Bijlage - CONCEPT Programma Milieu en Leefomgeving 2024
Tekst van het document
CONCEPT Programma Milieu en Leefomgeving 2024-2027 Gemeente Heemskerk
Inhoud 1
Samenvatting en voorwoord................................................................................................. 4 1.1 Samenvatting .................................................................................................................. 5 1.2 Voorwoord ....................................................................................................................... 5 1.3 Leeswijzer ....................................................................................................................... 5
2
Doel, ambitie en samenhang ................................................................................................ 1 2.1 Doel van een programma onder de Omgevingswet ............................................................... 2 2.2 Ambitie en doel van dit programma .................................................................................... 2 2.3 Thema’s in dit programma ................................................................................................. 2 2.4 Samenhang van programma’s binnen de gemeente .............................................................. 3 2.5 Participatie ...................................................................................................................... 3 2.6 Terugblik en evaluatie ....................................................................................................... 3
3
Thema 1: Milieu en Gezondheid ............................................................................................ 5 3.1 Inleiding .......................................................................................................................... 6 3.2 Ambities en doelen ........................................................................................................... 6 3.3 Kaders en Wet en regelgeving ............................................................................................ 6 3.3.1 Vergunningverlening, toezicht en handhaving milieu ................................................... 6 3.4 Milieu advisering en milieubeleid ........................................................................................ 6 3.4.1 Bodem .................................................................................................................. 6 3.4.2 Geluid ................................................................................................................... 8 3.4.3 Luchtkwaliteit ....................................................................................................... 10 3.4.4 Omgevingsveiligheid ............................................................................................. 13 3.4.5 Wet natuurbescherming .........................................................................................
16 3.4.6 Milieukwaliteitskaarten en gezondheid ..................................................................... 17
4
Thema 2: Duurzaamheid en Energietransitie ...................................................................... 19 4.1 Inleiding ........................................................................................................................ 20 4.2 Kaders, doelen en ambities .............................................................................................. 22
4.3 Wet en regelgeving ......................................................................................................... 22 4.4 Pijlers in de uitvoering .................................................................................................... 22 4.4.1 Duurzame bedrijven .............................................................................................. 22 4.4.2 Duurzame warmte ................................................................................................ 23 4.4.1 Duurzame mobiliteit .............................................................................................. 27 4.4.2 Circulaire economie ............................................................................................... 28 5
Thema 3: Klimaat en Groen ................................................................................................ 32 5.1 Inleiding ........................................................................................................................ 33 5.2 Doelen en ambities ......................................................................................................... 33 5.3 Wet en regelgeving ......................................................................................................... 33 5.4 Pijlers in de uitvoering .................................................................................................... 33 5.4.1 Klimaatadaptatie .................................................................................................. 33 5.4.2 Water en bodem sturend ....................................................................................... 33 5.4.3 Natuurinclusief bouwen ......................................................................................... 33 5.4.4 Circulair bouwen ................................................................................................... 34 5.4.5 Natuur- en Milieu Educatie ..................................................................................... 34
6
Bijlagen .............................................................................................................................. 36 6.1 Evaluatie ....................................................................................................................... 37 6.2 Participatie .................................................................................................................... 46 6.3 Tabel voor projecten, planning en financiering ................................................................... 46
1
Samenvatting en voorwoord
1.1 Samenvatting Verder aanvullen, zie opzet samenvatting milieubeleidsplan Heemskerk
Omgevingsvisie, pijler: Op weg naar een schoon Heemskerk We streven naar een schone bodem, schone lucht en schoon (grond)water en we proberen externe veiligheidsrisico’s en geluid- en lichthinder tot een minimum te beperken. Ons straatbeeld houden we schoon en de toenemende ruimteclaims in onze bodem willen we goed afstemmen op elkaar, op onze eigen ruimteclaims en op de gezondheid en veiligheid van het bovengrondse gebruik. De gemeente blijft zich conform het Schone Lucht Akkoord en de visie Gezondheid en Luchtkwaliteit IJmond inzetten op permanente verbetering van de luchtkwaliteit en werkt toe naar het voldoen aan de WHO-advieswaarden voor luchtkwaliteit in 2030. Speerpunten zijn schonere tuinbouwbedrijven, gebiedsgerichte gezondheid en een schonere mobiliteit. We willen onze bedrijven, maar ook het naastgelegen Tata Steel, stimuleren om hun kansen aan te grijpen om bij te dragen aan een schone en circulaire economie. We willen hiermee een gezonde en schone uitbreiding van de lokale en regionale werkgelegenheid bereiken. We zetten daarnaast in op een circulaire samenleving door huishoudelijk afval te reduceren en juist als grondstof te beschouwen.
1.2 Voorwoord Door Ani
1.3 Leeswijzer Wordt nog aangevuld
2
Doel, ambitie en samenhang
CONCEPT Programma Milieu en Leefomgeving 2024-2027Gemeente Heemskerk
1
2.1 Doel van een programma onder de Omgevingswet
2.2 Ambitie en doel van dit programma
Het doel van de invoering van de Omgevingswet is een integraal
De belangrijkste doelstelling voor milieubeleid, en daarmee het Programma
afwegingskader voor de leefomgeving en gezondheid neer te zetten. Onder
Milieu en Leefomgeving, is het verbeteren van de kwaliteit van de
de Omgevingswet zijn er kennisinstrumenten geïntroduceerd welke
leefomgeving. Gezondheid is een van de speerpunten in de Omgevingsvisie
belangrijke schakels vormen in de beleidscyclus van het bestuursorgaan. Zo
van gemeente Heemskerk en speelt een steeds belangrijkere rol bij het
is er de verplichting om een Omgevingsvisie op te stellen. Gemeente
inrichten van de leefomgeving. Daarom is de focus op gezondheid ook in dit
Heemskerk heeft de Omgevingsvisie vastgesteld: ‘Duurzaam, Dorps en
beleidsstuk meegenomen.
Vernieuwend’. Pijler: Gezond Heemskerk Duurzame ontwikkeling en de daarbij behorende maatschappelijke doelen
Het Programma Milieu en Leefomgeving sluit aan bij en geeft invulling aan
zijn in de Omgevingswet geborgd door artikel 1.3:
de pijler van de Omgevingsvisie van de gemeente Heemskerk: Gezond Heemkerk.
“Deze wet is, met het oog op duurzame ontwikkeling, de bewoonbaarheid van het land en de bescherming en verbetering van het leefmilieu, gericht op
Ontwikkelingsbeeld: “Een gemeente met een gezonde leefomgeving én met
het in onderlinge samenhang:
aandacht voor de gezondheid van onze inwoners”
•
•
Bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke
Ambitie: “Een schone en duurzame leefomgeving met duurzame
leefomgeving en een goede leefomgevingskwaliteit, en
energieopwekking, circulaire economie en schone mobiliteit”
Doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen van de fysieke
2.3 Thema’s in dit programma
leefomgeving ter vervulling van maatschappelijke behoefte.”
Dit Programma fungeert als een overkoepelende structuur voor de onderstaande thema's en belicht de onderlinge raakvlakken en verbindingen.
Artikel 2.1, Ow geeft aan dat bestuursorganen, waaronder die van de
Om een integrale aanpak te waarborgen tussen diverse beleidsterreinen, het
gemeente, hun taken uitvoeren met het oog op de doelen van deze wet.
versterken van uiteenlopende initiatieven en het invullen van mogelijke onvolledigheden, zijn de milieuthema's benaderd vanuit drie kernthema's.
Het Programma, als instrument onder de Omgevingswet, kan worden gezien als concrete uitwerking van de Omgevingsvisie. Het Programma is een
Voor elk van deze thema's zijn specifieke doelen geformuleerd met een
uitwerking van het te voeren beleid op het gebied van de leefomgeving.
toelichting op welke maatregelen en projecten bijdragen aan het realiseren van deze ambities. De drie thema's zijn:
CONCEPT Programma Milieu en Leefomgeving 2024-2027Gemeente Heemskerk
2
Leefomgeving en worden geïntegreerd in alle aspecten ervan waaronder •
Milieu en Gezondheid
•
Duurzaamheid en Energietransitie
•
Klimaat en Groen
klimaat, energie, milieu en circulaire economie. Financiën De huidige begroting van de gemeente Heemskerk bevat al middelen voor
Dit plan biedt een gestructureerde aanpak om ervoor te zorgen dat de
de uitvoering van milieubeleidstaken. Het uitgangspunt is dat de
milieudoelstellingen op logische wijze worden nagestreefd en dat alle
maatregelen en projecten binnen de scope van het programma worden
relevante aspecten binnen deze thema's worden behandeld.
uitgevoerd binnen deze begroting. Voor specifieke projecten of aanvullende werkzaamheden wordt een dekkingsvoorstel ontwikkeld en voorgelegd
2.4 Samenhang van programma’s binnen de gemeente
voordat tot uitvoering wordt overgegaan.
De gemeente Heemskerk zet zich actief in om de kwaliteit van de leefomgeving te verbeteren via diverse programma's. Dit Programma biedt
2.5 Participatie
een overzicht van bestaande inspanningen en benoemt mogelijkheden voor
Bij de totstandkoming van het Programma is er nauwe afstemming geweest
aanvullende acties om duurzaamheid en leefomgevingskwaliteit te
tussen de gemeentelijke organisatie en ODIJmond waarbij ook verschillende
bevorderen. De drie thema's en de toelichting op maatregelen en projecten
externe belanghebbenden zijn betrokken. Denk dan aan inwoners en
spelen hierbij een centrale rol waarbij verwijzingen in tabelvorm worden
bedrijven gevestigd in Heemskerk. De input is verzameld via een
gemaakt naar lopende en toekomstige programma's, projecten en
participatieavond met belangstellende en een online enquête onder
maatregelen.
Heemskerkse inwoners. De resultaten van deze participatievormen zijn opgenomen in bijlage (volgt nog, resultaten worden momenteel uitgewerkt).
Het Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond heeft een sterke relatie met het voorliggende Programma. Hierin is gedetailleerd beschreven hoe de
2.6 Terugblik en evaluatie
gemeente in de komende jaren de ambities met betrekking tot luchtkwaliteit
NTB Evaluatieformulier in Bijlage
uit dit programma concreet maakt met specifieke maatregelen op het gebied van industrie, bedrijvigheid en schone mobiliteit. Ook het Programma Energietransitie, dat in 2024 wordt aangeboden ter vaststelling, is nauw verbonden met dit programma. De doelen, resultaten en activiteiten vormen een integraal onderdeel van het Programma Milieu en
CONCEPT Programma Milieu en Leefomgeving 2024-2027Gemeente Heemskerk
3
CONCEPT Programma Milieu en Leefomgeving 2024-2027Gemeente Heemskerk
4
3
Thema 1: Milieu en Gezondheid
CONCEPT Programma Milieu en Leefomgeving 2024-2027Gemeente Heemskerk
5
3.1 Inleiding Deze taken worden uitgevoerd door ODIJmond. De programmering van Wordt nog aangevuld
Omgevingsdienst IJmond is gebaseerd op landelijke prioriteitstelling en de bovengenoemde, door de gemeente, vastgestelde kaders.
3.2 Ambities en doelen
Met het Beleidskader VTH-milieu 2023-2026 stellen de gemeenten en
Omgevingsvisie Heemskerk: “Op weg naar een gezond en schoon
provincie Noord-Holland, waar ODIJmond voor werkt, de meerjarige doelen
Heemskerk. Bodem, lucht en water zijn schoon. Van externe
en prioriteiten op het gebied van vergunningverlening, toezicht en
veiligheidsrisico’s is nauwelijks sprake. Mede door maatregelen uit het
handhaving milieu vast. De VTH-strategie milieu 2023-2026 legt vast welke
actieplan geluid is de geluidshinder minimaal en binnen geaccepteerde
strategie daarbij wordt gehanteerd. Samen vormen deze documenten het
limieten. Dit geldt ook voor lichthinder. De gemeente blijft conform het
uitvoerings- en handhavingsbeleid.
Schone Lucht Akkoord inzetten op permanente verbetering van de
Een nadere toelichting op de taken en bevoegdheden van ODIJ is verderop
luchtkwaliteit en werkt toe naar het voldoen aan de WHO-advieswaarden
in deze tekst te vinden.
voor luchtkwaliteit in 2030. Heemskerk zet specifiek in op een schonere industrie en (tuinbouw)bedrijven, gebiedsgerichte gezondheid en een
3.4 Milieu advisering en milieubeleid
schonere mobiliteit.” 3.4.1 Bodem
3.3 Kaders en Wet en regelgeving
Iedereen maakt gebruik van de bodem. Er wordt mee gewerkt, op geleefd en onze kinderen spelen ermee. Al sinds de jaren ’90 is er landelijk veel
3.3.1 Vergunningverlening, toezicht en handhaving milieu
aandacht voor en geld geïnvesteerd in het saneren van de bodem. Om de
De wetgever stelt voorwaarden aan de gemeente voor de uitvoering van
kwaliteit van de bodem nu en in de toekomst te beschermen gelden er
haar wettelijke milieutaken specifiek op het gebied van vergunningverlening,
regels. Het gaat hier om wetgeving, maar ook (lokale) beleidsregels.
toezicht en handhaving. De voorwaarden zijn opgenomen in de Wet VTH.
Omgevingsdienst IJmond houdt hierop toezicht. De ODIJmond richt zich
De gemeente Heemskerk heeft invulling gegeven aan deze kaders door
hierbij op het afgeven van vergunningen, behandelen van meldingen,
verschillende richtinggevende documenten:
uitvoeren van controles en het onderhouden van ons bodeminformatiesysteem op basis van alle activiteiten in de bodem. In 2023
Het betreft de volgende kaders:
actualiseerde ODIJmond namens alle gemeenten in haar werkgebied de Nota
•
Beleidskader VTH milieu 2023-2026- link toevoegen
Bodembeheer. De Nota Bodembeheer is een praktische richtlijn voor het
•
VTH strategie milieu 2023-2026- link toevoegen
hergebruik van vrijkomende grond en baggerspecie bij civiele werken. Deze nota beschrijft ook de (lokale) beleidsregels op het gebied van bodem.
CONCEPT Programma Milieu en Leefomgeving 2024-2027Gemeente Heemskerk
6
het opstellen van een Omgevingsvisie en het Omgevingsplan. Deze Toekomstige ontwikkelingen op het gebied van bodem
instrumenten helpen een balans te vinden tussen het beschermen van de
Komende jaren speelt bodem een nadrukkelijke rol binnen de grote
fysieke leefomgeving (milieu en gezondheid) enerzijds en het gebruik van de
maatschappelijke uitdagingen waarvoor gemeenten in Nederland aan de lat
fysieke leefomgeving (maatschappelijk gewenste activiteiten zoals wonen,
staan: de energietransitie, klimaatadaptatie, de woningbouwopgave. In het
werken en recreëren) anderzijds.
Regeerakkoord is opgenomen dat water en bodem sturend worden bij de ruimtelijke planvorming. Duurzaam beheer en gebruik van de bodem en
Aandachtsgebieden bodem
ondergrond speelt daarmee een belangrijke rol binnen deze
De gronden in de gemeente Heemskerk hebben vaak een verleden als
maatschappelijke opgaven. Daarnaast staan gemeenten voor de opgave om
tuindersgebied. Hierdoor kunnen in de bodem restanten van asbest en/of
de bodemkwaliteit te beschermen en verbeteren. Zij worden geconfronteerd
bestrijdingsmiddelen worden aangetroffen. In de Omgevingsvisie 2040
met PFAS en andere zeer zorgwekkende stoffen, zoals lood en de dump van
beschrijft de gemeente het belang om de toenemende ruimteclaims in onze
drugsafval, die een negatieve impact hebben op de bodemkwaliteit.
bodem, de gezondheid en veiligheid van dezen goed op elkaar af te stemmen. Het gaat hier onder meer om bronnen voor geothermie en
De gemeente is bevoegd gezag voor de gehele milieu-hygiënische
warmteleidingen in het buitengebied.
bodemkwaliteit Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet veranderde een aantal zaken
Daarnaast hebben gemeenten sinds enkele jaren te maken met
op het gebied van bodem. Zowel in de verdeling van de taken tussen de
verontreinigingen, veroorzaakt door de stofgroep PFAS. In het bijzonder de
bevoegde gezagen als op de inhoud. De gemeente is nu het bevoegd gezag
gemeentes langs de kust middels ‘sea-spray effect’.
voor de gehele milieu-hygiënische bodemkwaliteit. Het gaat hier om taken met betrekking op het saneren van of werken in ernstig verontreinigde
Mogelijk dat gemeenten in de toekomst ook nog te maken krijgen met
grond.
(andere) zeer zorgwekkende stoffen in het bodembeheer. Landelijk wordt gewerkt aan een handelingskader voor het omgaan met deze stoffen.
Bodem wordt onderdeel van de integrale afweging bij ruimtelijke projecten
Daarbij ligt in eerste instantie de verantwoordelijkheid bij de gemeenten als
De verschuiving van het bevoegd gezag moet eraan bijdragen dat
bevoegd gezag bodemkwaliteit. De provincie blijft voor in ieder geval 2024,
gemeenten onder de Omgevingswet zelf regels kunnen stellen. Dat biedt de
binnen de daarvoor door het Rijk beschikbaar gestelde middelen, investeren
kans om – integraal en binnen de gestelde kaders en regels –
in het identificeren van PFAS-verontreinigde locaties voor zowel
ontwikkelingen in de bodem toe te staan die nu nog niet mogelijk of
verontreinigingen in de grond als in het grondwater.
wenselijk zijn. Of juist ontwikkelingen tegen te gaan, wanneer het wenselijk is om de bodem extra te beschermen. Deze keuze maakt de gemeente bij
CONCEPT Programma Milieu en Leefomgeving 2024-2027Gemeente Heemskerk
7
Dit samen moet leiden tot een betere geluidssituatie in de omgeving. De 3.4.2 Geluid
gemeente kan zelf bepalen (eigen beleid) bij welke grens van geluidsbelasting zij maatregelen willen treffen. In het huidige actieplan is de
Actieplan geluid
grens (plandrempel) 68 dB(A). Bij het opstellen van het nieuwe actieplan
Om de vijf jaar stelt de gemeente Heemskerk een actieplan Geluid vast
Geluid beoordeelt de gemeente Heemskerk, met oog voor een verbetering
waarin maatregelen zijn uitgewerkt voor het terugbrengen van
van de leefbaarheid, de plandrempel opnieuw.
geluidsemissies van wegverkeerslawaai. In 2019 heeft de gemeente het actieplan vastgesteld en op moment van schrijven wordt gewerkt aan het
Geluidsanering
Actieplan voor 2024 – 2029. Dit actieplan wordt uiterlijk juli 2024
Een van de onderdelen van het actieplan is de geluidsanering van
vastgesteld door het college van B&W.
gemeentelijk wegverkeer. In de gemeente Heemskerk is de afgelopen jaren ingezet op de aanpak van situaties waarbij bestaande woningen hoge
Maatregelen om het verkeerslawaai te verminderen op het niveau van de
geluidsbelastingen ondervinden (de A-lijst woningen). Er zijn nog ongeveer
bron kunnen samengaan met winst op het gebied van luchtkwaliteit (en
70 zogeheten B-lijst woningen in Heemskerk die vrij hoge geluidsbelastingen
omgekeerd). Ook kunnen gezondheidsaspecten daarbij integraal worden
van wegverkeerslawaai ondervinden. In 2023 zijn alle overgebleven
meegenomen.
woningen, die nog op de lijst staan aangemeld, voor voorbereidingssubsidie bij het ministerie. Als deze is toegekend vindt onderzoek naar de
Locaties met gevoelige bestemmingen (woningen/scholen/ e.d.) met een
geluidbelasting en mogelijke maatregelen plaats. Voor de uitvoering van de
hoge geluidsbelasting moeten worden aangepakt. Dit kan door ‘harde’
maatregelen wordt een uitvoeringssubsidie aangevraagd. De daadwerkelijke
maatregelen, maar ook door ‘zachte’ maatregelen.
uitvoer vindt op projectmatige basis plaats en zal afhankelijk zijn van onder andere de planning bij wegbeheerders, de duur van het onderzoek en
Harde maatregelen brengen de daadwerkelijke geluidbelasting naar beneden
snelheid van toekenning van subsidie.
bij de woningen. Dat wil zeggen door toepassing van maatregelen aan de bron (stil wegdek of verlaging van de snelheid), in de overdracht
Geluidzones en aandachtsgebieden
(geluidschermen) of aan de woning (gevelisolatie).
Rond wegen, spoorwegen en gezoneerde industrieterrein liggen geluidzones. Binnen deze zones moet bij realisatie van geluidsgevoelige bestemmingen,
De geluidbelasting kan niet altijd worden teruggebracht. Dan zijn mogelijk
zoals wonen, onderzoek gedaan worden naar de geluidsbelasting en
zachte maatregelen een optie. Hierbij kan gedacht worden aan het creëren
beoordeeld worden of de geluidsbelasting acceptabel is. Voor rijkswegen en
van extra groen of stille plekken binnen de gemeente.
CONCEPT Programma Milieu en Leefomgeving 2024-2027Gemeente Heemskerk
8
spoorwegen is in zogenoemde geluidproductieplafonds vastgelegd hoeveel
waarde) vastgesteld. Deze waarden borgen dat de geluidsbelasting in de
geluid er geproduceerd mag worden.
woning wel aan de binnenwaarde voldoet. Het zonebeheer regelt het gemiddelde geluidsniveau. De grenswaarde voor het gemiddelde
Binnen de gemeente Heemskerk zijn geen gezoneerde industrieterreinen,
geluidsniveau is bepalend bij ruimtelijke ontwikkelingen van geluidgevoelige
wel strekt de zone van industrieterrein IJmond zich uit over gemeente
objecten zoals woningen en scholen. Het geluidgezoneerd industrieterrein is
Heemskerk.
dan ook in het bestemmingsplan opgenomen zodat ontwikkelingen hieraan getoetst moeten worden.
Onder de Omgevingswet zijn de genoemde zones vervangen door ‘geluidaandachtsgebieden’ bij vaststelling van het Omgevingsplan. Een
Binnen gemeente Heemskerk zijn een aantal MTG's vastgelegd, zoals op de
geluidaandachtsgebied is het gebied langs een weg, spoorweg of rond
Heemskerker Relweg, de Strengweg en Het Laantje. Indien er nieuwe
industrieterrein waar het geluid mogelijk hoger is dan de standaardwaarde.
geluidgevoelige bestemming in gemeente Heemskerk worden gerealiseerd
Voor geluidaandachtsgebieden geldt, net als bij de zones, dat bij realisatie
binnen de zone van het industrieterrein moet er advies worden ingewonnen
van geluidgevoelige bestemmingen binnen het gebied onderzocht moet
bij ODNZKG en wordt mogelijk een hogere waarde procedure gevolgd.
worden of de geluidbelasting acceptabel is. Tot het moment dat gemeente Heemskerk een Omgevingsplan heeft vastgesteld, wordt op basis van de
De rol van ODIJmond is die van wettelijk adviseur. Dit betekent dat ODIJ
huidige Wet geluidhinder getoetst.
geen directe invloed heeft op vergunningaanvragen en het zonebeheermodel. ODIJmond is alert op de ontwikkelingen en anticipeert op
Geluidcontouren Tata
de vergunningaanvragen door deze te analyseren en in overleg te treden
Binnen de gemeente Heemskerk zijn geen gezoneerde industrieterreinen,
met ODNZKG.
wel strekt de zone van industrieterrein IJmond zich uit over gemeente Heemskerk. Tata Steel BV is gelegen op het akoestisch gezoneerde
Basisgeluidemissie Omgevingswet
industrieterrein IJmond, waar Gedeputeerde Staten van de provincie Noord-
De Omgevingswet kent op gebied van geluid wijzigingen ten opzichte van de
Holland het zonebeheer voert en dat heeft gemandateerd aan
Wet geluidhinder. Een belangrijk aspect hierin is het aanpakken van de
Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (ODNZKG). Gemeente Heemskerk
onbeheerste groei van het geluid vanwege gemeentelijk en provinciaal
heeft voor industrieterrein IJmond (tata) geen bevoegdheden op dit gebied.
wegverkeer. Hiervoor wordt een vergelijkbaar systeem ingevoerd als bij de Rijkswegen. De gemeenten moeten onder de Omgevingswet voor
Aangezien het geluid niet zodanig verlaagd kan worden dat bij alle
gemeentelijke wegen met meer dan 2500 motorvoertuigen per etmaal de
geluidsgevoelige objecten aan de grenswaarde wordt voldaan, zijn op
Basisgeluidemissie (Hierna BGE) vaststellen. Gemeentes mogen zelf
geluidsgevoelige objecten in de zone MTG-waarden (maximaal toelaatbare
basisjaar kiezen, maar moet dit jaar moet uiterlijk 2026 zijn. In 2027 moet
CONCEPT Programma Milieu en Leefomgeving 2024-2027Gemeente Heemskerk
9
de gemeente Heemskerk de nieuwe geluidsbelastingkaart worden vastgesteld. Dan zal tevens de BGE’s worden vastgesteld.
Taken en uitvoering ODIJ
Elke 5 jaar moet deze geluidemissie gemonitord worden en als de BGE met > 1,5 dB wordt overschreden, zal gemeente Heemskerk maatregelen moeten nemen om de geluidbelasting te reduceren of beperken. Deze monitoring zal gelijklopen met de 5 jaarlijkse procedure rondom de geluidbelastingkaarten en het actieplan geluid. 3.4.3 Luchtkwaliteit Op weg naar een gezond en schoon Heemskerk. De luchtkwaliteit speelt een belangrijke rol in het realiseren van een gezonde leefomgeving. De grootste bron van luchtvervuiling in de IJmond is de industrie, maar verkeer en activiteiten zoals houtstook zijn ook van belang. Vanaf 2010 is het bestuurlijk Platform Milieu en Gezondheid van kracht, omdat op dat moment de Europese grenswaarden voor fijnstof werden overschreden. Vanaf die tijd is veel aandacht besteed aan luchtkwaliteit. In 2020 ondertekende Heemskerk samen met 46 andere gemeenten het landelijke Schone Lucht Akkoord. Conform het Schone Lucht Akkoord blijft Heemskerk inzetten op permanente verbetering van de luchtkwaliteit en werkt toe naar het voldoen aan de WHO-advieswaarden voor luchtkwaliteit in 2030. Heemskerk zet specifiek in op een schonere industrie en (tuinbouw)bedrijven, gebiedsgerichte gezondheid en een schonere mobiliteit.
Ook is het terugdringen van overlast van belang aangezien Heemskerk hinder ondervindt op het gebied van luchtkwaliteit en geluidsoverlast door Tata Steel en Schiphol. Dit gebeurt via de aanpak van het Programma Gezondheid en Luchtkwaliteit door in te zetten op lokale bronnen, zonering van gevoelige bestemmingen en het project Hollandse Luchten.
CONCEPT Programma Milieu en Leefomgeving 2024-2027Gemeente Heemskerk
10
Luchtkwaliteit NR.
Algemene beschrijving
Gewenst(e) resulta(a)t(en)
Uitvoering door
Fase uitvoering
Benodigde partners
Invloedsfeer
1.
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
Gezonde leefomgeving en WHO advieswaarden luchtkwaliteit in 2030 nastreven
(IJmond)gemeente(n) en ODIJ
Uitvoering vanaf 2021
Provincie, GGD
Binnen gemeentelijke invloedsfeer
2.
Programma Tata Steel 2020-2050
Een gezondere en veilige IJmond
Provincie NoordHolland
Maatregel is in uitvoering, evaluatie in uitvoering
IJmondgemeenten, ODIJ, GGD, ODNZKG
Provinciale bevoegdheid
Schone Lucht Akkoord
Een permanente verbetering van de luchtkwaliteit om gezondheidswinst voor iedereen in Heemskerk te realiseren en waarbij wordt toegewerkt naar de WHO advieswaarden voor stikstofdioxide en fijnstof in 2030
Gemeente
Maatregel in uitvoering
ODIJ, GGD, provincie
Binnen gemeentelijke invloedsfeer
5.
Stoken en houtrook
Minder hinder en gezondheidsschade
Gemeente
Maatregel (deels) in uitvoering
ODIJ, inwoners
Binnen gemeentelijke invloedsfeer
6.
Onderzoek invloed knooppunten verkeer op Luchtkwaliteit
Inzicht verkrijgen in staat luchtkwaliteit rond verkeersknooppunten.
ODIJ
Maatregel in uitvoering
Gemeente, inwoners
Binnen gemeentelijke invloedsfeer
3.
4.
CONCEPT Programma Milieu en Leefomgeving 2024-2027Gemeente Heemskerk
11
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit
niet voor niets. De gemeente maakt zich zorgen over de luchtkwaliteit in de
De gemeenten Heemskerk, Beverwijk en Velsen werken samen aan de
IJmond en de gezondheid van haar inwoners. Met de ondertekening van het
verbetering van de luchtkwaliteit in de regio IJmond. Dat doen zij onder
akkoord heeft Heemskerk zich verbonden aan het streven naar een
andere via het programma Gezondheid en Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025
permanente verbetering van de luchtkwaliteit om gezondheidswinst voor
(programma G&L): een concreet uitvoeringsprogramma met een looptijd van
iedereen in Heemskerk te realiseren en waarbij wordt toegewerkt naar de
vier jaar. Het richt zich op gezondheid door het verbeteren van de
WHO advieswaarden voor stikstofdioxide en fijnstof in 2030. Daarnaast
luchtkwaliteit in de IJmond.
willen partijen ook een gezondere leefomgeving realiseren. Een
De doelstelling van het programma G&L is het uitvoeren van concrete
leefomgeving met minder hinder, minder zeer zorgwekkende stoffen, een
maatregelen om een gezonde(re) leefomgeving te bereiken en toe te werken
gezondere leefstijl en betrokkenheid van en communicatie met inwoners. De
naar het behalen van de nieuwe WHO-normen voor luchtkwaliteit in 2030.
maatregelen die voortvloeien uit het SLA zijn opgenomen in het
Dit is een behoorlijke opgave die vooral iets vraagt van andere partijen. Dit
eerdergenoemde Programma Gezondheid en Luchtkwaliteit.
programma richt zich daarbij specifiek op de stoffen stikstofdioxide en fijn stof (PM2,5 en PM10) en maatregelen waar de IJmondgemeenten zelf of via de ODIJ direct invloed op hebben.
Stoken en houtrook Houtkachels en -haarden zijn vervuilender dan eerder werd aangenomen. Door een nieuwe rekenmethode van het RIVM blijkt dat houtstook de
Schone Lucht Akkoord
oorzaak is van 23 procent van de uitstoot van fijnstof in Nederland. Eerder
“Schone lucht is van levensbelang, voor iedereen. Luchtverontreiniging
werd van 10 procent uitgegaan1.
behoort tot de belangrijkste risicofactoren voor de gezondheid, in dezelfde
Daarbij gaat in totaal jaarlijks
orde van grote als overgewicht. Gemiddeld leven Nederlanders door
1.004 miljoen kilogram hout en 79
luchtverontreiniging negen maanden korter en jaarlijks overlijden circa
miljoen kilogram houtpallets2 op in
11.000 mensen vroegtijdig als gevolg van blootstelling aan
rook via open haard en houtkachel.
luchtverontreiniging.”
Ook via vuurkorf en kampvuur wordt hout gestookt, bijvoorbeeld
Met deze inleiding begint het “Schone Lucht Akkoord” (SLA) dat op 13
in de vorm van gedroogd haardhout, tuin- en afvalhout. Nederlanders
januari 2020 door staatssecretaris Van Veldhoven is opgezet en ondertekend
hebben een verdeelde mening over houtrook en houtstook. Zo’n 50% staat
door 9 provincies en 46 gemeenten, waaronder de gemeente Heemskerk. En
er positief tegenover; ongeveer 20% van de Nederlandse huishoudens heeft
1
Bron: Uitgangspunten voor het stookalert, 2023, https://www.rivm.nl/stookalert/uitgangspunten-voor-het-stookalert
CONCEPT Programma Milieu en Leefomgeving 2024-2027Gemeente Heemskerk
2
Bron: CBS
12
een open haard of kachel. Maar tegelijkertijd zegt de helft van de
mobiliteitsvraagstukken.
Nederlanders wel een last te hebben van rook van houtkachels of vuurkorven. 10% van de bevolking wil een stookverbod.
3.4.4 Omgevingsveiligheid
Veel houtkachels zijn niet toegerust met technieken om emissies van bijvoorbeeld fijnstof te voorkomen. Open haarden en vuurtjes buiten kunnen
In Nederland worden gevaarlijke stoffen vervoert, opgeslagen of verwerkt.
zorgen voor veel fijnstof in en buitenshuis. De meeste hinder en
Hierbij kunnen incidenten plaatsvinden waardoor gevaarlijke stoffen
gezondheidsschade levert houtrook op in dichtbevolkte gebieden, op dagen
onbedoeld vrijkomen. Omgevingsveiligheid (voorheen externe veiligheid) in
met ongunstig weer en door onjuist stookgedrag. Fijnstof dat in de lucht
de Omgevingswet heeft als doel om mensen in gebouwen te beschermen
komt door houtverbranding is schadelijk. Voor de gezondheid is het beter
tegen de gevolgen van het onbedoeld vrijkomen van die gevaarlijke stoffen.
om uitstoot van stoffen door verbranding, uit welke bron dan ook, te
Het gaat daarbij om de bescherming tegen brand, explosie en een gifwolk
beperken3.
als gevolg van een incident en het zoveel mogelijk voorkomen van dodelijke slachtoffers.
Om de overlast van houtstook te verminderen, zet de gemeente Heemskerk ook komende vier jaar in op proactieve voorlichting van inwoners over hoe
Bij het toestaan van activiteiten met gevaarlijke stoffen of bij ruimtelijke
zij verantwoord kunnen omgaan met stoken. Ook wordt de ‘stookalert’ actief
ontwikkelingen in de omgeving van activiteiten met gevaarlijke stoffen
gepromoot. Dit systeem, ontwikkeld door RIVM en KNMI, waarschuwt
gelden wettelijke regels en voorschriften om mensen binnenshuis te
wanneer het weer ongunstig is om hout te stoken. Wanneer komende jaren
beschermen tegen de gevaren van brand, explosie en een gifwolk.
extra inzet gewenst is, onderzoekt de gemeente Heemskerk welke
Ten eerste worden er bij het toestaan van een activiteit met gevaarlijke
mogelijkheden de Omgevingswet biedt om nieuwe woningen/wijken
stoffen maatregelen aan de bron voorgeschreven. Het gaat om
houtstookvrij te houden.
installatietechnische en organisatorische maatregelen die het bedrijf moet uitvoeren. Te denken valt aan een automatische blusinstallatie,
Stikstofdioxidemetingen bij verkeersknooppunten
installatievoorschriften of een beperking in de hoeveelheid gevaarlijke
In 2022 is opdracht gegeven voor metingen met de zogenaamde
stoffen die mag worden opgeslagen. Deze veiligheidsvoorschriften worden
‘Palmesbuisjes” op drie locaties in Heemskerk. De metingen worden
door algemene regels in het BAL of via een milieuvergunning geregeld. Bij
Uitgevoerd door de GGD Amsterdam en lopen tot en met 2024. De eerste
het toezicht op de naleving van deze voorschriften wordt het
resultaten worden in 2023 verwacht. Deze rapportages zullen als input
beschermingsniveau gewaarborgd. (VTH-taken). Daarnaast worden
dienen voor (beleidsmatige) keuzes ten aanzien van
risicovolle activiteiten slechts toegestaan als aan de wettelijke grenswaarde
3
Emissies door vreugdevuren, 2021, http://www.emissieregistratie.nl/erpubliek/erpub/vreugdevuren.aspx
CONCEPT Programma Milieu en Leefomgeving 2024-2027Gemeente Heemskerk
13
(plaatsgebonden risico) wordt voldaan. Het plaatsgebonden risico (de kans
•
In de aandachtsgebieden kan de personendichtheid of de verblijftijd
dat een persoon die onafgebroken en onbeschermd op een plaats bij de
van mensen in de omgeving van de risicovolle activiteit worden
risicovolle activiteit verblijft, komt te overlijden als gevolg van een incident
beperkt, waardoor de kans op overlijden van groepen mensen wordt
met gevaarlijke stoffen) is de harde grenswaarde waaraan moet worden
verkleind.
voldaan.
•
Gebouwen en locaties waar zich verminderd zelfredzame personen
In de ruimtelijke ontwikkeling moet daarnaast invulling gegeven worden aan
bevinden buiten aandachtsgebieden toestaan. Verminderd
en verantwoord worden hoe groepen mensen (10 of meer) beschermd
zelfredzame personen kunnen minder snel vluchten bij een incident.
worden tegen de gevolgen van een incident met gevaarlijke stoffen. Hiervoor
Daarom moeten zij extra worden beschermd.
kunnen rondom risicovolle activiteiten aandachtsgebieden en
•
voorschriftengebieden worden aangewezen. Een aandachtsgebied is een gebied waar mensen binnenshuis onvoldoende beschermd zijn tegen de
Het treffen van omgevingsmaatregelen, zoals een aarden wal, brandwerende muur om de effectafstand te verkleinen.
•
In aandachtsgebieden kunnen aanvullende bouwkundige
effecten van gevaarlijke stoffen wanneer die in de omgeving vrijkomen. Door
maatregelen worden voorgeschreven aan gebouwen waarin zich
maatregelen te nemen, kunnen de effecten van hitte, overdruk of een hoge
mensen bevinden. Als een gebouw waarin verminderd zelfredzame
concentratie van een giftige stoffen in de lucht beperkt of voorkomen
personen (zeer kwetsbaar gebouw) is toegelaten in een brand- of
worden. Deze maatregelen worden meestal in de omgeving genomen en
explosieaandachtsgebied is het verplicht om dit gebouw aan te
moeten in overleg bepaald worden. De aandachtsgebieden en
wijzen als voorschriftengebied. Ook moet een
voorschriftengebieden moeten worden opgenomen in het omgevingsplan. In
plasbrandaandachtsgebied worden aangewezen als
een voorschriftengebied geldt dat bij nieuwbouw moet worden voldaan aan
brandvoorschriftengebied. Er gelden aanvullende bouweisen ter
de aanvullende bouweisen van het Bbl. Waardoor personen in deze gebouwen voldoende worden beschermd tegen de gevolgen van brand,
bescherming van de gevolgen van een brand. •
explosie of een gifwolk.
Aandacht voor de bestrijdbaarheid van het incident. Te denken valt aan de aanrijroutes voor de hulpdiensten, bluswatervoorzieningen en dergelijke.
Beschermende maatregelen in aandachtsgebieden bestaan uit: •
•
Het realiseren van afstand tot de risicovolle activiteit en het gebied waar mensen verblijven (wonen, werken, school, recreatie).
De aanwezigheid van vlucht- en schuilmogelijkheden in de omgeving.
•
Door inwoners in een aandachtsgebied voor te lichten en te
Grenswaarden bepalen de wettelijke afstand die ten minste moet
communiceren aan welke risico’s zij worden blootgesteld. Inwoners
worden aangehouden. Hoe verder mensen zich van een risicovolle
zijn zo beter voorbereid en de zelfredzaamheid wordt vergroot
activiteit bevinden, hoe kleiner de effecten.
(handelingsperspectieven).
CONCEPT Programma Milieu en Leefomgeving 2024-2027Gemeente Heemskerk
14
omgevingsveiligheid: • Opslag van gevaarlijke stoffen: EYE Filmmuseum o Ten gevolg van een brand ontstaat een gifwolk. Het gifwolkaandachtsgebied is door herberekening van de risico’s in 2022 verkleind van 3 km naar 433 meter. • 5 LPG tankstations o Bij de LPG-tankstations gelden grenswaarden voor het plaatsgebonden risico en brand- en explosieaandachtsgebieden. De grootste contour is 160 meter. • Ondergrondse hoge druk aardgasleidingen o Tussen Heemskerk en Uitgeest ligt een voorkeurstracé buisleidingen. In de Structuurvisie Buisleidingen 2012-2035 heeft het Rijk ruimte gereserveerd voor toekomstige buisleiding voor gevaarlijke stoffen. Het gaat daarbij om ondergrondse buisleidingen voor het transport van aardgas, olieproducten en chemicaliën, die provinciegrens- en vaak ook landgrensoverschrijdend zijn. De Structuurvisie geeft een hoofdstructuur van verbindingen aan waarlangs ruimte moet worden vrijgehouden. Dit heet een voorkeurstracé. Aan weerzijde van het voorkeurstracé geldt een zoekgebied van 250 meter. Binnen het zoekgebied zijn geen speciale verplichtingen of beperkingen. Het zoekgebied is alleen bedoeld om binnen bepaalde ruimtelijke marges gemeenten de gelegenheid te bieden de ligging van het voorkeurstracé beperkt aan te passen. Gemeente Uitgeest heeft dit in het bestemmingsplan “Buitengebied Uitgeest” nader uitgewerkt.
Omdat het voorkeurstracé in gemeente Uitgeest ligt moet deze gemeente dit opnemen in het omgevingsplan. De beperkingen die hieruit volgen gelden ook voor ruimtelijke ontwikkelingen in gemeente Heemskerk. In deze strook mogen bijvoorbeeld geen nieuwe bouwwerken worden gebouwd. Want gemeenten moeten ervoor zorgen dat er geen nieuwe belemmeringen ontstaan voor het voorkeurstracé en nieuw aan te leggen ondergrondse leidingen.
CONCEPT Programma Milieu en Leefomgeving 2024-2027Gemeente Heemskerk
Ook de ligging van de reeds aanwezige buisleidingen hebben invloed op ruimtelijke ontwikkelingen in gemeente Heemskerk. (Belemmeringstroken, plaatsgebonden risicocontour en explosieaandachtsgebieden). Transportroutes gevaarlijke stoffen wegverkeer: Rijksweg A9 en vastgestelde route gevaarlijke stoffen. o Rijksweg A9 is een aangewezen basisnetroute waarover gevaarlijke stoffen worden vervoerd. Op het wegvak N25 in gemeente Heemskerk heeft de route geen plaatsgebonden risico-contour. De weg heeft een plasbrandaandachtsgebied van 30 meter en een explosieaandachtsgebied van 200 m aan weerszijde van deze weg. o Gemeente Heemskerk heeft een route aangewezen waarover het vervoer van gevaarlijke stoffen moet plaatsvinden. Deze route heeft geen plaatsgebonden risico-contour. Er geldt een explosieaandachtsgebied van 200 meter aan weerszijde van deze weg. Windmolen – De Trompet o Bij een windmolen is een risico voor het afbreken van een wiek. De risicocontour is afhankelijk van de rotordiameter en de ashoogte van de windmolen. Er geldt rond deze windmolen een plaatsgebonden risicocontour van 175 m en een aandachtsgebied van 519 m. Compressorstation Gasunie – Genieweg, Heemskerk o Deze vergunningplichtige inrichting (ODNZKG) heeft een plaatsgebonden risicocontour die over het grondgebied van gemeente Heemskerk ligt (Heemskerkse golfclub).
Tata Steel Bv – Heemskerk o Tata Steel Bv is een Seveso-inrichting. Dit betekent dat er relatief grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen worden opgeslagen. Een deel van de gemeente Heemskerk ligt in het gifwolkaandachtsgebied van dit bedrijf. Schiphol Zone 5 – afwegingsgebied externe veiligheid en geluid o In het oosten van gemeente Heemskerk (bij de Heemskerkse Golfbaan) ligt het afwegingsgebied externe veiligheid en geluid van luchthaven Schiphol. (LIB-zone 5). Dit is een afwegingsgebied voor externe veiligheid en geluid van luchthaven Schiphol. In dit gebied zijn buiten het bestaande o
In gemeente Heemskerk zijn de volgende risicobronnen van belang voor de
•
•
•
•
•
15
stedelijk gebied geen nieuwe woningbouwlocaties toegestaan.
vogelrichtlijn en beschermde soorten trekvogels, in de bijlagen II, IV en V van de habitatrichtlijn, in bijlage IX van het Besluit activiteiten leefomgeving en in de rode lijsten en voor de belangrijke leefgebieden en habitats van
3.4.5 Wet natuurbescherming
deze soorten. Het is verboden om deze soorten te doden, vangen of hun verblijfplaatsen te verstoren. Plantensoorten mogen niet opzettelijk geplukt
Door onder andere versnippering, vervuiling en klimaatverandering neemt
worden.
de biodiversiteit af. Daarom is vanuit de Europese Unie de vogel- en habitatrichtlijn opgesteld. Vanuit deze richtlijnen komt de Nederlandse Wet
Bij ontwikkelingen moet beoordeeld worden of de activiteiten mogelijk
natuurbescherming. De Wet natuurbescherming is op 1 januari 2024
kunnen leiden tot een overtreding van natuurbescherming onder de
opgenomen in de Omgevingswet. Inhoudelijk zal er niet veel veranderen.
Omgevingswet. Hierbij wordt o.a. gekeken of de locatie dient als
Wel zal er meer aandacht gaan naar natuur binnen de gemeente vanuit de
verblijfplaats of leefgebied van beschermde soorten en wat het effect van de
opgestelde Omgevingsvisie.
activiteiten hierop is. Dit wordt vaak doormiddel van een ecologisch
In deze wetgeving staan regels voor de bescherming van dieren, planten en
onderzoek gedaan. Wanneer verblijfplaatsen of leefgebied wordt vastgesteld
natura 2000-gebieden met als doel dat deze natuur blijft bestaan en het
die een negatief effect zullen ondervinden door de realisatie van het plan, zal
liefst verbeterd wordt. Vanuit deze wetgeving komt bijvoorbeeld ook de
een Omgevingsvergunning Flora- en Fauna-activiteit van het bevoegd gezag
verplichting om stikstofdepositie van projecten op de Natura 2000-gebieden
nodig zijn en zullen er compenserende maatregelen genomen moeten
te onderzoeken.
worden. In stedelijk gebied worden voornamelijk verblijfplaatsen in gebouwen en bomen verwacht, maar natuur en beschermde soorten kunnen
Natuurbescherming onder de Omgevingsvet ook een rol binnen de
overal voorkomen.
gemeentelijke grenzen van Heemskerk. Er is veel waardevolle natuur aanwezig. In het stedelijk gebied en in de buitengebieden van de gemeente
Gemeente Heemskerk is gestart met een soortmanagementplan (SMP) om
zijn beschermde soorten vastgesteld. Ook is een deel van het gemeentelijk
een gebiedsgerichte Omgevingsvergunning voor een Flora- en Fauna-
gebied aangewezen als natura 2000-gebied “Noordhollands Duinreservaat”.
activiteit te krijgen voor huismussen, gierzwaluwen, spreeuwen en
Een gebied dat veel stikstofgevoelige habitattypen kent.
vleermuizen voor specifieke soort plannen. Hierdoor zou in de toekomst voor deze specifieke soort plannen geen individueel onderzoek uitgevoerd hoeven
Flora- en Fauna-activiteit
te worden.
In onderdeel Flora- en Fauna-activiteit van de Omgevingswet zijn regels opgenomen voor het beschermen in het wild levende vogels en andere dieren en planten. Welke soorten dit zijn, worden genoemd in bijlage I bij de
CONCEPT Programma Milieu en Leefomgeving 2024-2027Gemeente Heemskerk
16
Natura2000-activiteit
gasverbruik voor het verwarmen van kassen. Door te verduurzamen in dit
Vanuit het onderdeel Natura2000-activiteit van de Omgevingswet worden de
gebied, kan er een grote slag worden geslagen voor de natuur.
aangewezen Natura2000-gebieden beschermd. De grootste uitdaging voor Natura2000-gebieden is stikstofdepositie. De depositie in deze gebieden is
3.4.6 Milieukwaliteitskaarten en gezondheid
dermate hoog dat de natuur in dit gebied onder druk staat. Daarom moeten bij ontwikkelingen beoordeeld worden of een plan of activiteit niet leidt tot
Wordt nog aangevuld
extra stikstofdepositie in deze gebieden. Echter spelen andere factoren, zoals licht, geluid, trillingen, hydrologie, gebiedsverlies etc. ook een rol. Of factoren, waaronder stikstofdepositie, een significant negatief effect hebben kan worden onderzocht met een ecologische beoordeling. Alle factoren die een plan of project met zich meebrengt die een significant negatief effect hebben op de instandhoudingsdoelen van een Natura2000-gebied zijn vergunning plichtig. Stikstofdepositie Met name landbouw, wegverkeer, industrie, gebouwemissies en bouwprojecten zijn belangrijke bronnen van stikstofdepositie. Regelmatig wordt vanuit het rijk en de provincies het onderwerp stikstof opnieuw geëvalueerd. En worden er nieuwe maatregelen genomen om de depositie terug te dringen. Op dit moment ondervinden met name grotere projecten en projecten die dichtbij beschermde natuurgebieden liggen problemen door de te hoge stikstofdepositie op Natura2000-gebieden. Het tuindersgebied van Heemskerk ligt er dichtbij het Natura2000-gebied “Noordhollands Duinreservaat”. Landbouw en glastuinbouw zijn belangrijke bronnen van stikstofdepositie, bijvoorbeeld door bemesting van het land en
CONCEPT Programma Milieu en Leefomgeving 2024-2027Gemeente Heemskerk
17
NR. Algemene Gewenst(e) Uitvoering Fase Benodigde Invloedsfeer beschrijving resulta(a)t(en) door uitvoering partners ter consultatie, medewerking en/of samenwerking
Uitvoeringstabel aanvullen voor dit hoofdstuk
CONCEPT Programma Milieu en Leefomgeving 2024-2027Gemeente Heemskerk
18
4
Thema 2: Duurzaamheid en Energietransitie
CONCEPT Programma Milieu en Leefomgeving 2024-2027Gemeente Heemskerk
19
4.1 Inleiding
Ook heeft dit programma raakvlakken met het gemeente overstijgende
Duurzaamheid en Energietransitie streeft naar een toekomst die niet alleen
programma IJmond Bereikbaar, dat tevens in 2024 vastgesteld gaat worden.
duurzaam is, maar ook welke in lijn is met de specifieke doelen van het
Er wordt dan ook regelmatig gerefereerd naar deze programma’s.
Klimaatakkoord. Dit betekent een CO2-reductie van 55% in 2030 en bijna geheel CO2-neutraal (95%) in 2050 ten opzichte van de uitstoot in 1990. Daarmee is de verwachting dat de gemiddelde temperatuurstijging van de aarde niet meer is dan 1,5°C. In een wereld waarin de impact van klimaatverandering steeds scherper in beeld komt, groeit de noodzaak om gezamenlijk veerkrachtige, duurzame oplossingen te ontwikkelen. Dit hoofdstuk, waarbij het uitgangspunt is dat de verandering op lokaal niveau begint, biedt een gestructureerde aanpak ter bevordering van duurzaamheid en energietransitie, met bijzondere aandacht voor het adaptief omgaan met de gevolgen van klimaatverandering. Door de krachten van gemeenschappen, bedrijven en overheden te bundelen, wordt gestreefd naar een gezonde en duurzame leefomgeving te creëren voor huidige en toekomstige generaties. Deze inleiding verkent de kernprincipes en doelstellingen van het hoofdstuk, waarbij niet alleen wordt gekeken naar het verminderen van de ecologische voetafdruk, maar ook naar het ontwikkelen van strategieën die onze samenlevingen veerkrachtiger maken tegen de onvermijdelijke veranderingen in het klimaat. Het hoofdstuk heeft enig overlap en samenhang met het vast te stellen programma Energietransitie in 2024.
Dat programma heeft een thematische benadering dat afwijkt van dit programma, maar de inhoudelijke onderdelen zijn in veel gevallen hetzelfde. Mocht het afwijken dan wordt dat aangegeven.
CONCEPT Programma Milieu en Leefomgeving 2024-2027Gemeente Heemskerk
20
CONCEPT Programma Milieu en Leefomgeving 2024-2027Gemeente Heemskerk
21
De organisatie GreenBiz IJmond heeft als ambitie om de bedrijventerreinen
4.2 Kaders, doelen en ambities
in de IJmond-regio energiepositief te maken door hen te ondersteunen bij verduurzamen gebaseerd op een collectieve aanpak. Ondernemers nemen hierin zelf het initiatief. De missie van GreenBiz IJmond is dan ook ‘Samen
Omgevingsvisie pijler gezond Heemkerk: Een schone en duurzame leefomgeving met duurzame energieopwekking, circulaire economie en schone mobiliteit.
en Lokaal Bedrijven Verduurzamen’ Energiescans Voor de horeca- & detailhandel is zij in 2023 gestart met het uitvoeren van energiescans. Een energiescan geeft inzicht in het energieverbruik van een bedrijf op vijf thema’s, maar geeft ook advies hoe een ondernemer het
4.3 Wet en regelgeving NTB
GreenBiz IJmond – GreenBiz Green Deal GreenBiz IJmond is een organisatie voor en door ondernemers met als hoofddoel het ondersteunen van ondernemers bij het verduurzamen van
4.4 Pijlers in de uitvoering
hun bedrijven en -terrein. Zij concentreert zich op verschillende thema's, waaronder energiebesparing, duurzame energieopwekking, educatie en
4.4.1 Duurzame bedrijven 4.4.1.1 Energiebesparingsplicht Net als de afgelopen jaren staan ook de aankomende jaren de energiebesparingsplicht en de uitvoering van het Energiebesparingsakkoord
de circulaire economie. In 2019 heeft GreenBiz IJmond haar eigen Green Deal geïnitieerd en ontwikkeld. In 2020 is deze overeenkomst ondertekend in samenwerking met de provincie Noord-Holland, de gemeente Heemskerk, de
centraal. Omgevingsdienst IJmond zet extra in op het toezicht op de
Omgevingsdienst IJmond (ODIJmond), en individuele ondernemers.
uitvoering van energiebesparende maatregelen bij bedrijven.
Deze mijlpaal was de start van de activiteiten van de organisatie. In de Green Deal zetten alle betrokken partijen hun duurzaamheidsambities
4.4.1.2 GreenBiz IJmond De transitie naar duurzame energie reikt verder dan alleen de verduurzaming van woningen: het omvat ook bedrijven en industrieterreinen.
uiteen en geven ze aan welke stappen ze gaan ondernemen om deze ambities te verwezenlijken. energieverbruik kan verlagen. Dit project wordt voortgezet gedurende de periode van dit programma.
CONCEPT Programma Milieu en Leefomgeving 2024-2027Gemeente Heemskerk
22
4.4.1.3 GreenBiz Circulair Sinds onze toetreding tot het Europese "Upcycle Your Waste" (UYW)
Het meten van de CO2-uitstoot fungeert als een belangrijk instrument om
programma in 2020 werden ondernemers bewust gemaakt van de voordelen
onze voortgang in de transitie naar een klimaatneutraal Nederland te
van een circulaire aanpak. Via op maat gemaakte adviezen kregen
monitoren. Voor Heemskerk is het van primair belang dat tegen 2030 een
ondernemers begeleiding bij het optimaliseren van hun afvalmanagement.
aanzienlijk deel van de inwoners zich bewust is van het belang van
Hierdoor wordt niet alleen het tekort aan grondstoffen verminderd, maar
energiebesparing, de voordelen van verduurzaming begrijpt, weet welke
worden ook aanzienlijke kostenbesparingen gerealiseerd.
stappen ze kunnen nemen, en bekend is met de ondersteuning die de
Bovendien is er gestart met de ontwikkeling van een grondstoffenhub op het
gemeente biedt.
bedrijventerrein De Trompet. Deze grondstoffenhub fungeert als een centraal verzamelpunt voor alle reststoffenstromen op het terrein, waardoor deze op een kosteneffectievere en duurzamere manier kunnen worden
Concrete Doelen voor 2030 •
Minstens 80% van de inwoners boven de 21 jaar is zich bewust van
verwerkt en hergebruikt. Het regelmatig ophalen en lokaal bundelen van
energiebesparingsmogelijkheden en heeft ten minste kleine
deze stromen helpt ondernemers om meer afvalstromen te scheiden.
energiebesparende maatregelen genomen.
Een ander onderdeel van GreenBiz Circulair is de ondernemersgroep
•
Via een tweejaarlijkse enquête meet de gemeente betrokkenheid bij
Circulair, waarin bedrijven uit de IJmond-regio samenwerken om afval te
de energietransitie en de bekendheid van de gemeentelijke
voorkomen, te verminderen en waardevolle mogelijkheden te herkennen.
ondersteuningsmaatregelen.
In 2023 werkt GreenBiz Circulair aan een Just Transition Fund (JTF)-
•
In 2023 streeft Heemskerk naar een bewustzijn van --% over het
aanvraag. Dit project heeft als hoofddoelstelling om het circulaire potentieel
belang van energiebesparing en een bekendheid van --% over de
van lokale bedrijven in de IJmond te ontsluiten, door capaciteitsopbouw bij
ondersteuningsmaatregelen.
bedrijven en op de arbeidsmarkt en door het creëren van voldoende schaalgrootte, teneinde de circulaire economie in de regio IJmond te
Met het oog op het verminderen van de afhankelijkheid van aardgas, streven
stimuleren.
we naar een 30% daling in het aardgasverbruik van de totale woningvoorraad in Heemskerk tegen 2030, in vergelijking met 2017. Deze
4.4.2 Duurzame warmte In Heemskerk zijn momenteel 17.882 woningen, waarvan de gezamenlijke
ambitie wordt ingegeven door de noodzaak om op schema te blijven voor de doelstelling van een volledig aardgasvrij Heemskerk en Nederland in 2050.
CO2-uitstoot in 2017 59.600 ton bedroeg. Het streefdoel is om deze uitstoot tegen 2030 te verminderen tot 26.800 ton CO2, wat overeenkomt met een
De wens is dat 1 op de 3 huishoudens met een koopwoning in Heemskerk
indrukwekkende reductie van 55% ten opzichte van 2017, vergelijkbaar met
een of meer grote energiebesparende maatregelen doorvoert. Bovendien
het niveau van 1990.
CONCEPT Programma Milieu en Leefomgeving 2024-2027Gemeente Heemskerk
23
wordt er vanuit gegaan dat alle huurwoningen met een E-label of lager voor
duurzame energieopwekking en het voorbereiden op duurzame
2030 zijn gerenoveerd om te voldoen aan de landelijke wetgeving.
warmtealternatieven in de gebouwde omgeving. Zie ook onderstaande.
beoogde grote energiebesparende maatregelen en de renovatie van huurwoningen. Doelgroepen Heemskerk zet in de komende jaren in op een gefaseerde aanpak voor energiebesparing. Binnen deze stapsgewijze benadering wordt de nadruk gelegd op sociale aspecten van verduurzaming, met minder focus op technische details. De overgang naar duurzaamheid wordt beschouwd als een veranderingsproces, waarbij wordt vertrouwd op principes van veranderkunde. Dit betekent dat in deze aanpak sterk rekening gehouden wordt met de fase waarin inwoners zich bevinden in het transitieproces, eerder dan te focussen op de technische kenmerken van hun woningen. Binnen deze benadering zijn er inwoners die, ondanks een wellicht minder
Actielijn 1 t/m 5
aardgasvrij(klaar) te maken. Deze doelen overlappen in grote mate met de
Actielijn 1 en 2
(2021) en streeft ernaar om tegen 2030 3.750 woningequivalenten
Actielijn 6 en 7
Heemskerk geeft uitvoering aan de ambities uit de Transitievisie Warmte
geschikte woning, veel belang hechten aan aardgasloze verwarming. Anderen zijn recent verhuisd en overwegen grootschalige renovaties, wat een natuurlijk moment is om te verduurzamen. Deze groepen bevinden zich
Hoe wordt dit aangepakt?
in verschillende, maar voor hen geschikte, fasen van de transitie, in
De meeste woningen in Heemskerk zijn gebouwd tussen 1945 en 1990.
tegenstelling tot inwoners in technisch geschikte huizen die mogelijk de
Destijds waren de normen in het Bouwbesluit voor energiezuinig bouwen
noodzaak niet voelen, of van plan zijn binnen het jaar te verhuizen.
minder ambitieus. Dit zijn over het algemeen dan ook de woningen met lage energielabels (D, E, F of G), die gemiddeld het meeste energie verbruiken en
Technisch gezien ligt onze focus op het verbeteren van het isolatieniveau
daardoor een grotere CO2-voetafdruk hebben. Bovendien hebben woningen
van woningen, het handhaven of verbeteren van het binnenklimaat,
CONCEPT Programma Milieu en Leefomgeving 2024-2027Gemeente Heemskerk
24
bijdrage aan isolatiemaatregelen.
met lage labels vaak een lager comfortniveau met meer tocht, vochtproblemen en hogere energierekeningen.
4
VVE’s
De gemeente biedt tot 2030 op veel verschillende manieren ondersteuning
• •
aan. De prioriteit ligt bij het uitfaseren van de lage energielabels (D,E,F en G-labels). In de actielijnen hierna wordt het verder toegelicht. Actielijn
Onderwerp
1
Bewustwording en brede ondersteuning aan alle inwoners
Onderwerpen •
• •
•
2
3
Ondersteuning minima bij energiearmoede
•
Aanpak voor woningbezitters met labels D, E, F, of G
•
•
•
Intensieve communicatiecampagne, webinars en informatiebijeenkomsten. Duurzaam Bouwloket voor onafhankelijk advies. (Individueel) Energieadvies aan huis in samenwerking met Eco Heemskerk en Woonopmaat. Duurzaamheidslening tot €25.000 voor particuliere huiseigenaren. Financiële ondersteuning aan minima. Noodfonds, bijstandsregeling, en witgoedregeling om energiearmoede te bestrijden. Prioritering op basis van kwetsbaarheid en lage WOZwaarde. Eén-op-één begeleidingstraject door energiecoach en financiële
CONCEPT Programma Milieu en Leefomgeving 2024-2027Gemeente Heemskerk
5
Verhuurders
•
•
Duurzaamheidsleningen voor kleine VvE's. Ondersteuning met informatie, technisch advies, en besluitvorming. Onderzoek naar specifieke ondersteuning voor particuliere verhuurders. Samenwerking met corporatie Woonopmaat voor verduurzaming.
6
Koplopers
•
Programma Groen Thuis ter ondersteuning van woningeigenaren die aardgasvrij willen worden.
7
Wijkaanpak
•
Communicatie over alternatieven voor aardgas in specifieke wijken. o Fase 1: Energiebesparing en isolatie stimuleren. o Fase 2: Opstellen van wijkuitvoeringsplannen in samenwerking met inwoners en stakeholders.
25
De gemeente streeft naar duidelijke communicatie en samenwerking met
•
Uitvoeren van Duurzaam Meerjaren Onderhoud aan eigen gebouwen.
inwoners, stakeholders en partners om de energietransitie te realiseren.
•
Verduurzamen van de totale portefeuille gemeentelijk vastgoed tot 2050.
Voor de transitievisie Warmte is het doel voor gemeente Heemskerk om in 2024 een Wijkuitvoeringsplan (WUP) op te gaan stellen. Voor het warmtenet wordt er in de komende periode een businesscase opgesteld, welke
Scholen (Actielijn 9): •
uitgewerkt wordt in een plan. Hier worden ook de ontwikkelingen van geothermie in de gemeente aan gekoppeld.
Ambitieus plan voor verduurzaming van alle schoolgebouwen en gymzalen voor 2035.
•
Streven naar aardgasvrije gebouwen en mogelijk aansluiting op een warmtenet.
Maatschappelijke organisaties
•
Dit hoofdstuk beschrijft een strategie voor het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed en het verminderen van de CO2-uitstoot in
Onderzoek naar financiering van onrendabele top bij investeringen door schoolbesturen.
•
Heemskerk, de verdere uitwerking kunt u vinden in het programma
Realiseren van nieuwbouw en revitalisatie met focus op Energie Neutraal Gebouw.
Energietransitie. Sportverenigingen en Stichtingen (Actielijn 10): Doelgroepen die hieronder vallen zijn verenigingen, stichtingen,
•
Ondersteuning van NOC*NSF bij verduurzaming van accommodaties.
maatschappelijke en culturele organisaties in Heemskerk. De doelen voor
•
Verenigingen en stichtingen komen in aanmerking voor subsidies en
(een van) deze organisatie(s) zijn: •
Het verminderen van aardgasverbruik van maatschappelijk vastgoed
duurzaamheidsleningen. •
met 30%, •
Uitfaseren van lage energielabels (D t/m G)
•
Benutten van 60% van geschikte grote daken voor duurzame opwek (zonne-energie).
•
Maatwerkaanpak, inclusief informatiebijeenkomsten en gesprekken over specifieke behoeften.
Grote Maatschappelijke Instellingen (Actielijn 11): •