

1 1

€ 10.000 € 10.000

2026 € 10.000 € 38.000

13 € 434.000

12 € 393.000

11 € 489.000

73 € 2.993.000

Als er gekozen wordt alleen het basisnetwerk te realiseren (99 locaties behouden en 31 omvormen), daalt het benodigde budget voor herinrichting van ruim € 5,3 miljoen tot € 4,7 miljoen. Bij het basisnetwerk worden plekken weggehaald en komt er niets voor terug. De draagkracht onder de bevolking hiervoor is mogelijk beperkt. Om verbeteringen te maken wordt voorgesteld aanvullend op dit basisnetwerk extra te investeren om de ambities van de gemeente te realiseren. Als alle voorgestelde impulsen worden doorgevoerd bovenop het basisnetwerk, bedraagt het totale herinrichtingsbudget ruim € 5,1 miljoen. Ook dit is een besparing ten opzichte van behoud van alle huidige speelvoorzieningen. Door het terugbrengen van het aantal locaties en totaal aantal toestellen, zal het benodigde onderhoudsbudget ook afnemen. In de praktijk kan echter ook gekozen worden enkele impulsen te verschuiven, toe te voegen of niet uit te voeren. 17

CONCEPT Meerjarenonderhoudsplan Spelen Heemskerk 2024-2028

Kaders voor uitvoering (basis) De kaders die hier beschreven zijn, zijn de basisregels die we aanhouden bij de inrichting van de speelruimte. Daarnaast zijn er nog aanvullende ambities die richting bepalen voor de toekomst, beschreven in ambities voor uitvoering. Integrale aanpak Belangrijk bij de uitvoering, maar zeker bij verbetering van de speelruimte is een integrale aanpak. Hierdoor is het veel makkelijker om tijdig kansen te signaleren (en benutten) en bijvoorbeeld werk met werk te maken. Als er aan de slag gegaan wordt in een wijk met de riolering is het bijvoorbeeld handig om direct ook de speelplek mee te nemen die in dezelfde straat ligt. Als een sportplek wordt opgepakt, is het handig om met de betreffende sportaanbieders of buurtsportcoach te schakelen om te kijken of met simpele toevoegingen leuke activiteiten kunnen worden georganiseerd voor de buurt. Een integrale aanpak werkt het makkelijkst door jaarlijks een overzicht te maken van de op te pakken speelplekken (voor het komend jaar) en een gezamenlijk overleg te organiseren met de verschillende uitvoeringspartners (groen, infra, wijkbeheer, sport etc.). Dit wordt met name aanbevolen bij de grotere speelvoorzieningen. Herinrichten van speelplekken Speelplekken die sterk verouderd zijn en daardoor te zwaar drukken op de onderhoudslasten en/of niet meer veilig zijn, worden heringericht.

Voor de herinrichting van speelplekken die behouden blijven gelden de volgende kaders: De kleine speelplek: Niet elke kleine speelplek hoeft te worden ingevuld met speeltoestellen. Deze plekken lenen zich juist goed om de diversiteit op buurtniveau te versterken door met een alternatieve inrichting te werken gericht op bijvoorbeeld natuurlijke speelmogelijkheden (ravotten), een fietspleintje of juist een initiatief van direct omwonenden (buurtmoestuin, fruitboomgaard, speelheuvel). Voor de meeste kleine plekken is een herinrichting mét toestellen echt ook prima. Hiervoor gelden de volgende kaders: • Vaak voor direct omwonenden, zeker bij beperkte ruimte en een buurtplek in de buurt, mag de doelgroep beperkt worden tot 0-9 jaar. Als er geen buurtplek in de omgeving (binnen barrières) is, is het wenselijk om de doelgroep van 0-12 jaar te bedienen. • De invulling van deze plekken is soms van tijdelijke aard. Het verdient daarom aanbeveling om te werken met speeltoestellen die eenvoudig te verplaatsen zijn en een ondergrond die dat makkelijk toelaat, zoals gras. • Voor kleine speelplekken wordt een richtbedrag gehanteerd van ongeveer € 33.000,- per plek. • Als de inrichting nu beperkt of slecht is, kan met het richtbedrag al een verbetering doorgevoerd worden.

Als er extra aandacht moet zijn voor bepaalde onderwerpen, kan een impuls toegevoegd worden waarmee extra geïnvesteerd wordt in verbeteren van de plek (zie ambities voor uitvoering). Buurtplekken • Ingericht voor de hele buurt, maar qua spelen vooral voor de doelgroep van 0-12 jaar. • Waar mogelijk een combinatie maken van spelen en sporten. • Omdat deze locaties een hele buurt bedienen moet bij de keuze van toestellen gelet worden op de mogelijkheden om samen te spelen, de toegankelijkheid voor gebruikers 18

CONCEPT Meerjarenonderhoudsplan Spelen Heemskerk 2024-2028

•

• •

met een beperking en is het belangrijk om in te zetten op een hogere verblijfswaarde door voldoende beschutting en bijvoorbeeld bankjes voor (groot)ouders. Bij elke herinrichting moet worden gekeken naar de mogelijkheden om de speelplek klimaatadaptiever en groener in te richten (voldoende beschutting, goede afwatering, bespeelbaar groen). Daarnaast worden natuur educatieve elementen toegepast om spelenderwijs natuur- en milieu educatie mee te geven. Voor buurtplekken wordt een richtbedrag gehanteerd van circa € 71.000,- per plek. Als de inrichting nu beperkt of slecht is, kan met het richtbedrag al een verbetering doorgevoerd worden. Als er extra aandacht moet zijn voor bepaalde onderwerpen, kan een impuls toegevoegd worden waarmee extra geïnvesteerd wordt in verbeteren van de plek (zie ambities voor uitvoering).

De sportplek: • Sportplekken blijven behouden in de huidige vorm. • De richtbedragen voor herinrichting van een sportplek zijn afhankelijk van de inrichting van de plek. • Als de inrichting nu beperkt of slecht is, kan met het richtbedrag al een verbetering doorgevoerd worden. Als er extra aandacht moet zijn voor bepaalde onderwerpen, kan een impuls toegevoegd worden waarmee extra geïnvesteerd wordt in verbeteren van de plek (zie ambities voor uitvoering). • Voor een uitbreiding wordt de buurt en gebruikers van de plek geraadpleegd over wat de gewenste uitbreiding is. Als er geen actieve gebruikers zijn, kan besloten worden niet te investeren in de plek. Wijkplekken • Belangrijke, grote voorzieningen voor heel Heemskerk met een unieke inrichting en een groot bereik (diverse doelgroepen). • Wijkplekken blijven behouden in de huidige vorm. • Bij herinrichting wordt gekeken of het mogelijk is om alle doelgroepen op deze plekken te bedienen (0-100 jaar). Daarnaast wordt gelet op de mogelijkheden om samen te spelen, de toegankelijkheid voor gebruikers met een beperking en is het belangrijk om in te zetten op een hogere verblijfswaarde door voldoende beschutting en bijvoorbeeld bankjes voor (groot)ouders.

• Bij elke herinrichting moet worden gekeken naar de mogelijkheden om de speelplek klimaatadaptiever en groener in te richten (voldoende beschutting, goede afwatering, bespeelbaar groen). Daarnaast worden natuur educatieve elementen toegepast om spelenderwijs natuur- en milieu educatie mee te geven. • Waar mogelijk een combinatie maken van spelen en sporten. • Voor wijkplekken wordt een richtbedrag gehanteerd van circa € 135.000,- per plek. Afhankelijk van de inrichting kan dit bedrag hoger of lager zijn in de praktijk. Omvormen Op 31 kleine speelplekken en speelhoekjes wordt geadviseerd om de toestellen niet te vervangen. Hier wordt voorgesteld actief ‘om te vormen’ naar vrije speelruimte. De plek blijft daarmee beschikbaar om in te spelen, maar zonder dat er gebruik wordt gemaakt van reguliere speeltoestellen. De vrijgekomen ruimte kan op drie manieren worden ingericht: Speelgroen • De vrijgekomen ruimte wordt groen ingericht, waarbij extra gelet wordt op de bespeelbaarheid van het groen.

19

CONCEPT Meerjarenonderhoudsplan Spelen Heemskerk 2024-2028 •

• •

Invulling kan bestaan uit landschappelijke elementen (grasvelden, heuvels, bomen, bespeelbare bosjes, begaanbare oevers) en aangevuld worden met natuurlijke speelaanleidingen zoals gekantelde klimbomen, stapstammen of een totempaal. Op deze manier voegen de omgevormde plekken toe aan de diversiteit van het speelaanbod in de buurt. Het ontwerp van speelgroen ligt bij de gemeente. De toe te voegen elementen worden ingevuld door de buurt op basis van het aantal stemmen. De bewoners wisselen punten in voor natuurlijke speelelementen.

Speelpleintje • De vrijgekomen ruimte wordt verbonden met het omliggende verharding. Hierbij wordt extra gelet op de bespeelbaarheid van de verharding. • Invulling kan bestaan uit verschillende kleuren en hoogteverschillen in de verharding, poefs, schaakborden, belijning en pleinplakkers. • Op deze manier voegen de omgevormde plekken toe aan de diversiteit van het speelaanbod in de buurt. Flexibel • Het aanbieden van bespeelbare ruimte is niet noodzakelijk op deze plekken omdat er voldoende speelruimte en diversiteit is in de directe omgeving. • De vrijgekomen ruimte kan flexibel ingericht worden in samenspraak met bewoners. Afhankelijk van de wensen kan de plek een speel- of andere functie krijgen, uitgezonderd parkeerplaatsen. • Flexibele plekken lenen zich uitstekend voor initiatieven van bewoners. Te denken valt bijvoorbeeld aan een moestuin, eenvoudige speelaanleidingen of een picknicktafel. Grote speeltoestellen en particuliere trampolines zijn niet geschikt voor de openbare ruimte en beheer door bewoners. Ook met betrekking tot het beheer is het makkelijker om bewoners hier een grotere rol te geven. Voor omvormen wordt een richtbedrag gehanteerd van € 10.000,- per plek.

Nieuwbouw Bij het realiseren van een nieuwe buurt moet zo vroeg mogelijk worden meegekeken bij de planvorming en moet vanaf de start een ruimteclaim van tenminste 3% van de oppervlakte van het plangebied worden gereserveerd voor speel- en sportvoorzieningen. Geadviseerd wordt om deze ruimteclaim zoveel als mogelijk te clusteren op centrale voorzieningen met voldoende ruimte. Dus liever één grote buurtplek dan meerdere kleine speelplekjes. Hierbij wordt gestreefd naar een oppervlakte van 3.000 m2 voor een buurtplek binnen 400 m van de woning en 500 m2 voor een kleine speelplek binnen 200 m van de woning. Bij nieuwbouw is het van belang dat, naast de kosten voor aanleg, ook de kosten van onderhoud en zelfs vervanging van de nieuwe speel- en sportplekken worden opgenomen in het lange termijn beheerbudget. Nieuwe toestellen hebben een garantietermijn van 5 jaar. De beheerkosten gedurende die periode zijn laag. Na deze 5 jaar lopen de beheerkosten op. Door de nieuwbouw in of nabij bestaande buurten wordt de druk op de bestaande speelruimte vergroot. Dit kan betekenen dat het belang van een goede buurtplek groter wordt en/of dat het nodig is om naast de buurtplek ook te voorzien in voldoende kleine speelplekken ter ondersteuning.

20

CONCEPT Meerjarenonderhoudsplan Spelen Heemskerk 2024-2028 Bij nieuwbouw is het belangrijk dat nieuwe speelplekken die tijdens worden toegevoegd aan het areaal ook worden verrekend in het onderhoudsbudget (uitbreiding) en worden meegenomen in de langetermijnplanning. Clusteren van ingrepen In het uitvoeringsplan worden vervangingen zoveel mogelijk geclusterd. Op speelplekniveau, zodat een plek zo veel mogelijk in één keer kan worden opgepakt. Het voordeel van clusteren op plekniveau is dat bewoners goed kunnen meedenken over een herinrichting en het ook makkelijker is om een speelplek een functionele wijziging te geven. Het is ook mogelijk om aanvullend te clusteren op buurtniveau. Het voordeel van clusteren op buurtniveau is dat het duidelijker is dat naast omvormingen ook geïnvesteerd wordt in de herinrichting van de centrale speelplekken. Duurzaamheid en gezondheid In Heemskerk is in het verleden veel ingezet op hoogwaardige toestellen van kunststof, RVS, staal en aluminium met een valdempende ondergrond van kunstgras. Hiermee was gedacht dat de toestellen tussen de 20-30 jaar mee konden gaan. In de praktijk blijkt dat deze toestellen toch vaak na 18 jaar vervangen moeten worden. Tegenwoordig spelen er naast onderhouds- en vervanglast nog andere overwegingen bij de keuze voor materiaal en inrichting, zoals de gezondheid van de kinderen, de bodem en de planeet.

De afschrijftermijn voor nieuwe speelplekken wordt 15 jaar. Dit is een meer realistische termijn, waardoor speelplekken een betere kwaliteit zullen hebben. De materiaalkeuze is afhankelijk van de voorziene speelintensiteit van de plekken. Bij voorkeur worden geen kunststoffen toegepast in de toestellen of ondergronden in verband met microplastics en belasting op het milieu. Ook streven we ernaar materialen te gebruiken (waaronder hout) van Europese oorsprong. Circulariteit wordt toegepast op de speel- en sportplekken door kapotte onderdelen te vervangen en nog bruikbare onderdelen van oude speeltoestellen te hergebruiken. Ook kunnen er speelaanleidingen gemaakt worden van gekapte bomen. Participatie Als een speelplek in aanmerking komt voor herinrichting wordt de buurt (of bij een sportplek; de gebruikers) ingeschakeld om een plan te maken. De onderstaande principes zijn de uitgangspunten voor participatie. Afhankelijk van de beschikbare bezetting binnen de gemeente kan hier in de praktijk van afgeweken worden of een andere invulling aan worden gegeven. • •

•

•

Kleine speelplekken – herinrichting met direct omwonenden van de speelplek. Zij kunnen inbreng leveren voor het programma van eisen (PvE) en eventueel een keuze maken uit 2 of 3 ontwerpvoorstellen. Buurtplekkken – herinrichting met de omliggende buurt. Direct omwonenden krijgen een eerste stem in het opstellen van het programma van eisen (PvE) voor de plek (wat mag wel, wat kan absoluut niet), maar de hele buurt mag vervolgens meedenken of stemmen over 2 of 3 ontwerpvoorstellen. Sportplekken – participatie met omwonenden, vervolgens wordt met gebruikers (jongeren/sporters) gekeken naar de inrichting van de sportplek. Hierbij is een goede afstemming/ samenwerking met sportaanbieders/buurtsportcoaches van belang om zowel de juiste doelgroep, programmering als inrichting te bereiken. Wijkplekken – voor de participatie wordt een apart plan gemaakt in lijn met het participatiebeleid. Dit wordt meegenomen in de financiering van deze locaties.

21

CONCEPT Meerjarenonderhoudsplan Spelen Heemskerk 2024-2028 •

Plekken omvormen – indien ervoor gekozen wordt een plek om te vormen wordt dit gecommuniceerd aan de omwonenden. Ze kunnen dan met een voorstel of idee voor een omvorming komen. Als hier geen behoefte aan is, kan er ook voor gekozen worden de plek simpelweg op te heffen en de plek te herstellen als grasveldje.

Het is altijd mogelijk om als buurt of groep zelf een initiatief in te dienen om de openbare speel- of sportruimte te verbeteren. Dit kan een bestaande plek zijn, maar ook een nieuwe locatie. Per aanvraag zal worden gekeken naar het draagvlak, de locatie, de beoogde doelgroep, het aanwezige aanbod in de omgeving en de mate waarop bewoners zich zelf ook actief willen inzetten voor het initiatief (fondsenwerven, aanleg en/of beheer). Bij bestaande locaties zal uiteraard ook worden gekeken naar de reeds opgestelde uitvoeringsplanning en of hierin geschoven kan worden. Uitgangspunt blijft dat kapitaalvernietiging wordt voorkomen. Speeltoestellen die nog lange tijd meekunnen worden hergebruikt bij de herinrichting of worden verplaatst naar een andere (tijdelijke) locatie. Goed voorbeeld doet volgen. Daarom is het belangrijk om leuke en goede voorbeelden uit andere buurten te delen. Dit kan inspirerend werken, maar ook een hoop vragen of twijfel wegnemen bij bewoners, met name bij het omvormen naar een alternatieve inrichting.

Ambities voor uitvoering (verbetering) Voor een compleet uitvoeringsplan is het van belang dat er rekening wordt gehouden met de ambities van de gemeente op het gebied sporten en spelen. Hier worden de ambities voor uitvoering beschreven. Deze zijn gebaseerd op aanbevelingen uit het veldonderzoek en gesprekken met de gemeente. Per ambitie staat beschreven hoe deze doorvoer kan krijgen in de uitvoering. Sommige ambities kunnen gerealiseerd worden op het moment van herinrichting van een speelplek met hetzelfde budget door andere keuzes te maken. Voor andere ambities is het wenselijk extra budget vrij te maken en kunnen ofwel ten tijde van herinrichting worden doorgevoerd of actief nog voordat complete herinrichting noodzakelijk is. Om dit te doen wordt voorgesteld om op meerdere plekken een impuls toe te voegen aan de speelplek. Deze impulsen zijn op de uitvoeringskaart te herkennen aan de gekleurde pijlen. Centrale uitdagende speelplekken Op dit moment liggen er in veel gebieden van Heemskerk kleine speelplekken dicht op elkaar met een beperkte uitdaging. Buurtplekken ontbreken soms of zijn te beperkt (klein of weinig uitdagend) ingericht. Vanuit Jongeren op Gezond Gewicht wordt aangehouden om een speelplek binnen 400 m te vinden. Dat zijn er nu vaak meer. Centrale speelplekken zijn belangrijk voor de buurt.

Zij vormen ontmoetingsplekken waar kinderen, maar ook ouders, ouderen, bewoners met en zonder beperking en alle andere buurtbewoners terecht kunnen. Heemskerk gaat zich concentreren op een betere verdeling van speelplekken. Elke speelbuurt heeft centrale buurtplekken voor 0-12 jaar en ouder binnen 400 m van de woning en aanvullend zijn er kleine speelplekken voor jongere kinderen binnen 200 m van de woningen. In de centrales speelplekken wordt geïnvesteerd om deze uitdagender te maken en het aanbod op kleine speelplekken wordt aangevuld waar nodig. Sommige locaties kunnen worden opgeheven omdat ze te dicht bij elkaar liggen. Dit stimuleert om andere kinderen te ontmoeten op de centrale buurtplek. Opgeheven speelplekken worden ingevuld met speelprikkels zodat deze beschikbaar blijven als bespeelbare openbare ruimte. •

Impuls spelen: : € 10.000-51.000 voor het uitbreiden van of het toevoegen van een speelvoorziening zodat hier uitdagend gespeeld kan worden voor verschillende leeftijden. 22

CONCEPT Meerjarenonderhoudsplan Spelen Heemskerk 2024-2028 Als een plek een andere functie krijgt, bv. van kleine speelplek naar buurtplek, wordt het budget aangevuld tot het niveau van de beoogde voorziening. Uitdagend sporten In Heemskerk zijn al diverse sportvoorzieningen. In samenspraak met gebruikers kunnen enkele voorzieningen verbeterd worden in kwaliteit en toevoegingen plaatsvinden om het aanbod meer divers te maken. Te denken valt aan een vernieuwd skatepark, een verharde crossbaan, een freerun-parcours of calisthenics-toestel. •

Impuls sport: € 10.000-30.000 voor het verbeteren van de bestaande locatie (bv. het veld, verblijfsvoorzieningen als bankjes of watertappunten) of het toevoegen van een nieuwe sport. Als een plek een andere functie krijgt, bv. van kleine speelplek naar buurtplek, wordt het budget aangevuld tot het niveau van de beoogde voorziening.

Ouderen aanbod Landelijk, maar ook in Heemskerk, komen er steeds meer ouderen. Mensen worden tegenwoordig ook steeds ouder. Hoewel Heemskerk op dit moment geen beleid heeft dat zich bezig houdt met ouderen, wil de gemeente zich wel inzetten voor ouderen. De speelruimte kan er namelijk aan bijdragen om gezond ouder te worden. Denk hierbij aan voorzieningen voor wandelen en fietsen, beweegroutes, voldoende bankjes om uit te rusten en ontmoetingsplekken. Bij buurtplekken wordt rekening gehouden met toegankelijkheid, zitgelegenheid en voorzieningen voor ouderen. Langs bestaande beweegroutes kunnen extra voorzieningen geplaatst worden voor senioren zoals beweegtoestellen en voldoende rustpunten. Samenwerking met organisaties en afdelingen in de gemeente die zich bezig houden met ouderen is essentieel om te zorgen voor een goed gebruik. •

Impuls ouderen: € 10.000 voor het verbeteren van de infrastructuur, zitgelegenheden en het plaatsen van voorzieningen voor ouderen (bv. beweegtoestellen of jeu de boules).

Inclusiviteit Nederland heeft in 2016 het VN verdrag Handicap geratificeerd. Daarmee is benadrukt dat de rechten van inwoners met een beperking hetzelfde zijn als andere mensen. Met de ondertekening wordt de belofte gemaakt hindernissen voor deze groep weg te nemen en het mogelijk te maken dat zij gelijkwaardig deel kunnen nemen aan de samenleving en daarmee de openbare ruimte. Speel- en sportplekken zijn belangrijke openbare voorzieningen. Hier moet iedereen gebruik van kunnen maken, ook inwoners met een beperking. Op dit moment zijn verschillende grote locaties in Heemskerk inclusief ingericht. De sport- en speelplek Velst (nr.203) ligt naast de scholengemeenschap Heliomare voor mensen met een beperking. De plek en de toestellen zijn bereikbaar voor mensen en kinderen in een rolstoel en zowel de kinderen en volwassenen met en zonder beperking worden hier uitgedaagd met verschillende sport- en speeltoestellen. Omdat buurtplekken een belangrijke ontmoetingsfunctie hebben, is het belangrijk hier bij herinrichting rekening te houden met inclusiviteit. Dit kan door aanleg van een goede toegang, padenstructuur, ondergronden die begaanbaar zijn en door gebruik van toestellen die ook voor mensen in een rolstoel bespeelbaar en uitdagend zijn.

23

CONCEPT Meerjarenonderhoudsplan Spelen Heemskerk 2024-2028 Daarnaast is het belangrijk om als gemeente ook actief uit te spreken en uit te dragen dat spelen voor iedereen is. Een fanclub die toezicht houdt op de herinrichting van de plekken en activiteiten organiseert kan hierbij helpen. •

Impuls inclusiviteit: bij herinrichting van de speelplek is niet altijd een extra investering nodig voor inclusiviteit door rekening te houden met de keuze en de inrichting van ondergronden en toestellen. Als er los van herinrichting gekozen wordt voor een verbetering van de inclusiviteit kunnen bedragen van € 5.000-10.000 aangehouden worden.

Scholen Zijn geen onderdeel van het openbare speelaanbod in beheer van de gemeente. Meerdere scholen hebben een hoog hek, waardoor spelen na schooltijd niet aangemoedigd wordt. Voor scholen is het wel mogelijk eenmalig een subsidie krijgen voor vergroening op voorwaarde dat zij hun plein openstellen. Het openstellen van een schoolplein is vooral wenselijk als er geen buurtplek aanwezig is in de buurt. Het schoolplein kan dan na schooltijd functioneren als de centrale speelplek in de buurt. De groene speelruimte Een groene speelruimte bevordert de klimaatbestendigheid van de speelplekken. Plekken zijn beter bestand tegen hitte en kunnen extra water goed opnemen. Naast dat dit fijnere verblijfplekken zijn waar je langer en vaker kan spelen, kunnen de speelplekken ook een oplossing bieden voor klimaatproblemen uit de omliggende buurt. Wateroverlast uit de omgeving kan bijvoorbeeld opgevangen worden in een wadi op de speelplek of door infiltratiekratten te plaatsen onder kunstgras of rubberen valondergronden. Een groene speelruimte draagt daarnaast bij aan de biodiversiteit van de omgeving, zeker door toepassing van gevarieerd groen. Ten slotte biedt natuurlijke speelruimte uitdagingen die op een traditionele speelplek met toestellen niet te vinden zijn. Het zorgt voor variatie in het speelaanbod en stimuleert de creativiteit van kinderen.