CConstaterende datHattem
Koppel je AI →
Document · PDF

Quickscan natuurtoets zonnepark Hattem_Ecogroen.pdf

Commissie I Ruimte & Duurzaamheid 19 juni 2023, gemeente HattemBij agendapunt: Koersbepaling zonnepark voormalige vuilstort5.828 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Quickscan natuurtoets zonnepark, Hattem

Beoordeling van effecten op wettelijke beschermde natuurwaarden

Gemeente Hattem

Concept

Quickscan natuurtoets zonnepark, Hattem

Beoordeling van effecten op wettelijke beschermde natuurwaarden

18-025

16 februari 2018

Concept

Rutger Olthof

Mark Hoksberg

Gemeente Hattem

© Ecogroen bv Alles uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt, mits onder vermelding van bron en status. Olthof, R. (2018). Quickscan natuurtoets zonnepark, Hattem. Beoordeling van effecten op wettelijke beschermde natuurwaarden. Rapport 18-025. Ecogroen bv Zwolle.

Inhoud Samenvatting

1

1.

Inleiding 1.1 Aanleiding en doelstelling 1.2 Huidige situatie en voorgenomen ontwikkeling

3 3 3

2.

Kader en methode 2.1 Wettelijk kader 2.2 Onderzoeksmethode

5 5 6

3.

Natura 2000 3.1 Natura 2000-gebied de Veluwe 3.2 Aanwezige natuurwaarden de Veluwe 3.3 Effectbeoordeling 3.4 Advies

7 7 7 8 8

4.

Natuurnetwerk Nederland 4.1 Gelders Natuurnetwerk 4.2 Ligging plangebied 4.3 Effectbeoordeling 4.4 Conclusie

10 10 10 12 13

5.

Soortbescherming 5.1 Flora 5.2 Zoogdieren 5.3 Broedvogels 5.4 Amfibieën 5.5 Reptielen 5.6 Overige soortgroepen

14 14 14 16 17 18 19

6.

Geraadpleegde bronnen

20

Samenvatting Aanleiding en doelstelling De gemeente Hattem en energiecoöperatie ‘Powered by Hattem’ hebben het voornemen om op de voormalige vuilstort van Hattem een zonnepark te ontwikkelen. Omdat de beoogde bestemmingswijziging mogelijk effect kan hebben op beschermde natuurwaarden heeft Ecogroen een quickscan natuurtoets uitgevoerd. Wet- en regelgeving voor bescherming van natuur verplichten vooraf te toetsen of activiteiten conflicteren met beschermde natuurwaarden.

Gebiedsbescherming • Negatieve effecten als gevolg van de voorgenomen plannen op de instandhoudingsdoelen voor Natura 2000-gebied Veluwe zijn op voorhand niet uit te sluiten. • Uit vooronderzoek blijkt dat het voornemen negatieve effecten heeft op de wezenlijke kenmerken en waarden van het GNN. De voorgenomen ontwikkelingen zorgen voor oppervlakteverlies, verlies aan ecologische samenhang en mogelijk aantasting van kernkwaliteiten.

Soortbescherming • In het plangebied zijn geen potentiële verblijfplaatsen van vleermuizen aangetroffen. Schade aan onmisbaar foerageergebied en vliegroutes is evenmin te verwachten. • In het plangebied zijn geen jaarrond beschermde nesten aangetroffen. Wel zijn enkele algemeen voorkomende broedvogels van bos en struweel aangetroffen of te verwachten zoals Houtduif, Pimpelmees, Roodborst en Merel. • Het plangebied vormt mogelijk belangrijk foerageergebied voor Das. Door de voorgenomen plannen gaat potentieel foerageergebied van Das permanent verloren. • Mogelijk komen Hazelworm en Zandhagedis voor binnen het plangebied. Door het voornemen gaan mogelijk geschikt leefgebied en verblijfplaatsen verloren. Overige beschermde reptielen worden niet verwacht. • In het plangebied zijn geen amfibieën, flora, ongewervelden en vissen aangetroffen of te verwachten die bescherming genieten, uitgezonderd soorten waarvoor een vrijstelling van ontheffingsplicht geldt in de provincie Gelderland.

Advies • Middels een Voortoets moet nader onderzocht worden of voorgenomen plannen een significant effect hebben op de instandhoudingsdoelen voor broedvogels van Natura 2000-gebied de Veluwe. Daarnaast adviseren we om met het rekenprogramma AERIUS de te verwachten stikstofdepositie op Natura 2000gebieden in beeld te brengen voor de aanlegfase. Afhankelijk van de uitkomsten van het onderzoek kan het noodzakelijk zijn om een vergunning in het kader van de Wet natuurbescherming aan te vragen. • Nader beoordeeld moet worden of voorgenomen plannen leiden tot significant negatieve effecten op de wezenlijke kenmerken en waarden (kernkwaliteiten) van het GNN. Afhankelijk van de uitkomsten van het onderzoek kan het noodzakelijk zijn om de effecten elders te compenseren.

Quickscan natuurtoets zonnepark, Hattem

01

• Voorafgaand aan de uitvoering van de werkzaamheden dient gericht onderzoek naar Hazelworm en Zandhagedis uitgevoerd te worden. Afhankelijk van de uitkomsten van het onderzoek kan het noodzakelijk zijn om ontheffing in het kader van de Wet natuurbescherming aan te vragen. • Werkzaamheden mogen geen broedbiotopen van aanwezige vogels verstoren of beschadigen. Dit is mogelijk door de uitvoering op te starten voor 1 maart en na eind juli. Wanneer werkzaamheden binnen deze periode worden uitgevoerd adviseren we om een broedvogelcontrole door een ter zake deskundige uit te laten voeren.

Quickscan natuurtoets zonnepark, Hattem

02

1. Inleiding 1.1 Aanleiding en doelstelling In opdracht van de gemeente Hattem heeft Ecogroen een quickscan natuurtoets uitgevoerd om de realisatie van een zonnepark in het buitengebied van Hattem, in natuurgebied de Veluwe mogelijk te maken (figuur 1.1). De voorgenomen plaatsing en ingebruikname gaan mogelijk gepaard met effecten op beschermde natuurwaarden. Deze quickscan natuurtoets wordt door opdrachtgever gebruikt als onderbouwing voor het aanvragen van een omgevingsvergunning om af te wijken van het vigerende bestemmingsplan. De natuurtoets is bedoeld om inzicht te krijgen in mogelijke effecten op aanwezige natuurwaarden die op kunnen treden door de beoogde bestemmingswijziging. Wet- en regelgeving voor bescherming van natuur verplichten vooraf te toetsen of activiteiten conflicteren met beschermde natuurwaarden.

Figuur 1.1 Locatie plangebied (rood omlijn). Bron luchtfoto: Georegister.

Voorliggend rapport gaat eerst in op de beoogde ontwikkeling (§1.2). In hoofdstuk 2 zijn het wettelijk kader en de onderzoeksmethodiek beschreven. Vervolgens wordt een effectanalyse en -beoordeling gegeven ten aanzien van Natura 2000-gebieden (hoofdstuk 3), Gelders Natuurnetwerk (hoofdstuk 4) en soorten (hoofdstuk 5). In hoofdstuk 6 zijn de geraadpleegde bronnen vermeld.

1.2 Huidige situatie en voorgenomen ontwikkeling Het plangebied betreft de voormalige vuilstort van Hattem, gesitueerd in Natura 2000-gebied de Veluwe waardoor het gelegen is in een natuurlijke omgeving. Het plangebied wordt begrensd door de wegen Pr. Beatrixlaan, Leemculeweg, Oranje Nassaulaan en aanwezig (jong) bosgebied. Het plangebied is circa 27

Quickscan natuurtoets zonnepark, Hattem

03

hectare groot en bestaat voornamelijk uit grasland en enkele bomen en opgaand struweel. Bebouwing en permanent oppervlaktewater ontbreken binnen het plangebied. Wel bevinden zich enkele ruigtes en blad- en composthopen binnen het plangebied doordat de gemeente het terrein als opslagplaats gebruikt. De gemeente Hattem en energiecoöperatie ‘Powered by Hattem’ hebben het voornemen om op de voormalige vuilstort van Hattem een zonnepark te ontwikkelen. Met behulp van PV-panelen kan op grote schaal zonne-energie worden opgewekt. Om schade aan installaties te voorkomen wordt terrein afgerasterd met hekwerk. Men wil het park realiseren via een binnenplanse wijziging.

Quickscan natuurtoets zonnepark, Hattem

04

2. Kader en methode 2.1 Wettelijk kader Wet natuurbescherming De Wet natuurbescherming (Staatsblad 2016) regelt de bescherming van Natura 2000-gebieden, soorten en houtopstanden. In dit rapport gaan wij in op de gebieds- en soortbescherming. Conform de vraagspecificatie gaan we niet in op de bescherming van houtopstanden. Voor de volledige wettekst van de Wet natuurbescherming verwijzen wij naar: http://wetten.overheid.nl/BWBR0037552/2017-01-01. In onderstaand kader 2.1 geven we een samenvatting van de relevante wetteksten. Kader 2.1 Wet natuurbescherming Gebiedsbescherming (Natura 2000) Artikelen 2.1 tot en met 2.12 van de Wet natuurbescherming regelen de bescherming van Natura 2000-gebieden (Vogelen Habitatrichtlijngebieden). Voor Natura 2000-gebieden zijn instandhoudingsdoelen opgesteld voor habitats, soorten, broedvogels en / of niet-broedvogels. In artikel 2.7 verplicht de Wet natuurbescherming om vooraf te beoordelen of ingrepen / activiteiten in of in de nabijheid van Natura 2000-gebieden significant negatieve effecten kunnen hebben op de voor deze gebieden aangewezen instandhoudingsdoelen. Mocht sprake zijn van (significant) negatieve effecten dan kan het aanvragen van vergunning bij bevoegd gezag (meestal de provincie waarbinnen de ingreep of activiteit plaatsvindt) aan de orde zijn.

Soortbescherming Artikelen 3.1 tot en met 3.11 van de Wet natuurbescherming regelen de bescherming van soorten. De bescherming van soorten is opgedeeld in drie categorieën: • Vogels zoals genoemd in de Vogelrichtlijn (artikel 3.1 Wet natuurbescherming), in de praktijk onderverdeeld in: – Vogels met jaarrond beschermde nesten zoals Huismus, Gierzwaluw en Buizerd, en – Overige vogels wier nesten alleen tijdens het broedseizoen (periode van nestbouw, eileg, broeden en voeren van de jongen op het nest) zijn beschermd; • Soorten van de Habitatrichtlijn (bijlage IV) en de Verdragen van Bern (bijlage II) en Bonn (bijlage I) zoals bedoeld in artikel 3.5 van de Wet natuurbescherming; • Overige nationaal beschermde soorten (artikel 3.10 Wet natuurbescherming), onderverdeeld in: – Soorten waarvoor provinciaal geen vrijstelling geldt, en – Soorten waarvoor provinciaal wel vrijstelling geldt. Voor het overtreden van verbodsartikelen bij ruimtelijke ingrepen is het noodzakelijk om ontheffing aan te vragen bij bevoegd gezag (veelal de provincie waarbinnen de ingreep plaatsvindt). Voor het verkrijgen van een ontheffing dient een aanvullende rapportage opgesteld te worden waarin o.a. wordt aangegeven hoe gezorgd wordt dat schade tot een minimum beperkt blijft en of compenserende maatregelen aan de orde zijn.

Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (Barro) De bescherming van het Nationaal natuurnetwerk (NNN; de voormalige EHS) is vastgelegd in het Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (Barro: Stb 2016 nr. 351) en uitgewerkt in provinciale verordeningen. In het Barro staat dat bij provinciale verordening gebieden moeten worden aangewezen die het Natuurnetwerk Nederland vormen. De ligging van die gebieden wordt geometrisch vastgelegd. Bij provinciale

Quickscan natuurtoets zonnepark, Hattem

05

verordening worden in het belang van de bescherming, instandhouding en ontwikkeling van de wezenlijke kenmerken en waarden, regels gesteld omtrent de inhoud van bestemmingsplannen en omgevingsvergunningen. Voor nieuwe ontwikkelingen binnen het NNN, waarbij wordt afgeweken van het bestemmingsplan, geldt een ‘nee , tenzij’-afweging. Dit houdt kortweg in dat significante aantasting van de wezenlijke kenmerken en waarden van het NNN niet toegestaan is. Regels voor beoordeling van effecten op het NNN zijn vastgelegd in provinciale verordeningen. In Gelderland wordt de term Gelders NatuurNetwerk (GNN) gehanteerd.

2.2 Onderzoeksmethode Het voornemen is mogelijk in strijd met de wettelijke bescherming van natuurwaarden (Wet natuurbescherming, het Barro en de provinciale verordening). Daarom is onderzoek uitgevoerd naar de effecten op aanwezige of te verwachten beschermde waarden die op kunnen treden door de beoogde bestemmingswijziging. Gestart is met literatuuronderzoek om na gaan of het plangebied binnen beschermde gebieden ligt. Ook is het literatuuronderzoek gebruikt om uit te zoeken of beschermde soorten bekend zijn in en rondom het plangebied (zie voor een volledig overzicht de geraadpleegde bronnen in hoofdstuk 6). De verzamelde informatie uit het literatuuronderzoek waaronder de NDFF 1, vormt de basis voor het veldbezoek dat op 30 januari 2018 (droog, bewolkt, 7°C, windkracht 2 Bft) is uitgevoerd. Het plangebied en de directe omgeving zijn onderzocht door een ecoloog van Ecogroen. Tijdens het veldbezoek is aandacht besteed aan beschermde soorten binnen de Wet natuurbescherming en mogelijke relaties tussen het onderzoeksgebied en beschermde gebieden. Tijdens het veldonderzoek is in kaart gebracht of (mogelijke) jaarrond beschermde nesten van broedvogels aanwezig zijn in bomen binnen de invloedsfeer van de werkzaamheden. Daarnaast zijn bomen gecontroleerd op de geschiktheid als vaste verblijfplaats voor vleermuizen.

Daarnaast is gelet op het voorkomen van beschermde grondgebonden zoogdieren, reptielen en amfibieën. Op basis van het uitgevoerde literatuuronderzoek en het veldbezoek is beoordeeld welke soorten (mogelijk) aanwezig zijn en is bepaald of het plangebied gelegen is in of nabij beschermde gebieden. Vervolgens is op basis van het voornemen, zoals dat er nu ligt, bepaald welke effecten kunnen optreden op beschermde soorten en gebieden. Indien sprake is van negatieve effecten is advies gegeven over te nemen vervolgstappen.

1 Op de gegevens van de NDFF rusten auteursrechten.

Quickscan natuurtoets zonnepark, Hattem

06

3. Natura 2000 3.1 Natura 2000-gebied de Veluwe Het plangebied ligt binnen Natura 2000-gebied de Veluwe (zie figuur 3.1). De Veluwe is aangewezen als Habitat- en Vogelrichtlijngebied. Voor dit gebied zijn instandhoudingsdoelstellingen opgesteld gericht op bescherming van 18 habitattypen, 7 habitatsoorten en 10 broedvogelsoorten. In de Wet natuurbescherming is vastgelegd dat voor projecten of andere handelingen die gelet op deze instandhoudingsdoelstellingen de kwaliteit van de natuurlijke habitats of de habitats van soorten in het Natura 2000-gebied kunnen verslechteren of een significant verstorend effect kunnen hebben op de soorten waarvoor dat gebied is aangewezen een vergunning moet worden aangevraagd.

Figuur 3.1 Ligging plangebied (rood omlijnd) binnen Natura 2000-gebied de Veluwe (geel gearceerd).

3.2 Aanwezige natuurwaarden de Veluwe Habitattypen Het dichtstbijzijnde habitattype bevindt zich op circa 50 meter ten noorden van het plangebied. Het betreft habitattype ‘Oude eikenbossen’ (H9190). Overig nabijgelegen habitattype is ‘Droge heiden’ (H4030) op circa 650 meter afstand zuidoostelijk van het plangebied. Habitatsoorten Binnen het plangebied zijn geen waarnemingen bekend van habitatsoorten waarvoor instandhoudingsdoelen zijn opgesteld in Natura 2000-gebied de Veluwe. Gezien de terreinkenmerken worden deze soorten ook niet verwacht binnen het plangebied. Ook binnen de invloedssfeer van het project zijn ze niet te

Quickscan natuurtoets zonnepark, Hattem

07

verwachten. Alleen Kamsalamander komt in de omgeving voor, maar wordt niet verstoord door aanleg of gebruik van het zonnepark. Broedvogels Binnen en in de directe omgeving van het plangebied (<50 meter) ontbreekt geschikt broedbiotoop voor Nachtzwaluw, IJsvogel, Draaihals, Boomleeuwerik, Duinpieper, Roodborsttapuit, Tapuit en Grauwe klauwier. Wel is in het omliggende bos broedbiotoop aanwezig voor Zwarte specht en Wespendief. Daarnaast is door de aanwezigheid van open grasland met ruigtes en struweel foerageergebied aanwezig voor Boomleeuwerik, Draaihals, Duinpieper, Nachtzwaluw, Roodborsttapuit, Tapuit en Wespendief.

3.3 Effectbeoordeling Gedurende de aanlegfase vindt mogelijk (tijdelijk) verstoring plaats (visueel, licht en geluid) op de omgeving door menselijk handelen. Het plangebied ondervindt reeds verstoring door recreatie en aanwezige auto- en fietswegen. De ingebruikname van het zonnepark heeft naar verwachting geen verstorend effect op de omgeving. Met uitvoering van het project vindt geen bronbemaling plaats waardoor hydrologische effecten uitgesloten worden. Tevens worden geen vreemde stoffen verspreid. Er is met de huidige generaties zonnepanelen geen sprake meer van verstoring door schittering. Zonnepanelen absorberen juist het invallende zonlicht om dit te kunnen omzetten in energie. Het voornemen leidt wel tot een afname van foerageergebied voor een aantal kwalificerende broedvogels. Negatieve effecten op habitattypen- en soorten waarvoor instandhoudingsdoelen zijn opgesteld worden – met uitzondering van stikstofemissie- niet verwacht. Tijdens de aanlegfase leidt het voornemen tot een tijdelijke verhoging van stikstofemissies door de inzet van mobiele werktuigen. Voor realisatie van het zonnepark worden machines ingezet die mogelijk stikstof (N) uitstoten. Na realisatie van het zonnepark vinden als gevolg van de plannen geen stikstofdepositie plaats.

Negatieve effecten op de instandhoudingsdoelen van het Natura 2000-gebied door deze tijdelijke emissies kunnen eveneens niet op voorhand worden uitgesloten. In de directe omgeving van het zonnepark zijn namelijk stikstofgevoelige habitattypen en leefgebieden aanwezig: habitattype ‘Oude eikenbossen’ (H9190) en leefgebied Eiken- en beukenbos van lemige zandgronden (Lgt 14).

3.4 Advies In verband met de binnenplanse wijziging is zorgvuldige besluitvorming vereist. Dat houdt in dat het bevoegd gezag onderzoekt of het vast te stellen plan (of de wijziging) uitvoerbaar is. Met andere woorden: of wet- en regelgeving uitvoering van het plan niet in de weg staan. Die verplichting geldt ook ten aanzien van de Wet natuurbescherming. Middels een Voortoets moet nader onderzocht worden of voorgenomen plannen een significant effect hebben op de instandhoudingsdoelen voor deze broedvogels van Natura 2000-gebied de Veluwe.

Quickscan natuurtoets zonnepark, Hattem

08

Daarnaast moet beoordeeld worden of de Wet natuurbescherming voor wat betreft het aspect stikstofemissie (die gepaard gaat met realisatie van het zonnepark) vaststelling van het plan in de weg staat. Voor uitvoering van projecten met een stikstofdepositie hoger dan 0,05 mol/ha/jaar op een nabijgelegen Natura 2000-gebied is het noodzakelijk om vergunning in het kader van de Wet natuurbescherming aan te vragen. De stikstofdepositie dient, zodra de plannen duidelijk zijn, met het rekenprogramma AERIUS in beeld worden gebracht.

Quickscan natuurtoets zonnepark, Hattem

09

4. Natuurnetwerk Nederland 4.1 Gelders Natuurnetwerk Het beleid over het Natuur netwerk Nederland (NNN) is in Gelderland beschreven in de Omgevingsvisie (Provincie Gelderland, 2018a). In Gelderland bestaat het NNN uit het Gelders Natuurnetwerk (GNN) en de Groene Ontwikkelingszone (GO). De bescherming van het GNN is ten eerste gericht op de bescherming en het herstel van aanwezige natuurwaarden en ten tweede op de ontwikkeling van nieuwe natuurwaarden. Regels ten aanzien van de bescherming van het GNN en de GO zijn beschreven in de Omgevingsverordening van de provincie Gelderland (2018b). Kortweg: binnen het GNN worden geen nieuwe ontwikkelingen mogelijk gemaakt tenzij: • sprake is van redenen van groot openbaar belang en er geen reële alternatieven zijn; • de negatieve effecten op de wezenlijke kenmerken en waarden (kernkwaliteiten) van het gebied, de oppervlakte en de samenhang zoveel mogelijk worden beperkt. • En de overblijvende negatieve effecten op de kernkwaliteiten van het gebied, de oppervlakte en de samenhang gelijkwaardig worden gecompenseerd. Wanneer niet teruggevallen kan worden op het tenzij-gedeelte van het beschermingskader gelden twee extra spelregels. Deze spelregels maken ingrepen in de GNN mogelijk die niet van groot openbaar belang zijn. Het betreft spelregels gericht op de saldobenadering en het herbegrenzen.

Deze instrumenten leiden ertoe dat de GNN niet alleen even groot en waardevol blijft maar zelfs verbetert. De saldobenadering is gericht op een combinatie van projecten, het herbegrenzen is bedoeld voor kleinere ingrepen.

4.2 Ligging plangebied Het plangebied ligt binnen het GNN (zie figuur 4.1 volgende pagina). Het plangebied ligt niet binnen de GO. Voor het uitvoeren van de werkzaamheden wordt afgeweken van het vigerende bestemmingsplan, zodat toetsing aan het GNN en GO aan de orde is (zie H2). Omdat het plangebied in het GNN ligt zijn negatieve effecten op voorhand niet uit te sluiten. Verdere toetsing aan het GNN en GO is noodzakelijk om eventuele negatieve effecten op de kernkwaliteiten van het GNN en GO in Gelderland in beeld te brengen. Gelderland heeft de wezenlijke kenmerken en waarden (kernkwaliteiten) beschreven in de Omgevingsverordening (zie tabel 4.1; Provincie Gelderland 2018). De kernkwaliteiten vormen het kader voor de geadviseerde effectbeoordeling.

Quickscan natuurtoets zonnepark, Hattem

10

Figuur 4.1 Begrenzing GNN (donkergroen) en GO (licht groen) ten opzichte van het plangebied (rood omlijnd).

Nr. 167

Gebiedsnaam Wezep – Zwolse bos

kernkwaliteiten deelgebied natuur en landschap

• Onderdeel van grootschalig aaneengesloten gebied van droge, voedselarme bossen, zandverstuivingen en heide; hier vooral bos en inliggende heidevelden • onderdeel van Nationaal Landschap Veluwe • ecologische verbinding naar de IJsselvallei via Hattemer Poort met ecoduct over de A50 • onderdeel van Natura 2000-gebied Veluwe met de bijbehorende habitats en soorten • sprengencomplex bij Hattem • groot wild: m.n. edelherten, wilde zwijnen • leefgebied das • cultuurhistorische waarden van o.m. grafheuvels, oude ontginningen en boerderijen • abiotiek: aardkundige waarden, kwel, bodem, grondwaterreservoir • ecosysteemdiensten: recreatie, rust, drinkwater • houtproductie Stuwwal van de noordwest- Veluwe; Render- en Kamperklippen; Groeven; Kameterras tussen Nunspeet en Hattem Nee

aardkundige waarden waardevol open gebied of verkaveling parel natte landnatuur ontwikkelingsdoelen natuur en landschap GNN en GO (omvorming, natuurontwikkeling)

ecologische verbinding met evz-model

Quickscan natuurtoets zonnepark, Hattem

Nee Ja • ontwikkeling oud bos en bosranden en overgangen naar heide en zandverstuivingen • ontwikkeling uitwisseling met de omgeving en vermindering barrièrewerking N794 en N795 • ontwikkeling heidevelden, droog en vochtig met bijbehorende flora en vegetatie • ontwikkeling sprengencomplex • ontwikkeling schrale graslanden en natte terreinen, bijv. leemkuilen • ontwikkeling biotopen voor reptielen en amfibieën • ontwikkeling cultuurhistorische patronen en beheersvormen • ontwikkeling houtproductie Veluwe - IJssel, (Hattemerpoort): das

11

4.3 Effectbeoordeling Het plangebied ligt binnen het GNN waardoor toetsing noodzakelijk is om mogelijke negatieve effecten in beeld te brengen. Voor de GO zijn binnen deelgebied 167 geen ontwikkeldoelen opgesteld waardoor verdere toetsing aan de GO niet aan de orde is. Voor het GNN wordt getoetst aan de kernkwaliteiten genoemd in tabel 4.1. Bij het plaatsen van zonnepanelen en afrasteren van het terrein met hekwerk kunnen tijdens de uitvoering negatieve effecten optreden. Na realisatie van de plannen is door afrastering het plangebied niet meer toegankelijk voor fauna waardoor er sprake is van oppervlakteverlies, verlies aan ecologische samenhang (versnippering, barrièrewerking) en mogelijke aantasting van de kernkwaliteiten van het GNN. Het plangebied maakt verder geen deel uit van de volgende kernkwaliteiten, waardoor aantasting van deze waarden zijn uit te sluiten: • Onderdeel van grootschalig aaneengesloten gebied van droge, voedselarme bossen, zandverstuivingen en heide; hier vooral bos en inliggende heidevelden; • onderdeel van Nationaal Landschap Veluwe; • ecologische verbinding naar de IJsselvallei via Hattemer Poort met ecoduct over de A50; • onderdeel van Natura 2000-gebied Veluwe met de bijbehorende habitats en soorten; • sprengencomplex bij Hattem; • cultuurhistorische waarden van o.m.

grafheuvels, oude ontginningen en boerderijen; • a-biotiek: aardkundige waarden, kwel, bodem, grondwaterreservoir ecosysteemdiensten: recreatie, rust, drinkwater; • houtproductie. De voorgenomen plannen zullen geen belemmering vormen voor de volgende ontwikkeldoelen. • ontwikkeling oud bos en bosranden en overgangen naar heide en zandverstuivingen; • ontwikkeling uitwisseling met de omgeving en vermindering barrièrewerking N794 en N795; • ontwikkeling heidevelden, droog en vochtig met bijbehorende flora en vegetatie; • ontwikkeling sprengencomplex; • ontwikkeling schrale graslanden en natte terreinen, bijv. leemkuilen; • ontwikkeling cultuurhistorische patronen en beheersvormen; • ontwikkeling houtproductie. Gezien de terreinkenmerken van het plangebied en het voorkomen van Das, Edelhert, Wild zwijn, reptielen en amfibieën in de omgeving is aantasting van de volgende kernkwaliteiten mogelijk wél aan de orde: • groot wild: m.n. edelherten, wilde zwijnen; • leefgebied das; • ontwikkeling biotopen voor reptielen en amfibieën; • ecologische verbinding Veluwe - IJssel, (Hattemerpoort): Das

Quickscan natuurtoets zonnepark, Hattem

12

• Groot wild: m.n. edelherten, wilde zwijnen Binnen het plangebied zijn sporen van Wild zwijn aangetroffen in de vorm van wroetsporen en pootafdrukken. Het plangebied vormt geschikt foerageergebied voor Wild zwijn en overig groot wild als Edelhert en Ree. Daarnaast zijn door de aanwezigheid van (tijdelijke) plassen modderbaden voor Wild zwijn aanwezig. Door realisatie van het zonnepark inclusief afrastering van het terrein gaat mogelijk leefgebied voor Wild zwijn en ander groot wild verloren. Nader beoordeeld moet worden in hoeverre deze kernkwaliteit door voorgenomen plannen wordt aangetast. • Leefgebied Das en ecologische verbinding Veluwe - IJssel Binnen het plangebied zijn geen dassen, dassenburchten of overige sporen van Das aangetroffen. Wel is het gehele plangebied geschikt als foerageergebied voor Das door aanwezigheid van grasland in bosgebied. Verwacht wordt dat Das het plangebied incidenteel gebruikt als foerageergebied. Door realisatie van het zonnepark inclusief afrastering van het terrein gaat mogelijk enig leefgebied voor Das verloren. Nader beoordeeld moet worden in hoeverre deze kernkwaliteit door voorgenomen plannen wordt aangetast. • Ontwikkeling biotopen voor reptielen en amfibieën Het plangebied is potentieel geschikt als biotoop voor reptielen en amfibieën.

Bij realisatie van het zonnepark wordt een groot deel van het plangebied ongeschikt als biotoop voor reptielen en amfibieën. Nader onderzocht moet worden of voorgenomen plannen (de ontwikkeling van) biotopen voor reptielen en amfibieën in de weg staat.

4.4 Conclusie Uit vooronderzoek blijkt dat het voornemen mogelijk een negatief effect heeft op de wezenlijke kenmerken en waarden van het GNN. De voorgenomen ontwikkelingen zorgen voor oppervlakteverlies, verlies aan ecologische samenhang en mogelijk aantasting van kernkwaliteiten. Nader beoordeeld moet worden of voorgenomen plannen leiden tot significant negatieve effecten op de wezenlijke kenmerken en waarden (kernkwaliteiten) van het GNN.

Quickscan natuurtoets zonnepark, Hattem

13

5. Soortbescherming 5.1 Flora Het plangebied bestaat hoofdzakelijk uit grasland. Door het wroeten van wilde zwijnen is (natuurlijke) verstoring en bijbehorend effect sterk aanwezig. Er groeien voornamelijk soorten van voedselrijke (verstoorde) omstandigheden met kenmerkende soorten als Ridderzuring, Smalle weegbree, Speerdistel, Grote brandnetel en Grote klit. Binnen het plangebied zijn enkele bomen aanwezig van soorten als Zomereik, Douglasspar, Beuk en Amerikaanse eik. Tijdens het veldbezoek zijn geen in de Wet natuurbescherming beschermde plantensoorten of plantensoorten van de Rode Lijst aangetroffen. Op basis van de aangetroffen soortensamenstelling, de terreingesteldheid en bekende verspreidingsgegevens worden deze soorten ook niet verwacht. Het nemen van vervolgstappen ten aanzien van de soortgroep flora is in het kader van de Wet natuurbescherming niet aan de orde.

5.2 Zoogdieren Vleermuizen Vleermuizen zijn beschermd in de Wet natuurbescherming. Het leefgebied van de in artikel 3.5 (Habitatrichtlijn bijlage IV) beschermde vleermuizen bestaat uit verblijfplaatsen, vliegroutes en foerageergebieden (zie ook kader 5.1). Hieronder worden deze onderdelen nader beschreven. Kader 5.1 Vleermuizen Verblijfplaatsen Verblijfplaatsen kunnen zich bevinden in donkere en voor vleermuizen bereikbare ruimten in bomen, huizen, kelders et cetera en kunnen aanwezig zijn in de vorm van kraamverblijven / zomerverblijven, baltslocaties / paarverblijven en winterverblijven. Verstoring, beschadiging, vernietiging of het verwijderen van deze verblijfplaatsen is verboden. Vliegroutes Voor oriëntatie tijdens de trek van en naar hun verblijfplaatsen en foerageergebieden gebruiken vleermuizen veelal jarenlang dezelfde structuren. Vanwege dit traditiegetrouwe gedrag van vleermuizen vormen bepaalde lijnvormige structuren (bijvoorbeeld rijen woningen, watergangen en bomenrijen) een belangrijk onderdeel van een vliegroute. Wanneer alternatieve structuren ontbreken zijn dergelijke structuren ‘onmisbaar’ en zodoende beschermd. Foerageergebieden Locaties waar insecten aanwezig zijn, bijvoorbeeld langs randen van bossen, bomenrijen of boven water zijn van belang als foerageergebied voor vleermuizen.

Foerageergebied van vleermuizen geniet binnen de Wet natuurbescherming echter geen juridische bescherming, tenzij het onmisbaar is voor het voortbestaan van een populatie.

Verblijfplaatsen Tijdens het veldbezoek zijn geen potentiële vaste verblijfplaatsen van vleermuizen aangetroffen in bomen. Bomen zijn ongeschikt als vaste verblijfplaats door het ontbreken van geschikte holten en spleten. Nader onderzoek naar vaste verblijfplaatsen van vleermuizen is niet nodig.

Quickscan natuurtoets zonnepark, Hattem

14

Vliegroutes en foerageergebieden Binnen het plangebied zijn geen lijnvormige elementen aanwezig die kunnen fungeren als vliegroute. Het plangebied maakt mogelijk onderdeel uit van het foerageergebied van vleermuissoorten als Rosse vleermuis en Gewone dwergvleermuis. Gezien de aard van het plangebied en de groene omgeving is er ook geen sprake van onmisbaar foerageergebied. Vervolgstappen voor vliegroutes en foerageergebieden van vleermuizen zijn niet aan de orde.

Grondgebonden zoogdieren Boommarter Boommarter is waargenomen op circa 100 meter afstand ten zuiden van het plangebied (NDFF 2018). Tijdens het veldbezoek zijn geen exemplaren of sporen van Boommarter aangetroffen. In het plangebied zijn geen vaste verblijfplaatsen van Boommarter aanwezig gezien het ontbreken van bomen met geschikte holtes. Het plangebied is beperkt geschikt als foerageergebied door het ontbreken van aaneengesloten bos. Boommarter is incidenteel foeragerend binnen het plangebied aan te treffen. Door realisatie van het zonnepark gaat marginaal foerageergebied voor Boommarter verloren. In de omgeving zijn echter veel uitwijkmogelijkheden aanwezig in de vorm van bosgebied. Er gaat geen essentieel leefgebied van Boommarter verloren, waardoor effecten op de populatie en individuele dieren niet aan de orde zijn. Voor Boommarter is zodoende geen sprake van een ontheffingsplichtige situatie. Das Dassenburchten In de omgeving is het voorkomen van Das bekend. Das is onder andere waargenomen op ruim 200 meter afstand noordelijk van het plangebied (NDFF 2018). Tijdens het veldbezoek zijn geen exemplaren, dassenburchten of overige sporen aangetroffen die wijzen op de aanwezigheid van Das. Mogelijk is een bijburcht van Das aanwezig op circa 800 meter afstand zuidelijk van het plangebied (NDFF 2018).

Daarnaast wordt een dassenburcht verwacht op circa 1 kilometer ten westen van de Apeldoornseweg nabij restaurant Gelderkamp, doordat in het verleden bewoningssporen van Das zijn waargenomen (NDFF 2018). Foerageergebied Het gehele plangebied is geschikt als foerageergebied voor Das door aanwezigheid van grasland. Verwacht wordt dat Das het plangebied incidenteel gebruikt als foerageergebied. Door afrastering van het plangebied gaat foerageergebied van Das verloren. Dassenburchten inclusief hun functionele leefomgeving zijn beschermd. Zo dient er voldoende voedselaanbod binnen bereikbare afstand van de burcht aanwezig te zijn. In de omgeving van het plangebied is alternatief foerageergebied ruim voorhanden in de vorm van bosgebied. Omdat het plangebied een open karakter heeft in vergelijking met de omgeving adviseren we om het plangebied toegankelijk te houden voor Das om negatieve effecten op de functionele leefomgeving van Das uit te sluiten. Dit is mogelijk door het plaatsen van bijvoorbeeld dassenringen in de afrastering om foerageergebied voor Das te behouden. Figuur 5.1: Dassenring.

Quickscan natuurtoets zonnepark, Hattem

15

Vervolgstappen voor deze soort zijn binnen de Wet Natuurbescherming niet aan de orde, mits het plangebied toegankelijk blijft voor Das. Binnen de regels voor GNN geldt echter een ander beoordelingskader voor Das (zie 4.3). Wild zwijn Binnen het plangebied zijn talrijke sporen van Wild zwijn aangetroffen in de vorm van wroetsporen en pootafdrukken. Verwacht wordt dat het plangebied intensief gebruikt foerageergebied vormt voor Wild zwijn. Daarnaast zijn door de aanwezigheid van (tijdelijke) plassen modderbaden voor Wild zwijn aanwezig. Door realisatie van het zonnepark inclusief afrastering van het terrein gaat foerageergebied voor Wild zwijn verloren. In de omgeving zijn echter veel uitwijkmogelijkheden aanwezig in de vorm van bosgebied, bermen langs wegen en overige open plekken in het bos. Er gaat geen essentieel leefgebied van Wild zwijn verloren, waardoor effecten op de populatie en individuele dieren niet aan de orde zijn. Voor Wild zwijn is zodoende geen sprake van een ontheffingsplichtige situatie. Binnen de regels voor GNN geldt echter een ander beoordelingskader voor leefgebied van groot wild (zie 4.3).

Overige soorten Verblijfplaatsen en onmisbaar foerageergebied van overige beschermde grondgebonden zoogdieren die zijn opgenomen in de Habitatrichtlijn en de Verdragen van Bern en Bonn en nationaal beschermde zoogdieren (zoals Ree en Edelhert) worden op basis van terreinkenmerken, het veldbezoek en bekende verspreidingsgegevens uitgesloten. Vervolgstappen voor deze soorten zijn niet aan de orde. Wel zijn in het plangebied vaste verblijfplaatsen van grondgebonden zoogdiersoorten met provinciale vrijstelling aangetroffen en/of te verwachten. Dit zijn onder andere Egel, Mol, Bosmuis, Rosse woelmuis en Konijn. Bij de geplande ingrepen kunnen enkele exemplaren van deze grondgebonden zoogdieren geschaad worden. In voorliggende situatie geldt in de provincie Gelderland automatisch vrijstelling van de verbodsartikelen uit de Wet natuurbescherming, waardoor het nemen van vervolgstappen voor deze zoogdieren niet aan de orde is.

5.3 Broedvogels Bij broedvogels wordt onderscheid gemaakt in twee categorieën met een verschillende beschermingsregime (zie kader 2.1).

Broedvogels met jaarrond beschermde nesten Van veel broedvogels zijn nesten alleen gedurende het broedseizoen beschermd. Nestlocaties kunnen dan buiten het broedseizoen zonder overtreding van de Wet Natuurbescherming verwijderd worden. Voor een aantal broedvogelsoorten geldt echter dat de nestlocaties inclusief de functionele omgeving jaarrond beschermd zijn (zie kader 5.2). In het plangebied en in de directe omgeving van het plangebied zijn geen (potentiële) nestlocaties aangetroffen van vogels waarvan de nesten jaarrond beschermd zijn.

Quickscan natuurtoets zonnepark, Hattem

16

Kader 5.2 Broedvogels met jaarrond beschermde nestplaatsen Onder jaarrond beschermde nesten van broedvogels wordt verstaan: in functie zijnde nesten van de Ooievaar, Boomvalk, Buizerd, Havik, Ransuil, Roek, Wespendief, Zwarte wouw, Slechtvalk, Sperwer, Steenuil, Kerkuil, Oehoe, Gierzwaluw, Grote gele kwikstaart en Huismus. Voor sommige andere soorten geldt dat de nesten jaarrond beschermd zijn als zwaarwegende feiten of ecologische omstandigheden dat rechtvaardigen.

Overige broedvogels Door de aanwezigheid van ruigtes, bomen en grasland is binnen de invloedsfeer van de werkzaamheden broedbiotoop aanwezig voor algemene vogelsoorten zoals Houtduif, Koolmees, Ekster, Pimpelmees, Roodborst en Merel. Voor alle inheemse vogelsoorten geldt een verbod op handelingen die soorten, nesten, eieren of vaste rust- of verblijfplaatsen beschadigen of verstoren. Voor werkzaamheden met schadelijke effecten op broedvogels wordt veelal geen ontheffing verleend, omdat het uitvoeren van de werkzaamheden buiten het broedseizoen over het algemeen een goed alternatief vormt. In het kader van de Wet natuurbescherming wordt voor het broedseizoen geen standaardperiode gehanteerd, omdat deze per soort en vaak per jaar kan verschillen. Van belang is of een broedgeval wordt verstoord, ongeacht de datum. Werkzaamheden worden zo veel mogelijk buiten het broedseizoen uitgevoerd. Voor meeste soorten kan de periode tussen half maart en eind juli worden aangehouden als broedseizoen. Wanneer werkzaamheden binnen deze perioden worden uitgevoerd adviseren we om een broedvogelcontrole door een ter zake deskundige uit te laten voeren. Tijdens de broedvogelcontrole wordt gekeken of zich broedende vogels ophouden binnen de invloedsfeer van de werkzaamheden.

Bij uitvoering van de werkzaamheden in de periodes tussen half februari – half maart en half juli – half november, adviseren we na te gaan of nog bewoonde nesten van de vroeg of laat in het seizoen broedende Houtduif aanwezig zijn binnen het plangebied. Dit is de periode 1 september tot en met 1 maart. Bij het onverwacht aantreffen van nesten van broedvogels worden de betreffende werkzaamheden direct gestaakt en wordt direct contact gezocht met de ecologisch toezichthouder (of uitvoerder). Vervolgens wordt in overleg bepaald hoe de werkzaamheden op een zorgvuldige wijze binnen de kaders van de Wet natuurbescherming kunnen worden uitgevoerd.

5.4 Amfibieën Door de afwezigheid van permanent oppervlaktewater is voortplanting van amfibieën binnen het plangebied uitgesloten. Door de aanwezigheid van ruigtes, blad- en composthopen is binnen het plangebied potentieel overwinteringshabitat voor amfibieën waaronder Kamsalamander aanwezig

Quickscan natuurtoets zonnepark, Hattem

17

Kamsalamander Kamsalamander is voortplantend waargenomen op circa 300 meter afstand westelijk van het plangebied in de Leemcule (NDFF 2018). Kamsalamanders blijven voor overwintering vaak minder dan 100 meter afstand van het voortplantingswater (BIJ12 2017a). Gezien de afstand van het voortplantingshabitat tot het plangebied, tussenliggende barrières (Leemculeweg en fietspaden) en aanwezigheid van alternatief overwinteringsgebied is ook overwintering van Kamsalamander binnen het plangebied uitgesloten. Vervolgstappen zijn voor deze soort niet aan de orde. Overige beschermde amfibieën Op basis van het veldbezoek, terreinkenmerken en verspreidingsgegevens wordt ook overwintering van de in de Habitatrichtlijn en de Verdragen van Bern en Bonn en nationaal beschermde amfibieën (zoals Poel- en Heikikker) uitgesloten. Wel is overwintering van algemene soorten amfibieën zoals Bastaardkikker, Gewone pad en Bruine kikker te verwachten in aanwezige ruigtes, blad- en composthopen, (muizen)holen en de strooisellaag onder bosschages binnen het plangebied. Bij de geplande ingrepen kunnen enkele exemplaren van vrijgestelde beschermde amfibieën geschaad worden. In voorliggende situatie geldt automatisch vrijstelling van de verbodsartikelen uit de Wet natuurbescherming, waardoor het nemen van vervolgstappen voor deze amfibieën niet aan de orde is.

5.5 Reptielen Hazelworm en Zandhagedis Binnen en in de omgeving van het plangebied is het voorkomen van Hazelworm en Zandhagedis bekend. Hazelworm en Zandhagedis zijn respectievelijk op 50 meter van het plangebied en binnen het plangebied waargenomen (NDFF 2018). Tijdens het veldbezoek zijn geen beschermde reptielen binnen het plangebied waargenomen. Het plangebied vormt geschikt leefgebied voor beide soorten door de aanwezigheid van ruigtes, blad- en composthopen, struweel en zonbeschenen bosranden. Bij inrichting van het terrein gaan mogelijk exemplaren, verblijfplaatsen en leefgebied van Hazelworm en Zandhagedis verloren. Negatieve effecten als gevolg van het voornemen zijn niet uit te sluiten. Nader onderzoek naar aanwezigheid van Hazelworm en Zandhagedis is noodzakelijk om verspreiding van deze soorten in kaart te brengen en de effecten te kunnen beoordelen. Aanvullend onderzoek Het inventariseren van Hazelworm en Zandhagedis gebeurt in drie inventarisatierondes in de maanden april en mei bij goed weer overdag, conform het kennisdocument (BIJ 2017b). Tijdens het aanvullende onderzoek worden plaatjes uitgelegd in kansrijke biotopen en worden deze en overige schuilplekken onderzocht op de aanwezigheid van Hazelworm en Zandhagedis. Met de informatie die met gericht onderzoek wordt verzameld, kan maatwerk worden geleverd met betrekking tot de te nemen mitigerende maatregelen.

Quickscan natuurtoets zonnepark, Hattem

18

Overige beschermde reptielen Overige beschermde reptielen worden op basis van terreinkenmerken, het veldbezoek en bekende verspreidingsgegevens uitgesloten. Vervolgstappen voor deze soorten zijn niet aan de orde.

5.6 Overige soortgroepen Op basis van de terreinkenmerken, habitateisen en bekende verspreidingsgegevens wordt in het plangebied geen voortplanting of vaste verblijfplaatsen verwacht van beschermde vissen en ongewervelden. Het nemen van vervolgstappen in het kader van de Wet natuurbescherming is niet aan de orde voor deze soortgroepen.

Quickscan natuurtoets zonnepark, Hattem

19

6. Geraadpleegde bronnen Literatuur Dienst Regelingen (2009). Aangepaste lijst jaarrond beschermde vogelnesten ontheffing Flora- en faunawet ruimtelijke ingreep. Ministerie van EZ (2015). Besluit van de Minister van Economische zaken van 15 oktober 2015, DGAN-PDJNG / 15129301, houdende vaststelling van geactualiseerde Rode lijsten flora en fauna. Staatsblad van het koninkrijk der Nederlanden (2016). Jaargang 2016, Nr. 34. Wet van 16 december 2015, houdende regels ter bescherming van de natuur (Wet natuurbescherming). Provincie Gelderland (2018a). Omgevingsvisie Gelderland (geconsolideerde versie; januari 2018). Provincie Gelderland (2018b). Omgevingsverordening Gelderland (geconsolideerde versie; januari 2018).

Internet Bij12 (2017a). Kennisdocument Kamsalamander Triturus cristatus Versie 1.0, juli 2017 Bij12 (2017b). Kennisdocument Zandhagedis Lacerta agilis Versie 1.0, juli 2017 Gebiedendatabase Natura 2000 (http://www.synbiosys.alterra.nl/natura2000) Ministerie van EZ (http://mineleni.nederlandsesoorten.nl) Ministerie van EZ (2016). (https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/natuur-en-biodiversiteit/inhoud/nieuwe-natuurwet). NDFF (https://ndff-ecogrid.nl) geraadpleegd 14 februari 2018. Provincie Gelderland (2017). Atlas van Gelderland. http://kaarten.gelderland.nl/viewer/app/AtlasGelderland . Geraadpleegd op 15 november 2017. RAVON.nl (website met soortinformatie over reptielen, amfibieën en vissen) Vlinderstichting.nl (website met soortinformatie over vlinders en libellen) Vogelbescherming.nl (website met soortinformatie over vogels) Zoogdierenvereniging. (Website met soortinformatie over de Nederlandse zoogdieren)

Quickscan natuurtoets zonnepark, Hattem

20

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Hattem&id=475896fe-fcb1-4a21-b09d-acc409cce274