4. Deelnemers ODIJ in beeld def

25 / 57

5. Gemeente Landsmeer Landsmeer in beeld – feitelijke informatie (peildatum juli, 2025) Aspect Afspraken met ODIJ

Toelichting Mandaat In het Algemeen mandaat-, en machtigingsbesluit plustaken en milieutakenpakket Landsmeer Omgevingsdienst IJmond 2024 is vastgelegd dat er wordt gekozen voor een algemeen geformuleerd mandaatbesluit. Dit betekent dat de ODIJ de bevoegdheid wordt verleend om – op een enkele uitzondering na – alle besluiten te nemen en overige handelingen te verrichten die voor een goede uitvoering van de taken en bevoegdheden nodig zijn. Takenpakket3 De wettelijke basis- en plustaken die Omgevingsdienst IJmond voor gemeente Landsmeer uitvoert zijn: • Het volledige milieutakenpakket inclusief advisering, toezicht en handhaving drank- en horecawetgeving (APV), • Bouw- en woningtoezicht en brandveiligheidstaken • Diverse taken en projecten uit op het gebied van duurzaamheid en energietransitie.

Financiële omvang plus stemverhouding 2024

3

Voor de taken die de ODIJ buiten de gemeenschappelijke regeling uitvoert voor Landsmeer, zijn dienstverleningsovereenkomsten afgesloten Artikel 8 van de GR legt het stemrecht tussen de leden van het algemeen bestuur vast. Daarbij heeft elk lid van het algemeen bestuur één stem. Besluiten worden bij meerderheid van stemmen genomen. Alleen bij hoofdelijke oproeping geldt een gewogen stemverhouding naar financiële inbreng (op basis van de vastgestelde begroting) van de deelnemers voor het nemen van besluiten. Daarmee wordt de omvang van de jaarlijkse financiële bijdrage aan OD IJmond bedoeld van de deelnemer.

Raadsinformatiebrief Uitvoeringsprogramma 2025 Omgevingsdienst IJmond (11 februari 2025)

26 / 57

Is het voor de raad duidelijk hoe het huidige stelsel van de ODIJ er uitziet, wie hierbij betrokken zijn en wat hun rollen, taken en verantwoordelijkheden zijn?

Met de raad van Landsmeer is geen gesprek gevoerd in het kader van dit onderzoek. Het perspectief van de raad van Landsmeer is daardoor niet opgenomen in dit bijlagenrapport.

Sturing en informatievoorziening Aspect

Toelichting

Afspraken

Los van de GR-specifieke afspraken, zie hoofdstuk 4 van het hoofdrapport, staan in de dienstverleningsovereenkomst (7 januari 2018 - 31 december 2027) afspraken met betrekking tot informatieverstrekking en rapportages, en samenwerking en overleg. In de DVO staat dat de ODIJ voorafgaand aan ieder kalenderjaar, in overleg met de gemeente Landsmeer, een uitvoeringsprogramma opstelt. Dit programma specificeert de uit te voeren taken en is mede gebaseerd op de resultaten van voorgaande viermaandelijkse perioden. De uitvoering vindt plaats conform het vastgestelde uitvoeringskader, handhavingsbeleid en relevante bestuursstukken van de gemeente Landsmeer. Jaarlijks stelt de ODIJ een verslag over de voortgang op, waarin de uitvoering van de taken wordt geëvalueerd. De voortgang, resultaten en eventuele knelpunten worden vervolgens besproken in een overleg met de portefeuillehouder van Landsmeer.

Opdrachtgevers- en eigenaarsperspectief

Verder is in de overeenkomst vastgelegd dat de ODIJ een accountmanager aanwijst als eerste aanspreekpunt voor de ambtelijke organisatie van Landsmeer. De gemeente wijst op haar beurt een ambtenaar aan die strategisch, beleidsmatig en operationeel voldoende ingevoerd is en fungeert als eerste aanspreekpunt richting de ODIJ. De opgestelde stukken van de ODIJ worden via deze contactpersoon doorgeleid binnen de gemeentelijke organisatie. Ten slotte is afgesproken dat met regelmatige intervallen een overleg plaatsvindt tussen de portefeuillehouder en de dienst. Rollen Binnen de gemeente Landsmeer is bestuurlijk geen sprake van een formele scheiding tussen het opdrachtgevers- en het eigenaarsperspectief. De wethouder die Landsmeer vertegenwoordigt in het AB, ziet het als zijn taak om daar vooral het eigenaarschap te vertegenwoordigen en niet om lokale belangen in te brengen. Tegelijkertijd geeft hij aan dat het onderscheid tussen de rollen in de praktijk vaak vervaagt. Ambtelijk wordt genoemd dat de rollen van opdrachtgever en eigenaar in het verleden onvoldoende zijn onderscheiden. In de afspraken over de dienstverlening is lange tijd weinig sturing gegeven op concrete prestaties of inzet, mede omdat de DVO’s op een globale manier waren ingericht. Tegelijkertijd wordt het opdrachtgeverschap wel ingevuld. Zo is er voor specifieke taakvelden, een ambtelijk aanspreekpunt aangewezen.

Daarbij wordt erkend dat het onderhouden van die rol veel tijd en aandacht kan vragen binnen een kleine organisatie.

27 / 57

Beleid Een belangrijk instrument voor de sturing op de ODIJ is het beleidskader VTH-milieu en de VTH-strategie milieu 2023–2026 van de ODIJ. Het beleidskader is vastgesteld door alle colleges van de deelnemende gemeenten en de provincie Noord-Holland. Het beleidskader beschrijft de prioriteiten en wettelijke kaders voor de uitvoering van VTH-taken op het gebied van milieu en vormt daarmee het inhoudelijke fundament voor de taken die de ODIJ voor Landsmeer uitvoert.

Betrokkenheid raad Zienswijzen

In het kader van dit onderzoek zijn voor Landsmeer geen aanvullende beleidsdocumenten gedeeld die als basis dienen voor de opdracht aan en sturing op de ODIJ. De gemeenteraad heeft, sinds de start van het proces robuustheid, de volgende zienswijzen ingediend. Document

Zienswijze

Concept begrotingswijziging 2024 en conceptbegroting 2025

Zoals bekend staat de financiële positie van gemeenten al enige tijd onder druk. In 2026 worden gemeenten geconfronteerd met het inmiddels bekende ‘ravijn’. Desondanks proberen wij onze financiële positie gezond en duurzaam te houden. De stijgende bijdrage aan en kosten voor de gemeenschappelijke regeling en de dienstverleningsovereenkomsten (DVO’s) in 2024 en 2025 – hoe verklaarbaar ook – stellen ons voor een financiële uitdaging; te meer omdat de gemeente Landsmeer per 1 januari 2024 een nieuwe DVO voor bouwgerelateerde taken van aanzienlijke financiële omvang heeft gesloten met ODIJ. Wat de gemeenteraad echter vooral zorgen baart, is dat u in de aanbiedingsbrief net als bij de aanbieding van de kadernota aangeeft dat er later dit jaar nog een gewijzigde begroting 2025 volgt en dat inmiddels bekend is dat deze wijziging € 73.000,- bedraagt. De raad verwacht dat ODIJ zich verhoudt tot de financiële uitdagingen waarvoor de (deelnemende) gemeenten zich gesteld zien en dat er voor de gemeentelijke bijdrage een bezuinigingstaakstelling wordt overwogen • De gemeenteraad wenst inzicht te krijgen in de achterstanden op gemeentelijk niveau, de risico’s die daarmee gemoeid zijn en de mogelijke (bestuurlijke) keuzes die daarin gemaakt kunnen worden.

• De raad roept op om in het proces dat ODIJ gaat lopen, uitdrukkelijk aandacht te hebben voor de financiële positie van de gemeente • De raad wenst goed aangehaakt te worden bij de herziening van de Gemeenschappelijke Regeling, DVO en financieringsstructuur.

Begrotingswijziging 2025 Omgevingsdienst IJmond

Conceptbegroting 2026 Omgevingsdienst IJmond

De financiële positie van gemeenten blijft gespannen. De incidentele ruimte uit de Voorjaarsnota 2025 verzacht het structurele tekort slechts beperkt. Dit kader is mede bepalend voor onze beoordeling van de begroting 2026. Bezuinigingsopgave en doorontwikkeling U geeft aan dat een aanvullende generieke bezuiniging in 2026 de voortgang van het doorontwikkelingstraject zou belemmeren. De gemeenteraad onderstreept het belang van een zorgvuldig verloop van deze herijking van governance en financiering. Tegelijkertijd hechten wij aan een slagvaardige en doelmatige bedrijfsvoering. Wij verzoeken het

28 / 57

Algemeen Bestuur dan ook de mogelijkheden voor kostenbeheersing blijvend te verkennen en eventuele financiële ruimte primair in te zetten voor het beperken van de jaarlijkse lasten voor de deelnemende gemeenten. Wij waarderen in dit verband de reactie op de ingediende zienswijzen van 10 januari 2025 en de nadere toelichting in de memo van april 2025, die inzicht geven in de reeds getroffen maatregelen en de verdere planning. Verwachtingen 1. Halfjaarlijks rapporteren over de voortgang van het doorontwikkelingstraject en de structurele financiële effecten. 2. Colleges en raden tijdig betrekken bij besluiten met significante financiële of bestuurlijke consequenties. De aanhoudende onzekerheid over de gemeentelijke financiën vraagt om behoedzaamheid bij het aangaan van nieuwe verplichtingen. Wij vertrouwen erop dat wij gezamenlijk blijven streven naar een evenwichtige balans tussen kwaliteit, effectiviteit en betaalbaarheid. Perspectief vanuit de raad op sturing en informatievoorziening

Met de raad van Landsmeer is geen gesprek gevoerd in het kader van dit onderzoek. Het perspectief van de raad van Landsmeer is daardoor niet opgenomen in dit bijlagenrapport.

Proces robuustheid Aspect Betrokkenheid raad

Toelichting Los van dat wat er over het robuustheidsproces is opgenomen in de reguliere P&C-stukken (zie hoofdstuk 4 van het Hoofdrapport) is de raad van Landsmeer specifiek geïnformeerd over het robuustheidsproces op de volgende wijzen: Raadsvoorstel en -besluit Jaarverslag 2021, Jaarrekening 2021, Tweede begrotingswijzing 2022 en Ontwerpbegroting 2023 gemeenschappelijke regeling Omgevingsdienst IJmond (ODIJ) ondertekend (juni 2022) In het raadsvoorstel wordt verwezen naar het rapport van de commissie Van Aartsen over versterking van het VTH-stelsel. Daarbij wordt benoemd dat ODIJ qua financiering aan de onderkant van het landelijke spectrum zit, waardoor een landelijke normfinanciering kan leiden tot stijgende tarieven voor deelnemers aan de GR. Raadsvoorstel 8ste wijziging gemeenschappelijke regeling Omgevingsdienst IJmond (november 2023) In het raadsvoorstel wordt toegelicht dat de wijziging van de GR onderdeel is van het traject richting een toekomstbestendige omgevingsdienst. Daarbij wordt verwezen naar het landelijke Interbestuurlijk Programma Versterking VTH-stelsel (IBP-VTH). De raad wordt geïnformeerd dat in 2024/2025 het gesprek met colleges en raden plaatsvindt over verdere aanpassingen Raadsvoorstel jaarverslag en jaarrekening 2023 OD IJmond (juni 2024)

29 / 57

In het voorstel staan de uitkomsten van de externe visitatie van ODIJ als onderdeel van het IBP-VTH toegelicht. Ook staat benoemd dat de organisatie sterk leunt op incidentele middelen en dat er een plan van aanpak is opgesteld voor doorontwikkeling richting een toekomstbestendige dienst. De vijf ontwikkellijnen, waaronder het herijken van taken, het vereenvoudigen van de GR en het verbeteren van de financiële basis, worden benoemd. Raadsvoorstel Begrotingswijziging 2025 Omgevingsdienst IJmond (oktober 2024) In het voorstel wordt aangegeven dat de begroting van 2025 niet structureel in evenwicht is, en dat ODIJ structurele lasten dekt met incidentele baten. Hierover staat toegelicht dat de oorzaken hiervan de toename van kortlopende financiering en aflopende DVO’s zijn, en dat de ODIJ streeft naar herstel van deze balans via herziening van de financieringsstructuur.

Perspectief op proces

Raadsvoorstel Concept jaarverslag 2024, concept jaarrekening 2024 en concept begroting 2026 Omgevingsdienst IJmond (mei 2025) In het voorstel staan de highlights van het concept jaarverslag 2024 benoemd de afronding van het IBPVTH en het vervolgtraject, waarin ODIJ werkt aan een zelfstandig toekomstbestendige organisatie. Ook het programma herijking GR, DVO en financieringsstructuur, en het herstel van scheefgroei tussen deelnemers en over het uitwerken van toekomstscenario’s worden benoemd . In de toelichting op de conceptbegroting 2026 wordt benoemd dat opnieuw sprake is van een structureel tekort, dat wordt gedekt met incidentele baten. En dat de ODIJ via vernieuwing van de financieringsstructuur wil toewerken naar structureel financieel evenwicht, om verscherpt toezicht van het ministerie te voorkomen. Raad Met de raad van Landsmeer is geen gesprek gevoerd in het kader van dit onderzoek. Het perspectief van de raad van Landsmeer is daardoor niet opgenomen in dit bijlagenrapport. College De betrokken wethouder onderschrijft het belang van het robuustheidstraject en ziet voldoende aanleiding om de drie sporen integraal te doorlopen. Met de huidige aanpak komen de knelpunten nu goed boven tafel. Daarbij wordt het traject als adequaat ervaren, omdat het aanzet tot het maken van belangrijke keuzes over bijvoorbeeld wat wel en niet onder te brengen bij de ODIJ.

Een belangrijk aandachtspunt is de borging van het traject richting de gemeenteraadsverkiezingen in 2026. Die overgang moet volgens de betrokken wethouder geen aanleiding kunnen zijn om het ingezette spoor ter discussie te stellen. Ambtelijk Binnen de ambtelijke organisatie van Landsmeer wordt het robuustheidstraject nauwgezet gevolgd. Het gevoel is dat er aan de juiste dingen wordt gewerkt. Het feit dat er drie trajecten tegelijk lopen, onder tijdsdruk, maakt het complex. Dit zeker gezien de beperkte ambtelijke capaciteit. Het accounthouderschap wordt ingevuld door een beleidsmedewerker met een breed takenpakket, wat de complexiteit voor een kleinere gemeente illustreert. Daarbij wordt aangegeven dat het een uitdaging is om het traject goed te duiden richting het college en met name richting de raad. Er leeft een zorg dat keuzes worden gemaakt, terwijl een fusiescenario tot een van de opties behoort. Tegelijkertijd wordt erkend dat de ODIJ haar proces transparant inricht, en dat de snelheid waarmee gewerkt wordt begrijpelijk is. De ambtelijke organisatie ziet dat de juiste thema’s op tafel liggen, maar

30 / 57

benadrukt dat het tempo en de samenloop van trajecten spanning opleveren voor een kleine gemeente als Landsmeer.

31 / 57

6. Gemeente Oostzaan Oostzaan in beeld – feitelijke informatie (peildatum juli, 2025) Aspect Afspraken met ODIJ

Toelichting Mandaat In het Algemeen mandaat- en machtigingsbesluit basistaken en plustaken gemeente Oostzaan Omgevingsdienst IJmond (2024) zijn de afspraken over de mandatering vastgelegd. Dit houdt in dat – tenzij in dit mandaatbesluit uitzonderingen zijn beschreven – aan de Omgevingsdienst IJmond alle mandaten worden verleend die nodig zijn voor het kunnen uitvoeren van het basistakenpakket. In het huidige mandaat zijn ook plustaken genoemd die opnieuw vastgelegd moeten worden naast het nieuwe basistakenpakket. Takenpakket Het college verleent aan de directeur mandaat tot het namens het college nemen van alle besluiten die voorvloeien uit het basistakenpakket. In de dienstverleningsovereenkomst (1 januari 2018-31 december 2027) is vastgelegd dat de ODIJ alle benodigde en mogelijke taken voor Oostzaan uitvoert, te weten: het volledige milieutakenpakket toezicht en handhaving drank- en horecawetgeving bouw- en woningtoezichtstaken brandveiligheidstaken; en

Financiële omvang plus stemverhouding 2024

Is het voor de raad duidelijk hoe het huidige stelsel van de ODIJ er uitziet, wie hierbij betrokken zijn

ruimtelijke orderningstoezicht. Artikel 8 van de GR legt het stemrecht tussen de leden van het algemeen bestuur vast. Daarbij heeft elk lid van het algemeen bestuur één stem. Besluiten worden bij meerderheid van stemmen genomen. Alleen bij hoofdelijke oproeping geldt een gewogen stemverhouding naar financiële inbreng (op basis van de vastgestelde begroting) van de deelnemers voor het nemen van besluiten. Daarmee wordt de omvang van de jaarlijkse financiële bijdrage aan OD IJmond bedoeld van de deelnemer.

Vanuit de raadssessie komt naar voren dat de raadsleden in Oostzaan beperkt zicht hebben op het stelsel van de ODIJ en de verdeling van rollen, taken en verantwoordelijkheden. Er bestaat verwarring over welke taken bij welke regionale uitvoeringsorganisatie. Zo blijkt er onduidelijkheid over taken rondom brandveiligheid bij de ODIJ versus de veiligheidsregio.

32 / 57

en wat hun rollen, taken en verantwoordelijkheden zijn? Sturing en informatievoorziening Aspect Afspraken

Opdrachtgevers- en eigenaarsperspectief

Toelichting De algemene afspraken over sturing en informatievoorziening op de ODIJ zijn opgenomen in de GR (zie hoofdstuk 4 van het hoofdrapport). Voor zover bekend zijn er geen aanvullende afspraken over sturing en informatievoorziening op de ODIJ. Zo is er geen nota voor sturing op verbonden partijen/ samenwerkingsverbanden aangetroffen. Rollen Uit de gesprekken komt naar voren dat er geen afspraken zijn over het scheiden van het opdrachtgeverschap en eigenaarschap. Ambtelijk wordt benadrukt dat de term "opdrachtgeverschap" niet past bij de wettelijke taken die via de gemeenschappelijke regeling worden uitgevoerd. Het gaat hier nadrukkelijk om "verlengd lokaal bestuur" waarbij de ODIJ wettelijk verplichte taken uitvoert die de gemeente anders zelf zou moeten doen. Bij aanvullende taken, die in een DVO worden vastgelegd, kan wel sprake zijn van een opdrachtgeveropdrachtnemer relatie. Een concrete spanning tussen het lokale en collectieve belang komt wel tot uiting in een regionaal bezuinigingsverzoek. Op 23 juli 2024 hebben de wethouders financiën van de gemeenten regio ZaanstreekWaterland (Oostzaan, Landsmeer, Edam-Volendam, Waterland, Zaanstad, Wormerland en Purmerend) een brief verzonden aan de GR’en. In deze brief verzoeken zij de GR’en, waaronder de ODIJ, rekening te houden met een lagere gemeentelijke bijdrage van ongeveer 5%.

Zij vragen de GR’en na te denken over mogelijke ombuigingen vanaf het jaar 2026 en hierover in gesprek te gaan. De ODIJ heeft hierop aangegeven hierover in gesprek te willen gaan. Bezuinigen als ODIJ kan op gespannen voet staan met het vergroten van de omzet zoals dat vanuit het landelijke robuustheidscriterium wordt noodzakelijk is. Dit brengt, zo wordt bestuurlijk aangegeven, het college in een zekere spagaat en vergt een duidelijk verhaal naar de raad waarom er misschien eerder investeringen nodig zijn dan dat er kan worden bezuinigd. Beleid Een belangrijk instrument voor de sturing op de ODIJ is het beleidskader VTH-milieu en de VTH-strategie milieu 2023–2026 van de ODIJ. Het beleidskader is vastgesteld door alle colleges van de deelnemende gemeenten en de provincie Noord-Holland. Het beleidskader beschrijft de prioriteiten en wettelijke kaders voor de uitvoering van VTH-taken op het gebied van milieu en vormt daarmee het inhoudelijke fundament voor de taken die de ODIJ voor Oostzaan uitvoert.

Betrokkenheid raad via zienswijzen

In het kader van dit onderzoek zijn voor Oostzaan geen aanvullende beleidsdocumenten gedeeld die als basis dienen voor de opdracht aan en sturing op de ODIJ. De gemeenteraad heeft, sinds de start van het proces robuustheid, de volgende zienswijzen ingediend. Document

Zienswijze

33 / 57

Eerste begrotingswijziging 2024 en conceptbegroting 2025 Begrotingswijziging 2025 Omgevingsdienst IJmond

Conceptbegroting 2026 Omgevingsdienst IJmond

Perspectief vanuit de raad op sturing en informatievoorziening

De gemeente Oostzaan stemt in met de eerste begrotingswijziging 2024 en conceptbegroting 2025

De raad conformeert aan de concept begrotingswijziging 2025 met dien verstande dat • eventuele toekomstige begrotingswijzigingen zullen worden afgewogen tegen de dan geldende financiële situatie in Oostzaan. • de ODIJ blijft streven naar mogelijke bezuinigingen conform de brief die de gemeenten eerder hebben verzonden aan de ODIJ. De raad conformeert aan de Ontwerp Begroting 2026 van de ODIJ met dien verstande dat de gemeenteraad van Oostzaan zich zorgen maakt over de in de Ontwerp Begroting vermelde stijgende gemeentelijke bijdrage aan de ODIJ. Het is belangrijk dat de gemeentelijke bijdrage aan de ODIJ in balans blijft met de financiële situatie van de gemeente Oostzaan.

De raad ervaart als volksvertegenwoordiging van een kleine gemeente Oostzaan beperkte invloed en mogelijkheden om grip te krijgen op de complexe materie. De raadsleden erkennen dat zij formeel gezien sturingsmogelijkheden hebben via: • Het indienen van zienswijzen op begroting en jaarstukken. De informatieovervloed van alle GRdocumenten tegelijk bemoeilijkt echter het verkrijgen van echt inzicht. Raadsleden missen daarnaast verificatiemogelijkheden om te controleren of afgesproken taken daadwerkelijk worden uitgevoerd. • Het bevragen van de wethouder en het recht om informatie op te vragen. De raadsleden geven hierover echter aan dit (te) beperkt te doen. • Het indienen van zienswijzen. Toegelicht wordt echter dat de zienswijze wordt voorbereid door het college. Deze wordt meestal zonder veel discussie overgenomen door de raad. Raadsleden erkennen dat ze hier misschien meer zelf op zouden kunnen doen. Proces robuustheid

Aspect Betrokkenheid raad

Toelichting Los van dat wat er over het robuustheidsproces is opgenomen in de reguliere P&C-stukken (zie hoofdstuk 4 van het Hoofdrapport) is de raad van Oostzaan specifiek geïnformeerd over het robuustheidsproces op de volgende wijzen: Raadsbesluit jaarstukken 2023, eerste begrotingswijziging 2024 en ontwerpbegroting 2025 (13 juni 2024) De ODIJ voldoet op dit moment niet aan het robuustheid criterium vanuit het landelijke Interbestuurlijk programma (IBP). Het algemeen bestuur van de ODIJ heeft de in opdracht van de staatsecretaris een plan van aanpak IBP opgesteld voor de doorontwikkeling naar een toekomstbestendige ODIJ. Dit plan van aanpak omvat een ontwikkelagenda met vijf ontwikkellijnen. Deze bestuurlijk vastgestelde ontwikkellijnen zijn: 1. Het herijken van de bestaande taken en formatie; 2. Het onderzoeken van een verbreding van het huidige takenpakket; 3. Het vereenvoudigen van de GR; 4. Het vormgeven van een structurele provinciebrede samenwerking; 5. De doorontwikkeling van de interne organisatie.

34 / 57

De financiële effecten van de uitwerkingen van deze vijf ontwikkellijnen zijn nog niet gekwantificeerd en daarom (nog) niet verwerkt in de Begroting 2025 en de Meerjarenraming. Na de uitwerking van deze financiële effecten verwacht de ODIJ nog dit jaar met een begrotingswijziging 2025 te komen. Raadsvoorstel eerste begrotingswijziging 2025 (19 september 2024). In het raadsbesluit zit een uitgebreide onderbouwing voor de in te dienen zienswijze waarbij wordt ingegaan op het huidige en toekomstige beeld van de ODIJ. Het proces wordt geschetst, het PvA wordt toegelicht evenals de te maken bestuurlijke keuzes op de korte en de lange termijn. Op korte termijn is vooral het herijken van de GR, DVO’s en financieringsstructuur van belang. De lange termijn richt zich op de periode vanaf 1 januari 2027. IJkpunt daarvoor is medio 2025, wanneer het ODIJ-bestuur inzicht heeft in welke middelen er structureel nodig zijn om de opdracht tegen het huidige ambitieniveau uit te voeren, met borging van kwaliteit en continuïteit. Raadsinformatiebrief beoordeling ministerie van IenW plan van aanpak ODIJmond IBP-VTH (7 november 2024) Brief ODIJ gedateerd ‘oktober 2024’.

Uitvoeringsprogramma VTH 2025 ODIJ (18 maart 2025) Het Uitvoeringsprogramma ODIJ 2025 is tot stand gekomen op basis van gemeentelijke beleidsplannen en vigerende wetgeving, waarbij zoveel mogelijk rekening is gehouden met de wensen vanuit de gemeente(n) en de relevante (nieuwe) ontwikkelingen zoals: - Het zogenoemde IBP-VTH programma: Volgens het Interbestuurlijke Programma Versterking-VTH (IBP-VTH) moeten alle omgevingsdiensten in Nederland gaan voldoen aan landelijke kwaliteit- en robuustheidscriteria. - De herijking van de Gemeenschappelijke regeling en de actualisatie van de financieringsstructuur van de ODIJ. - Een versterking van de samenwerking met andere omgevingsdiensten en ketenpartners. - De geactualiseerde uitvoerings- en handhavingsstrategie. De actualisatieslag was nodig om de uitvoeringsen handhavingsstrategie af te stemmen op die van andere omgevingsdiensten zodat er een gelijk speelveld ontstaat voor ondernemers in Noord-Holland. - Toenemende aandacht voor ondermijning. - Zeer zorgwekkende stoffen (ZZS) en indirecte lozingen, die als nieuwe thema’s noodzaken om vergunningen te actualiseren of uit te breiden. - Het moderniseren van de organisatievorm van de ODIJ waarbij meer projectmatig wordt gewerkt. In 2023 en 2024 is door de ODIJ gewerkt aan een gezamenlijk beeld van waar de organisatie staat in de uitvoering van haar opdracht.

Dat is gedaan met oog voor toekomstige opgaven en het veranderende speelveld waarin zij zich bevindt gedaan. Daarbij is ook geconstateerd dat er achterstanden waren ontstaan in de uitvoering van het milieutoezicht. Dit was voor het bestuur van Omgevingsdienst IJmond aanleiding om in 2024 beheersmaatregelen te treffen om de achterstanden in te lopen. Maatregelen die doorlopen in 2025. De ODIJ controleert tenminste alle bedrijven met een vergunning (in totaal 205 bedrijven verdeeld over het gehele werkgebied van de ODIJ) en bezoekt een groot aantal bedrijven (circa 1.500 binnen het werkgebied) met een hoog risico op omgevingsveiligheid én die de ODIJ al vijf jaar of langer niet heeft bezocht. De aantallen van deze inhaalslag staan beschreven in dit Uitvoeringsprogramma (p.63). In 2025 zullen daarnaast om richtinggevende keuzes moeten worden gemaakt die nog weer verder bijdragen aan het toewerken naar een toekomstbestendige organisatie in relatie tot de opdracht van de ODIJ en de veranderende opgaven in de buitenwereld. Het Uitvoeringsprogramma is onderdeel van de planning &

35 / 57

control-cyclus. In 2024 is er een proces gestart om de planning & control-cyclus van de ODIJ te verbeteren. In het Uitvoeringsprogramma 2025 formuleert de ODIJ de prognoses daarom concreter en realistischer door een betere koppeling aan de beschikbare middelen en capaciteit.

Perspectief op proces

Raadsvoorstel Concept Jaarrekening 2024 Omgevingsdienst IJmond en Concept Begroting 2026 Omgevingsdienst IJmond (26 juni 2025) De raad wordt meegenomen in de P&C-stukken en gevraagd een zienswijze te geven. In de onderbouwing wordt onder andere ingegaan op de resultaten vanuit het IBP-VTH en de vertaling hiervan naar het PvA van de ODIJ. Specifiek wordt stilgestaan bij het Programma herijking GR, DVO en financieringsstructuur. Voor wat betreft de concept begroting 2026 wordt aangegeven dat incidentele middelen op korte termijn benut worden om: • ervoor te zorgen dat er inzicht ontstaat richting de deelnemers wat er nodig is om de GR, DVO en financieringsstructuur op orde te brengen zodat de organisatie kan toegroeien naar een situatie waarin zij instaat is haar wettelijke en primaire taak uit te voeren. • het onderzoek naar de toekomstscenario’s voor de ODIJ voor de langere termijn uit te voeren. Raad De raadsleden geven aan dat zij onvoldoende zicht hebben op het robuustheidsproces. Er is wel zicht op het feit dat er vanuit de griffie een afspraak over het proces gepland gaat worden met de ODIJ. Echter, de raadsleden hebben er tot dan toe nog weinig van meegekregen. Ook de bredere discussie in Noord-Holland over de toekomstbestendigheid van omgevingsdiensten in het gebied heeft hen niet bereikt.

In het kader van de GGD is dit onderwerp (hoe organiseer je dit op de Noord-Hollandse schaal) wel een aantal keer ter sprake gekomen. College Er is volgens bestuurlijk consensus over de problematiek en aanpak. Het AB erkent unaniem dat er scheefgroei is ontstaan, zaken niet helder geregeld zijn, en dat de organisatie niet robuust genoeg is volgens de IenW-criteria. In Oostzaan is er tevredenheid over de wijze waarop de ODIJ het proces planmatig aanpakt en aanstuurt. Er is een duidelijk overzicht wat wanneer op de AB-agenda staat en welke stappen wanneer gezet worden. De communicatie wordt als transparant ervaren. Daarbij helpt het dat de directeur ook langs komt bij de gemeente er een accountmanager vanuit de ODIJ regelmatig in Oostzaan is. Deze accountmanager helpt ook mee bij de voorbereiding van raadsvoorstellen. Uitdagingen voor het gevolg worden met name gezien inde verschillen tussen gemeenten en hoe deze zich verder kunnen uiten in de samenwerking. Gemeenten zitten anders in de ODIJ qua takenpakket, capaciteit dan wel historische relatie. Dit zou zich kunnen uiten bij de besluitvorming die later plaatsvindt. Een andere uitdaging is de betrokkenheid van de raad en de lokale acceptatie dat er wellicht meer geld naar de ODIJ moet vanwege landelijke afspraken.

Bestuurlijk wordt ook gezien dat de raad de ODIJ als ver weg ervaart en zich afvraagt wat deze dienst doet tegenover welke middelen. Ambtelijk Ambtelijk wordt de aanpak van het robuustheidsproces van de ODIJ overwegend positief ervaren. Er is goede communicatie en de ODIJ heeft oog voor de financiële zorgen van kleinere gemeenten. Een zorg in Oostzaan zit op het feit dat gemeenten nu zelf ambtelijke capaciteit inzetten om bij te dragen aan het proces, waardoor het efficiency-voordeel van regionaal samenwerken onder druk komt te staan. Een belangrijke randvoorwaarde voor de verdere ontwikkeling is voor Oostzaan dat het innovatieve karakter van de organisatie, het vertrouwen tussen gemeenten en dienst, en de waardevolle adviesfunctie behouden blijven.

36 / 57

De uitdaging ligt in het vinden van de juiste balans tussen professionalisering en behoud van het ondernemende en nabije karakter dat de ODIJ succesvol heeft gemaakt.

37 / 57

7. Gemeente Velsen Velsen in beeld – feitelijke informatie (peildatum juli, 2025) Aspect Afspraken met ODIJ

Financiële omvang plus stemverhouding 2024

4

Toelichting Mandaat en delegatie In het Algemeen mandaat-, en machtigingsbesluit milieu- en plustaken Velsen - Omgevingsdienst IJmond (2024) zijn de afspraken over de mandatering vastgelegd. In de GR is vastgelegd dat Velsen – net als Beverwijk, Uitgeest en Heemskerk – de in de GR beschreven bevoegdheden heeft overdragen aan het AB (delegatie). Takenpakket De Omgevingsdienst IJmond voert voor de gemeente Velsen alle VTH-milieutaken uit, evenals de advisering over en voorbereiding van het milieubeleid. Daarnaast adviseert en voert de dienst specialistische milieuregelgeving uit, zoals op het gebied van luchtvaart rond Schiphol, en verzorgt zij milieuadvisering bij ruimtelijke projecten. Ook is de ODIJ verantwoordelijk voor de uitvoering van de Regionale Havenverordening, die gezamenlijk is opgesteld door de gemeenten in het havengebied, waaronder Velsen. Verder heeft de ODIJ een rol bij de uitvoering van de energietransitie bij bedrijven en voert zij tijdelijke opdrachten voor de gemeente uit, zoals de coördinatie van de programma’s Gezondheid en Luchtkwaliteit en het Just Transition Fund.4 Artikel 8 van de GR legt het stemrecht tussen de leden van het algemeen bestuur vast. Daarbij heeft elk lid van het algemeen bestuur één stem. Besluiten worden bij meerderheid van stemmen genomen.

Alleen bij hoofdelijke oproeping geldt een gewogen stemverhouding naar financiële inbreng (op basis van de vastgestelde begroting) van de deelnemers voor het nemen van besluiten. Daarmee wordt de omvang van de jaarlijkse financiële bijdrage aan OD IJmond bedoeld van de deelnemer.

Raadsvoorstel Concept begrotingswijziging 2025 Omgevingsdienst IJmond – juli 2024

38 / 57

Is het voor de raad duidelijk hoe het huidige stelsel van de ODIJ er uitziet, wie hierbij betrokken zijn en wat hun rollen, taken en verantwoordelijkheden zijn?

Uit de raadssessie komt naar voren dat er beperkt zicht is op hoe het stelsel van de ODIJ eruit ziet. Een factor daarbij is dat Velsen naast de ODIJ ook te maken heeft met de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (OD NZKG), die namens de provincie toezicht houdt op onder meer Tata Steel. Inwoners van Velsen kunnen bij stank-, stof- of geluidsoverlast van Tata Steel dit melden bij de OD NZKG. De aanwezigheid van twee omgevingsdiensten maakt het voor raadsleden soms complex om scherp te hebben wie waarvoor verantwoordelijk is en hoe beide organisaties zich tot elkaar verhouden. De rollen, taken en verantwoordelijkheden van de ODIJ zijn niet eenvoudig te halen uit de informatievoorziening van de ODIJ. Raadsleden geven aan structureler en periodiek geïnformeerd te willen? worden over wat de ODIJ concreet voor Velsen doet. Er is in de raad discussie over de eigen rol. Een deel van de raad ziet dat de verantwoordelijkheid voor sturing als eigenaar en opdrachtgever primair bij het college ligt en dat dit de vraag oproept welke betrokkenheid en informatievoorziening voor de raad daarbij passend is. Het beeld is dat de basisinformatie aanwezig is, maar dat de vertaling naar de betekenis daarvan voor Velsen ontbreekt. Sturing en informatievoorziening

Aspect

Toelichting

Afspraken

Los van de GR-specifieke afspraken, zie hoofdstuk 4 van het hoofdrapport, heeft de gemeente Velsen een kadernota verbonden partijen (2014). Hierin is vastgelegd dat het college zicht houdt op de uitvoering, prestaties, kosten en risicobeheersing van verbonden partijen. De raad heeft de taak om te controleren of de verbonden partij de toebedeelde taken binnen de afgesproken kaders uitvoert en of het college hierop adequaat stuurt. De raad ontvangt hiertoe de begroting en het jaarverslag vanuit het college, alsmede de begroting van de ODIJ voor het indienen van zienswijzen en de jaarrekening ter kennisname. Ook ontvangt de raad periodieke evaluaties van verbonden partijen. Naast deze formele informatievoorziening kan de raad er zelf voor kiezen om de ODIJ uit te nodigen voor werkbezoeken of informele sessies om meer inzicht te krijgen in de werkzaamheden. De Kadernota benoemt daarnaast algemene uitgangspunten voor sturing, zoals het bij aanvang maken van afspraken over doelstellingen, omgang met veranderende omstandigheden, verantwoordingsvormen en toezicht, met expliciete aandacht voor het onderscheid in rollen binnen het college (mede-eigenaar versus opdrachtgever/klant). Iedere verbonden partij heeft een collegelid en een ambtelijke adviseur/accountmanager. Voor de ODIJ zijn er verder geen aanvullende, specifieke afspraken over sturing en informatievoorziening vastgelegd.

In gesprek met ambtelijk betrokkenen bij de ODIJ is aangegeven dat afstemming in de praktijk plaatsvindt via vertegenwoordiging in het accounthoudersoverleg en deelname van ambtenaren aan verschillende werkgroepen, waarbij de ambtelijk adviseur het management en de wethouder informeert. Recent is er een motie over alle gemeenschappelijke regelingen aangenomen, met als kern het maken van duidelijke keuzes in hoe de raad wordt betrokken en geïnformeerd.5

5

Motie Samen Slim Bezuiniging GR-en (25 februari 2025)

39 / 57

Opdrachtgevers- en eigenaarsperspectief

Rollen Binnen de gemeente Velsen is in de bestuurlijke en ambtelijke sturing op de ODIJ aandacht voor zowel de eigenaars- als opdrachtgeversrol, conform de uitgangspunten in de Kadernota Verbonden Partijen. Bestuurlijk is één wethouder verantwoordelijk voor beide rollen. Deze wordt ondersteund vanuit de ambtelijke organisatie, die de detailkennis en signalering van mogelijke spanningen in de uitvoering inbrengt. De ambtelijke vertegenwoordiging vindt plaats via deelname aan het accounthoudersoverleg en verschillende werkgroepen, waarbij de accounthouder de opdrachtgeverstaak vervult en daarnaast inhoudelijke advisering levert voor het eigenaarschap. Beleid Een belangrijk instrument voor de sturing op de ODIJ is het beleidskader VTH-milieu en de VTH-strategie milieu 2023–2026 van de ODIJ. Het beleidskader is vastgesteld door alle colleges van de deelnemende gemeenten en de provincie Noord-Holland. Het beleidskader beschrijft de prioriteiten en wettelijke kaders voor de uitvoering van VTH-taken op het gebied van milieu en vormt daarmee het inhoudelijke fundament voor de taken die de ODIJ voor Velsen uitvoert.

Betrokkenheid raad Zienswijzen

In het kader van dit onderzoek zijn voor Velsen geen aanvullende beleidsdocumenten gedeeld die als basis dienen voor de opdracht aan en sturing op de ODIJ. De gemeenteraad heeft, sinds de start van het proces robuustheid, de volgende zienswijzen ingediend. Document Concept begrotingswijziging 2024 en conceptbegroting 2025

Zienswijze De raad heeft bij de ontwerpbegroting 2025 een aantal kanttekeningen geplaatst. De kanttekeningen hebben een relatie met het plan van aanpak ten behoeve van het Interbestuurlijk programma VTH-milieu (IBP) en de recente bestuursopdracht aan de directeur van de ODIJ. •

De gevraagde bijdrage van Velsen voor 2025 is hoger dan de reservering op onze begroting. We constateren daarbij dat ODIJ met een hogere inflatiecorrectie rekent en dat het uurtarief in 3 jaar met meer dan 15% is gestegen. We gaan proberen om de gevraagde dekking via een begrotingswijziging te reserveren. Op voorhand geven we daarbij aan dat daarvoor heel beperkt ruimte is.

•

De resultaten van de (nog lopende) bestuursopdracht zijn nog niet in de ontwerpbegroting verwerkt Er is aangegeven dat er nog voor de zomer een voorstel voor wijziging van de begroting 2025 wordt opgesteld. Gezien het financieel zware weer dat op onze gemeente afkomt, geven we nu vast aan dat er in onze begroting geen middelen zullen zijn om extra kosten te dekken. We zullen met elkaar in gesprek moeten om het evenwicht tussen ambitie, opdracht en (financiële) capaciteit te herstellen binnen de financiële mogelijkheden die de deelnemers aan de GR hebben.

40 / 57

Deze herijking van de GR vraagt om een actieve rol van de gemeenteraden. Onze raad heeft de wens om nauw betrokken te worden bij de voorbereiding van de nieuwe GR en de keuzes die gemaakt worden in het kader van de toekomst van de ODIJ, zowel gezien het belang dat onze raad hecht aan een gezonde leefomgeving als de financiële problematiek van de gemeente.

Begrotingswijziging 2025 Omgevingsdienst IJmond

Conceptbegroting 2026 Omgevingsdienst IJmond

Onze raad verzoekt uw bestuur daarom de directeur van de ODIJ opdracht te geven met een voorstel te komen voor betrokkenheid van de raad dat zich niet alleen richt op informeren, maar ook op mogelijkheden om te reflecteren en input te geven De raad stemt in met de concept begrotingswijziging 2025, met als kanttekening dat: • De raad verwacht van ODIJ dat de basistaken VTH-milieu naar behoren worden uitgevoerd • De raad verzoekt ODIJ om periodieke voortgangsrapportages over hoe en wanneer achterstanden in VTH dankzij de extra bijdragen worden ingelopen. • De raad, naar aanleiding van de situatie die is ontstaan, actief te betrekken (reflectie en input) bij de discussie over de toekomst van de ODIJ. • De raad wenst met de overige deelnemers het gesprek te voeren over de ambities op het gebied van milieu en duurzaamheid. • De raad wenst dat ODIJ en de gemeente gezamenlijk in beeld brengen wat de impact van de Omgevingswet is op de werkzaamheden van IJmond en wanneer bijvoorbeeld nieuwe adviesrollen ingevuld moeten zijn. • De gemeenteraad neemt een extra bijdrage in 2026 alleen in overweging onder voorwaarden, zoals meer transparantie over de noodzaak, aantoonbare verbeteringen van de bedrijfsvoering in 2025 en een verkenning van kostenbesparingen, samenwerking of efficiëntere taakverdeling. De raad heeft bij de ontwerpbegroting 2026 een aantal kanttekeningen.

Deze hebben een relatie tot de bezuinigingsopgave van de gemeente Velsen en de bijdrage aan en de doorontwikkeling van de gemeenschappelijke regeling Omgevingsdienst IJmond (ODIJmond). • De gevraagde bijdrage van Velsen voor 2026 is hoger dan de reservering op onze Begroting. De gevraagde noodzakelijke incidentele middelen vallen grotendeels buiten de reservering op onze begroting. We gaan proberen om de gevraagde dekking via een begrotingswijziging te reserveren. Op voorhand geven we daarbij aan dat daarvoor heel beperkt ruimte is. • Motie ‘Samen Slim Bezuinigen: Bezuinigingsstrategie voor Gemeenschappelijke Regelingen en Verbonden Partijen’. Wij verzoeken u bezuinigingsmaatregelen, voor zover deze nog realistisch en uitvoerbaar zijn, door te voeren voor 2026. Daarnaast verzoeken wij u in

41 / 57

•

•

Perspectief op sturing/informatievoor ziening van de raad

de Kadernota 2027 bezuinigingsvoorstellen te doen. Wij merken daarbij op dat ODIJmond de bezuinigingsopgave van gemeenten serieus neemt. Bijvoorbeeld door uitgebreid inhoudelijk te reageren op de brief van gemeente Velsen met onderwerp ‘bezuinigingen vanaf 2026’. Verder zien we dat in de ontwerpbegroting 2026 bezuinigingen diepgaand worden besproken en uitgevoerd waar mogelijk, zoals het terugbrengen van de opgevraagde incidentele middelen in 2026 met 50%. De resultaten van de (nog lopende) financiële herijking zijn nog niet in de ontwerpbegroting verwerkt In de ontwerpbegroting staat aangegeven dat 2026 een transitiejaar is. De meerjarenraming is gebaseerd op een indexatie. Ontwikkelingen met een meerjarige impact worden doorgeschoven naar de Kadernota 2027. U geeft aan dat er nog voor de zomer een herijking van de financieringsstructuur van de gemeenschappelijke regeling wordt voorgesteld aan het bestuur. Dit is niet meegenomen in de ontwerpbegroting. Gezien het financieel zware weer dat op onze gemeente afkomt, zullen we met elkaar in gesprek moeten blijven om het evenwicht tussen ambitie, opdracht en (financiële) capaciteit te vinden binnen de financiële mogelijkheden van de deelnemers aan de gemeenschappelijke regeling. De doorontwikkeling van de gemeenschappelijke regeling vraagt om een actieve rol van de gemeenteraden.

Onze raad heeft de wens om nauw betrokken te worden bij de doorontwikkeling van de gemeenschappelijke regeling en de keuzen die gemaakt worden in het kader van de toekomst van Omgevingsdienst IJmond. Zowel gezien het belang dat onze raad hecht aan een gezonde leefomgeving als de financiële problematiek van de gemeente. Onze raad verzoekt uw bestuur daarom de directeur van Omgevingsdienst IJmond opdracht te geven de raad blijvend te informeren en de mogelijkheid te bieden richtinggevende input te geven.

Binnen de raad van Velsen bestaat het beeld dat de huidige sturing op en informatievoorziening over de ODIJ onvoldoende aansluit bij de informatiebehoefte. De hoeveelheid informatie wordt als omvangrijk maar weinig toegankelijk ervaren. De raadsleden benoemen dat de informatie nu vooral technisch van aard is, terwijl er ook behoefte is aan duiding van de relevantie voor Velsen specifiek. Er is behoefte geuit aan een gesprek over de gewenste rol en betrokkenheid van de raad bij de ODIJ (en andere gemeenschappelijker regelingen). De aangenomen motie Samen Slim Bezuiniging GR-en (25 februari 2025) wordt als kans gezien om hier stappen in te zetten. Proces robuustheid

Aspect

Toelichting

Betrokkenheid raad

Los van dat wat er over het robuustheidsproces is opgenomen in de reguliere P&C-stukken (zie hoofdstuk 4 van het Hoofdrapport) is de raad van Velsen specifiek geïnformeerd over het robuustheidsproces op de volgende wijzen:

42 / 57

Raadsvoorstel Concept begrotingswijziging 2025 Omgevingsdienst IJmond (16 juli 2024) In het raadsvoorstel staat toegelicht dat de doelstellingen van het Interbestuurlijk Programma, het plan van aanpak Doorontwikkeling OD IJmond naar een toekomstbestendige dienst, en een bestuurlijke opdracht van het DB aan de directeur van 6 maart 2024 aanleiding waren voor de begrotingswijziging. Daarbij staat benoemd dat de focus bij de ODIJ op korte termijn (tot 1 januari 2026) ligt op het inlopen van achterstanden, actualiseren van het bedrijvenbestand, verbeteren van de P&C-cyclus, herzien van de DVO en financieringsstructuur, en aanpassen van de GR. En dat op de lange termijn de toekomstscenario’s uitgewerkt worden en de stand van zaken per gemeente in beeld wordt gebracht. Collegebericht Beoordeling robuustheid OD IJmond door ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (26 november 2024) In dit collegebericht wordt de raad geïnformeerd over dat het ministerie van IenW heeft geconcludeerd dat OD IJmond per 1 april 2026 niet zelfstandig robuust kan zijn, met name vanwege het niet behalen van het landelijke omzetcriterium van € 16,5 miljoen voor VTH-taken. En dat het bestuur van de ODIJ deze beoordeling als richtinggevend ziet voor het vervolg van de doorontwikkeling, waarbij ook samenwerking of fusie wordt onderzocht.

Collegebericht Nadere toelichting op nota van beantwoording Zienswijze Velsen begrotingswijziging OD IJmond 2025 (11 februari 2025) Dit collegebericht bevat de reactie van de ODIJ op de zienswijze van Velsen, waarin de ODIJ onder andere verbetering van de P&C-cyclus en herijking van de balans tussen ambitie, opdracht en beschikbare (financiële) belooft. Verder staat toegelicht dat de ODIJ werkt aan een uitgewerkte planning van de momenten waarop de raad terugkoppeling ontvangt over de voortgang van het Plan van Aanpak van OD IJmond. Raadsvoorstel Jaarstukken 2024 en ontwerpbegroting 2026 van de gemeenschappelijke regeling Omgevingsdienst IJmond (13 mei 2025) In dit raadsvoorstel staat toegelicht dat in 2023 een disbalans is ontstaan tussen ambities, taken en middelen, mede door afhankelijkheid van incidentele financiering. En dat onderdeel van de doorontwikkeling naar een toekomstbestendige dienst de herijking van de GR, DVO-structuur en governance, aanpassing van de financieringsstructuur en het opstellen van toekomstscenario’s zijn.

Collegebericht Stand van zaken inhaalslag en doorontwikkeling Omgevingsdienst IJmond (13 mei 2025) In het collegebericht van 13 mei 2025 gaat het college in op: • de wijze waarop de ODIJ omgaat met het inlopen van achterstanden die zijn ontstaan in de werkvoorraad; • de wijze waarop de ODIJ uitvoering geeft aan de opgave om het bedrijvenbestand te actualiseren; • de gevraagde bijdrage in de ontwerpbegroting 2026 en de verklaring voor de hoogte van het bedrag; • het traject van doorontwikkeling dat de ODIJ doorloopt. Concreet wordt hierover aangegeven dat de ODIJ in september 2025 met de raad en de portefeuillehouder de tussenresultaten bespreek. Daarbij worden ook richtinggevende input uit de raad opgehaald. Vervolgens wordt er toegewerkt naar besluitvorming op deze onderwerpen in het najaar van 2025.

43 / 57

De portefeuillehouder gaat hierbij ook in op een aantal toezeggingen: • de toezegging van 19 september 2024 de raad te informeren over de stand van zaken op het moment dat het tweede besluit inzake financiering voorligt is hiermee afgedaan; • tijdens de raad van 17 oktober 2024 zegde de portefeuillehouder de raad toe met een duidelijke planning te komen, met daarin vaste momenten voor terugkoppeling over de voortgang van het Plan van Aanpak van de Omgevingsdienst IJmond. In de bijlage is de Detailplanning doorontwikkeling ODIJmond en een overzicht Producten, programma en besluitvorming AB, raden en Provinciale Staten opgenomen. Het college beschouwt deze toezegging hiermee als afgedaan.

•

Perspectief op proces

op 28 november 2024 is de raad toegezegd dat alle scenario’s omtrent Omgevingsdienst IJmond, waaronder fusies, in kaart worden gebracht. In september 20256 gaat de raad onder andere over de uitgewerkte toekomstscenario’s in gesprek met ODIJmond en de portefeuillehouder. Het voornemen is deze toezegging op die wijze af te doen in september. Raad Binnen de raad is er een beperkt beeld van het robuustheidsproces. Het ontbreekt de raad aan goed zicht op het proces en de voortgang, mede doordat de behandeling van GR-onderwerpen versnipperd en laat plaatsvindt. De wens bestaat om periodiek geïnformeerd te worden en het gesprek te voeren over de rol en betrokkenheid van de raad bij gemeenschappelijke regelingen in het algemeen. College Het college staat positief tegenover de ingezette doorontwikkeling en ziet daarin de juiste bouwstenen voor het toekomstbestendig maken van de dienst. De aanpak wordt ervaren als intensief, maar wel breed en grondig. Het college benadrukt dat zij vooral waarde hechten aan dat de ODIJ straks weer in staat is om het eigen organisatiebelang te overstijgen en maatschappelijke opgaven goed te vervullen. Erkend wordt dat het traject complex is en dat een goede uitkomst niet vanzelfsprekend is, ook al is het proces zorgvuldig ingericht.

Ambtelijk Binnen de ambtelijke organisatie is het beeld dat de ODIJ het robuustheidsproces transparant en professioneel oppakt. Er worden regelmatig tussenresultaten gedeeld en de stappen in het proces worden duidelijk toegelicht. De aanpak wordt als gedegen gezien, met oog voor de complexiteit en de uiteenlopende belangen van de deelnemers. Het interne onderzoek naar doelen, middelen en opdracht wordt gezien als een kans om ‘schoon schip’ te maken en de basis op orde te brengen. Er is waardering voor de intrinsieke motivatie binnen de ODIJ om interne verbeteringen door te voeren, al wordt erkend dat de robuustheidscriteria op termijn moeilijk haalbaar zijn. Wel heerst het vertrouwen dat de dienst met dit traject robuuster wordt dan voorheen.

44 / 57

8. Gemeente Zandvoort Zandvoort in beeld – feitelijke informatie (peildatum juli, 2025) Aspect Afspraken met ODIJ

Toelichting Mandaat In het Algemeen mandaat-, en machtigingsbesluit plustaken en milieutaken Zandvoort- Omgevingsdienst IJmond 2024 is vastgelegd dat er wordt gekozen voor een algemeen geformuleerd mandaatbesluit. Dit betekent dat de ODIJ de bevoegdheid wordt verleend om – op een enkele uitzondering na – alle besluiten te nemen en overige handelingen te verrichten die voor een goede uitvoering van de taken en bevoegdheden nodig zijn. Takenpakket Sinds 1 januari 2016 voert de Omgevingsdienst IJmond diverse taken uit voor Zandvoort, zoals Wabovergunningverlening en Bouw- en woningtoezicht. Al deze taken zijn vastgelegd in een dienstverleningsovereenkomst (DVO) voor onbepaalde tijd. Zandvoort heeft als enige deelnemer het toezicht en handhaving op toerisme bij de ODIJ belegd.

Financiële omvang plus stemverhouding 2024

De Omgevingsdienst IJmond verricht voor Zandvoort de vergunningverlening, het toezicht en de handhaving in mandaat op het gebied van bestemmingsplannen, bouwregelgeving, brandveiligheid en (buiten de scope van dit beleid) milieu. Evenementen vallen hier niet onder, die worden afgedaan binnen het ambtelijke samenwerkingsverband van de gemeenten Zandvoort en Haarlem. Daarnaast coördineert Omgevingsdienst IJmond de vergunningverlening op voornoemde gebieden voor gemeente Zandvoort. Artikel 8 van de GR legt het stemrecht tussen de leden van het algemeen bestuur vast. Daarbij heeft elk lid van het algemeen bestuur één stem. Besluiten worden bij meerderheid van stemmen genomen. Alleen bij hoofdelijke oproeping geldt een gewogen stemverhouding naar financiële inbreng (op basis van de vastgestelde begroting) van de deelnemers voor het nemen van besluiten. Daarmee wordt de omvang van de jaarlijkse financiële bijdrage aan OD IJmond bedoeld van de deelnemer.

45 / 57

Is het voor de raad duidelijk hoe het huidige stelsel van de ODIJ er uitziet, wie hierbij betrokken zijn en wat hun rollen, taken en verantwoordelijkheden zijn?

Vanuit de raadssessie komt naar voren dat het huidige stelsel van de ODIJ voor de raad van Zandvoort onvoldoende duidelijk is. Raadsleden geven aan dat het inzicht ontbreekt in hoe het geheel in elkaar grijpt, welke taken de ODIJ uitvoert, en welke keuzes daarin zijn gemaakt. Zeker voor nieuwe raadsleden is het lastig om overzicht te krijgen. Het feit dat Zandvoort relatief veel taken heeft belegd bij de ODIJ vergroot aan de ene kant de betrokkenheid bij de ODIJ, maar maakt het ook complexer. De raad worstelt met de vraag waarom zoveel taken structureel bij de ODIJ worden ondergebracht, en of er niet meer kan worden ondergebracht in de samenwerking met Haarlem.

Sturing en informatievoorziening Aspect

Toelichting

Afspraken

Los van de GR-specifieke afspraken, zie hoofdstuk 4 van het hoofdrapport, heeft de gemeente Zandvoort geen nadere afspraken specifiek voor de ODIJ rondom sturing en informatievoorziening, anders dan dat in het Integraal handhavingsbeleid fysieke leefomgeving 2022 staat opgenomen dat het college jaarlijks een uitvoeringsprogramma vaststelt voor vergunningverlening, toezicht en handhaving, in samenwerking met onder meer de ODIJ. De raad stelt daarbij de handhavingsprioriteiten vast en het college legt het bijbehorende uitvoeringsprogramma vervolgens ter kennisname voor aan de raad. Hiermee is voorzien in een jaarlijkse terugkoppeling over de uitvoering van de VTH-taken, waaronder de inzet van de ODIJ. Rollen Binnen de gemeente Zandvoort is bestuurlijk sprake van een functionele scheiding. De burgemeester is portefeuillehouder voor toezicht en handhaving. De portefeuille vergunningverlening ligt bij een van de wethouders, die Zandvoort ook vertegenwoordigt in het AB. De wethouder ziet het als zijn rol om nadrukkelijk aandacht te hebben voor beide perspectieven.

Opdrachtgevers- en eigenaarsperspectief

Ambtelijk geeft men aan dat de wethouder wordt geadviseerd vanuit de ODIJ, wat botst met dat de gemeente zelf een rol heeft om invulling te geven aan het opdrachtgeverschap. Om die reden is het opdrachtgeverschap nu ook expliciet belegd bij een ambtenaar, met als doel meer grip te krijgen op de aansturing van de ODIJ en zelf ook te kunnen adviseren aan de wethouder. Beleid Een belangrijk instrument voor de sturing op de ODIJ is het beleidskader VTH-milieu en de VTH-strategie milieu 2023–2026 van de ODIJ. Het beleidskader is vastgesteld door alle colleges van de deelnemende gemeenten en de provincie Noord-Holland. Het beleidskader beschrijft de prioriteiten en wettelijke kaders voor de uitvoering van VTH-taken op het gebied van milieu en vormt daarmee het inhoudelijke fundament voor de taken die de ODIJ voor Zandvoort uitvoert. Ook heeft de gemeente Zandvoort eigen beleid waarmee de opdrachtgeversrol richting de ODIJ wordt ingevuld. In het Integraal handhavingsbeleid fysieke leefomgeving 2022 staat vastgelegd dat de uitvoering van vergunningverlening, toezicht en handhaving grotendeels is belegd bij de ODIJ. Dit betreft onder andere toezicht op bouwen, milieutaken (waaronder specifiek toezicht op Circuit Zandvoort) en op toeristische verhuur. De gemeente werkt integraal samen met de ODIJ bij het opstellen en uitvoeren van beleid op deze taakvelden.

46 / 57

Daarnaast wordt de ODIJ ook via losse opdrachten betrokken. In een memo over de knelpunten bij huisnummerbesluiten (september 2021) is bijvoorbeeld afgesproken een verbetertraject met de ODIJ in gang te zetten. In een memo over geluidsoverlast van evenementen (februari 2025) is de ODIJ gevraagd haar inzet te onderbouwen in uren, ten behoeve van een proef in het kader van het evenementenbeleid. Ook de uitvoering van het plan van aanpak voor de label C-verplichting bij kantoren is expliciet afgestemd en bevestigd in een brief van de ODIJ aan het college (februari 2023).

Betrokkenheid raad Zienswijzen

Tot slot staat in het coalitieprogramma 2022–2026 dat Zandvoort samen met de ODIJ wil werken aan verbetering van de dienstverlening op VTH-taken, mede naar aanleiding van signalen van inwoners en ondernemers. De gemeenteraad heeft, sinds de start van het proces robuustheid, de volgende zienswijzen ingediend. Document

Zienswijze

Jaarstukken 2023, begrotings-wijziging 2024 en conceptbegroting 2025

De raad maakt zich zorgen over het niet structureel in evenwicht zijn van de begroting van ODIJmond en ziet dat het percentage waarmee beoordeeld kan worden welke structurele ruimte de ODIJ heeft om de eigen lasten te dragen, met ingang van 2025 negatiever wordt. De gemeenteraad heeft grote zorgen over de uitvoerbaarheid van de kerntaak van vergunningverlening, toezicht- en handhavingstaken omdat deze kwetsbaar zijn geworden. De gemeenteraad heeft grote zorgen over de mate waarin de ODIJ in control is, omdat ODIJ achterblijft op de gemaakte afspraken voor (met name) de uitvoering van de wettelijke taken van de gemeente. De raad wil graag inzicht krijgen in het aantal meldingen, klachten, bezwaar- en beroepszaken en handhavingsverzoeken dat wordt ingediend en afgehandeld bij ODIJmond door dit op te nemen in het jaarverslag van ODIJmond.

Begrotingswijziging 2025 Omgevingsdienst IJmond

Hiervoor vindt de raad dat er stappen moeten worden ondernomen en de raad op de hoogte wordt gebracht van de stappen die ODIJmond gaat nemen om de zorgen op bovenstaande drie punten weg te nemen. De raad besluit als zienswijze naar voren te brengen bij het Algemeen bestuur van de Omgevingsdienst IJmond over de eerste begrotingswijziging 2025: 1. Dat de raad bezwaar maakt tegen de extra bijdrage van € 203.040 in 2025; 2. De raad onderkent dat een (extra) investering in de organisatie en sturing nodig is en dat alle deelnemers hieraan moeten bijdragen; 3. De raad vindt dat OD IJmond de achterstand in de uitvoering van de wettelijke milieutaken onvoldoende onderbouwt en dat de aangepaste verdeelsleutel niet in verhouding staat met de ingebrachte wettelijke taken; 4. De raad verwacht dat OD IJmond hem actief betrekt bij het vervolgonderzoek en tijdig informeert over de ontwikkelingen

47 / 57

Conceptbegroting 2026 Omgevingsdienst IJmond Perspectief vanuit de raad op sturing en informatievoorziening

Als zienswijze naar voren te brengen bij het Dagelijks Bestuur van de Omgevingsdienst IJmond dat de raad geen wensen of bedenkingen heeft bij de Ontwerpbegroting 2026 van Omgevingsdienst IJmond.

De huidige informatievoorziening en sturing op de ODIJ wordt door de raad van Zandvoort als beperkt en eenzijdig ervaren. Raadsleden geven aan het gevoel te hebben dat zij vaak pas betrokken worden, wanneer er al weinig ruimte meer is om invloed uit te oefenen. De raad heeft wel recent een zienswijze ingediend die raadsbreed werd gesteund, om daarmee expliciet te wijzen op een behoefte aan meer grip. De raad ervaart tegelijkertijd dat het lastig is om daadwerkelijk invloed uit te oefenen, omdat het om een samenwerking in groter regionaal verband gaat. Zandvoort is daarbij slechts één van de deelnemers en zich daarom soms meer toeschouwer dan deelnemer. Daarnaast wordt het ontbreken van afstemming met de andere raden in de regio als aandachtspunt gezien. Dit heeft volgens de raad als gevolg dat de raden vooral sturen vanuit het opdrachtgeversperspectief, in plaats van gezamenlijk als deelnemers oog te houden voor het eigenaarsperspectief. Proces robuustheid

Aspect Betrokkenheid raad

Toelichting Los van dat wat er over het robuustheidsproces is opgenomen in de reguliere P&C-stukken (zie hoofdstuk 4 van het Hoofdrapport) is de raad van Zandvoort specifiek geïnformeerd over het robuustheidsproces op de volgende wijzen: Raadsstuk Instemmen met het ontwerp 8e wijziging gemeenschappelijke regeling Omgevingsdienst IJmond (november 2023) In dit raadsstuk wordt toegelicht dat de wijziging van de GR onderdeel is van het traject richting een toekomstbestendige Omgevingsdienst. Daarbij wordt verwezen naar het IBP. Raadsvoorstel Zienswijze geven op de eerste begrotingswijziging 2024 en ontwerpbegroting 2025 van de gemeenschappelijke regeling Omgevingsdienst IJmond (4 juni 2024) In het raadsvoorstel staat toegelicht dat de ODIJ haar bedrijfsvoering en de financieringsstructuur onderzoekt in het kader van het robuustheidstraject. Daarbij staat benoemd dat de huidige bedrijfsvoering niet met de organisatie is meegegroeid en dat herziening van de financieringsstructuur nodig is. Er wordt expliciet verwezen naar risico’s zoals structureel onevenwichtige begroting en ontoereikende dekking van taken.

Raadsinformatiebrief Beantwoording vragen Jong Zandvoort over de verhouding tot externe partners en uitvoeringsorganisaties, de uitvoering van ruimtelijke projecten en planvorming en de budgetoverschrijdingen en uitvoeringsverantwoordelijkheid (4 juli 2025) In beantwoording op vragen van Jong Zandvoort geeft het college aan dat de ODIJ werkt aan een herijking van de organisatie, mede in het kader van de beoordeling op robuustheid. Daarbij wordt gewezen op de disbalans tussen dienstverlening en financiering en op het belang van toekomstbestendige afspraken. Raadsstuk: Zienswijze geven door gemeente Zandvoort op de eerste begrotingswijziging 2023 en ontwerpbegroting 2024 van de gemeenschappelijke regeling Omgevingsdienst IJmond

48 / 57

In het raadsstuk wordt toegelicht dat dat de ODIJ heeft meer financiële zekerheid nodig heeft, wat aansluit bij het advies van de Commissie van Aartsen over de robuustheid van de omgevingsdiensten Raadscommissie( 3 juli 2024) In de raadscommissie van 3 juli 2024 licht de wethouder toe dat er binnen het bestuur van de ODIJ grote zorgen leven over de mate waarin de dienst in control is. Daarbij wordt benoemd dat het gesprek hierover volop wordt gevoerd en dat de raad wordt geïnformeerd over de aankomende onderzoeken en scenario’s, die mede bepalen of en hoe Zandvoort haar taken bij de ODIJ wil blijven beleggen. Collegebesluit Ontwerp-jaarrekening en concept-jaarverslag 2024 gemeenschappelijke regeling Omgevingsdienst IJmond ( 3 juni 2025) Het collegebesluit gaat in op de afronding van het IBP-VTH waarin de robuustheid van omgevingsdiensten centraal stond. Daarbij wordt toegelicht dat nagenoeg geen enkele Omgevingsdienst aan de robuustheidscriteria voldoet, en dat het bestuur van de ODIJ (net als de besturen van alle andere OD’s) een plan van aanpak hebben opgesteld waarmee zij ingaan op welke wijze zij uiterlijk 1 april 2026 gaan voldoen aan deze criteria. Ook staat voortgang benoemd van het programma herijking GR, DVO en financieringsstructuur en het plan van aanpak scenario’s toekomstbestendige Omgevingsdienst.