Bijlage 10. Modelformat RAUM 2026 t.b.v. zienwijze Q2
Tekst van het document
Aanleiding Gemeenten, provincies en waterschappen hebben steeds meer en complexere taken. Een belangrijk deel hiervan brengen ze onder in gemeenschappelijke regelingen. Volksvertegenwoordigers kunnen hun kaderstellende en controlerende rollen niet uitoefenen zoals ze dat gewend zijn. In toenemende mate leidt dit tot ongenoegen en zorgen: Hebben ze wel voldoende grip op de taakuitvoering en de kosten van de gemeenschappelijke regeling? Dit is belangrijk want via de begroting moeten de gemeenteraad, provinciale staten of het algemeen bestuur van het waterschap hier verplicht geld voor beschikbaar stellen . Het toenemende ongenoegen hierover versterkt vragen over de legitimiteit van gemeenschappelijke regelingen. In het regeerakkoord is afgesproken om deze legitimiteit te versterken. Een van de wegen hiernaartoe is door de positie van gemeenteraadsleden, statenleden en waterschapsbestuursleden te verbeteren. Om hun positie te verbeteren hebben zij goede (sturings)informatie nodig. Deze is nu nog niet altijd kwalitatief op orde en voldoende toegankelijk voor raadsleden.
Modelformat Uit eerder onderzoek, onder andere uitgevoerd door Berenschot, is de suggestie ontstaan dat een modelformat de informatiepositie van raadsleden zou kunnen verbeteren. De format functioneert als een oplegger op stukken van de gemeenschappelijke regeling. Hierdoor is de informatie eenvoudig te vinden en wordt deze eenduidig gepresenteerd voor alle gemeenschappelijke regelingen.
De afstemming met andere volksvertegenwoordigingen wordt eenvoudiger als de partijen in de regio de format gebruiken. En voor de gemeenschappelijke regeling is het relatief eenvoudig om de deelnemers te bedienen met uniforme informatie. In een interactief proces met o.a. gemeenteraadsleden en griffiers is een landelijk modelformat opgesteld.
Gebruik format De format dat hieronder is beschreven is te gebruiken bij verschillende gelegenheden. Een deel van de format is gevuld met algemene informatie die bij elke gelegenheid nuttig is, zoals wie zijn de deelnemers en hoe is de zeggenschap verdeeld, andere delen van de format zijn nuttig op bepaalde momenten, zoals bij de bespreking van de begroting van de gemeenschappelijke regeling. We hebben gekozen voor de vorm van een clickable. Daarmee is het eenvoudig om door te klikken naar informatie die men op dat moment nodig heeft en is toch het hele pakket aanwezig. De raad bepaalt welke informatie hij nodig heeft. Hij kan daartoe de format desgewenst aanpassen. Deze format is een hulpmiddel, geen dwangbuis. Het college moet formeel die informatie leveren. In de praktijk zullen de ambtelijke organisatie en de gemeenschappelijke regeling moeten zorgen voor het vullen van de format en ziet de griffier erop toe dat dit voldoende gebeurt. De thema’s in de format kunnen worden ingevuld op basis van informatie die de gemeenschappelijke regeling ook regulier zou verstrekken. Het extra werk is dus het invullen. Als alle raden met dezelfde format werken is dit ook voor de gemeenschappelijke regeling efficiënt.
1
Modelformat informatie gemeenschappelijke regelingen 1
Algemene informatie
2
2
Bestuurlijk belang
3
3
Vraag en rol gemeenteraad
3
4
Deelnemende gemeenten en/ of andere overheden
3
5
Nieuw beleid en keuzes
4
6
Te nemen besluiten
4
7
Financiën te bespreken bij de begroting van de GR
4
8
Te behandelen bij de jaarrekening van de GR
5
9
Preadvisering
5
10 Overige informatie
6
11 Uitgangspunten voor het op te stellen stuk
6
1 Algemene informatie Naam verbonden partij/gemeenschappelijke regeling Rechtsvorm Vestigingsplaats Betreft Portefeuillehouder Contactpersoon verbonden partij/gemeenschappelijke regeling <zodat gemeenteraadsleden voor technische vragen contact op kunnen nemen> Betrokken ambtenaar eigen gemeente <zodat gemeenteraadsleden voor technische vragen die van meer algemene aard zijn contact op kunnen nemen> Vertegenwoordiging gemeente in de gemeenschappelijke regeling
Welke producten of diensten neemt de gemeente af van de gemeenschappelijke regeling
Recreatieschap Alkmaarder- en Uitgeestermeer (RAUM) Publiekrechtelijke rechtspersoon Uitgeest Jaarstukken 2025, Begrotingswijziging 2026, Programmabegroting 2027 A.W.M. Schoorl Moira Faber (RAUM) en Simon Witter (Bestuursbureau recreatieschappen Noord-Holland)
D. Zonneveld & S. Duyn
A.W.M. Schoorl
Beheer, onderhoud en instandhouding van het recreatiegebied Alkmaarderen Uitgeestermeer.
2
2 Bestuurlijk belang Geef antwoord op tenminste de volgende vragen: De wijze waarop de gemeente een belang heeft in de verbonden partij/gemeenschappelijke regeling en het openbaar belang dat ermee gediend wordt:
Waarom heeft de gemeente besloten tot een belang in de verbonden partij/gemeenschappelijke regeling en het openbaar belang dat ermee gediend wordt:
De gemeente Heemskerk participeert in het RAUM om bij te dragen aan het behoud en beheer van een regionaal recreatiegebied dat voorziet in spreiding van recreatiedruk en versterking van de leefomgeving. Dit sluit aan bij de Omgevingsvisie Heemskerk 2040, waarin wordt ingezet op een regionaal netwerk van groene recreatieve voorzieningen en een evenwicht tussen recreatie en natuur. Tegelijkertijd staat het RAUM onder toenemende financiële druk en is een bestuurlijk traject richting opheffing ingezet. Dit maakt het financiële belang voor de gemeente aanzienlijk, aangezien structurele tekorten en risico’s in ultimo bij de deelnemende gemeenten worden neergelegd. Het belang voor de gemeente Heemskerk is het spreiden van het recreatieve aanbod in de regio. Zo kan de recreatiedruk op het duingebied worden ontlast door het RAUM aantrekkelijk te maken voor recreanten uit de gemeente.
Omgevingsvisie 2040: Een regionaal netwerk van recreatieve voorzieningen, Welke politiek-bestuurlijke doelen uit de programma- behoud en ontwikkeling van groene recreatievoorzieningen, zorgvuldige begroting worden gerealiseerd door de verbonden partij/ balans tussen recreatie en natuurbehoud en draagt bij aan een aantrekkelijke gemeenschappelijke regeling: leefomgeving. Welke politiek-bestuurlijke doelen uit kaderstellende, beleidsbesluiten en moties worden gerealiseerd via de verbonden partij/gemeenschappelijke regeling:
N.v.t.
3 Vraag en rol gemeenteraad Beschrijf de specifieke vraag aan de gemeenteraad, op basis van het onderliggende stuk. Bijvoorbeeld: vaststellen, informeren.
Beschrijf de rol van de gemeenteraad ten opzichte van het onderliggende stuk. Bijvoorbeeld: kennisnemen, kaderstellen, controleren.
Het afgeven van een zienswijzen op: Jaarstukken 2025 Begrotingswijziging 2026 Programmabegroting 2027 Gewijzigde Verordening financieel beheer RAUM Kaderstellend en controlerend; het uitspreken van financiële en bestuurlijke randvoorwaarden richting het algemeen bestuur van de GR.
4 Deelnemende gemeenten en/ of andere overheden Naam gemeente en/of andere overheid
Verdeelsleutel (in %) per gemeente
Aantal zetels
Provincie Noord-Holland
50% (andere 50% onderverdeeld onder alle deelnemende gemeenten)
3
Alkmaar
Deel van 50% (naar inwoneraantal)
2
Zaanstad
Deel van 50% (naar inwoneraantal)
2
Uitgeest
Deel van 50% (naar inwoneraantal)
1
Castricum
Deel van 50% (naar inwoneraantal)
1 3
Beverwijk
Deel van 50% (naar inwoneraantal)
1
Heiloo
Deel van 50% (naar inwoneraantal)
1
Heemskerk
Deel van 50% (naar inwoneraantal)
1
5 Nieuw beleid en keuzes Omschrijving van het onderwerp Financiële koers RAUM, inzet incidentele bijdragen, opheffingstraject en wijziging Verordening financieel beheer.
Welke bestuurlijke keuzes zijn er mogelijk. Aan welke knoppen kunnen de Gemeenten draaien 1. 2. 3.
Op welke manier worden de keuzes aan de raad voorgelegd
Doorgaan met inzetten Beperkt: gemeenten dragen van incidentele bijdragen financieel risico via bijdragen en en reserves; omslag van tekorten. Versoberen en beheren volgens “schoon, heel en veilig”; Versnellen en concretiseren van het opheffingsproces.
Kosten (structureel of incidenteel) -
Structureel: structurele bijdrage deelnemende gemeenten; Incidenteel: aanvullende participantenbijdragen (o.a. 2027).
4
6 Te nemen besluiten Het eerstvolgende te nemen besluit van de verbonden partij/gemeenschappelijke regeling dat over het onderwerp genomen moet worden. Welke relatie is er met de begroting, bestuursrapportage of rekening. Volgende besluiten, verwachte kwartaal:
Soort stuk
Wie is bevoegd
Onderwerp/ besluit
Q3
Jaarstukken 2025
Algemeen bestuur RAUM
Vaststelling
Q3
Begrotingswijziging 2026 en programmabegroting 2027
Algemeen bestuur RAUM
Vaststelling
Q3
Gewijzigde Verordening financieel Algemeen bestuur RAUM beheer
Vaststelling
7 Financiën te bespreken bij de begroting van de GR Gemeentelijke bijdrage lopende begrotingsjaar, (eventueel bijgesteld)
Nieuw (komende jaar)
2027
2028
2029
€ 107.249 (structureel)
+ € 16.472 (incidenteel) = €123.721
€ 130.850
€ 115.586
€ 117.056
Autonome ontwikkelingen %
Lopende begroting 2027
2028
2029
2030
€ 123.721
€ 130.850
€ 115.586
€ 117.056
€ 120.357
2026
2027
2028
2029
2030
€ 73.269
€ 185.361
€ 149.663
€ 115.676
€ 73.784
€ 566.250
€ 566.250
€ 566.250
€ 566.250
€ 566.250
Participantenbijdrage Indexatie loonkosten Rente lang geld op te nemen Rente kort geld op te nemen Financiële positie GR (Vrije) reserve van de GR Afgesproken norm
N.v.t. N.v.t. N.v.t.
5
8 Te behandelen bij de jaarrekening van de GR Waar week de productie/ beleidsrealisatie meer dan 5% af van de begroting
Welke oorzaak lag hieraan ten grondslag
Op welke manier is hierop gereageerd lopende het jaar
Doorwerking, keuzes voor komend jaar en bijzonderheden
Positief resultaat over 2025
Stopzetten projecten
Resultaat is incidenteel en niet structureel van aard. Geen structurele verbetering van de financiële positie.
Positief resultaat over 2025
Niet aangaan van nieuwe verplichtingen
Resultaat is incidenteel en niet structureel van aard. Geen structurele verbetering van de financiële positie.
9 Preadvisering Opmerkingen vanuit beleidsafdeling gemeente Jaarstukken 2025 en begrotingswijziging 2026 De jaarstukken 2025 sluiten met een positief resultaat. Dit resultaat is grotendeels het gevolg van het stopzetten van projecten en het niet aangaan van nieuwe verplichtingen naar aanleiding van het uitgesproken voornemen tot opheffing van het recreatieschap. De raad neemt hiervan kennis, maar merkt op dat dit positieve resultaat geen structurele verbetering van de financiële positie weerspiegelt. Met de begrotingswijziging 2026 heeft het bestuur de financiële gevolgen van vertragingen in investeringsprojecten verwerkt. De raad kan hiermee instemmen en ziet hierin geen aanleiding voor een afzonderlijke negatieve zienswijze. Programmabegroting 2027 De programmabegroting 2027 is formeel sluitend, maar uitsluitend door inzet van een aanzienlijke incidentele participantenbijdrage. Uit de meerjarenraming blijkt dat in de jaren na 2027 opnieuw structurele tekorten ontstaan. Deze tekorten worden wederom afgedekt door incidentele middelen en onttrekkingen aan reserves. Dit is niet conform het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV), waarin is vastgelegd dat structurele lasten gedekt moeten worden door structurele baten.
De raad van Heemskerk heeft deze zorg reeds meerdere malen en consistent naar voren gebracht in eerdere zienswijzen, onder meer bij de Kadernota’s 2026 en 2027 en de programmabegroting 2026–2029. In de huidige stukken wordt wel verwezen naar deze zienswijzen, maar zij zijn inhoudelijk niet verwerkt. Daarnaast ontbreekt nog altijd voldoende inzicht in:
• • •
het financiële eindbeeld van het opheffingsproces; de te verwachten liquidatiekosten;
de resterende verplichtingen en financiële risico’s voor deelnemende gemeenten. Gelet op deze structurele kwetsbaarheid en de toenemende financiële druk op gemeenten vanaf 2026, kan de raad geen positieve zienswijze afgeven op de programmabegroting 2027. Eventuele kanttekeningen of bedenkingen vanuit het college Het niet afgeven van een zienswijze of het afgeven van een voorwaardelijke zienswijze is overwogen. Gezien het blijvende structurele tekort, de inzet van incidentele middelen en het ontbreken van voldoende financiële duidelijkheid over de opheffing van het recreatieschap, is gekozen voor het afgeven van een negatieve zienswijze op de programmabegroting 2027.
6
Concept zienswijze gemeente
Geacht bestuur, Zienswijze Programmabegroting 2027: De raad waardeert de bestuurlijke keuze om, gezien de kwetsbare financiële positie, geen nieuwe verplichtingen aan te gaan en toe te werken naar opheffing van de huidige gemeenschappelijke regeling, met beheer van het gebied volgens het uitgangspunt “schoon, heel en veilig”. Tegelijkertijd constateren wij dat deze koers geen structurele oplossing biedt voor de financiële problematiek. De Programmabegroting 2027 is weliswaar sluitend, maar uitsluitend door inzet van een substantiële incidentele participantenbijdrage. Uit de meerjarenraming blijkt dat na 2027 opnieuw structurele tekorten ontstaan. Daarmee worden structurele lasten opnieuw afgedekt met incidentele middelen en reserves. Dit is niet conform het Besluit begroting en verantwoording (BBV). De raad heeft deze zorg reeds herhaaldelijk en expliciet naar voren gebracht in eerdere zienswijzen. Wij constateren dat deze zienswijzen in de huidige stukken wel worden genoemd, maar inhoudelijk niet zijn verwerkt. Daarnaast ontbreekt nog steeds voldoende inzicht in het financiële eindbeeld van het opheffingsproces en de mogelijke gevolgen voor de deelnemende gemeenten.
Gelet op: • het blijvende structurele tekort; • de aanhoudende inzet van incidentele bijdragen; • en de onvoldoende financiële duidelijkheid voor de toekomst, kan de raad van Heemskerk geen positieve zienswijze afgeven op de Programma- begroting 2027 van het RAUM. De raad verzoekt het bestuur om bij vervolgstappen: • strikt onderscheid te maken tussen structurele en incidentele middelen; • eerdere zienswijzen aantoonbaar en inhoudelijk te verwerken; • en volledige transparantie te bieden over de financiële consequenties van het opheffingsproces. Zienswijze wijziging Verordening financieel beheer: De raad constateert dat de voorgestelde wijzigingen overwegend procedureel van aard zijn en geen inhoudelijk antwoord bieden op de structurele financiële problemen van het recreatieschap. De verordening laat onveranderd toe dat structurele tekorten worden gedekt met incidentele bijdragen en reserves. Dit acht de raad niet BBV-conform en bestuurlijk onwenselijk. De raad stelt vast dat: • de verordening expliciet ruimte laat om negatieve exploitatiesaldi om te slaan naar de deelnemers; • daarmee financiële risico’s structureel bij de gemeenten worden neergelegd; • terwijl het financiële eindbeeld van het opheffingsproces nog steeds onvoldoende inzichtelijk is.
De raad van Heemskerk hecht er daarom aan dat de gewijzigde verordening: • niet wordt gebruikt ter legitimering van structureel onevenwichtige begrotingen; • wordt toegepast in samenhang met daadwerkelijke financiële discipline; • en gepaard gaat met tijdige, volledige en transparante informatievoorziening aan de raden, met oog voor het beperken van financiële risico’s voor gemeenten. Met vriendelijke groet, De gemeenteraad van Heemskerk
7
10 Overige informatie
Wet gemeenschappelijke regelingen
Besluit Begroting en Verantwoording (BBV)
Gemeenschappelijke regeling RAUM
Verordening financieel beheer RAUM 2026 (gewijzigd)
11 Uitgangspunten voor het op te stellen stuk 1.
2.
3.
Geen structurele lasten dekken met incidentele middelen.
Maximale financiële transparantie richting gemeenteraden.
Beperking van financiële risico’s voor deelnemers leidend.
8
Hiemstra G De Vries, in opdracht van het ministerie van BZK