Bijlage 1. GGD Kennemerland de Gezondheidsmonitor IJmond 2024

Gezondheid in de IJmond 2024

Monitor over hinder, slaapverstoring, bezorgdheid, ervaren gezondheid en chronische aandoeningen in de IJmond

Rapport

Onder embargo tot 11 december 2025 1

Colofon

December 2025 GGD Kennemerland, Haarlem Copyright: Veiligheidsregio Kennemerland, Postbus 5514, 2000 GM Haarlem

Afdeling Leefomgeving Afdeling Advies & Onderzoek

Fotografie Omgevingsdienst IJmond

Contact: Onderzoek publieke gezondheid, onderzoek@ggdkennemerland.nl 2

Inhoudsopgave Samenvatting

blz. 4

Inleiding

blz. 7

Aanleiding

blz. 7

Doel

blz. 8

Methode

blz. 9

Onderzoeksopzet

blz. 9

Vraagstelling

blz. 11

Analyse

blz. 11

Hinder en bezorgdheid

blz. 13

Hinder van stof, roet of rook

blz. 15

Geurhinder

blz. 17

Geluidhinder

blz. 19

Slaapverstoring door geluidhinder

blz. 21

Bezorgdheid over de gezondheid door de woonsituatie

blz. 23

Hinder en bezorgdheid samengevat

blz. 25

Ervaren gezondheid en chronische aandoeningen

blz. 27

Ervaren gezondheid

blz. 28

Astma

blz. 29

COPD

blz. 30

Hart- en vaatziekten

blz. 31

Hoge bloeddruk

blz. 32

Diabetes

blz. 33

Ervaren gezondheid en chronische aandoeningen samengevat

blz. 34

Conclusies en discussie

blz. 35

Aanbevelingen

blz. 37

Bronnen

blz. 38

Bijlagen

3

Samenvatting Inleiding De Gezondheidsmonitor IJmond 2024 is een onderzoek van GGD Kennemerland naar de zelfgerapporteerde gezondheidssituatie van inwoners in de IJmond-regio (gemeenten Beverwijk, Heemskerk, Uitgeest en Velsen). De gezondheidssituatie is gebaseerd op de uitkomsten van het vragenlijstonderzoek Gezondheidsmonitor Volwassenen & Ouderen 2024, GGD-regio Kennemerland (juni 2025). De Gezondheidsmonitor IJmond is hiermee een verdieping van het bovengenoemde onderzoek. Het onderzoek richt zich op verschillende soorten hinder, slaapverstoring en bezorgdheid over de gezondheid, in relatie tot verschillende bronnen waarbij bedrijven en/of industrie worden uitgelicht. Hinder, slaapverstoring en bezorgdheid over de gezondheid worden beschouwd als schadelijke gezondheidseffecten. Ook is er gevraagd naar de ervaren gezondheid en chronische aandoeningen. De resultaten voor de IJmond worden gepresenteerd ten opzichte van de GGD-regio Kennemerland en de vijf verschillende blootstellingsgebieden die in de GGD-regio vallen. De blootstellingsgebieden zijn bepaald aan de hand van de berekende bijdrage van fijnstofbelasting (PM10) afkomstig van het Tata Steel-terrein in de leefomgeving in het jaar 2000. Blootstellingsgebied 5 is het gebied het dichtst bij het Tata Steel–terrein en daarmee het gebied met de hoogste fijnstofbelasting.

De fijnstofbelasting neemt af per blootstellingsgebied en is het laagst in blootstellingsgebied 1. Dezelfde indeling is gebruikt in de Gezondheidsmonitor IJmond 2012, 2016 en 2020. Dit onderzoek is enkel geschikt om de resultaten feitelijk weer te geven en niet om deze nader te duiden of te verklaren. Dit rapport geeft daarom ook alleen de feitelijke resultaten weer. Resultaten In onderstaande alinea's worden per soort hinder, slaapverstoring, bezorgdheid over de gezondheid, ervaren gezondheid en chronische aandoeningen de belangrijkste resultaten weergegeven. In de IJmond komt op alle aspecten meer hinder door bedrijven/industrie voor dan in de gehele GGD-regio. In blootstellingsgebieden 4 en 5 is er meer hinder door bedrijven/industrie dan in de gebieden die verder van het Tata Steel-terrein af liggen. In de IJmond is wegverkeer de grootste bron van hinder van stof, roet of rook, gevolgd door bedrijven/industrie. Er wordt in de IJmond door relatief meer inwoners hinder ervaren van bedrijven/industrie dan in de gehele GGD-regio. In de blootstellingsgebieden 4 en 5 wordt er meer hinder van stof, roet of rook ervaren dan

4

in de andere blootstellingsgebieden. Hinder van stof, roet of rook is in 2024 nagenoeg gelijk gebleven ten opzichte van 2020. Bedrijven/industrie is samen met de open haard/houtkachel, de belangrijkste bron van geurhinder in de IJmond. In de IJmond wordt ook significant meer geurhinder van bedrijven/industrie ervaren dan in de gehele GGD-regio. Geurhinder door bedrijven en industrie wordt met name in blootstellingsgebied 4 en 5 ervaren. In 2024 is de ervaren geurhinder door bedrijven/industrie vergelijkbaar met 2020. In zowel de gehele GGD-regio als de IJmond zijn inwoners met name gehinderd door geluid van verkeer (vliegverkeer, wegverkeer, brommers/scooters) en buren. In blootstellingsgebied 4 en 5 ervaren relatief meer inwoners hinder door geluid van bedrijven/industrie. Geluidhinder van bedrijven/industrie is in 2024 sterk toegenomen ten opzichte van 2020, zowel in de gehele IJmond als in blootstellingsgebied 5. Brommers/scooters, vliegverkeer en buren zijn de drie belangrijkste bronnen van slaapverstoring voor zowel de gehele GGD-regio als de IJmond. In de IJmond ervaren relatief meer inwoners slaapverstoring door geluidhinder van bedrijven/industrie vergeleken met de gehele GGD-regio. De slaapverstoring door bedrijven/industrie is in 2024 in zowel de IJmond als blootstellingsgebied 4 en 5 toegenomen ten opzichte van 2020.

Wonen in de nabijheid van bedrijven en industrie is de grootste bron van bezorgdheid over de gezondheid in de IJmond, met name in blootstellingsgebied 4 en 5. Deze bezorgdheid is in 2024 sterk toegenomen ten opzichte van 2020. Minder inwoners in de IJmond en met name in blootstellingsgebied 5 ervaren in 2024 hun gezondheid als (zeer) goed in vergelijking met inwoners van de gehele GGD-regio en blootstellingsgebied 1 en 2. In 2024 ervaren ook minder inwoners een (zeer) goede gezondheid dan in 2020. Van de onderzochte chronische aandoeningen wordt in 2024 alleen COPD significant vaker gerapporteerd in de IJmond dan in de gehele GGD-regio. Het aantal inwoners dat chronische aandoeningen rapporteert is nagenoeg gelijk gebleven in 2024 vergeleken met 2020. In blootstellingsgebied 5 is in 2024 alleen de prevalentie van hart- en vaatziekten gedaald. De prevalentie van andere chronische aandoeningen is gelijk gebleven. Conclusie Inwoners van de IJmond ervaren hinder, slaapverstoring en bezorgdheid over hun gezondheid van meerdere bronnen. Hinder van stof, roet, rook en geurhinder komt van zowel bedrijven en industrie als van andere bronnen zoals open haarden, houtkachels en wegverkeer. Wegverkeer is een grote bron van geluidhinder voor alle inwoners, naast buren en vliegverkeer. Deze verschillende vormen van hinder kunnen schadelijke gezondheidseffecten hebben en dit is ongewenst.

5

In de IJmond worden vaker hinder en slaapverstoring door bedrijven en industrie gerapporteerd vergeleken met de gehele GGD-regio Kennemerland, met de meest gerapporteerde hinder in de gebieden die het dichtst bij het Tata Steel-terrein liggen (blootstellingsgebied 4 en 5). Ten opzichte van 2020 is er geen afname in hinder zichtbaar; hinder van stof, roet of rook en geurhinder is gelijk gebleven; hinder van geluid en slaapverstoring door geluidhinder zijn juist toegenomen. Wonen nabij bedrijven/industrie is daarnaast de belangrijkste bron van bezorgdheid voor inwoners, ze maken zich hierdoor zorgen over hun gezondheid. De prevalentie van deze bezorgdheid neemt toe naarmate men dichter bij het Tata Steel-terrein woont en is daarnaast in de laatste jaren zichtbaar toegenomen. Minder inwoners van de IJmond ervaren hun gezondheid als (zeer) goed dan inwoners in de rest van de GGD-regio, vooral in blootstellingsgebied 5, en dit percentage is tussen 2020 en 2024 verder achteruitgegaan. Behalve een hogere prevalentie van COPD wijkt de prevalentie van chronische aandoeningen in de IJmond nauwelijks af van die in de gehele GGD-regio. In vergelijking met 2020 is de prevalentie van chronische aandoeningen grotendeels gelijk gebleven. Aanbevelingen Uit deze monitor blijkt dat inwoners hinder, slaapverstoring en bezorgdheid over de gezondheid ervaren van meerdere bronnen.

Zo zien we dat verkeer, open haard/houtkachel en buren belangrijke bronnen zijn die hinder, slaapverstoring en bezorgdheid over de gezondheid veroorzaken. Ook bedrijven en industrie leveren, met name in de IJmond, een belangrijke bijdrage aan hinder, slaapverstoring en bezorgdheid over de gezondheid. Het grote aantal inwoners dat gehinderd, slaapverstoord en bezorgd is, is gezondheidskundig een onwenselijke situatie en daarom doet de GGD Kennemerland aanbevelingen om de gezondheid van onze inwoners te verbeteren en te streven naar zo min mogelijk mensen die hinder ervaren. Aanbevelingen om hinder te verminderen: • • •

Neem zorgen van inwoners serieus en bied laagdrempelige contactmogelijkheden. Informeer inwoners tijdig over te verwachten hinder. Pak hinder aan bij de bron, zoals houtrook en storend geluid.

Aanbevelingen om de gezondheid te verbeteren: • • •

Neem gezondheid vroegtijdig en volwaardig mee in besluitvorming over ruimtelijke plannen en wees transparant over afwegingen. Zet in op continue verbetering van luchtkwaliteit en streef naar WHOadvieswaarden (2021). Verbeter de geluidssituatie: vul vrijgekomen geluidsruimte niet op, verlaag vergunningen en besteed aandacht aan piek- en tonaalgeluid. Werk hierin samen met omwonenden.

6

Inleiding

Aanleiding De Gezondheidsmonitor IJmond 2024 is een onderzoek van GGD Kennemerland naar de zelfgerapporteerde gezondheidssituatie van inwoners in de IJmond-regio (gemeenten Beverwijk, Heemskerk, Uitgeest en Velsen). Deze monitor is nu voor de vierde keer uitgevoerd. Aanleiding voor de eerdere edities van de Gezondheidsmonitor IJmond was de in 2011 verstrekte opdracht door de staatssecretaris van het ministerie van Infrastructuur & Waterstaat om driemaal, periodiek, te onderzoeken in welke mate de luchtkwaliteit in de IJmond samenhangt met de gezondheid van de inwoners. GGD Kennemerland heeft daarom in 2012, 2016 en 2020 de Gezondheidsmonitor IJmond uitgevoerd. De eerdere edities van de Gezondheidsmonitor IJmond bestonden uit twee onderdelen: een deelonderzoek naar de ontwikkelingen in de luchtkwaliteit en vragenlijstonderzoek naar de gezondheidssituatie, uitgevoerd door GGD Kennemerland. Daarnaast deed RIVM aanvullend onderzoek naar medicatiegebruik. De huidige editie 2024 (publicatie 2025) betreft een zelfstandig product van GGD Kennemerland waarin enkel de resultaten van het vragenlijstonderzoek over de ervaren gezondheidssituatie worden gerapporteerd voor de IJmond regio. Hiermee is de Gezondheidsmonitor IJmond een verdieping van de Gezondheidsmonitor Volwassenen & Ouderen 2024, regio Kennemerland (juni 2025).

De Gezondheidsmonitor IJmond geeft inzicht in de door respondenten zelfgerapporteerde ervaren hinder, slaapverstoring, bezorgdheid over gezondheid, ervaren gezondheid en chronische aandoeningen in relatie tot de afstand van het Tata Steel-terrein. Voor de chronische aandoeningen geldt dat de zelfgerapporteerde chronische aandoeningen die door een arts zijn vastgesteld worden meegenomen in dit onderzoek. Voor hinder is in de vragenlijst gevraagd naar hinder van stof, roet of rook, geurhinder en geluidhinder. De GGD, maar ook andere organisaties als het RIVM en de Gezondheidsraad, beschouwen hinder als een schadelijk gezondheidseffect (Geelen et al., 2023). Met deze publicatie wordt de gezondheidssituatie van de inwoners in de IJmond gemonitord en afgezet tegen de resultaten uit 2012 (Overberg et al., 2014), 2016 (Oosterlee, Keuken, & Zandt, 2018) en 2020 (Oostvogels et al, 2022). Daarnaast worden de resultaten in de IJmond vergeleken met de gehele GGD-regio Kennemerland, en de vijf verschillende blootstellingsgebieden. Deze blootstellingsgebieden zijn ingedeeld op basis van de bijdrage van fijnstof afkomstig van het Tata Steel-terrein en beslaan de gehele GGD-regio.

7

Doel Het doel van de Gezondheidsmonitor IJmond 2024 is om de zelfgerapporteerde gezondheidssituatie in 2024 in de IJmond in kaart te brengen en veranderingen over de tijd te kunnen volgen. De gezondheidssituatie in de IJmond wordt vergeleken met de gehele GGD-regio Kennemerland. Daarnaast wordt er onderscheid gemaakt tussen de vijf blootstellingsgebieden. De gezondheidssituatie wordt in kaart gebracht aan de hand van de aspecten hinder, slaapverstoring, bezorgdheid om gezondheid, ervaren gezondheid en chronische aandoeningen. De nadruk ligt op de hinder, slaapverstoring en bezorgdheid om gezondheid door bedrijven en/of industrie in de IJmond. Door de vergelijking tussen de blootstellingsgebieden kan inzicht worden verkregen in de associatie tussen de nabijheid van het Tata Steel-terrein en de zelfgerapporteerde gezondheidssituatie, en met name hoe deze zich over de tijd ontwikkelt.

8

Methode Onderzoeksopzet In deze monitor wordt de zelfgerapporteerde gezondheidssituatie in de IJmond in kaart gebracht. Data over de gezondheidssituatie zijn afkomstig uit de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024, afgenomen in het najaar van 2024. Dit is een vierjaarlijks vragenlijstonderzoek dat GGD Kennemerland uitvoert in samenwerking met andere GGD’en, het RIVM en het CBS. De respondenten zijn op basis van een steekproef uit de gehele bevolking (18+ jaar) van GGD-regio Kennemerland aangeschreven. Elke vier jaar wordt er een nieuwe steekproef getrokken. In bepaalde gebieden, zoals blootstellingsgebied 4 en 5 is de steekproef opgehoogd om een valide vergelijking mogelijk te maken. Meer informatie over de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024 is te lezen in het achtergronddocument. De gebruikte vragenlijst is hier te vinden. Een overzicht van de achtergrondkenmerken van alle respondenten per gebied is terug te vinden in bijlage 4. De analyse en rapportage van de gezondheidssituatie is gedaan op basis van een indeling in woongebied en blootstellingsgebieden: 1. Woongebied: Het gemiddelde van de IJmond (gemeenten Beverwijk, Heemskerk, Velsen en Uitgeest tezamen) wordt berekend aan de hand van 5.625 respondenten, wat 35% is van alle respondenten uit de GGD-regio.

Het IJmond gemiddelde wordt vergeleken met het gemiddelde van de gehele GGD-regio Kennemerland (het referentiegebied) dat bestaat uit 16.090 respondenten. 2. Blootstellingsgebieden: vijf verschillende blootstellingsgebieden, op basis van 4cijferige postcodes (figuur 1.1). Deze gebieden zijn gebaseerd op de berekende bijdrage van het Tata Steel-terrein aan de concentratie van fijnstof (PM10) in de leefomgeving in het jaar 2000. Mogelijk wijkt deze indeling in blootstellingsgebieden af voor andere aspecten zoals geluid- en geurbelasting. Om een trend weer te kunnen geven over de tijd is echter gebruik gemaakt van dezelfde indeling als in de Gezondheidsmonitor IJmond 2012, 2016 en 2020. Enkel de blootstellingsgebieden die binnen GGD-regio Kennemerland vallen (rode omlijning) zijn meegenomen in de analyses. Het aantal respondenten per gebied en blootstellingsgebied is weergegeven in tabel 1. De blootstellingsgebieden samen omvatten alle negen gemeenten van de gehele GGD-regio Kennemerland. De gehele blootstellingsgebieden 4 en 5 en deels blootstellingsgebied 3, vormen samen de IJmond, zie bijlage 2.

9

Tabel 1. Aantal respondenten per blootstellingsgebied GGDIJmond Blootstellingsgebied Regio 1 2 3 4 Aantal 16.090 5.625 7.011 2.855 2.306 1.991 respondenten % van totaal aantal 100% 35% 44% 18% 14% 12% respondenten

5 1.927 12%

Figuur 1.1. Indeling in blootstellingsgebieden op basis van de bijdrage van het Tata Steel-terrein aan de concentratie van fijnstof (PM10) in het jaar 2000, in GGD-regio Kennemerland (rode lijn). Het meest donkerblauwe gebied (gebied 5) is het hoogst belast door fijnstof afkomstig van het Tata Steel-terrein. Het meest lichtblauwe gebied (gebied 1) is het laagst belast door fijnstof afkomstig van het Tata Steel-terrein.

10

Vraagstelling Voor verschillende bronnen van hinder zijn respondenten gevraagd om aan te geven of ze in de afgelopen twaalf maanden hiervan hinder ondervonden en in welke mate. De mate van hinder werd aangegeven op een 11-punts schaal lopend van 0 - ‘Ik ben helemaal niet gehinderd’, tot 10 - ‘Ik ben extreem gehinderd’. Daarnaast kon de optie “niet hoorbaar” / “niet ruikbaar” / “niet merkbaar” aangekruist worden. Indien deze optie was aangekruist werd deze hindersoort gescoord als 0. Een score van 0–2 wordt gedefinieerd als ‘geen hinder’. Een score van 3-7 wordt gedefinieerd als ‘matige hinder’, een score van 8-10 als ‘ernstige hinder’. Een score van 3-10 wordt gedefinieerd als ‘hinder’, dit is dus matige en ernstige hinder samen. De prevalentie van de verschillende bronnen van slaapverstoring zijn alleen gerapporteerd wanneer deze ook als bron van geluidhinder zijn benoemd. Hier is tijdens de analyse op gecontroleerd. De definitie van matige en ernstige slaapverstoring is vergelijkbaar met de andere soorten hinder. Voor het onderdeel bezorgdheid is gevraagd of een bepaalde woonsituatie van toepassing is (bijv. wonen in de buurt van bedrijven of industrie), en zo ja, of men daardoor bezorgd is over de eigen gezondheid (ja/nee). Voor hinder en bezorgdheid zijn respondenten gevraagd van welke bronnen ze hinder ondervinden.

Respondenten schatten dus zelf in van welke bron ze hinder ervaren. Het toetsen van de werkelijke bron is geen onderdeel van deze monitor. Ervaren gezondheid is uitgevraagd als ‘Hoe is over het algemeen uw gezondheid?’ en kon beantwoord worden met zeer goed; goed; gaat wel; slecht; zeer slecht. Deze zijn samengevat in de twee categorieën ‘(zeer) goed’ en ‘gaat wel of (zeer) slecht’. In de resultaten worden alleen cijfers van een (zeer) goed ervaren gezondheid weergegeven. Chronische aandoeningen betreffen een aantal chronische aandoeningen waarbij aan de respondent de vraag is voorgelegd of deze de aandoening heeft én of dit wel of niet door een arts is vastgesteld. Alleen die aandoeningen waarvan respondenten aangeven dat ze door een arts zijn vastgesteld zijn meegenomen in de analyse.

Analyse In deze rapportage wordt de zelfgerapporteerde gezondheidssituatie over de tijd en in de blootstellingsgebieden met elkaar vergeleken. Hiermee kan inzicht worden verkregen in de associatie tussen de gezondheidssituatie en de afstand tot het Tata Steel-terrein. Aanvullend wordt de gehele GGD-regio Kennemerland met de IJmond (gemeenten Beverwijk, Heemskerk, Uitgeest en Velsen) vergeleken. Alle gerapporteerde prevalenties in dit rapport zijn gewogen op basis van relevante demografische en sociaaleconomische indicatoren om te compenseren voor

11

selectieve respons of populatieverschillen. De volgende indicatoren zijn gebruikt voor de weging: geslacht, leeftijd, burgerlijke staat, herkomst, huishoudgrootte, inkomen en gemeente. Met deze monitor is het niet mogelijk om een oorzakelijk verband tussen de fijnstof uitstoot afkomstig van het Tata Steel-terrein of de nabijheid tot het terrein en de gezondheid aan te tonen. Andere factoren, zoals leefstijl, sociaaleconomische factoren en blootstelling aan andere bronnen van hinder, kunnen ook een rol spelen bij de zelfgerapporteerde gezondheidssituatie en zijn niet volledig uit te sluiten. De opzet van dit onderzoek is enkel geschikt om de resultaten feitelijk weer te geven en niet om deze nader te duiden of te verklaren. Om weer te geven hoeveel hinder er is, wordt de prevalentie van hinder gerapporteerd. De prevalentie - het vóórkomen van een specifiek kenmerk - is in dit rapport een representatie van de daadwerkelijke prevalentie. Dit komt omdat er gebruik is gemaakt van een steekproef die een zo goed mogelijke representatie van de samenleving weergeeft. Aanvullend zijn de resultaten gewogen om zo te corrigeren voor onder representatie van bepaalde groepen. Betrouwbaarheidsintervallen zijn gebruikt om te bepalen of prevalenties significant verschillen ten opzichte van elkaar tussen de gehele GGD-regio, de IJmond en de vijf blootstellingsgebieden.

Om te corrigeren voor de geclusterde structuur waarbij de observaties niet altijd onafhankelijk zijn, is er gebruik gemaakt van de SPSS complex samples methode om de correcte betrouwbaarheidsintervallen te berekenen. Hierbij is gebruik gemaakt van IBM SPSS versie 26. Een verschil geldt als significant zodra de betrouwbaarheidsintervallen elkaar niet overlappen. In de Gezondheidsmonitor IJmond worden de relevante bronnen uit de leefomgeving die bijdragen aan de ervaren gezondheidssituatie voor de IJmond gerapporteerd. Aangezien Schiphol en het circuit Zandvoort zich buiten de IJmond regio bevinden zijn deze bronnen niet meegenomen in deze rapportage. Daarnaast is de hinderbron warmtepomp achterwege gelaten omdat deze alleen in de Gezondheidsmonitor van 2024 is uitgevraagd. Dit maakt monitoring over tijd niet mogelijk. Door de eerdergenoemde bronnen niet mee te nemen in de analyse komt de rapportage zoveel mogelijk overeen met de voorgaande edities.

12

Hinder en bezorgdheid In dit hoofdstuk worden de resultaten van de volgende onderwerpen gepresenteerd: - Hinder van stof, roet of rook; - Geurhinder; - Geluidhinder; - Slaapverstoring door geluidhinder; - Bezorgdheid over gezondheid door de woonsituatie.

Hinder Voor het onderdeel hinder is gevraagd of men hinder heeft van stof, roet of rook, geurhinder of geluidhinder van bepaalde bronnen, op een schaal van ‘helemaal niet’ tot ‘extreem gehinderd’. Elke beschrijving van de drie soorten hinder, en slaapverstoring door geluidhinder, heeft dezelfde indeling en wordt als volgt gepresenteerd: 1.

Grafiek met alle uitgevraagde bronnen van hinder, bijvoorbeeld vliegverkeer, wegverkeer en bedrijven/industrie. Het gaat hier om de prevalentie van ‘hinder’, dus matige en ernstige hinder samen (score van 3-10). Deze wordt weergegeven voor zowel de gehele GGD-regio Kennemerland als de IJmond in 2024.

Vervolgens wordt ingezoomd op de bron bedrijven/industrie: 2a.

Grafiek met de prevalentie van matige hinder (score van 3-7) én ernstige hinder (score van 8-10) van bedrijven/industrie, in een gestapelde kolomdiagram voor de gehele GGD-regio Kennemerland, de IJmond en de vijf blootstellingsgebieden in 2024.

2b.

Grafiek met de prevalentie van hinder (matig + ernstig; score van 3-10) van bedrijven/industrie over de tijd (2012, 2016, 2020 en 2024) voor de gehele GGD-regio, de IJmond en de vijf blootstellingsgebieden.

Bezorgdheid Voor het onderdeel bezorgdheid is gevraagd of een bepaalde woonsituatie van toepassing is (bijv. wonen in de buurt van bedrijven of industrie), en zo ja, of men daardoor bezorgd is over de eigen gezondheid (ja/nee). De indeling van de resultaten lijkt op die van hinder, met als verschil dat er geen onderscheid wordt gemaakt in mate van bezorgdheid.

13

De resultaten worden als volgt gepresenteerd: 1.

Grafiek met de prevalentie van bezorgdheid over de gezondheid door de woonsituatie voor alle bronnen. De prevalentie wordt weergegeven voor zowel de gehele GGD-regio Kennemerland als de IJmond in 2024.

Vervolgens wordt ingezoomd op de woonsituatie in de buurt van bedrijven/industrie: 2a.

Grafiek met de prevalentie van bezorgdheid over de gezondheid door nabijheid van bedrijven/industrie voor de gehele GGD-regio Kennemerland, de IJmond en de vijf blootstellingsgebieden in 2024.

2b.

Grafiek met de prevalentie van bezorgdheid over de gezondheid door nabijheid van bedrijven/industrie over de tijd (2012, 2016, 2020 en 2024) voor de gehele GGD-regio, de IJmond en de vijf blootstellingsgebieden.

14

Hinder van stof, roet of rook

Prevalentie van hinder van stof, roet of rook van diverse bronnen in de gehele GGDregio en de IJmond in 2024 Er is een groot verschil in hinder van stof, roet of rook door bedrijven/industrie tussen de IJmond en de gehele GGD-regio. 25% van de respondenten in de IJmond rapporteert hinder van deze bron tegenover 11% van de respondenten in de gehele GGD-regio (figuur 2.1). Daarnaast wordt er in de IJmond ook significant meer hinder ervaren van de scheepvaart (6%) dan in de gehele GGD-regio (4%). Daarentegen wordt er in de gehele GGD-regio significant meer hinder ervaren van de bouw (22%) ten opzichte van de IJmond (18%). Bedrijven en industrie zijn de op één na grootste bron van hinder van stof, roet of rook in de IJmond (25%). De meeste hinder wordt ervaren van wegverkeer (26%).

Figuur 2.1 Prevalentie van hinder van stof, roet of rook van verschillende bronnen in GGD-regio Kennemerland en de IJmond in 2024.

Prevalentie van matige en ernstige hinder van stof, roet of rook van bedrijven/industrie in 2024 In 2024 ervaren inwoners in de IJmond ruim twee keer zoveel matige hinder als ook ernstige hinder van stof, roet of rook van bedrijven/industrie vergeleken met de gehele GGD-regio (figuur 2.2). Bij de blootstellingsgebieden is te zien dat hoe dichter het gebied bij het Tata Steel-terrein ligt, hoe meer inwoners van dat gebied hinder ervaren van stof, roet of rook. In blootstellingsgebied 4 ervaart 26% van de inwoners hinder, terwijl dat in blootstellingsgebied 5 40% van de inwoners is. Daarnaast ervaren ruim anderhalf keer zoveel inwoners in blootstellingsgebied 5 ernstige hinder van stof, roet

15

of rook vergeleken met inwoners in blootstellingsgebied 4. Deze verschillen zijn statistisch significant. Resultaten en betrouwbaarheidsintervallen van alle stof, roet of rook hinderbronnen zijn terug te vinden in bijlage 5.

Figuur 2.2 Prevalentie van matige en ernstige hinder van stof, roet of rook van bedrijven/industrie in GGD-regio Kennemerland, de IJmond en de vijf blootstellingsgebieden in 2024.

Prevalentie van hinder van stof, roet of rook van bedrijven/industrie in 2012, 2016, 2020 en 2024 De ervaren hinder van stof, roet of rook van bedrijven/industrie is in de IJmond niet substantieel veranderd ten opzichte van 2020 (figuur 2.3). Daarentegen is er vanaf 2012 wel een aanzienlijke stijging te zien in blootstellingsgebieden 3, 4 en 5.

Figuur 2.3 Prevalentie van hinder van stof, roet of rook van bedrijven/industrie in GGD-regio Kennemerland, de IJmond en de vijf blootstellingsgebieden in 2012, 2016, 2020 en 2024.

16

Geurhinder Prevalentie van geurhinder van diverse bronnen in de gehele GGD-regio en de IJmond in 2024 Bedrijven en industrie (16%) zijn samen met de open haard/houtkachel (16%) de grootste bron van geurhinder in de IJmond (figuur 2.4). In de IJmond (16%) ervaren inwoners ruim twee keer zoveel geurhinder door bedrijven en industrie als in de gehele GGD-regio (7%); dit is een statistisch significant verschil.

Figuur 2.4 Prevalentie van verschillende bronnen van geurhinder in GGD-regio Kennemerland en de IJmond in 2024.

Prevalentie van matige en ernstige geurhinder van bedrijven/industrie in 2024 In de IJmond ervaren ruim twee keer zoveel inwoners zowel matige als ernstige geurhinder van bedrijven/industrie als in de gehele GGD-regio (figuur 2.5). Inwoners ervaren meer geurhinder naarmate men dichter bij het Tata Steel-terrein woont. De verschillen in prevalentie van ervaren geurhinder van bedrijven/industrie tussen de blootstellingsgebieden 1, 2 en 3 zijn met 3%, 4% en 6% beperkt. In blootstellingsgebied 4 is de prevalentie van geurhinder met 15% significant hoger dan in blootstellingsgebieden 1,2 en 3. In blootstellingsgebied 5 is de prevalentie van geurhinder met 27% bijna twee keer zo hoog als in blootstellingsgebied 4. Ook ernstige geurhinder van bedrijven/industrie is met 4% in blootstellingsgebied 4 hoger dan in blootstellingsgebied 1, 2 en 3 (allen 1%). In blootstellingsgebied 5 is de prevalentie van ernstige geurhinder zelfs twee keer zo hoog (9%) als in blootstellingsgebied 4. Deze verschillen zijn statistisch significant. Resultaten en betrouwbaarheidsintervallen van alle bronnen van geurhinder zijn terug te vinden in bijlage 6.

17

Figuur 2.5 Prevalentie van matige en ernstige geurhinder van bedrijven/industrie in GGD-regio Kennemerland, de IJmond en de vijf blootstellingsgebieden in 2024.

Prevalentie van geurhinder van bedrijven/industrie in 2012, 2016, 2020 en 2024 In zowel de gehele GGD-regio als in blootstellingsgebied 1, 2 en 3 is geurhinder nauwelijks veranderd over de tijd. In de IJmond en blootstellingsgebied 4 en 5 was in 2016 de geurhinder lager dan in 2012, maar is deze in 2020 juist weer gestegen. In 2024 is de geurhinder vergelijkbaar gebleven met 2020 (figuur 2.6).

Figuur 2.6 Prevalentie van geurhinder van bedrijven/industrie in GGD-regio Kennemerland, de IJmond en de vijf blootstellingsgebieden in 2012, 2016, 2020 en 2024.

18

Geluidhinder Prevalentie van geluidhinder van diverse bronnen in de gehele GGD-regio en de IJmond in 2024 In de IJmond wordt er significant meer geluidhinder gerapporteerd van vliegverkeer, bedrijven/industrie en windmolens, dan in de gehele GGD-regio (figuur 2.7). Bedrijven en industrie veroorzaken ruim anderhalf keer zoveel geluidhinder in de IJmond (17%) als in de gehele GGD-regio (10%). Ook vliegverkeer is een grote bron van geluidhinder in de IJmond, met 45% van de inwoners die hier hinder van ondervinden, wat hoger is dan de 40% in de gehele GGD-regio. Naast deze bronnen veroorzaakt wegverkeer ook vaak geluidhinder, zowel in de IJmond als in de gehele GGD-regio. De meeste geluidhinder in zowel de IJmond als de gehele GGD-regio wordt veroorzaakt door brommers/scooters (49%).

Figuur 2.7 Prevalentie van diverse bronnen van geluidhinder in GGD-regio Kennemerland en de IJmond in 2024.

Prevalentie van matige en ernstige geluidhinder van bedrijven/industrie in 2024 In de IJmond wordt er door twee keer zoveel inwoners ernstige geluidhinder van bedrijven/industrie ervaren (4%) als inwoners in de gehele GGD-regio (2%) (figuur 2.8). In de blootstellingsgebieden 1, 2 en 3 is de prevalentie van zowel matige als ernstige geluidhinder van bedrijven/industrie ongeveer gelijk. In blootstellingsgebied 4 wordt twee keer zoveel geluidhinder ervaren (15%) als in blootstellingsgebied 3 (7%) én ook meer ernstige geluidhinder. In blootstellingsgebied 5 (28%) wordt er bijna twee keer zoveel geluidhinder van bedrijven/industrie gerapporteerd als in blootstellingsgebied 4 (15%). Voor ernstige geluidhinder is dit ruim 2,5 keer zoveel (8% vs. 3%). Dit betekent dat ruim een kwart van de respondenten geluidhinder ervaart in blootstellingsgebied 5. Deze verschillen zijn statistisch significant. Resultaten en betrouwbaarheidsintervallen van alle bronnen van geluidhinder zijn terug te vinden in bijlage 7.

19

Figuur 2.8 Prevalentie van matige en ernstige geluidhinder van bedrijven/industrie in GGD-regio Kennemerland, de IJmond en de vijf blootstellingsgebieden in 2024.

Prevalentie van geluidhinder van bedrijven/industrie in 2012, 2016, 2020 en 2024 In alle gebieden wordt er in 2024 meer geluidhinder ervaren dan in 2020 (figuur 2.9). In blootstellingsgebied 3 is er in 2024 bijna twee keer zoveel geluidhinder van bedrijven/industrie als in 2020. Ook in blootstellingsgebied 4 en 5 is het aantal geluidgehinderden toegenomen ten opzichte van 2020. Waar blootstellingsgebied 4 een toename van 13% naar 15% laat zien in 2024 ten opzichte van 2020, is de toename in blootstellingsgebied 5 van 22% naar 28% aanzienlijk groter.

Figuur 2.9 Prevalentie van geluidhinder van bedrijven/industrie in GGD-regio Kennemerland, de IJmond en de vijf blootstellingsgebieden in 2012, 2016, 2020 en 2024.

20

Slaapverstoring door geluidhinder Prevalentie van slaapverstoring door geluidhinder van diverse bronnen in 2024 Er zijn voor de meeste bronnen geen grote verschillen zichtbaar in slaapverstoring door geluidhinder tussen de gehele GGD-regio en de IJmond. De uitzondering hierop is de bron bedrijven/industrie (figuur 2.10). In de IJmond is de prevalentie van slaapverstoring door geluidhinder van bedrijven/industrie (8%) significant hoger dan in de gehele GGD-regio (5%). De meeste slaapverstoring door geluidhinder in de IJmond wordt veroorzaakt door brommers/scooters (24%), gevolgd door vliegverkeer (18%), buren (16%) en wegverkeer < 50 km/h (15%).

Figuur 2.10 Prevalentie van slaapverstoring door geluidhinder van diverse bronnen in de gehele GGD-regio en de IJmond in 2024.

Prevalentie van matige en ernstige slaapverstoring door geluidhinder van bedrijven/industrie in 2024 In de blootstellingsgebieden 4 en 5 wordt er significant meer slaapverstoring door geluidhinder van bedrijven/industrie ervaren als in de blootstellingsgebieden 1, 2 en 3 (figuur 2.11). In blootstellingsgebied 5 zijn er twee keer (16%) zoveel slaapverstoorden als in blootstellingsgebied 4 (8%). Dit geldt zowel voor matige als ernstige slaapverstoring door bedrijven/industrie. Deze verschillen zijn statistisch significant. Resultaten en betrouwbaarheidsintervallen van alle bronnen van slaapverstoring door geluidhinder zijn terug te vinden in bijlage 8.

21

Figuur 2.11 Prevalentie van matige en ernstige slaapverstoring door geluidhinder van bedrijven/industrie in 2024.

Prevalentie van slaapverstoring door geluidhinder van bedrijven/industrie in 2020 en 2024* In zowel de gehele GGD-regio als in de IJmond is de prevalentie van slaapverstoring door geluidhinder in 2024 toegenomen ten opzichte van 2020 (figuur 2.12). In blootstellingsgebied 4 en 5 zijn circa anderhalf keer zoveel slaapverstoorden door bedrijven/industrie in 2024 als in 2020. *Eerder gepubliceerde data over slaapverstoring uit 2012 en 2016 zijn niet reproduceerbaar. Om validiteit van de data te garanderen wordt data uit 2012 en 2016 niet weergegeven en niet vergeleken over de tijd met data uit 2020 en 2024.

Figuur 2.12 Prevalentie van slaapverstoring door geluidhinder van bedrijven/industrie in GGD-regio Kennemerland, de IJmond en de vijf blootstellingsgebieden in 2020 en 2024.

22

Bezorgdheid over de gezondheid door de woonsituatie Prevalentie van bezorgdheid over gezondheid door wonen nabij diverse bronnen in de gehele GGD-regio en de IJmond in 2024 Voor meerdere bronnen zijn er verschillen zichtbaar in bezorgdheid tussen de gehele GGD-regio en de IJmond (figuur 2.13). De bronnen vliegveld, zendmasten, bedrijven/industrie en route gevaarlijke stoffen zijn allen significant verschillend. Er wordt meer bezorgdheid over gezondheid ervaren door het wonen in de buurt van een vliegveld en nabij zendmasten in de gehele GGD-regio, terwijl er meer bezorgdheid over gezondheid is door het wonen nabij bedrijven/industrie en langs een route voor gevaarlijke stoffen in de IJmond. Een uitschieter in de gehele GGDregio is hierbij wonen in de buurt van een vliegveld (22% vs. 12% in de IJmond). Daarentegen zijn in de IJmond bijna tweeënhalf keer zoveel inwoners bezorgd over hun gezondheid door het wonen in de nabijheid van bedrijven/industrie (31%) dan in de gehele GGD-regio (13%). Wonen in de buurt van bedrijven/industrie is tevens de grootste bron van bezorgdheid over de gezondheid in de IJmond.

Figuur 2.13 Prevalentie van bezorgdheid over gezondheid door nabijheid van diverse bronnen in de gehele GGD-regio en de IJmond in 2024.

Prevalentie van bezorgdheid over gezondheid door wonen nabij bedrijven/industrie in 2024 Meer inwoners zijn bezorgd over hun gezondheid door het wonen in de nabijheid van bedrijven/industrie naarmate men dichter in de buurt van het Tata Steel-terrein woont (figuur 2.14). Inwoners van blootstellingsgebied 1 en 2 zijn nauwelijks bezorgd hierover (5%). Vergeleken met blootstellingsgebied 1 en 2 komt bezorgdheid onder inwoners ruim zes keer zo vaak voor in blootstellingsgebied 4 (31%), en ruim tien keer zo vaak in blootstellingsgebied 5 (52%). Deze verschillen zijn statistisch significant. Resultaten en betrouwbaarheidsintervallen van alle bronnen van bezorgdheid zijn terug te vinden in bijlage 9.

23

Figuur 2.14 Prevalentie van bezorgdheid over de gezondheid door nabijheid van bedrijven/industrie in 2024.

Prevalentie van bezorgdheid over de gezondheid door wonen nabij bedrijven/industrie in 2012, 2016, 2020 en 2024 In alle gebieden is in 2024 de bezorgdheid over de gezondheid door de nabijheid van bedrijven/industrie toegenomen sinds 2012, vooral ten opzichte van 2020 (figuur 2.15). Met name in blootstellingsgebied 4 en 5 is deze bezorgdheid het sterkst toegenomen.

Figuur 2.15 Prevalentie van bezorgdheid over de gezondheid door nabijheid van bedrijven/industrie in GGD-regio Kennemerland, de IJmond en de vijf blootstellingsgebieden in 2012, 2016, 2020 en 2024.

24

Hinder en bezorgdheid samengevat Hieronder worden de resultaten met betrekking tot hinder, slaapverstoring en bezorgdheid samengevat.

Hinder van stof, roet of rook De meeste hinder (26%) wordt ervaren door wegverkeer. Bedrijven en industrie zijn de op één na grootste bron van hinder van stof, roet of rook in de IJmond (25%). In de IJmond ervaren inwoners in 2024 ruim twee keer zoveel hinder van stof, roet of rook van bedrijven en industrie als in de gehele GGD-regio. Duidelijk te zien is dat hoe dichter inwoners bij het Tata Steel-terrein wonen, hoe meer inwoners hinder ervaren van stof, roet of rook. In blootstellingsgebied 5 (het dichtst bij het Tata Steel-terrein gelegen) ervaart 40% van de respondenten hinder van stof, roet of rook. In 2024 wordt in de IJmond meer hinder van stof, roet of rook door bedrijven/industrie ervaren dan in 2012 en 2016, maar is het aantal gehinderden in 2024 vergelijkbaar gebleven ten opzichte van 2020.

Geurhinder Samen met de open haard/houtkachel zijn bedrijven en industrie de grootste bron van geurhinder in de IJmond (16%). Met name bij bedrijven en industrie wordt in de IJmond een groot verschil waargenomen ten opzichte van de regio (7%). Bij de blootstellingsgebieden is duidelijk te zien dat hoe dichter het gebied bij het Tata Steelterrein ligt, hoe meer inwoners van dat gebied geurhinder ervaren door de bedrijven/industrie. In blootstellingsgebied 5 ervaart in 2024 27% van de respondenten geurhinder door bedrijven/industrie, waarvan 9% ernstige geurhinder. Na een daling tussen 2012 en 2016 is de geurhinder door bedrijven/industrie in 2020 weer licht toegenomen in de IJmond en blootstellingsgebieden 4 en 5. Geurhinder is in 2024 niet of nauwelijks veranderd ten opzichte van 2020.

Geluidhinder In de IJmond wordt veel geluidhinder ervaren door verkeer (brommers/ scooters, wegen vliegverkeer) en buren. Bedrijven en industrie is één van de minder dominante bronnen van geluidhinder in de IJmond (17%), maar wel meer voorkomend dan in de gehele GGD-regio (10%). Met name in blootstellingsgebied 4 (15%) en blootstellingsgebied 5 (28%) wordt veel geluidhinder door bedrijven/industrie ervaren.

25

In de IJmond is de geluidhinder van bedrijven/industrie in 2024 hoger ten opzichte van 2020. In blootstellingsgebied 4 en 5 is het aantal respondenten met geluidhinder door bedrijven/industrie toegenomen in 2024 ten opzichte van 2020, met de grootste stijging in blootstellingsgebied 5.

Slaapverstoring door geluidhinder Brommers/scooters, vliegverkeer, buren en wegverkeer onder de 50 km/h zijn de belangrijkste bronnen van slaapverstoring voor zowel de gehele GGD-regio als de IJmond. Bedrijven en industrie zijn één van de minder dominante bronnen van slaapverstoring door geluidhinder in de IJmond (8%). Wél wordt er meer slaapverstoring door geluidhinder van bedrijven/industrie ervaren in de IJmond dan in de gehele GGD-regio, met name in blootstellingsgebied 4 (8%) en 5 (16%). Tussen 2020 en 2024 is de slaapverstoring door geluidhinder van bedrijven/industrie toegenomen in de IJmond. De grootste stijging is te zien in blootstellingsgebied 4 en 5; daar zijn circa anderhalf keer zoveel slaapverstoorden door bedrijven/industrie als in 2020.

Bezorgdheid over de gezondheid door de woonsituatie Wonen nabij bedrijven en industrie is de grootste bron van bezorgdheid over de gezondheid in de IJmond (31%) en de op één na grootste bron van bezorgdheid in de gehele regio (na wonen nabij een vliegveld). Het grootste percentage inwoners die bezorgd zijn over hun gezondheid door de woonsituatie nabij bedrijven en industrie komen uit blootstellingsgebied 4 (31%) en 5 (52%). In 2024 zijn er in de gehele GGD-regio en in de IJmond meer inwoners bezorgd over hun gezondheid door de nabijheid van industrie en bedrijven dan in 2012, 2016 en 2020. De toename in bezorgdheid is groter tussen 2020 en 2024, dan tussen de voorgaande jaren (2012, 2016 en 2020). In blootstellingsgebied 5 is de toename in bezorgdheid aanzienlijk toegenomen in 2024 waardoor nu ruim de helft van de respondenten aan geeft bezorgd te zijn over de gezondheid door de nabijheid van bedrijven/industrie.

26

Ervaren gezondheid en chronische aandoeningen In dit hoofdstuk worden de ervaren gezondheid en de prevalentie van chronische aandoeningen beschreven. Ervaren gezondheid Ervaren gezondheid is een veelgebruikte maat voor het oordeel over de eigen gezondheid. Het wordt ook wel gezondheidsbeleving genoemd. Het is een samenvattende gezondheidsmaat van alle relevante gezondheidsaspecten voor de persoon in kwestie. De interpretatie kan dus per persoon verschillen. De resultaten worden gepresenteerd voor (zeer) goed ervaren gezondheid. Elk onderdeel heeft dezelfde indeling: 1. Grafiek met de prevalentie van (zeer) goed ervaren gezondheid van de gehele GGD-regio Kennemerland, de IJmond en de vijf blootstellingsgebieden in 2024. 2. Grafiek met waar mogelijk de prevalentie over de tijd (2012, 2016, 2020, 2024) voor de gehele GGD-regio, de IJmond en de vijf blootstellingsgebieden. Resultaten met betrouwbaarheidsintervallen over ervaren gezondheid zijn terug te vinden in bijlage 10.

Chronische aandoeningen Chronische aandoeningen betreffen een aantal chronische aandoeningen waarbij aan de respondent de vraag is voorgelegd of deze de aandoening heeft én of dit door een arts is vastgesteld. In dit hoofdstuk zal de prevalentie van de volgende chronische aandoeningen worden beschreven: astma, COPD, hart- en vaatziekten, hoge bloeddruk en diabetes. Van deze chronische aandoeningen is bekend dat ze samenhangen met langdurige blootstelling aan luchtverontreiniging door fijnstof en stikstofdioxide en geluid (RIVM, 2023; Gezondheidsraad, 2019; Dijkema et al., 2018). De resultaten worden gepresenteerd voor zelfgerapporteerde chronische aandoeningen vastgesteld door een arts (astma, COPD, hart- en vaatziekten, hoge bloeddruk en diabetes). Elk onderdeel heeft dezelfde indeling: 1. Grafiek met de prevalentie van chronische aandoeningen van de gehele GGD-regio Kennemerland, de IJmond en de vijf blootstellingsgebieden in 2024. 2. Grafiek met waar mogelijk de prevalentie over de tijd (2012, 2016, 2020, 2024) voor de gehele GGD-regio, de IJmond en de vijf blootstellingsgebieden. Resultaten en betrouwbaarheidsintervallen van alle chronische aandoeningen zijn terug te vinden in bijlage 11.

27

(Zeer) goed ervaren gezondheid Prevalentie van (zeer) goed ervaren gezondheid in 2024 De prevalentie van respondenten die een (zeer) goede gezondheid ervaart is in de IJmond lager (73%) dan in de gehele GGD-regio (75%); dit is een significant verschil (figuur 3.1). In blootstellingsgebied 5 is de prevalentie van (zeer) goed ervaren gezondheid het laagst (71%). Deze is significant lager dan gemiddeld in de gehele GGD-regio en blootstellingsgebied 1 (76%) en 2 (77%).

Figuur 3.1 Prevalentie van (zeer) goed ervaren gezondheid in GGD-regio Kennemerland, de IJmond en de vijf blootstellingsgebieden in 2024.

Prevalentie van (zeer) goed ervaren gezondheid in 2012, 2016, 2020 en 2024 Zowel binnen de gehele GGD-regio als de IJmond is de prevalentie van (zeer) goed ervaren gezondheid in 2024 afgenomen ten opzichte van voorgaande jaren, en is deze het laagst gerapporteerd sinds 2012 (figuur 3.2).

Figuur 3.2 Prevalentie van (zeer) goed ervaren gezondheid in GGD-regio Kennemerland, de IJmond en de vijf blootstellingsgebieden in 2012, 2016, 2020 en 2024.

28

Astma vastgesteld door arts (zelfgerapporteerd) Prevalentie van astma in 2024 Het percentage respondenten dat astma rapporteert, is gelijk in de gehele GGD-regio (6%) en de IJmond (6%) en verschilt vrijwel niet tussen de verschillende blootstellingsgebieden (figuur 3.3).

Figuur 3.3 Prevalentie van astma in GGD-regio Kennemerland, de IJmond en de vijf blootstellingsgebieden in 2024.

Prevalentie van astma per gebied in 2016, 2020 en 2024* Regionaal en binnen de IJmond is de prevalentie van astma sinds 2016 ongeveer gelijk gebleven (figuur 3.4). Ook tussen de blootstellingsgebieden zijn geen grote verschillen zichtbaar. *Astma is in 2012 gecombineerd met COPD uitgevraagd, er is daarom geen zelfstandige data over astma beschikbaar uit 2012.

Figuur 3.4 Prevalentie van astma in GGD-regio Kennemerland, de IJmond en de vijf blootstellingsgebieden in 2016, 2020 en 2024.

29

COPD vastgesteld door arts (zelfgerapporteerd) Prevalentie van COPD in 2024 De prevalentie van COPD in de IJmond is met 5% significant hoger dan de prevalentie van 3% in de gehele GGD-regio (figuur 3.5). De prevalentie in blootstellingsgebied 2 is met 3% significant lager dan de prevalentie in de IJmond.

Figuur 3.5 Prevalentie van COPD in GGD-regio Kennemerland, de IJmond en de vijf blootstellingsgebieden in 2024*. *Door wegingsfactoren kunnen de blootstellingsgebieden apart een ander percentage krijgen dan het gemiddelde van de IJmond. Daarnaast heeft afronding invloed op de weergegeven percentages.

Prevalentie van COPD per gebied in 2016, 2020 en 2024* Regionaal en binnen de IJmond is de prevalentie van COPD sinds 2016 ongeveer gelijk gebleven. Ook tussen de blootstellingsgebieden zijn geen grote verschillen zichtbaar (figuur 3.6). *COPD is in 2012 gecombineerd met astma uitgevraagd, er is daarom geen zelfstandige data over COPD beschikbaar uit 2012.

Figuur 3.6 Prevalentie van COPD in GGD-regio Kennemerland, de IJmond en de vijf blootstellingsgebeden in 2016, 2020 en 2024.

30

Hart- en vaatziekten vastgesteld door arts (zelfgerapporteerd) (zelfgerapporteerd)(Z(zelfgerapporteerd) Prevalentie van hart- en vaatziekten in 2024

Het percentage inwoners met hart- en vaatziekten in de IJmond (5%) is nagenoeg vergelijkbaar met de gehele GGD-regio (4%) (figuur 3.7). Blootstellingsgebied 2 is met 3% significant lager dan blootstellinggebied 4 (5%) en de IJmond (5%).

Figuur 3.7 Prevalentie van hart- en vaatziekten in GGD-regio Kennemerland, de IJmond en de vijf blootstellingsgebieden in 2024.

Prevalentie van hart- en vaatziekten in 2020 en 2024* In de gehele GGD-regio en in de IJmond is in 2024 de prevalentie van hart- en vaatziekten gelijk aan die van 2020 (figuur 3.8). Tussen de blootstellingsgebieden zijn er nagenoeg geen verschillen te zien in prevalentie tussen 2020 en 2024. Alleen in blootstellingsgebied 5 is er een groter verschil te zien in 2024 (4%) vergeleken met 2020 (6%). *Eerder gepubliceerde data over hart- en vaatziekten uit 2012 en 2016 zijn niet reproduceerbaar. Om validiteit van de data te garanderen wordt data uit 2012 en 2016 niet weergegeven en wordt er alleen vergeleken over tijd met data uit 2020 en 2024.

Figuur 3.8 Prevalentie van hart- en vaatziekten in GGD-regio Kennemerland, de IJmond en de vijf blootstellingsgebieden in 2016 en 2024.

31

Hoge bloeddruk vastgesteld door arts (zelfgerapporteerd) (zelfgerapporteerd)

Prevalentie hoge bloeddruk in 2024 In de IJmond is de prevalentie van hoge bloeddruk nagenoeg vergelijkbaar met de gehele GGD-regio (figuur 3.9). De prevalentie in blootstellingsgebied 2 is met 11% significant lager dan alle andere gebieden. De prevalentie in blootstellingsgebied 5 (17%) is significant hoger dan in de gehele GGD-regio (14%) en blootstellingsgebied 2 (11%).

Figuur 3.9 Prevalentie van hoge bloeddruk in GGD-regio Kennemerland, de IJmond en de vijf blootstellingsgebieden in 2024.

Prevalentie hoge bloeddruk in 2012, 2016, 2020 en 2024 In zowel de gehele GGD-regio als in de IJmond is de prevalentie van hoge bloeddruk in 2024 iets lager dan in 2020 en de jaren daarvoor (figuur 3.10). Dit geldt ook voor de blootstellingsgebieden 2, 3 en 4. In blootstellingsgebied 1 is de prevalentie licht toegenomen ten opzichte van 2020, maar deze is nog steeds lager dan in 2012 en 2016. In blootstellingsgebied 5 blijft de prevalentie over de afgelopen jaren gelijk.

Figuur 3.10 Prevalentie van hoge bloeddruk in GGD-regio Kennemerland, de IJmond en de vijf blootstellingsgebieden in 2012, 2016, 2020 en 2024.

32

vijf blootstellingsgebieden in 2016, 2020 en 2024.

Diabetes vastgesteld door arts (zelfgerapporteerd)

Prevalentie van diabetes in 2024 De prevalentie van diabetes in de gehele GGD-regio (5%) is vrijwel gelijk aan de IJmond (6%; figuur 3.11). Bij de blootstellingsgebieden laat blootstellingsgebied 2 met 4% een significant lagere prevalentie zien dan de gehele GGD-regio, de IJmond en blootstellingsgebieden 1 en 5. De prevalentie van diabetes is in blootstellingsgebied 5 het hoogst (7%).

Figuur 3.11 Prevalentie van diabetes in GGD-regio Kennemerland, de IJmond en de vijf blootstellingsgebieden in 2024.

Prevalentie van diabetes in 2012, 2016, 2020 en 2024 In alle gebieden is de prevalentie van diabetes licht afgenomen of gelijk gebleven ten opzichte van 2020, en eerdere jaren (figuur 3.12).

Figuur 3.12 Prevalentie van diabetes in GGD-regio Kennemerland, de IJmond en de vijf blootstellingsgebieden in 2012, 2016, 2020 en 2024.

33

Ervaren gezondheid en chronische aandoeningen samengevat Ervaren gezondheid De prevalentie van inwoners die een (zeer) goede gezondheid ervaren is lager in de IJmond dan in de gehele GGD-regio. Inwoners van blootstellingsgebied 5 ervaren de gezondheid het minst vaak als (zeer) goed; slechts 71% ervaart een (zeer) goede gezondheid. Dit is significant lager dan de gehele GGD-regio en blootstellingsgebied 1 en 2. In alle gebieden ervaren in 2024 minder inwoners een (zeer) goede gezondheid dan in de voorgaande jaren. Astma Er zijn geen significante verschillen in de prevalentie van astma in de verschillende gebieden. Ook tussen 2016 en 2024 is de prevalentie ongeveer gelijk gebleven. COPD De prevalentie van COPD in de IJmond is statistisch significant hoger dan in de gehele GGD-regio. Blootstellingsgebied 2 heeft een significant lagere prevalentie dan de IJmond. Over de jaren is de prevalentie ongeveer gelijk gebleven. Hart- en vaatziekten Er zijn in 2024 geen significante verschillen op te merken in de prevalentie van hart- en vaatziekten tussen de gehele regio en de IJmond. Blootstellingsgebied 4 heeft een significant hogere prevalentie van hart- en vaatziekten dan blootstellingsgebied 2. Alleen in blootstellingsgebied 5 is er een afname in prevalentie te zien ten opzichte van 2020. In de IJmond is de prevalentie gelijk gebleven.

Hoge bloeddruk Blootstellingsgebied 5 heeft significant meer inwoners met een hoge bloeddruk ten opzichte van de gehele GGD-regio en blootstellingsgebied 2. Over de jaren is de prevalentie in alle gebieden gelijk gebleven of iets afgenomen, met uitzondering van blootstellingsgebied 1 waar de prevalentie iets is toegenomen in 2024. Diabetes Er zijn weinig verschillen op te merken in de prevalentie van diabetes in de gehele GGD-regio en in de IJmond. Blootstellingsgebied 2 heeft een significant lagere prevalentie in diabetes dan de gehele regio, de IJmond en blootstellingsgebieden 1 en 5. In alle gebieden is de prevalentie van diabetes licht afgenomen of gelijk gebleven ten opzichte van 2020.

34

Conclusie en discussie De Gezondheidsmonitor IJmond 2024 brengt hinder, slaapverstoring, bezorgdheid over de gezondheid, ervaren gezondheid en chronische aandoeningen onder inwoners van de IJmond in kaart. Resultaten worden vergeleken met de gehele GGDregio Kennemerland en er wordt onderscheid gemaakt tussen de vijf blootstellingsgebieden die ingedeeld zijn op basis van de bijdrage van fijnstof afkomstig van het Tata Steel-terrein. Met betrekking tot hinder, slaapverstoring en bezorgdheid ligt de nadruk op hinder van bedrijven en industrie. Daarbij vormt de vergelijking van de resultaten uit 2024 met eerdere edities van de Gezondheidsmonitor IJmond een belangrijk onderdeel. Deze trendanalyse biedt namelijk inzicht in veranderingen die zich in de loop van de tijd hebben voorgedaan.

Hinder en bezorgdheid Inwoners van de IJmond ervaren hinder, slaapverstoring en bezorgdheid over hun gezondheid van meerdere bronnen. Hinder van stof, roet, rook en geurhinder komt zowel van bedrijven en industrie als van andere bronnen zoals open haarden en houtkachels, en wegverkeer. Wegverkeer is daarnaast een grote bron van geluidhinder voor alle inwoners, naast buren en vliegverkeer. Deze verschillende vormen van hinder hebben schadelijke gezondheidseffecten.

Hinder & bezorgdheid door bedrijven en industrie In de IJmond komt meer hinder door bedrijven en industrie voor dan in de gehele GGD-regio. Er is in de IJmond in 2024 geen verbetering te zien in de hinder van stof, roet of rook ten opzichte van voorgaande jaren. Sinds 2012 is deze sterk toegenomen, maar sinds 2020 ongeveer gelijk gebleven. Men ervaart dus nog steeds veel hinder van stof, roet of rook in de IJmond. Voor geurhinder zijn er in 2024 geen veranderingen zichtbaar ten opzichte van 2020. Daarentegen is geluidhinder in 2024 sterk toegenomen ten opzichte van 2020, met name in blootstellingsgebied 5 (dichtst bij het Tata Steel-terrein). Ondanks verschillende maatregelen die genomen zijn op het Tata Steel-terrein om overlast in de omgeving te beperken, zijn er geen verbeteringen in de ervaren hinder bij de inwoners. Er wordt in de IJmond vaker dan in de gehele GGD-regio slaapverstoring door geluidhinder gerapporteerd. Slaapverstoring is sinds 2020 sterk toegenomen en wordt het vaakst gerapporteerd in de gebieden die het dichtst bij het Tata Steel-terrein liggen. Daarnaast is er in alle gebieden in 2024 een sterke toename te zien in de bezorgdheid over de gezondheid door het wonen nabij bedrijven en industrie. De grootste stijging is te zien in het gebied het dichtst bij het Tata Steel-terrein (blootstellingsgebied 5).

35

Andere bronnen van hinder Hoewel de nadruk in dit rapport ligt op hinder afkomstig van bedrijven en industrie zijn er ook andere bronnen die bijdragen aan de ervaren hinder onder inwoners. Zo wordt in de IJmond veel geurhinder ervaren van open haard en houtkachels. Met betrekking tot geluidhinder ervaren inwoners met name hinder van verkeer zoals brommers/ scooters, weg- en vliegverkeer, en buren. Hoewel inwoners in de IJmond meer geluidhinder ervaren van bedrijven en industrie dan in de gehele GGD-regio, is deze één van de minder belangrijke bronnen van geluidhinder. Voor zowel geur- als geluidhinder is er dus gezondheidswinst te behalen door, naast hinder van industrie en bedrijven, juist ook hinder van andere bronnen aan te pakken. Hinder, slaapverstoring en bezorgdheid zijn belangrijke factoren voor het welzijn, en worden beschouwd als schadelijke gezondheidseffecten. Dit maakt dat de hogere prevalentie van hinder, slaapverstoring en bezorgdheid in de IJmond, en zeker nabij het Tata Steel-terrein, onwenselijk is en dus een belangrijk punt van aandacht blijft.

Ervaren gezondheid & chronische aandoeningen In 2024 ervaren minder inwoners in de IJmond, en met name in blootstellingsgebied 5, hun gezondheid als (zeer) goed ten opzichte van de gehele GGD-regio. Bovendien zijn er in alle gebieden minder inwoners die hun gezondheid als (zeer) goed ervaren dan in de voorgaande jaren. Deze ontwikkeling in de tijd wordt door GGD Kennemerland als ongewenst beschouwd. Het aantal gerapporteerde chronische aandoeningen is nagenoeg gelijk gebleven in 2024 vergeleken met 2020. Van de onderzochte chronische aandoeningen komt in 2024 alleen COPD statistisch significant vaker voor in de IJmond dan in de gehele GGD-regio. Het verschil in prevalentie is echter klein.

36

Aanbevelingen In de IJmond is de hinder niet afgenomen. Uit deze monitor blijkt dat inwoners hinder, slaapverstoring en bezorgdheid over de gezondheid ervaren van meerdere bronnen. Zo zien we dat verkeer, open haard/houtkachel en buren belangrijke bronnen zijn die hinder, slaapverstoring en bezorgdheid over de gezondheid veroorzaken. Ook bedrijven en industrie leveren, met name in de IJmond, een belangrijke bijdrage aan hinder, slaapverstoring en bezorgdheid over de gezondheid. Het grote aantal inwoners dat gehinderd, slaapverstoord en bezorgd is, is gezondheidskundig een onwenselijke situatie en daarom doet de GGD Kennemerland aanbevelingen om de gezondheid van onze inwoners te verbeteren en te streven naar zo min mogelijk mensen die gehinderd zijn.

Aanbevelingen om hinder te verminderen: •

Neem zorgen van contactmogelijkheden.

inwoners

serieus

en

bied

•

Informeer inwoners tijdig over te verwachten hinder.

•

Pak hinder aan bij de bron, zoals houtrook en storend geluid.

laagdrempelige

Aanbevelingen om de gezondheid te verbeteren: •

Neem gezondheid vroegtijdig en volwaardig mee in besluitvorming over ruimtelijke plannen en wees transparant over afwegingen.

•

Zet in op continue verbetering van luchtkwaliteit en streef naar WHOadvieswaarden (2021).

•

Verbeter de geluidssituatie: vul vrijgekomen geluidsruimte niet op, verlaag vergunningen en besteed aandacht aan piek- en tonaalgeluid. Werk hierin samen met omwonenden.

37

Bronnen Dijkema, M., Koeman, T., Odink, J., Van der Zee, S., Zuurbier, M., Aarts, F., Van Buggenum, S., EldersMeijerink, M., Fischer, P., Van den Hout, K., Jansen, H., Keuken, R., van Leeuwen, A., Ovaa, W. (2018). GGD-richtlijn medische milieukunde: luchtkwaliteit en gezondheid. RIVM Rapport 2018-0016. Geelen, L.M.J., Bogers, R.P., Elberse, J.E., Houthuijs, D., Montforts, M.H.M.M., Schuijff, M., Smetsers, R.C.G.M., de Vries, A., Wesseling, J., Wijten, J.H.J. (2023). De bijdrage van Tata Steel Nederland aan de gezondheidsrisico’s van omwonenden en de kwaliteit van hun leefomgeving. RIVM rapport 2023-0171. Hoevenaars, D., Nijbroek, W., Kramer, D., van Egmond, M. (2025). Gezondheidsmonitor Volwassenen & Ouderen 2024. GGD Kennemerland. Oosterlee, A., Keuken, R., Zandt, I. (2018). Gezondheid in de IJmond 2016, Monitor over hinder, bezorgdheid, chronische aandoeningen in relatie tot luchtkwaliteit. GGD Kennemerland. Overberg, R., Oosterlee, A., Keuken, R., Buijtendijk, J. (2014). Gezondheid in de IJmond, Monitoring hinder, bezorgdheid en chronische aandoeningen in relatie tot luchtkwaliteit. GGD Kennemerland. Overberg, R., Kramer, D., Berlijn, A. (2021). Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 Resultaten van een onderzoek naar gezondheid, welbevinden en leefstijl van volwassenen en ouderen. GGD Kennemerland.

Slob M.J.A., van Ballegooij M.C., Breugelmans, O., Esser, P., Groenewold, A.W., Janssen, I.E., Poelman, B., Schmidt, D., van de Weerdt, R., Woudenberg, F., van Overveld, A.J.P. (2019). GGD-richtlijn medische milieukunde: omgevingsgeluid en gezondheid. RIVM-rapport 2019-0177. Venselaar-Mooij M et al. (2015). Geur en gezondheid: GGD-richtlijn medische milieukunde. Onderdeel Veehouderij en geur in apart rapport. RIVM-rapport 20150106.

38

Bijlagen 1. Definities Term

Definitie

Blootstellingsgebieden Één van de twee (naast woongebied, zie verderop in definities) indelingen van GGD-regio Kennemerland waarvoor de gezondheidssituatie wordt vergeleken. De GGD-regio is ingedeeld in 5 blootstellingsgebieden op basis van de belasting door fijnstof afkomstig van het Tata Steelterrein. Hierbij is gebied 1 het minst belast en gebied 5 het meest belast. Gebiedsindeling vindt plaats op basis van viercijferige postcodes. Emissie

Uitstoot van een bepaalde bron.

Ervaren gezondheid

Veelgebruikte maat voor het oordeel over de eigen gezondheid. Wordt ook wel subjectieve gezondheid of gezondheidsbeleving genoemd.

Fijnstof

Ook wel aangeduid als PMx. Is een verzamelnaam voor een mengsel van in de lucht zwevende deeltjes van verschillende grootte, herkomst en samenstelling en bevat onder meer koolstofhoudende componenten en zware metalen. Fijnstof is één van de kenmerkende stoffen voor de basismetaalindustrie en wordt veelvuldig uitgestoten door Tata Steel Nederland. Kan worden ingedeeld op basis van deeltjesgrootte, zie PM10

Gehele GGD-regio

Betreft alle gemeenten binnen de grenzen van de GGDregio Kennemerland: Beverwijk, Bloemendaal, Haarlem, Haarlemmermeer, Heemskerk, Heemstede, Velsen, Uitgeest en Zandvoort.

Gezondheidssituatie (zelfgerapporteerd)

Betreft in dit rapport hinder, slaapverstoring, bezorgdheid, ervaren gezondheid en chronische aandoeningen. Deze uitkomstmaten zijn verkregen via vragenlijstonderzoek en dus gerapporteerd door de inwoners zelf.

Hinder

Door de Gezondheidsraad gedefinieerd als ‘een gevoel van afkeer, boosheid, onbehagen, onvoldaanheid of gekwetstheid, dat optreedt wanneer een milieufactor iemands gedachten, gevoelens of activiteiten negatief beïnvloedt’. Hinder is van invloed op de gezondheid en wordt door de GGD als een schadelijk gezondheidseffect gezien. Ervaren hinder vormt een extra gezondheidsrisico door de stress die het kan opleveren bij omwonenden, wat na langdurige blootstelling weer kan resulteren in hart- en vaatziekten, diabetes, kanker, auto-immuunziektes, depressie en angststoornissen (RIVM, 2023).