Bijlage 2 Rapport Synarchis (nov 2014) - Inventarisatie accomodaties, gemeente Heemskerk

Sßner¿hiß OK)/20 mr Mg ,/W

Inventarisatie accommodaties Gemeente Heemskerk 55nz;›vemk:±er 201 4-

MA Hardinxve!c%~~í5šes$e\^1<:i:am Hakgršend '28 §33"Zf'%

§šr`:f0@eynarchís..nl TT.0184 6/§é3544\ %Www.eymrchšs.n!

inhoudsopgave pagina:

1

Inleiding

1.1 1.2 “L3 1.4

Aanleiding Reikwijdte rapportage Ambitie Opzet rapportage

f\)f\) ®U"

2:

Contouren

2.1 2.2 2.3

Wet- en regelgeving Gemeentelijk beleid Financiën

3

Trends en ontwikkelingen

3.1 3.2 3.3

Demogra¿sche ontwikkelingen Maatschappelijke trends Accommodatie gerelateerde ontwikkelingen

-L

4

Aanbod, gebruik, organisatie en kosten

11

4.1 4.2 4.4

Aanbod Gebruik Organisatie Kosten

11 12 12 13

5

Vervolgtraject

14

5.1 5.2 5.3

Accommodatie gerelateerde vraagstukken Fasering Plan van aanpak

14 14 16

6

Samenvatting

17

Bijiage 1

Evaluatie

19

Bšjiagge 2

inventarisatie

Bijlage 3

Externe communicatie

4,3

sygjçjrchis

accommodaties

OLO

20

27

lrtverttarittatle ac<::orrllnc›datlef=; gemeente

Heemskerk

t

š š ä 3 šš 1.1

Aanleiding

ln juni 2009 is door de raad de laatste nota Accommodatiebeleid van Maatschappelijk Vastgoed voor kennisgeving aangenomen. Daarin zijn diverse accommodatie gerelateerde vraagstukken benoemd die de afgelopen jaren door het college zijn uitgewerkt. Eind 2011 is een halve ite beschikbaar gekomen voor de ontwikkeling en uitwerking van meer gei'ntegreerd accommodatiebeleid. Met deze capaciteit is in 2012 en 2013 een aantal langlopende vraagstukken afgehandeld en is vanaf begin 2014 de focus gericht geweest op het uitvoeren van een grondige inventarisatie van de gemeentelijke accommodaties. Bij de afhandeling van vraagstukken en het uitvoeren van de inventarisatie is het vergaren van noodzakelijke informatie vaak lastig gebleken (zowel financieel als op het gebied van aanbod, gebruik en verdeling taken en verantwoordelijkheden) en moest soms worden vastgesteld dat informatie ontbrak. Naast het opstellen van de voorliggende inventarisatie is daarom veel aandacht gegeven aan het eenvoudig en integraal beschikbaar maken van de informatie. Cok de komende periode vergt het nog de nodige inspanning om de informatievoorziening verder te verbeteren en compleet te maken.

Met deze rapportage is een basis gelegd voor een gestructureerd gemeentelijk accommodatiebeleid met de kanttekening dat het ontwikkelen en uitwerken van accommodatiebeleid een continu proces is dat blijvend om actualisatie vraagt.

Accommodaties vormen geen doel op zich maar zijn ondersteunend aan het beleid en de wettelijke taken van de gemeente op het gebied van sport, cultuur, onderwijs en welzijn. De breedte en gevarieerdheid van maatschappelijke accommodaties, nieuwe ontwikkelingen (bijvoorbeeld op het gebied van wet- en regelgeving) en het coalitieprogramma vragen om een nieuw handvat waarmee de komende jaren op strategisch niveau richting wordt gegeven aan het aanbod, het gebruik, de organisatie en de kosten van deze accommodaties. Deze rapportage biedt dit handvat. Verdere uitwerking vindt plaats vanuit de hiervoor genoemde beleidsterreinen. Deze rapportage moet niet als een statisch document worden beschouwd maar als een instrument om met de diverse belanghebbenden in gesprek te komen en te blijven over ambities en concrete vraagstukken omtrent maatschappelijke accommodaties. De rapportage eindigt met een actuele lijst van accommodatie gerelateerde vraagstukken die op basis van prioritering en in samenwerking met de maatschappelijke partners de komende periode zullen worden opgepakt.

1.2

Reikwijdte

rapportage

Het vastgoed van de gemeente Heemskerk is onder te verdelen in de volgende vier categorieën: ~ Maatschappelijke accommodaties (onderwijsgebouwen, sport-, welzijns- en cultuuraccommodaties). 0 Dienstgebouwen (gemeentehuis, brandweerkazerne en gemeentewerf). ~ Strategisch bezit (grond, boerderijen en woningen). 0 Overig bezit (kerktoren, volkstuinen en begraafplaats). De reikwijdte van deze rapportage beperkt zich tot de maatschappelijke accommodaties waarvan de gemeente eigenaar is, die door de gemeente worden geëxploiteerd en/of door de gemeente zijn uitgegeven in huur, erfpacht of opstal. Maatschappelijke accommodaties worden door de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) als volgt worden gedefinieerdl:

l

Maatschappelijke accommodaties moet in deze rapportage als synoniem worden beschouwd voor publieke voorzieningen. Een term die in het Coalítíeprogramma 2014-2018 'Ruimte voor leven, werken en wonen' wordt gebruikt. november' Z2()l1l f

'ttcrfstïsesom

inifentarisatie accornrrlndalies genieerite

tier.-;=ri”iel<.ei'k

il

Maatschappelijke accommodaties zijn accommodaties die primair bestemd zijn voor gebruik ten behoeve van maatschappelijke doeleinden/activiteiten (onderwijs, sport, peuterspeelzaal, zorg, cultuur, welzijn, speelruimte). De maatschappelijke accommodaties en het maatschappelijke gebruik ervan vormen samen de maatschappelijke voorzieningen.

De accommodaties waarop deze rapportage betrekking heeft zijn opgesomd in bijlage 2. Accommodaties die geen eigendom zijn van de gemeente maar wel een (gedeeltelijk) maatschappelijke functie vervullen vallen niet onder de reikwijdte van deze rapportage. Dit laat onverlet het maatschappelijk belang van accommodaties als buurtcentrum d'Evelaer, wijkcentrum Citadel, cultureel centrum De Jansheeren en sportcentrum Heemskerk.

Ambitie

*L3

Met inachtneming van de contouren (hoofdstuk 2), trends en ontwikkelingen (hoofdstuk 3) die verband houden met het aanbod, het gebruik, de organisatie en de kosten van maatschappelijke accommodaties (hoofdstuk 4) is in deze paragraaf de ambitie van de gemeente Heemskerk puntsgewijs geformuleerd.

De gemeente Heemskerk: v Ziet maatschappelijke accommodaties niet als doel maar als middel om inhoudelijk doelstellingen te behalen. Accommodaties zijn van groot belang voor het elkaar ontmoeten, het ontstaan van sociale verbanden, de bevordering van participatie en uiteindelijk in algemene zin de leefbaarheid en het vestigingsklimaat binnen de gemeente. 0 Draagt met haar (maatschappelijke) partners zorg voor een aanbod aan accommodaties dat de hele bevolking bereikt met specifieke aandacht voor kwetsbare groepen. - Gaat ten aanzien van accommodaties uit van de schaal van Heemskerk. Voor (initiatieven op het gebied) accommodaties met een gemeentegrens overschrijdend verzorgingsgebied is oog voor regionale verhoudingen c.q. vindt regionale afstemming en samenwerking plaats. 0 Komt tot een lange termijnplanning voor het benodigde accommodatieaanbod in de gemeente en pakt op basis van deze lange termljnplanning een proactieve rol door vraag en aanbod bij elkaar te brengen. Het streven daarbij is om zo min mogelijk leegstand en tekorten te hebben door een gerichte behoeftebepaling en -monitoring en door zoveel mogelijk flexibiliteit en multifunctionaliteit. ~ Steekt in op een strategische en zakelijke benadering van accommodaties met als resultaat meer transparantie, meer efficiënte en effectieve inzet van middelen, betere beheersing van risico”s en meer maatschappelijk rendement.

~ Streett naar een eenduidige en logische rolverdeling tussen de gemeente en haar (maatschappelijke) partners. Dit leidt tot transparante en heldere afspraken, organisatorisch en financieel. Duidelijk moet zijn wat men van elkaar mag verwachten en waar men elkaar op kan aanspreken als afspraken niet worden nagekomen. 0 Stelt de functionaliteit van accommodaties voorop. Flexibiliteit, samenwerking en multifunctioneel gebruik spelen hierbij een belangrijke rol. ~ Ven/uit een aanjagende, faciliterende en ondersteunende rol. Dat betekent dat de gemeente initiatieven aanmoedigt en ondersteunt door: inzet van accommodaties. Beschikbaarstelling van kennis. Haar rol te nemen in beheer en exploitatie van accommodaties voor zover om inhoudelijke, organisatorische en/of financiële redenen (maatschappelijke) partners hierin niet kunnen voorzien. Subsidieverlening. -

-

-

-

1.4;

Opzet rapportage

ln hoofdstuk 2 worden de contouren van de rapportage geschetst aan de hand van de onderwerpen wet- en regelgeving, (flankerend) gemeentelijk beleid en financiële kaders.

ln hoofdstuk 3 worden trends en ontwikkelingen beschreven op het gebied van demografie, maatschappij en accommodaties. I

S noverntzer 2014

inventarisatie zlrzoonzrnodaties geineente

tfieentskerk

3

ln hoofdstuk 4 wordt richting gegeven aan de wijze waarop de gemeente Heemskerk de komende jaren om wenst te gaan met het aanbod, het gebruik, de organisatie en de kosten van maatschappelijke accommodaties. ln hoofdstuk 5 worden accommodatie gerelateerde vraagstukken benoemd die de komende periode aan de hand van deze rapportage worden opgepakt. Op basis van prioritering moet worden bepaald welke vraagstukken wanneer voor behandeling in aanmerking komen. in hoofdstuk 6 is een samenvatting van deze rapportage opgenomen. In de 3 bijlagen wordt achtereenvolgens een korte evaluatie gepresenteerd, worden de maatschappelijke accommodaties geinventariseerd op de aspecten capaciteit, kwaliteit/tunctionaliteit, spreiding en eigendomlbeheer/exploitatie en wordt verslag gedaan van de communicatie met belanghebbenden als onderdeel van de totstandkoming van deze rapportage.

I'

novernbar f

rtpárrf

20%

lrwentarisatie acoomrnedaties gemeente l-leernskerk

4

Odntotiren Wet- en regelgeving

2.1

Op verschillende terreinen is wet- en regelgeving van toepassing die van invloed is op maatschappelijke accommodaties. Wettelijke voorschriften en regelgevingen die van toepassing zijn op het beheer, de exploitatie en het gebruik van maatschappelijke accommodaties zijn: Drank- en Horecawet, APV, Arbowet, geldende CAO, Brandpreventieverordening, Wet Milieubeheer, Bouwbesluit en Warenwet. Verder is op onderdelen van de maatschappelijke accommodaties specifieke wet- en regelgeving van toepassing. Denk bijvoorbeeld aan de Wet Hygiëne en Veiligheid Badinrichtingen en Zwemgelegenheden, het Sportbesluit, de Wet Voortgezet Onderwijs en de Wet Ontwikkelingskansen door Kwaliteit en Educatie. ln het vervolg van deze paragraaf wordt specifiek ingegaan op ontwikkelingen die verband houden met de volgende 3 wetten: 1 Wet Primair Onderwijs. ~ Wet Markt en Overheid. 0 Wet Maatschappelijke Ondersteuning (2015). Wet Primair Onderwijs Tot 1 januari 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor de nieuwbouw en de uitbreiding van schoolgebouwen in het primair onderwijs en voor het buitenonderhoud en de aanpassing ervan. Op 1 januari 2015 wordt de wet gewijzigd en worden de verantwoordelijkheid en het budget voor buitenonderhoud en aanpassing overgeheveld van de gemeenten naar de schoolbesturen.

Hiertoe wordt een bedrag van ë 158,8 miljoen uit het Gemeentefonds genomen en toegevoegd aan de lumpsum voor het funderend onderwijs. Gemeenten met veel onderwijs binnen de gemeentegrenzen merken het meest van deze uitname. Gemeenten blijven verantwoordelijk voor nieuwbouw en uitbreiding van schoolgebouwen. Schoolbesturen waren altijd al verantwoordelijk voor het binnen-onderhoud. Per 2015 wordt 6 256 miljoen uit het Gemeentefonds genomen. De uitname wordt over alle gemeenten verdeeld, niet alleen over gemeenten met relatief veel onderwijs. Hoewel de oorsprong van deze uitname ligt in de onderbesteding door gemeenten op onderwijshuisvesting (motie~Haersma Buma), wordt dit niet aan de hand van onderwijskenmerken over gemeenten verdeeld. Aan deze uitname ligt geen wijziging van taken ten grondslag. Een andere ontwikkeling met betrekking tot het primair onderwijs betreft de rol van het bewegingsonderwijs. De gemeente heeft een wettelijke taak in het kader van huisvesting van bewegingsondenrvijs voor basisscholen. De Wet Primair Onderwijs bepaalt dat basisscholen recht hebben op een aantal uren voor bewegingsonderwijs en de gemeente verplichtingen heeft ten aanzien van het accommoderen van deze uren. ln het regeerakkoord is het streven opgenomen dat het bewegingsonderwijs binnen het primair onderwijs uitgebreid zou moeten worden van 1,5 uur per week naar 3 uur per week.

Bij de nadere concretisering c.q. uitwerking van dit streven spelen de consequenties voor de inrichting van het onderwijs een rol maar zeker ook de gevolgen voor de benodigde capaciteit aan sportaccommodaties (zalen, maar eventueel ook velden en zwemwater).

Wet Markt en Overheid Sinds 1 juli 2012 is de Wet Markt en Overheid van kracht (onderdeel van de Mededingingsswet). Voor de inwerkingtreding van deze wet geldt een overgangsperiode tot 1 juli 2014. De wet heeft tot doel een gelijk speelveld te creëren voor marktpartijen en overheidsinstellingen voor zover deze, al dan niet in de vorm van een overheidsbedrijf, economische activiteiten uitvoeren. Daarvan is bijvoorbeeld sprake als de gemeente optreedt als exploitant van maatschappelijke accommodaties. ln dat geval hebben gemeenten zich, conform het stappenplan in de handreiking Wet Markt en Overheid, aan de volgende vier gedragsregels te houden: 0 Kostendoorberekening: gemeenten moeten de integrale kosten van een economische activiteit doorberekenen in de verkoopprijs. 0 Bevoordelingsverbod: gemeenten mogen hun eigen overheidsbedrijven niet bevoordelen boven concurrerende bedrijven. Bijvoorbeeld door een gunstige financiering aan te bieden.

h'S H

ï

5 riovsrnbel' 201 fl

inventarisatie riocomirnodatles gemeente

0

0

Heernekerk

'fi

Gegevensgebruik: gemeenten mogen de gegevens waar ze over beschikken niet hergebruiken voor andere activiteiten. Dat mag alleen als andere organisaties of bedrijven ook (onder dezelfde voorwaarden) over de gegevens kunnen beschikken. Functiescheiding: vertegenwoordigers van de gemeente mogen bij een bepaalde economische activiteit niet zowel een bestuurlijke als uitvoerende rol vervullen.

Uit een inventarisatie is gebleken dat de gemeente Heemskerk een aantal producten en diensten levert die niet in overeenstemming zijn met de gedragsregels handelend over de integrale kostprijs. Het betreft de volgende gemeentelijke activiteiten: - Verhuur/het in gebruik geven van niet-commercieel vastgoed met een maatschappelijke functie. ~ Overige niet-commerciële producten en diensten met een maatschappelijke functie. Op 26 juni jl. heeft de gemeenteraad besloten genoemde activiteiten aan te merken als economische activiteiten van algemeen belang. Met dit besluit maakt de gemeente gebruik van de mogelijkheid om van de genoemde gedragsregels af te wijken. ln de tweede helft van 2014 wordt nader onderzocht op welke wijze zo adequaat mogelijk en conform de bepalingen van de wet met de hiervoor genoemde gemeentelijke activiteiten om dient te worden gegaan. Daarbij wordt aansluiting gezocht bij deze rapportage en zullen de wettelijke, fiscale, financiële en bestuurlijke consequenties worden meegenomen in de te maken afwegingen.

Wet Maatschagoeliike Ondersteuning 2015 Deze nieuwe wet (ter vervanging van de huidige Wmo) bevat een regeling op basis waarvan gemeenten verantwoordelijk zijn voor de maatschappelijke ondersteuning van hun inwoners. Gemeenten worden verantwoordelijk voor het ondersteunen van de zelfredzaamheid en participatie van mensen met een beperking, chronische psychische of psychosociale problemen. De ondersteuning moet erop gericht zijn dat mensen zo lang mogelijk in de eigen leefomgeving kunnen blijven. Voor mensen met psychische of psychosociale problemen of voor mensen die, al dan niet in verband met risico's voor hun veiligheid als gevolg van huiselijk geweld, de thuissituatie hebben verlaten, voorzien gemeenten in de behoefte aan beschermd wonen en opvang. De gemeente is verplicht om te onderzoeken wat de situatie is van mensen die zich melden met een ondersteuningsvraag. Dat onderzoek vindt plaats samen met de cliënt en zijn omgeving. ln dit onderzoek kijkt de gemeente wat iemand zelf nog kan en hoe de omgeving kan ondersteunen. Ook kijkt de gemeente naar de zorg en ondersteuning die iemand al krijgt vanuit andere wetten, zoals de Participatiewet of de Jeugdwet. Het brede Wmo-beleid van de gemeente Heemskerk richt zich op alle inwoners.

Ot het nu gaat om sport of om gezondheid, om een woningaanpassing of jeugdbeleid, om de bridgeclub of de toneelvereniging, het valt allemaal onder de Wmo. De wet is dan ook nadrukkelijk een participatieweg en geen zorgwet. Goed bereikbare, toegankelijke, laagdrempelige (multifunctionele) wijkaccommodaties leveren aan de zelfredzaamheid en participatie van mensen met een beperking.

2.2

Gemeentelijk

kunnen een bijdrage

beleid

Met betrekking tot de voorliggende rapportage is op tal van onderwerpen sprake van flankerend beleid. ln deze paragraaf worden kort enkele gemeentelijke (beleids-)documenten behandeld waarbij wordt aangegeven op welke wijze ze mede richting geven aan de maatschappelijke accommodaties. Coalitieprogramma 2014-2018 “Ruimte voor leven, werken en wonen” l-let nieuwe Coalitieprogramma start met de positieve boodschap dat “na jaren van magere economische cijfers, oplopende overheidsschulden, dalende huizenprijzen, slechte winkelverkopen en toenemende werkloosheid, de bodem van de economische crisis eindelijk bereikt lijkt. Er is weer ruimte voor optimisme.” Het richtinggevend coalitie programma kent de volgende uitgangspunten die ook van toepassing zijn op deze rapportage: 0 Ftuimte voor actieve Heemskerkers. 0 Aandacht voor elkaar. v Dialoog en samenwerking. ~ Een transparant en sluitend huishoudboekje. november „›icr~rri3srí;ir~::=t§r

;?3f)'i4

inventarisatie

acciylnmodaties

gerrteente

l~ieen1.~;kerk

E3

Met betrekking tot de publieke voorzieningen (lees: maatschappelijke accommodaties) ziet de coalitie onder meer de volgende mogelijkheden: ~ Door publieke voorzieningen (zoals het zwembad, het muziekonderwijs en de bibliotheek) efficiënter te organiseren kan financiële ruimte gevonden worden. Dat deze voorzieningen voor iedereen toegankelijk blijven staat daarbij voorop. ~ Door welzijnsactiviteiten (Welschap) meer bij de mensen te brengen, in plaats van dat mensen naar de instellingen moeten komen kan op een andere manier met betreffende accommodaties worden omgegaan en kunnen wellicht accommodaties worden afgestoten (denk bijvoorbeeld aan het aanbieden van dagbesteding voor ouderen in bijvoorbeeld clubgebouwen van sportverenigingen of in school-

-

gebouwen). Door publieke voorzieningen waar mogelijk te regionaliseren, kan het behoud ervan worden gewaarborgd en kunnen kosten worden beperkt. ln het bijzonder wordt hierbij gedacht aan bepaalde culturele activiteiten, de taken van de muziekschool en het zwembad. Ten aanzien van de bibliotheek wordt gedacht aan een vorm van private exploitatie.

“Heemskerk,

het geheim van de IJmond” strategische toekomstvisie 2040 ln haar strategische toekomstvisie stelt de gemeente onder andere vast dat in Heemskerk sprake is van een stabiliserend maar verouderend inwonersbestand. Voor de maatschappelijke accommodaties betekent dit dat de komende jaren meer werk gemaakt moet worden van voorzieningen voor ouderen. ln algemene zin blijft de gemeente zich inzetten op sport, recreatie, toerisme, zorg, duurzame industrie, tuinbouw en dienstverlening. -

Programmabegroting 2014 ln de meest recente programmabegroting is opgenomen dat, om aan bezuinigingsdoelstellingen te kunnen voldoen, het onderhoudsniveau van maatschappelijke accommodaties wordt verlaagd naar matig. Verder wordt gestreefd naar samenwerking met de lJmondse gemeenten om nieuwe wet- en regelgeving met betrekking tot de decentralisaties op het gebied van de zorg vorm te geven.

Wmo Kadernota 2012-2016 Vanuit de Wet Maatschappelijke Ontwikkeling en het gezondheidsbeleid volgt dat mensen primair zelf verantwoordelijk zijn voor hun eigen gezondheid. Dit neemt niet weg dat de overheid, vanwege de preventieve werking en het beperken van de zorgkosten, een rol zal blijven spelen in het stimuleren van gezond leven en bewegen. Vanaf 2015 worden taken die nu onder de AWBZ vallen overgedragen (lees: gedecentraliseerd) aan gemeenten. Met inachtneming van de onzekerheid over beschikbare budgetten heeft de gemeente voor een adequate uitvoering van de nieuwe zorgtaken de Wmo Kadernota 2012-2016 opgesteld. ln deze kadernota is onder meer vastgesteld dat het aanbod van sport- en cultuuractiviteiten, veelal opgezet door vrijwilligers, een belangrijke pijler is in het gemeentelijk beleid. Voor het bevorderen van een gezonde leefstijl wordt sport beschouwd als een belangrijk middel. onderwijs 2011-2014 Onderwiishuisvestinosbeleid, huisvestinqprimair en voortgezet De onderwijsgebouwen vormen een belangrijk bestanddeel van de maatschappelijke accommodaties. ln het onderwijshuisvestingsbeleid van de gemeente Heemskerk zijn onder meer de volgende aanbevelingen geformuleerd: 0 De gemeente voert een actief beleid om brede schoolvorming tot stand te brengen. Daarbij worden onder andere de mogelijkheden benut die onderwijshuisvesting biedt.

Dit beleid leidt tot een brede inzet van voorzieningen voor maatschappelijke activiteiten. Aanpassingen vinden plaats als onderdeel van groot onderhoud en/of renovatie ot vervangende nieuwbouw. Bij structurele leegstand wordt het gebruik van onderwijsruimten door kinderdagopvang en peuterspeelzaal verbonden aan het onttrekken van deze ruimten aan de onderwijsbestemming, zodat deze ruimten niet meer meedoen in de vaststelling van de ruimtebehoefte. Dit biedt de mogelijkheid deze ruimten (permanent) kostendekkend te verhuren aan andere partijen. 0 De toekomstige huisvestingsinvesteringen in het primair onderwijs worden zoveel mogelijk ontwikkeld als bredere basisvoorzieningen, waarbij ruimte kan ontstaan voor participatie door kinderdagopvang, buitenschoolse opvang en peuterspeelzaalwerk.

5 november '

2-'„)t«t›

inveittarßezitie amornrrtodaties geinreente l~leentaker'k

0

7

De gemeente voert een actief leegstandsbeleid. Het optimaal inzetten van de bestaande huisvesting gaat voor het toevoegen van nieuwe voorzieningen (tenzij sprake is van uitbreidingsgebieden en vervangende nieuwbouw).

lnteoraal onderwiishuisvestindsplan 201 1-2016 Concretisering van het hiervoor behandelde kaderstellend onderwijshuisvestingsbeleid vindt plaats in het integraal onderwijshuisvestingsplan. Vanuit de wettelijke taak op het gebied van huisvesting van basisscholen (Wet Primair Onderwijs) is in het onderwijshuisvestingsplan de (ontwikkeling in de) afstemming van vraag naar en aanbod van onderwijshuisvesting in Heemskerk in beeld gebracht. Dit heeft onder meer de volgende inzichten opgeleverd: ' Er is de komende jaren sprake van een dalend aantal leerlingen waardoor de huisvestingsbehoefte afneemt. Dit geldt in beginsel ook voor de behoefte aan capaciteit voor het bewegingsonderwijs met de kanttekening dat vanuit het rijk gestreefd wordt naar uitbreiding van het aantal uren bewegingsonderwijs. 0 Voordat nieuwe huisvesting wordt gerealiseerd dient eerst optimaal gebruik te worden gemaakt van bestaande huisvesting. Dit betekent ook dat capaciteitsgebrek op een school kan worden opgelost door gebruik te maken van leegstand binnen het voedingsgebied van de betreffende school. Nota Heemskerk sport en bewegen 2013 2017 ln deze nota geeft de gemeente richting aan het sportbeleid voor de komende jaren. Deze richting is als volgt samen te vatten: - Er wordt meer ingezet op samenwerking tussen publieke en private partners in de sport zodat vraag en aanbod beter op elkaar worden afgestemd.

v De rol van de gemeente verschuift van uitvoerder en organisator naar regisseur en inspirator. ~ Het gebruik van bestaande accommodaties wordt geïntensiveerd c.q. geoptimaliseerd. ~ ln regionaal verband wordt afstemming gezocht met betrekking tot het aanbod en het beheer en de exploitatie van sportaccommodaties. ~ Binnen de directe leefomgeving moet sportief bewegen in voldoende mate gefaciliteerd worden. ~ Door multifunctionele gebruiksmogelijkheden te bevorderen kan efficiënter gebruik worden gemaakt van sportaccommodaties. -

Cultuurnota “Vinden en verbinden' (2009) ln de cultuurnota zijn voor de programmalijnen 'Actief Heemskerk', "Mooi Heemskerk' en “Zichtbaar Heemskerk' doelstellingen, acties, samenwerkingspartners en inzet in beeld gebracht. De gemeente richt zich op een verantwoord subsidiebeleid en op het voeren van overleg. Van de culturele organisaties wordt verwacht dat zij een zo breed mogelijk publiek verleiden om van cultuur te genieten. De Cultuurnota wordt eind 2014 geactualiseerd. (2013) Nota Grondpriisbeleid Het grondprijsbeleid van de gemeente Heemskerk is gecategoriseerd naar bestemmingen als woningbouw, bedrijven, detailhandel en maatschappelijke voorzieningen. In het grondprijsbeleid is aangegeven op welke wijze de grondprijs per bestemmingscategorie wordt bepaald en op welke wijze de grond zal worden uitgegeven.

ln de nota wordt speciaal aandacht besteed aan de categorie (niet-commerciële) maatschappelijke voorzieningen) waarop de voorliggende rapportage betrekking heeft.. ln de oude situatie werd voor dergelijke voorzieningen in de regel een lage vergoeding voor het gebruik van de grond betaald waarmee sprake was van zogenoemde 'verkapte' subsidie. ln de nieuwe situatie wordt de grondprijs marktconform bepaald op basis van de marginale (meer)kosten die realisatie van een maatschappelijke voorziening in de niet-commerciële sfeer met zich meebrengen (kostenmethode). Mocht voor het kunnen betalen van de vergoeding voor het gebruik van de grond een tegemoetkoming nodig zijn dan kan daarvoor subsidie worden aangevraagd. Grond voor niet-commerciële voorzieningen wordt in beginsel uitsluitend uitgegeven in erfpacht, recht van opstal of

huur

E5novernber Ziíiift f

inventarisatie accommodaties geitteerm

i~leernskerl~;

8

Accommodatiebeleid van Maatschappelijk Vastgoed (2009) ln bijlage 1 van deze rapportage is een korte evaluatie opgenomen van de nota 'Accommodatiebeleid van Maatschappelijk Vastgoed' die in juni 2009 door de gemeenteraad ter kennisgeving is aangenomen.

Financiën

2.3

De gemeentelijke financiën staan onder grote druk. De algemene reserve is in omvang afgenomen. Door kortingen op het Gemeentefonds, door de terugloop in de bouw en door kostenverhogingen in de open-eindregelingen is de bestedingsruimte afgenomen. Wel is het beleid naar aanleiding van een intensieve takendiscussie in 2013 bijgesteld, waardoor de begroting weer structureel sluitend is. Toch blijft er voorlopig weinig ruimte voor nieuw beleid. Het streven is erop gericht de gemeentelijke financiën structureel en meerjarig op orde te laten blijven zonder extra lastenverhogingen voor de burgers van Heemskerk (bron: Coalitieprogramma 2014-2018).

Ook de maatschappelijke accommodaties zullen de komende jaren een bijdrage moeten leveren aan het op orde krijgen en houden van het gemeentelijke financiën. ln het Coalitieprogramma is vastgelegd dat door regionale samenwerking en door andere vormen van bedrijfsvoering vanaf 2016 structureel en substantieel moet worden bespaard op voorzieningen als het muziekonderwijs, de bibliotheek, Welschap, het zwembad (na 2018), de Culturele Cirkel en de kinderboerderij. in algemene zin kunnen besparingen worden gezocht in: ~ Mogelijkheden om kosten af te wentelen op gebruikers (protijtbeginsel). 0 Nieuwe vormen van publiek private samenwerking in de realisatie en exploitatie van accommodaties. 0 Schaalvergroting en efficiencyverbeteringen in vormen van beheer en exploitatie. ~ Regionale samenwerking. 0 Beperken kwantiteit en/of kwaliteit van het accommodatiebestand. Lokale voorbeelden in dit verband zijn: ~ Onderzoek naar de mogelijkheden van publiek private samenwerking tussen de gemeente en instellingen als Heliomare. ~ Onderzoek naar het (gefaseerd) regionaal organiseren van beheer, onderhoud en exploitatie van de gymzalen, buitensportaccommodaties en sporthallen. v Onderzoek met de gemeente Beverwijk naar een regionale zwemvoorziening. ~ Voornemen om op het gebied van culturele voorzieningen te komen tot regionale afstemming en samenwerking.

0 Verlaging van het onderhoudsniveau van de maatschappelijke accommodaties naar matig. Gegeven de eerder geformuleerde ambitie is de uitdaging om verlaging van de budgetten zodanig te realiseren dat dit zo min mogelijk ten koste gaat van de functionaliteit en het gebruik van maatschappelijke accommodaties. ln hoofdstuk 4 van deze rapportage wordt verder richting gegeven aan een vraaggericht, realistisch en toekomstbestendig aanbod van maatschappelijke accommodaties.

*Enovember f

2Ot¿i

inventarisatie accommodaties gen'"ieente l-leemslrerk

9

i

“trends en drttwrltlta ïä mgert aar M

ll

Demografische

ontwikkelingen

De gemeente Heemskerk telt ongeveer 39.000 bewoners. ln de prognose voor de aankomende 20 jaar is te dat er een stijging is te verwachten van het aantal inwoners van 65 jaar en ouder. Dit komt overeen met de verwachtte vergrijzing zoals genoemd in de strategische visie tot 2040. Het aantal inwoners tussen de 020 jaar blijft vrijwel stabiel, terwijl er een lichte daling te zien is in de leeftijdsgroep van 20-65 jaar. zien

Heemskerk 0-zo jaar 20-65 jaar 65 jaar en Ouder Toïaal

l I1

2015

ssoo 1 22. 600 7.800 38.900

2020

22% 58% 20%

100%]

ssoo 22. 600 8.500 39.400

bron Centraal Bureau voor de Statistiek

2025

21 °/„ 57%

l

..

22%]

100 /0]

8.200] 22. 2001 9.500 39. 900

2030 21% 56% 24%

1 00°/›

asooj 21 .800 10.600 41 .O00

2035 21% 53 A 26% 1 00%

a.soo 21 .S00 11.400 41 .700[

21% 52% 27 /s

100%

Maatschappelijke trends ln deze paragraaf wordt een aantal sociaal-maatschappelijke en sociaal-economische trends beschreven die de komende jaren van invloed zijn op het gebruik van maatschappelijke accommodaties.

Sociaal-maatschappelijk trends: Door de toegenomen mobiliteit zijn mensen in de regel in staat en bereid langer te reizen voor hun vrijetijdsbesteding. Gebruikers van maatschappelijke accommodaties stellen steeds hogere eisen aan de kwaliteit van maatschappelijke accommodaties, zowel op het gebied het voorzieningenniveau, het activiteitenaanbod als de dienstverlening. als tegenhanger van de individualisering is de trend van nieuw collectivisme ontstaan. Kenmerk van het nieuw collectivisme is dat mensen weer meer op zoek gaan naar een groep waarbij men zich thuis voelt en waartoe men wil behoren. Dit kan het gezin zijn, maar ook kleine of grotere groepen gelijkgestemden, waaronder maatschappelijke organisaties. mensen ondernemen meer activiteiten in een korter tijdsbestek dan voorheen. Er is sprake van vervluchtiging van de vrijetijdsbesteding. Zowel de inhoud van de activiteiten als de daaruit voortvloeiende sociale contacten worden oppervlakkiger. ln het verlengde van de zogenaamde “zapcultuur ondervinden diverse vormen van vrijetijdsbesteding een steeds sterkere concurrentie van bijvoorbeeld televisie en internet. Veel maatschappelijke accommodaties worden gerund door vrijwilligers.

Als gevolg van individualisering, de afnemende vrije tijd waarover mensen kunnen beschikken en de vergrijzing van de samenleving, staat de kwaliteit en continui'teit van vrijwilligersorganisaties in toenemende mate onder druk. De motivatie verschuift: grofweg van plichtsbesef naar persoonlijke interesse, vaak niet zonder eigenbelang. Gelijk aan de ontwikkeling van verzorgingsstaat naar participatiesamenleving zullen verenigingen en andere (georganiseerde) gebruikers waar mogelijk niet alleen meer als gebruiker van maatschappelijke accommodaties optreden maar ook als maatschappelijk partner van de gemeente (maatschappelijk verantwoord verenigen). Tegelijkertijd speelt dat sterk ontwikkelde verenigingsleven in Heemskerk de basis is en blijft voor een vitaal maatschappelijk klimaat. ln deze context moet op gepaste wijze en in nauwe samenspraak met verenigingen vastgesteld worden welke (structurele) bijdrage zij kunnen leveren aan het beheer en de exploitatie van maatschappelijke accommodaties.

SM at

ttlššíêtêöiïit

5 r'iovernr>er Z-fišlri

inventarisatie ar;coi“nmodaties

gertieerita

Haarnsfrerk

ff)

Sociaal-economische trends: We leven in een economisch onzekere tijd. ln afwachting van de ontwikkelingen in de schuldencrisis moet nog duidelijk worden met welke extra bezuinigingen en taken gemeenten de komende jaren geconfronteerd worden en wat de budgettaire gevolgen zullen zijn. Door de economische crisis en de flexibilisering van de arbeid en de toename van deeltijdbanen is er sprake van meer spreiding in de vrijetijdsbesteding en daardoor minder animo voor collectieve vrijetijdbesteding. De belangstelling voor bijvoorbeeld individuele en ongeorganiseerde activiteiten is daardoor toegenomen. Dit is een voordeel voor maatschappelijke accommodaties en organisaties die hierop ingericht zijn, maar kan tot problemen leiden bij het organiseren van activiteiten en het inzetten van vrijwilligers. Ondanks de hedendaagse beleidsdoelstellingen om de arbeidsparticipatie te laten toenemen zal de vergrijzing in Heemskerk er toe leiden dat meer senioren vrijetijdsactiviteiten ondernemen. Voor senioren interessante en geschikte accommodaties zullen meer gebruikt gaan worden. Voor organisaties is het van belang dat zij hun faciliteiten en activiteiten meer af gaan stemmen op de behoeften van senioren.

Accommodatie

gerelateerde

ontwikkelingen

Op accommodatiegebied kunnen onder meer de volgende ontwikkelingen worden onderscheiden: Een belangrijke ontwikkeling in het beperken van investerings- en exploitatiekosten van maatschappelijke accommodaties is het clusteren van functies. Anders dan bij de realisatie van multifunctionele voorzieningen wordt hiermee gedoeld op het samengaan van meerdere afzonderlijke voorzieningen in één accommodatie. De opkomst van brede scholen en de Heemskerkse spoitboulevard zijn voorbeelden van deze ontwikkeling. De werking van clustervorming is tweeledig. Enerzijds is bij clustering sprake van schaalvoordelen waardoor een kostenbesparing optreedt. Een geclusterde voorziening behoeft maar één entree, horecavoorziening, technische ruimte en beheerdersruimte te hebben. Daarnaast kan een opbrengstenverhoging optreden doordat een geclusterde voorziening een grotere aantrekkingskracht heeft. Een nadeel van clustering is dat de spreiding en daarmee de bereikbaarheid verslechterd. Het gebruik van maatschappelijke voorzieningen kan afnemen, indien deze niet langer als een buurt- of wijkvoorziening gelden en er voor bezoek grotere afstanden moeten worden afgelegd. Bijkomend nadeel is dat het toch al sterk toegenomen autogebruik nog eens wordt versterk, resulterend in hogere kosten door de verhoogde parkeercapaciteit (ontwikkelingsvoorwaarde).

Door het stimuleren van de multifunctionele gebruiksmogelijkheden kan een hoger gebruiksrendement van voorzieningen worden gerealiseerd. Voorbeelden zijn kunstgrasvelden die zowel een functie voor de sportverenigingen als voor de buurt vervullen, clubgebouwen en gymlokalen die geschikt worden gemaakt voor allerhande buurtactiviteiten en klaslokalen, die in het kader van brede schoolconcepten ook na schooltijd een functie krijgen ten behoeve van sportieve of culturele activiteiten. Door in te zetten op multifunctioneel gebruik kunnen gemeenten besparen op investeringen in (nieuwe) monofunctionele voorzieningen. Het onderscheid tussen publieke en private accommodaties wordt diffuser. Door commerciële functies toe te voegen winnen maatschappelijke accommodaties aan aantrekkingskracht en financieel draagvlak. Door aan te sluiten bij private ontwikkelingen kunnen gemeenten maatschappelijke functies realiseren tegen lagere kosten dan in geval van een solitaire ontwikkeling van maatschappelijke accommodaties. Als gevolg van de ingezette beleid op het gebied van Zorg door de Rijksoverheid zullen steeds meer mensen langer zelfstandig thuis blijven wonen. Het wordt als gevolg van dit beleid steeds moeilijker om een indicatie te krijgen voor opname in een intramurale voorziening. Daarnaast is de beweging ingezet naar scheiden van wonen-en-zorg.

Hierdoor zullen mensen die zorg nodig hebben apart huur moeten gaan betalen. Dit betekent dat de algemene ruimten in de voorzieningen niet meer gefinancierd worden. Deze ontwikkelingen brengen met zich mee dat verzorgings- en verpleeghuizen te kampen krijgen met dreigende leegstand. Ook de gemeenschappelijke ruimten in de wijkcentra zullen een ander financieringsmodel moeten gaan zoeken. Dit kan betekenen dat er uiteindelijk minder ontmoetingsruimten zijn voor inwoners van Heemskerk.

5 ncvernbsr íêišißt rt

fffffffff

W

D

lriveriiarisatie accornn'io<iat:ier±_rjer'neente i~leer'n:=;l<er'k

anbcd,

gattruiaj

ti

drrja

§ ss ss532 is en

ln dit hoofdstuk wordt richting gegeven aan de wijze waarop de gemeente wenst te gaan met het aanbod, het gebruik, de organisatie en de kosten van maatschappelijke accommodaties.

ttriatrtrrt Heemskerk de komende jaren om gemum

Dit gebeurt vanuit de puntsgewijs geformuleerde ambitie zoals in paragraaf 1.3 weergegeven.

-

e

set Hoofddoelstellingen met betrekking tot het aanbod van maatschappelijke accommodaties zijn: 0 Het voor de lange termijn in stand houden van een gevarieerd en kwalitatief toekomstbestendig aanbod van maatschappelijke accommodaties met oog voor de mogelijkheden die particuliere accommodaties 0

_

v

tr

V

šr

ergan T

W

--

f

.

›\~-f-1.

à 1

s

bieden. aanberi Daar waar sprake is van substantiële en structurele overcapaciteit worden maatregelen genomen om aan deze onwenselijke situatie een einde te maken en het aanbod beter af te stemmen op de (ontwikkeling in de) vraag.

Heemskerk beschikt op het gebied van de maatschappelijke accommodaties over een zeer goede basisinfrastructuur met een gevarieerd en kwalitatief goed aanbod, verspreid over de gemeente en in algemene zin goed aansluitend op de vraag van de inwoners. Wel is sprake van een relatief oud accommodatiebestand en zijn er op onderdelen knelpunten waarbij sprake is van substantiële en structurele overcapaciteit of van (potentiele) gebruikers die niet over de benodigde c.q. gewenste capaciteit beschikken. Het is zaak het bestaande niveau aan maatschappelijke accommodaties op peil te houden of waar nodig op peil te brengen en in de pas te laten lopen met demografische ontwikkelingen en de prognoses voor capaciteit en behoefte. Dit vergt een lange termijn perspectief waarbij de balans moet worden gevonden tussen (ontwikkelingen in) het gebruik van accommodaties en de jaarlijkse lasten die daarmee verband houden (optelsom van kapitaallasten, onderhoudsbudgetten en exploitatielasten). Deze rapportage richt zich primair op maatschappelijke accommodaties. Dit neemt niet weg dat ook private accommodaties een belangrijke rol (kunnen) spelen bij het huisvesten van maatschappelijke activiteiten.

Voor passende huisvesting van maatschappelijke activiteiten zal de komende jaren meer gebruik worden gemaakt van particulier aanbod (denk bijvoorbeeld aan zorginstellingen, kerkgebouwen of clubgebouwen van verenigingen). Ter vervanging van (verouderde) accommodaties en vanuit het streven naar kwaliteit en efficiency staat de gemeente Heemskerk positief tegenover de ontwikkeling van nieuwe, multifunctionele, geclusterde accommodaties. Daarbij zijn zowel verbindingen tussen sport-, onderwijs-, welzijns- en cultuurfuncties aan de orde als ook combinaties van publieke en private functies. Particulier initiatief vanuit maatschappelijke organisaties (denk aan verenigingen, stichtingen en onderwijsinstellingen) maar ook uit (para-)commerciële hoek (denk aan zorginstellingen, corporaties en (lokale) ondernemers) vormt daarbij een belangrijke succesfactor. Als uitgangspunt geldt dat nieuwe accommodaties ter vervanging dienen van bestaande accommodaties of een oplossing moeten bieden voor aanwezige overcapaciteit. Dit betekent dat nieuwbouw altijd gepaard zal gaan met sluiting van bestaande accommodaties, hetgeen ook financieel de basis vormt voor investeringen in nieuwe accommodaties. is door de gemeenteraad besloten het onderhoud en de instandln het kader van ombuigingen/bezuinigingen houding van maatschappelijke accommodaties de komende jaren te verlagen tot het niveau 'matig'.

Gelet ook

S na I

H

5 noirerrtiíier ååíit is

lriventarisatie acccitjrn<:›dat'ies

gemeente

Heemskerk

til

het relatief oude accommodatiebestand is het een uitdaging om dit niet ten koste te laten gaan van de doelstelling om een kwalitatief toekomstbestendig aanbod van maatschappelijke accommodaties in stand te houden. Een gestructureerde aanpak waarbij actuele en complete meerjaren onderhoudsplannen en vervangingsprogramma's beschikbaar en leidend zijn voor de benodigde budgetten is daarbij onontbeerlijk.

4.2

Gebruik

Hoofddoelstellingen met betrekking tot het gebruik van maatschappelijke accommodaties zijn: ~ De gemeente Heemskerk voert een beleid om onderwijs, sport, welzijn en cultuur onder een zo groot mogelijk deel van de bevolking te stimuleren met specifieke aandacht voor kwetsbare groepen. 0 Gestreefd wordt naar zo veel mogelijk efficiënt gebruik van accommodaties met gebruik van bestaande structuren. Vrijwel iedereen in Heemskerk maakt op zijn of haar manier georganiseerd of individueel gebruik van maatschappelijke accommodaties. Sommige accommodaties zijn op wijkniveau aanwezig, andere accommodaties hebben een gemeentelijk of zelfs een regionaal verzorgingsgebied.

De afgelopen jaren is het stimuleringsbeleid van de gemeente Heemskerk voor een belangrijk deel gericht geweest op het verhogen van de participatie in brede zin (bijvoorbeeld op het gebied van sport en cultuur). De landelijke ervaring leert dat aandachtsgroepen als kinderen met overgewicht, ouderen in een sociaal isolement en mensen met een beperking op deze wijze moeilijk bereikt worden. De komende jaren zal het stimuleringsbeleid zich meer gaan richten op het verbeteren van de participatie van deze groepen. De gemeente Heemskerk vindt het belangrijk dat iedereen mee kan doen en dat activiteiten voor mensen met een achterstand zoveel mogelijk wordt ingebed in de reguliere setting. Op die terreinen ligt een belangrijke relatie met de Wet Maatschappelijke Ondersteuning.

Een efficiënt gebruik van accommodaties komt tot uiting in een redelijke tot goede bezettingsgraad. Om tot een zoveel mogelijk geobjectiveerd oordeel te komen over het gebruik c.q. de bezettingsgraad van de accommodaties wordt waar mogelijk aangesloten bij landelijk gehanteerde normen en richtlijnen. Ten behoeve van efficiënt gebruik geldt als stelregel dat gebruikers geen alleenrecht kunnen ontlenen aan maatschappelijke accommodaties. Medegebruik door multifunctionele gebruiksmogelijkheden is het streven. Dit betekent dat flexibiliteit en creativiteit wordt verwacht van gebruikers bij het vinden van passende huisvesting (maatschappelijk of privaat) voor hun activiteiten.

4.3

Organisatie

Hoofddoelstellingen met betrekking tot de organisatie van maatschappelijke accommodaties zijn: › Vanuit haar regierol zoekt de gemeente naar nieuwe, toekomstbestendige samenwerkingsverbanden met het particulier initiatief bij de ontwikkeling, het eigendom, het beheer en de exploitatie van accommodaties. ~ Vanuit een efficiënte afstemming van de vraag naar en het aanbod van accommodaties schept de gemeente voorwaarden en stelt faciliteiten ter beschikking, zodat verenigingen, instellingen en individuele burgers ieder hun eigen verantwoordelijkheid kunnen nemen.

Het definiëren en waarborgen van de maatschappelijke functie van accommodaties is en blijft een gemeentelijke verantwoordelijkheid. Daar waar mogelijk en voor de lange termijn verantwoord wordt op het gebied van ontwikkeling, eigendom, beheer en exploitatie gezocht naar duurzame, toekomstbestendige samenwerkingsverbanden met maatschappelijke organisaties en commerciële partijen (gezamenlijk het particulier initiatief). Het eigendom, het beheer en de exploitatie van maatschappelijke accommodaties zijn voor de gemeente Heemskerk geen doel op zich, maar een middel. Vanuit haar regierol wenst de gemeente met betrekking tot de accommodaties in ieder geval het eigendom van de grond te behouden. Uitvoering van beheer- en exploitatietaken door het particulier initiatief (maatschappelijk of commercieel) is het uitgangspunt. Dit met als voorwaarde dat goede afspraken gemaakt kunnen worden over de continuïteit en kwaliteit van het beheer en de exploitatie.

ntivernbei'

F_^0`i4

inventarisatie

arxcrirrimodaities gerriefrsnteHeerrisikerlt

tff;

ln tijden van bezuinigingen kan regionale afstemming en samenwerking een middel zijn om met minder middelen een gelijk of verbeterd accommodatiebestand in stand te houden of te realiseren. Op het gebied van het zwembad is het afgelopen jaar met de gemeente Beverwijk een poging ondernomen te komen tot regionale samenwerking en ook op het gebied van de culturele accommodaties is het voornemen regionaal af te stemmen en samen te werken. Vooralsnog ontbreekt nog een integrale regionale visie op (groot-)stedelijke maatschappelijke accommodaties.

Op activiteitenniveau geldt het “door en voor-principe'. Projecten en activiteiten worden zoveel mogelijk met medewerking van de doelgroep zelf georganiseerd. Deze vraaggerichte manier van werken verhoogt het draagvlak en het zelforganiserend vermogen van burgers en maatschappelijke organisaties.

4.4

Kosten

Hoofddoelstellingen met betrekking tot de kosten van de maatschappelijke accommodaties zijn: 0 De focus van maatschappelijke accommodaties is niet alleen gericht op de kosten maar zeker ook op de maatschappelijke waarde. Hoogwaardige, aantrekkelijke accommodaties dragen bij aan een gezond woon- en vestigingsklimaat. 1 De geldstromen die betrekking hebben op de gemeentelijke accommodaties zijn transparant (denk aan: huurvergoedingen, subsidies, kapitaallasten, onderhoud- en instandhoudingskosten en overige exploitatielasten) en resulteren in inzicht in de integrale kostprijs per accommodatie.

Net als iedere andere gemeente in Nederland verstrekt de gemeente Heemskerk jaarlijks substantiële bijdragen aan de exploitatie en instandhouding van maatschappelijke accommodaties. Door deze financiële ondersteuning kunnen organisaties en individuele burgers tegen betaalbare tarieven gebruik maken van deze accommodaties. Dit vertegenwoordigt een niet te onderschatten maatschappelijke waarde en draagt bij aan een gunstig woon- en vestigingsklimaat. Met het oog ook op vervangingsinvesteringen die de komende jaren gedaan moeten worden maakt de gemeente waar mogelijk gebruik van de fiscale mogelijkheden om de BTW op investeringen af te mogen trekken. Dit heeft consequenties voor de wijze waarop het beheer en de exploitatie van accommodaties is vormgegeven (denk bijvoorbeeld aan het Sportbesluit).

Om in de toekomst een gemotiveerde discussie te kunnen voeren over de geldstromen in de diverse maatschappelijke accommodaties is behoefte aan een helder inzicht in de inkomsten en uitgaven die verband houden met de instandhouding, het beheer en de exploitatie ervan. Binnen de gemeentelijke organisatie is de afgelopen jaren een grote slag gemaakt in het beschikbaar krijgen van dergelijk financieel inzicht. Op basis van dit inzicht kan de (integrale) kostprijs c.q. de kostendekkendheid van accommodaties in beeld worden gebracht en tegen elkaar worden afgezet. Op basis van een benchmark kan dit inzicht eventueel worden uitgebreid tot een vergelijk met andere (regio-)gemeenten en landelijke referenties.

S

5 rioverriber Zfllri D

inventarisatie accornmodaties gemeente

Heemskerk

ii; „: ii.

Verve m gtrajent

5.1

Accommodatie

tft

gerelateerde vraagstukken

ln deze rapportage zijn de contouren geschetst voor het aanbod, het gebruik, de organisatie en de kosten van de maatschappelijke accommodaties in Heemskerk. Na vaststelling van de rapportage is het zaak concrete accommodatie gerelateerde vraagstukken op te pakken. ln samenspraak met vertegenwoordigers van diverse sectoren (zie bijlage 3) zijn de volgende vraagstukken geïnventariseerd: 1. Het verder verwerven van inzicht in de geldstromen (denk aan: kapitaallasten, onderhoudsbudgetten, exploitatielasten en subsidies) en bezettingsgraden die betrekking hebben op de maatschappelijke accommodaties. 2. Verwerven van inzicht in de tarieven die regionaal voor maatschappelijke accommodaties worden gehanteerd. 3. Ontwikkelen van een tarievenbeleid voor de maatschappelijke accommodaties met regionale marktconformiteit als uitgangspunt. 4. l-lerzien van de algemene subsidieverordening met inachtneming van de uitkomsten van het ontwikkelde tarievenbeleid. 5. Ontwikkelen scenario's ten behoeve van structurele besparing op budgetten muziekschool en bibliotheek vanaf 2016. 6. Vaststellen knelpunten in de huisvesting van de voormalige Mariaschool en te nemen maatregelen naar aanleiding van geconstateerde knelpunten. 7.

Vaststellen kansen en bedreigingen met betrekking tot (dreigende) leegstand in verzorgings- en verpleeghuizen in relatie tot een goede spreiding, bereikbaarheid en toegankelijkheid van accommodaties voor activiteiten en dagbesteding voor ouderen. 8. Vaststellen consequenties Wet Markt en Overheid en te nemen maatregelen naar aanleiding van deze wet. 9. Opstellen van een integraal meerjaren onderhoudsplan voor de maatschappelijke accommodaties ten behoeve van een actueel beeld van de onderhouds- en instandhoudingskosten (met onderscheid tussen het eigenaars- en het gebruikersdeel). 10. Opstellen van een vervangings- c.q. investeringsplan voor de maatschappelijke accommodaties vanuit het perspectief van een efficiënte afstemming van vraag en aanbod. 11. Ontwikkelen van een visie op de best passende beheervorm voor de maatschappelijke accommodaties (al dan niet in regionaal verband). 12. Opstellen van een uitvoeringsplan voor het gefaseerd onder brengen van beheer, onderhoud en exploitatie van de sportaccommodaties bij stichting sportaccommodaties Beverwijk. ln de volgende paragraaf wordt, met inachtneming van de bestuurlijke en maatschappelijke belangen, een fasering aangegeven voor het ter hand nemen van de verschillende vraagstukken en wordt aangegeven welk bureau binnen de gemeente daarbij het initiatief heeft.

5.2

Fasering

Met betrekking tot vraagstuk 1 'Verwerven van inzicht in geldstromen en bezettingsgraden' is voor wat betreft de geldstromen parallel aan het opstellen van deze rapportage een aanzet gegeven in de rapportage 'Geldstromen maatschappelijke accommodaties'. ln bijlage 2 van deze rapportage zijn bezettingsraden van de gymzalen in beeld gebracht. informatie omtrent geldstromen en bezettingsgraden wordt in 2015 verder gecompleteerd. Lead: bureau Strategie en Beleid. Met het in beeld brengen van de geldstromen en het verwerven van inzicht in regionale tarieven is de basis gelegd voor het ontwikkelen van een eenduidig tarievenbeleid (vraagstukken 2 en 3) waarin een relatie wordt gelegd met kostprijzen en waarbij regionale marktconformiteit als uitgangspunt wordt gehanteerd. Het ontwikkelen van eenduidig tarievenbeleid wordt in 2014-2015 ter hand genomen. Lead: bureau Strategie en Beleid.

R

S

noverriber Z~"›

I

inventarisatie accommedames gemeente

l“~leerrlskerk

15

Bij de herziening van de algemene subsidieverordening (vraagstuk 4) in 2014-2015 wordt onder meer de subsidierelatie met de handbalvereniging DSS tegen het licht gehouden. Deze vereniging krijgt vanaf 2009 een tegemoetkoming van ruim 6 17.000,- voor de door haar te betalen huur voor de binnensportaccommodaties. Binnen de kaders van de algemene subsidieverordening volgt een advies hoe vanaf 2015 met deze subsidie voor DSS moet worden omgegaan. Lead: bureau Strategie en Beleid ln het coalitieprogramma 2014-2018 is vastgelegd dat door regionale samenwerking en door andere vormen van bedrijfsvoering vanaf 2016 structureel een substantiële besparing moet worden gerealiseerd op publieke voorzieningen als het muziekondenivijs, de bibliotheek, Welschap, het zwembad (na 2018), de Culturele Cirkel en de kinderboerderij. Ongeveer driekwart van deze besparing komt voor rekening van de muziekschool en de bibliotheek (vraagstuk 5). ln 2014-2015 worden scenarids ontwikkeld op welke wijze deze besparing kan worden gerealiseerd met inachtneming van consequenties op het gebied van activiteiten/gebruik, organisatie/personeel en huisvesting. Lead: bureau Strategie en Beleid, Beheer en Onderhoud en Muziekschool (afhankelijk van het onderwerp).

De bezettingsgraad en (daarmee) de kostendekkendheid van de Mariaschool moet als niet optimaal worden beschouwd (vraagstuk 6). Al in de vorige accommodatienota (2009) zijn maatregelen aangekondigd. Medio 2015 wordt een voorstel gepresenteerd voor het verbeteren van het maatschappelijk en economisch rendement van de Mariaschool. Lead: bureau Strategie en Beleid, Beheer en Onderhoud en Muziekschool (afhankelijk van het onderwerp). Zowel de nieuwe coalitie als het burgerplatform signaleren kansen (en bedreigingen) met betrekking tot overcapaciteit aan ruimte in verzorgings- en verpleeghuizen in relatie tot een goede spreiding, bereikbaarheid en toegankelijkheid van accommodaties voor activiteiten en dagbesteding voor ouderen (vraagstuk 7). Door de gemeenten Heemskerk en Beverwijk wordt onderzocht wat de gevolgen zijn van het scheiden van wonen en zorg. Zorgpartijen en corporaties in beide gemeenten is gevraagd wat de nieuwe regelgeving voor hen betekent, enerzijds voor het langer zelfstandig wonen met zorg in de reguliere woonomgeving en anderzijds voor het vastgoed voor intramurale zorg dat op termijn leeg komt. De gemeenten vervullen een regierol bij het in beeld brengen van de gevolgen en het zoeken naar passende oplossingen. De bevindingen en nieuwe beleidsvoornemens worden opgenomen in de Woonvisie Beverwijk-Heemskerk 2015-2019 die in 2014/2015 wordt opgesteld.

Lead: bureau Strategie en Beleid. Op 26 juni jl. heeft de gemeenteraad besloten om nader onderzoek te doen naar de gevolgen van de Wet Markt en Overheid (vraagstuk 8). Dit wordt in de eerste helft van 2015 opgepakt waarbij wordt aangesloten bij de contouren zoals vastgelegd in deze rapportage met inachtneming van wettelijke, fiscale, financiële en bestuurlijke consequenties van te nemen maatregelen. Lead: Afdelingszaken.

De bij het bureau Beheer en Onderhoud beschikbare meerjaren onderhoudsplannen voor de maatschappelijke accommodaties moeten worden gecontroleerd op actualiteit en volledigheid (vraagstuk 9). Deze plannen verschaffen inzicht in de momenten dat groot onderhoud c.q. renovaties moeten plaatsvinden. Deze momenten vormen een aanleiding om, in relatie tot een lange termijn perspectief op de afstemming van vraag naar en aanbod van maatschappelijke accommodaties, bredere afwegingen te maken met betrekking tot vervangingen en investeringen (vraagstuk 10). Medio 2015 is een geactualiseerd en integraal inzicht en perspectief beschikbaar op het gebied van onderhoud, instandhouding, vervanging en investering van maatschappelijke accommodaties. Lead: bureau Beheer en Onderhoud. ln het coalitieprogramma is onder meer het streven uitgesproken publieke voorzieningen (lees: maatschappelijke accommodaties) efficiënter te organiseren en waar mogelijk te regionaliseren. Om optimaal te kunnen profiteren van schaal- en efficiencyvoordelen is het gewenst in 2015 een bredere visie te ontwikkelen om de best passende beheersvorm voor de maatschappelijke accommodaties (vraagstuk 1 1). Lead: bureau Strategie en Beleid.

ln januari 2014 is door het college besloten bureau Beheer en Onderhoud een uitvoeringsplan op te laten stellen voor het gefaseerd onder brengen van beheer, onderhoud en exploitatie van de sportaccommodaties bij stichting sportaccommodaties Beverwijk (vraagstuk 12). Begin 2015 is dit uitvoeringsplan gereed. Lead: bureau Beheer en Onderhoud. `

G

5 rloveitliíëfèr 2011)

lrrveritarlsatše aoeommodaties gemeente

lleernskerk

rlô

Plan van aanpak

5.3

Voor een gestructureerde uitwerking van de accommodatie gerelateerde vraagstukken wordt, separaat van deze rapportage en als de vraagstukken daarom vragen, een plan van aanpak opgesteld met een omschrijving van: 0 De opdrachttormulering (onderzoeksvragen). ° De uit te voeren werkzaamheden (inventarisatie-, analyse- en uitwerkingsfase). 0 De verdeling van taken en verantwoordelijkheden (intern en eventueel ook met externe ondersteuning). ~ 0

~

-

De vereiste communicatie (intern en extern). De doorlooptijd van de werkzaam heden (projectplanning). Het benodigde budget (projectkosten). Het besluitvormingsproces (afhandeling door college ot raad).

5 hovemher SMM Aevrereesra

inventarisatie accommodaties gemeente Heerriskerk

¿aerrfvta

t?

ä šššå we

ilrileidirtg ln juni 2009 is door de raad de laatste nota Accommodatiebeleid van Maatschappelijk Vastgoed voor kennisgeving aangenomen. Daarin zijn diverse accommodatie gerelateerde vraagstukken benoemd die de afgelopen jaren door het college zijn uitgewerkt. Accommodaties vormen geen doel op zich maar zijn ondersteunend aan het beleid en de wettelijke taken van de gemeente op het gebied van sport, cultuur, onderwijs en welzijn. De breedte en gevarieerdheid van maatschappelijke accommodaties, nieuwe ontwikkelingen (bijvoorbeeld op het gebied van wet- en regelgeving) en het coalitieprogramma vragen om een nieuw handvat waarmee de komende jaren op strategisch niveau richting wordt gegeven aan het aanbod, het gebruik, de organisatie en de kosten van deze accommodaties. Deze rapportage biedt dit handvat. Verdere uitwerking vindt plaats vanuit

de hien/oor genoemde beleidsterreinen. De reikwijdte van deze rapportage beperkt zich tot de maatschappelijke accommodaties waarvan de gemeente eigenaar is, die door de gemeente worden geëxploiteerd en/of door de gemeente zijn uitgegeven in huur, erfpacht of opstal. ln deze rapportage zijn acht ambities geformuleerd die richting geven aan de wijze waarop in Heemskerk accommodaties worden ingezet om maatschappelijke doelen te verwezenlijken. äšgntpuren

Naast ambities zijn wet- en regelgeving, vigerend gemeentelijk beleid en financiële kaders bepalend voor de wijze waarop maatschappelijke accommodaties (kunnen) worden ingezet. Op het gebied van wet- en regelgeving doen recente ontwikkelingen met betrekking tot het Primair Onderwijs, Markt en Overheid en Maatschappelijke Ontwikkeling hun invloed gelden. Verder is uiteraard sprake van staand gemeentelijk beleid, variërend van het Coalitieprogramma, de strategische toekomstvisie, het onderwijshuisvestingsbeleid, het sporten het cultuurbeleid die de contouren bepalen voor wat betreft de rol en positie van de maatschappelijke accommodaties. Niet in de laatste plaats zullen de gemeentelijke financiën gevolgen hebben. ln het Coalitieprogramma is vastgelegd dat door regionale samenwerking en door andere vormen van bedrijfsvoering vanaf 2016 structureel een substantiële besparing moet worden gerealiseerd.

`"l'”reridsen prttwikkelingen De komende jaren zullen ook min of meer autonome trends en ontwikkelingen invloed hebben op de maatschappelijke accommodaties. Demografische gegevens wijzen uit dat met name het aantal 65-plussers in Heemskerk de komende jaren substantieel zal toenemen. ln deze rappoitage zijn verder diverse sociaal-maar schappelijke, sociaal-economische en accommodatie gerelateerde trends beschreven die mede bepalend zullen zijn voor ontwikkelingen in de vragen naar en het aanbod van maatschappelijke accommodaties.

ßiartbpd, gebruik, organisatie

en kosten

Met inachtneming van de ambities, contouren, trends en ontwikkelingen zijn voor de maatschappelijke accommodaties doelstellingen geformuleerd op de thema's aanbod, gebruik, organisatie en kosten. De doelstellingen zijn weergegeven in het volgende overzicht. Thema Aanbod

Gebruik

Ueeistellilrtgen 1. Het voor de lange termijn in stand houden van een gevarieerd en kwalitatief toekomstbestendig aanbod van maatschappelijke accommodaties met oog voor de mogelijkheden die particuliere accommodaties bieden. 2. Daar waar sprake is van substantiële en structurele overcapaciteit worden maatregelen genomen om aan deze onwenselijke situatie een einde te maken en het aanbod beter af te stemmen op de (ontwikkeling in de) vraag. 1. De gemeente Heemskerk voert een beleid om onderwijs, sport, welzijn en cultuur onder een zo groot mogelijk deel van de bevolking te stimuleren met specifieke aandacht voor kwetsbare groepen.

“E r'to\fernber Zïištrt '

inventarisatie accommodaties gertteente Heerriskark

2.

Organisatie

1.

2.

Kosten

1.

2.

tëš

Gestreefd wordt naar zo veel mogelijk efficiënt gebruik van accommodaties met gebruik van bestaande structuren. Vanuit haar regierol zoekt de gemeente naar nieuwe, toekomstbestendige samenwerkingsverbanden met het particulier initiatief bij de ontwikkeling, het eigendom, het beheer en de exploitatie van accommodaties. Vanuit een efficiënte afstemming van de vraag naar en het aanbod van accommodaties schept de gemeente voorwaarden en stelt faciliteiten ter beschikking, zodat verenigingen, instellingen en individuele burgers ieder hun eigenverantwoordelijkheid kunnen nemen. De focus van maatschappelijke accommodaties is niet alleen gericht op de kosten maar zeker ook op de maatschappelijke waarde. Hoogwaardige, aantrekkelijke accommodaties dragen bij aan een gezond woon- en vestigingsklimaat. De geldstromen die betrekking hebben op de gemeentelijke accommodaties zijn transparant (denk aan: huurvergoedingen, subsidies, kapitaallasten, onderhoud- en instandhoudingskosten en overige exploitatielasten) en resulteren in inzicht in de integrale kostprijs per accommodatie.