PlanMER Buitengebied Hattem 20210403.pdf
Tekst van het document
Het Veluwse deel is rijk aan bosvogels met verschillende soorten roofvogels en uilen en maar liefst 5 soorten spechten. Alle broedende vogels en in gebruik zijnde nesten van broedende vogels zijn beschermd. Ook is de functionele leefomgeving rond in gebruik zijnde nesten beschermd. De functionele leefomgeving is het leefgebied dat vogels nodig hebben om een broedsel succesvol groot te brengen. Broedvogels met jaarrond beschermde nestplaatsen in het plangebied zijn ooievaar, wespendief, sperwer, havik, buizerd, kerkuil, steenuil en huismus. Amfibieën en reptielen In het plangebied zijn waarnemingen bekend van zandhagedis, kamsalamander, hazelworm, gewone pad, bruine kikker en kleine watersalamander. De eerste twee soorten zijn zwaar beschermd op grond van hun vermelding in bijlage van de Habitatrichtlijn. Beide reptielen zijn grotendeels gebonden aan de natuurgebieden op de Veluwe. Amfibieën komen behalve in natuurgebieden, soms ook voor in het agrarisch gebied. Hierbij worden sloten, poelen en oeverhoeken als leefgebied gebruikt. Zoogdieren In het plangebied zijn waarnemingen bekend van 21 soorten zoogdieren, waarvan 18 wettelijk beschermd. De meeste soorten zijn aanwezig in het Veluwse deel met onder meer das, boommarter, edelhert, eekhoorn en wild zwijn. Verspreid in het gebied komen ook steenmarter, ree, wezel en egel voor, alsmede 3 soorten vleermuizen.
Aannemelijk is ook de aanwezigheid van hermelijn en bunzing alsmede verschillende soorten muizen. Overige soorten Het plangebied herbergt verschillende soorten vissen, dagvlinders en libellen. Geen van deze soorten is wettelijk beschermd. In tabel 4.1 staat aangegeven welke beschermde soorten er in het plangebied (naar verwachting) voorkomen en onder welk beschermingsregime van de Wet natuurbescherming deze vallen.
024400.20191164
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
Ecologie
53
Tabel 4.1 Naar verwachting voorkomende beschermde soorten en het beschermingsregime Beschermingsregime Nader onderzoek nodig bij ontwikkelingen Vrijstellingsregeling Provinciale verorde- egel, gewone bosspitsmuis, huisspitsmuis, Nee ning veldmuis, bosmuis, rosse woelmuis, vos, haas en konijn, bruine kikker, gewone pad, kleine watersalamander Ontheffingsregeling Bijlage IV Habitatalle vleermuizen Ja richtlijn zandhagedis, kamsalamander Vogelrichtlijn Alle inheemse vogelsoorten Ja Overige beschermde Wezel, hermelijn, bunzing, steenmarter, Ja soorten boommarter, das, edelhert, wild zwijn, kluwenklokje
4.3.
Planvoornemen
4.3.1. Beschermde gebieden Natura 2000 De relevante Natura 2000-gebieden en de mogelijke effecten zijn beschreven in de passende beoordeling die is toegevoegd in bijlage 4. In de passende beoordeling en het bijbehorende stikstofonderzoek zijn de effecten onderzocht van het opvullen van onbenutte ruimte binnen de vigerende vergunningen en meldingen van de veehouderijbedrijven. De conclusies van de passende beoordeling ten aanzien van het planvoornemen zijn als volgt: - Het ‘opvullen’ van onbenutte ruimte in agrarische vergunningen leidt tot een aanzienlijke toename van stikstofdepositie binnen Natura 2000, met name binnen de gebieden De Veluwe en Rijntakken, zie tabel 4.2. Daardoor zijn significant negatieve effecten op deze gebieden niet uit te sluiten. - Het benutten van ruimte binnen de vigerende bouwvlakken leidt tot een aanzienlijke toename van stikstofdepositie binnen Natura 2000, met name binnen de gebieden Veluwe en Rijntakken. Daardoor zijn significant negatieve effecten op deze gebieden niet uit te sluiten. - Individuele bedrijven kunnen niet zondermeer uitbreiden. Dit betekent niet dat uitbreiding nooit mogelijk is. Voor individuele bedrijven is uitbreiding wellicht wel mogelijk indien middels interne saldering (bijvoorbeeld het toepassen van een ander stalsysteem) een toename van stikstofdepositie wordt voorkomen.
Hiervoor is maatwerk nodig en kan geen generieke bepaling worden opgenomen. Dit geldt bijvoorbeeld voor de initiatieven die betrekking hebben op uitbreiding en nieuwvestiging van veehouderijen. - Het realisering van een zonnepark op agrarische gronden betekent tevens het opheffen van de reguliere bemesting van de betreffende landbouwgrond. Daardoor kan in verschillende Natura 2000-gebieden in noord- en oost-Nederland sprake zal zijn van een daling van de stikstofdepositie. Deze blijvende daling is dan meestal groter dan de tijdelijke stijging van de depositie in de aanlegfase. - Het beoogde zonnepark-zuid op de voormalige vuilnisbelt zal ten koste gaan van het leefgebied van de boomleeuwerik, een kwalificerende soort voor het Natura 2000-gebied Veluwe. Het verlies van maximaal 1 broedpaar van deze soort wordt als een gering en niet significant effect beoordeeld. - In de aanlegfase van het zonnepark-zuid zullen de verkeersbewegingen leiden tot een tijdelijke extra depositie op de reeds overbelaste habitats en leefgebieden van het Natura 2000-gebied Veluwe. Vanwege het ontbreken van bestaand agrarisch gebruik ter plaatse, is geen saldering mogelijk met het opheffen van agrarische bemesting.
Bij aanleg in de wintermaanden, wanneer sprake is van een neerslagoverschot en weinig tot geen groei van de vegetatie, kan dit effect grotendeels worden gemitigeerd, doordat de extra stikstofdepositie grotendeels uitspoelt. Dit effect kan geheel tot nul worden gereduceerd wanneer bij de aanleg volledig gebruik wordt gemaakt van elektrisch materieel en vervoer. Met het stellen van een dergelijke voorwaarde aan de uitvoering kunnen negatieve effecten van het zonnepark-zuid op Natura 2000 geheel worden uitgesloten.
Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam
024400.20191164
54
-
Ecologie
Realisering van kleine windturbines heeft mogelijk negatieve effecten qua sterfte en verstoring voor vogels en vleermuizen uit de beide omliggende Natura 2000-gebieden. Vanwege het ontbreken van kennis over de omvang van de ecologische effecten van kleine turbines kunnen significante effecten niet op voorhand worden uitgesloten.
Tabel 4.2 Berekeningsresultaten onderzoek stikstofdepositie in mol/ha/jaar op maatgevende Natura 2000-gebieden Natura Referentie 2000-gebie- situatie den
Uitbreiding bestaande veeToename vanOnbenutte ruimte houderijen, toename t.o.v. BBT bij uitbreiwege omschakevergunning, toe- referentie ding tot 1,5 ha, ling overige toename t.o.v. (huidige, fei- name t.o.v. refeBinnen bouw- Via wijz. tot bouwvakaken referentie telijke deposi- rentie naar veehouderij vlak 1.5 ha tie)
Rijntakken
1.923
+707,3
+2.174
+2.941
+348
+2.986
De Veluwe
226.2
+21.44
+731
+3.379
+8.301
+3.138
Dit betekent dat het planvoornemen negatief (-) scoort op het gebied van vermesting en verzuring door stikstofdepositie. Ook zijn er mogelijk licht negatieve effecten (-/0) op het leefgebied buiten Natura 2000 voor de soorten die afhankelijk zijn van het Natura 2000-gebied, zoals ganzen en kleine vogels en vleermuizen, door verlies van voedselareaal door nieuwe ontwikkelingen (bijvoorbeeld van zonneparken) en door het plaatsen van kleine windmolens (tiphoogte tot 40 meter). Gelders Natuurnetwerk Het areaal aan GNN en GO binnen het plangebied is adequaat bestemd als ‘natuur’, ‘bos’, ‘water’, maar ook door de gebiedsaanduidingen op alle bestemmingen, waaronder de agrarische gebiedsbestemmingen. Deze gronden zijn bestemd voor onder andere de bescherming van droge en natte natuurwaarden en landschapswaarden. Dit uit zich door beperkte ontwikkelmogelijkheden. De GNN en GO zijn zodoende gepast bestemd. Het zonnepark-zuid vormt hierop een uitzondering, aangezien dit zonnepark binnen het GNN ligt en zonder nadere voorwaarden niet zal bijdragen aan behoud en bescherming van de wezenlijke kenmerken en waarden van het GNN. Afhankelijk van de inrichting en het beheer van het beoogde zonnepark is het echter wel mogelijk een ecologische meerwaarde te genereren ten opzichte van de actuele situatie.
Te denken valt aan een ruime opzet met veel ruimte voor bloemrijke vegetaties en insecten die weer als voedsel zullen dienen voor vleermuizen en vogels. De toelaatbaarheid van dit initiatief binnen het GNN (en binnen Natura 2000) zal mede afhankelijk worden gesteld aan deze nader uit te werken ecologische inrichting. Op grond van voorgaande worden geen negatieve maar ook geen positieve effecten op GNN verwacht en wordt het planvoornemen neutraal (0) beoordeeld. 4.3.2. Beschermde soorten Het planvoornemen biedt ontwikkelingsmogelijkheden binnen de bouwvlakken. Ingrepen op en rond de erven kunnen negatieve gevolgen hebben voor zwaar beschermde soorten, zoals aantasting van verblijfplaatsen van vleermuizen of uilen. Bij een adequate mitigatie en compensatie kunnen significante effecten op de staat van de instandhouding van deze soorten vaak voorkomen worden. Ontheffing verlening is in die gevallen dan mogelijk. Het treffen van mitigerende en compenserende maatregelen geldt ook als voorwaarde voor het voorkomen van een ontheffingsplicht of het verkrijgen van een ontheffing als dit onverhoopt toch nodig is. Voor alle genoemde beschermde soorten bestaan er in de praktijk ruime mogelijkheden om effecten te voorkomen of te minimaliseren door een passende locatiekeuze, inrichting en uitvoeringstijdstip.
Zo nodig kunnen aanvullend ook mitigerende (verzachtende) maatregelen worden getroffen zoals het realiseren van alternatieve broedgelegenheid (bijvoorbeeld nestkasten) of kan de kwaliteit van het omringende leefgebied worden behouden of zelfs verbeterd. Hierbij is het werken volgens een gericht plan of werkprotocol noodzakelijk. Ook is het mogelijk om te werken volgens een goedgekeurde gedragscode. Op basis van de eisen die aan individuele ontwikkelingen worden gesteld en de praktische mogelijkheden om beschermde soorten in te passen in lokale ontwikkelingen, zijn als gevolg van het bestemmingsplan geen wezenlijke effecten op beschermde soorten te verwachten (0).
024400.20191164
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
Ecologie
4.4.
55
Alternatieven en varianten
De belangrijkste negatieve effecten hangen samen met de potentiële groei van de veestapel en de daarmee samenhangende negatieve effecten op de ecologische waarden binnen het plangebied en binnen de Natura 2000-gebieden in de omgeving (toename van stikstofdepositie). In de varianten benutting maximale planmogelijkheden en het uitvoerbaar alternatief is daarom met name ingezoomd op deze effecten. Waar van toepassing zijn ook de effecten beschreven die kunnen optreden als gebruik wordt gemaakt van de ontwikkelingsmogelijkheden die het bestaande bestemmingsplan Buitengebied Hattem uit 2007 biedt. 4.4.1. Maximale planmogelijkheden In de passende beoordeling en het bijbehorende stikstofonderzoek die is toegevoegd als bijlage 1 bij de passende beoordeling, zijn de effecten onderzocht van de invulling van de maximale mogelijkheden: - Wanneer op grote schaal gebruik wordt gemaakt van de ontwikkelingsmogelijkheden die het bestaande bestemmingsplan Buitengebied Hattem uit 2007 biedt aan veehouderijen (uitbreiding tot 1,5 hectare), waarbij omschakeling naar grondgebonden veehouderij is toegestaan, zijn significante negatieve effecten niet uit te sluiten, zie tabel 4.2.
Gezien de aard en omvang van de bedrijven, is het in veel gevallen onmogelijk om de geboden planologische mogelijkheden maximaal te benutten, zonder toename van de ammoniakemissie en daarmee samenhangende depositietoename binnen Natura 2000. - De recreatieve uitbreidingsmogelijkheden die het bestemmingsplan biedt zijn ten opzichte van het bestaande recreatieve gebruik van de Natura 2000-gebieden zeer gering van omvang. Significante verstoringseffecten als gevoel van deze planologische mogelijkheden kunnen daarom op voorhand worden uitgesloten. Dit betekent dat dit alternatief net als het planvoornemen negatief scoort op stikstofdepositie. Ten aanzien van de overige aspecten (areaalverlies, effect op soorten en effect op GNN) zijn er ook nauwelijks verschillen in de beoordeling met het planvoornemen. 4.4.2. Uitvoerbaar alternatief Voor dit alternatief is een onderzoekssituatie uitgewerkt waarin is bekeken of veehouderijen kunnen doorgroeien tot 1,5 hectare middels gebruikmaking van de Beste Beschikbare Technieken (BBT), zie tabel 4.2. In de hiervoor berekende situaties is steeds uitgegaan van de (potentiële) maximale gevolgen, waarbij is gekozen voor de minst gunstige huisvestingssystemen (met de hoogste emissie per dierplaats). Met de toepassing van emissiearme technieken kan sprake zijn van lagere emissies.
Met toepassing van emissiearme technieken kunnen bedrijven binnen het plangebied in sommige gevallen komen tot een uitbreiding van de veestapel zonder dat de emissie toeneemt (interne saldering). De melkrundveesector is sterk vertegenwoordigd binnen het plangebied. Voor melkrundveehouderijen is het lastiger om met toepassing van andere huisvestingssystemen te komen tot een reductie van de ammoniakemissie dan voor bijvoorbeeld varkenshouderijen of pluimveehouderijen. Uit de berekeningen die zijn uitgevoerd voor dit alternatief blijkt dat ook als wordt uitgegaan van BBTmaatregelen, de maximale planologische mogelijkheden niet kunnen worden benut zonder dat er sprake is van een depositietoename. Om te komen tot een uitvoerbaar alternatief plan binnen de kaders van de Wet natuurbescherming en de huidige regeling rondom stikstofdepositie moeten, op grond van de uitkomsten van de passende beoordeling in bijlage 4, randvoorwaarden en beperkingen worden opgenomen in het Chw-bestemmingsplan: - Geen wijzigingsbevoegdheden opnemen voor vergroting van de bouwvlakken: met maatwerk zullen bepaalde bedrijven kunnen uitbreiden zonder dat sprake is van een toename van stikstofdepositie, maar de uitvoerbaarheid van een generieke wijzigingsbevoegdheid kan niet op voorhand worden aangetoond.
Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam
024400.20191164
56
-
-
Ecologie
Geen omschakelingsmogelijkheden naar veehouderij opnemen binnen agrarische bestemmingen, want omschakeling leidt in vrijwel alle gevallen tot een toename van emissies en daarmee tot een toename van stikstofdepositie. Met bijvoorbeeld externe saldering kan het mogelijk zijn om met maatwerk te komen tot een uitvoerbaar initiatief, maar vooralsnog wordt dit door de provincie Gelderland niet toegestaan. De uitvoerbaarheid van generieke omschakelingsmogelijkheden kan daarom niet op voorhand worden aangetoond. Voorwaarden koppelen aan de uitbreiding/wijziging van bestaande veehouderijen binnen de bouwvlakken, zodat toekomstige initiatieven binnen de kaders van het plan niet leiden tot een toename van stikstofdepositie. De laatste jaren zijn er (mede als gevolg van de strikte jurisprudentie) in een groot aantal bestemmingsplannen voor buitengebieden dergelijke regelingen opgenomen. Een voorbeeldregeling: Wijziging van het bestaande aantal dierplaatsen, bestaande diersoorten en/of bestaande stalsystemen is niet toegestaan, met dien verstande dat dit wel is toegestaan indien de toename van stikstofdepositie vanaf de betreffende veehouderij niet leidt tot een overschrijding dan wel verdere overschrijding van de kritische depositiewaarden voor verzuring gevoelige habitats binnen Natura 2000.
Indien deze beperkingen worden opgenomen, is toename van stikstofdepositie in Natura 2000-gebieden uitgesloten, dit wordt daarom neutraal (0) beoordeeld. Op de overige onderdelen treedt geen verschil op met het planvoornemen. 4.4.3. Variant maximaal inzetten op wonen en gezondheid Bij deze variant is uitgegaan van het realiseren van een uitvoerbaar alternatief zoals hiervoor omschreven. Binnen deze variant zijn de effecten onderzocht van het realiseren van individuele woningen en kleinere woningbouwprojecten binnen de beleidskaders voor het buitengebied. Het gaat hier bijvoorbeeld om beeindiging van agrarische activiteiten en het in ruil daarvoor oprichten van enkele (zorg)woningen. Gezien het staken van de bedrijfsmatige activiteiten zal er in deze gevallen sprake zijn van een positief effect ten aanzien van stikstof. In voorkomende gevallen zal dit door de initiatiefnemers nog wel moeten worden aangetoond ten tijde van de vergunningsfase door middel van een Aerius berekening. Deze ‘vrijgekomen’ stikstofdepositie kan niet zonder meer worden benut om groei van andere agrarische bedrijven mogelijk te maken, hiervoor zijn strenge regels ten aanzien van externe saldering van toepassing. Woningen zullen verspreid over het plangebied opgericht worden.
Een beperkte plaatselijke toename van verkeer op omliggende routes zal geen relevante gevolgen hebben voor de stikstofdepositie binnen Natura 2000. Het verkeer zal relatief snel opgaan in het heersende verkeersbeeld. Aangezien deze variant is gebaseerd op het uitvoerbaar alternatief, is voor stikstofdepositie dezelfde neutrale (0) beoordeling van toepassing. Ook zijn in deze variant geen grote ontwikkelingen voorzien die significant andere effecten op areaalverlies, verstoring, GNN of de soortenbescherming heeft.
4.5.
Samenvattende effectbeoordeling
Tabel 4.3 geeft een samenvattend overzicht van de effectbeoordelingen uit de voorgaande hoofdstukken. Zonder maatregelen kunnen de ontwikkelingsmogelijkheden die het bestaande bestemmingsplan Buitengebied Hattem uit 2007 biedt tot een grote toename van stikstofdepositie binnen Natura 2000 leiden. In de passende beoordeling is uitgewerkt op welke wijze significante negatieve effecten vanwege stikstofdepositie kunnen worden uitgesloten. Wanneer op grote schaal kleine windturbines worden gerealiseerd kan niet worden uitgesloten dat de vogels en vleermuizen vanuit de omliggende Natura 2000-gebieden worden verstoord of gedood. De realisering van zonneparken heeft alleen in de aanlegfase mogelijk geringe verstoringseffecten en kleine extra stikstofdeposities tot gevolg. In de gebruiksfase is er een neutraal effect of, in het geval van zonneparken op agrarische gronden, mogelijke een daling van de stikstofdepositie op Natura 2000. Afhankelijk van de inrichting en het beheer van deze zonneparken kan een aanvullende ecologische meerwaarde worden ontwikkeld. De recreatieve uitbreidingsmogelijkheden die het bestemmingsplan biedt zijn ten
024400.20191164
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
Ecologie
57
opzichte van het bestaande recreatieve gebruik van de Natura 2000-gebieden zeer gering van omvang. Significante verstoringseffecten als gevoel van deze planologische mogelijkheden kunnen daarom op voorhand worden uitgesloten. Over het algemeen heeft het Chw- bestemmingsplan geen negatieve gevolgen voor het Gelders Natuurnetwerk. Op de Veluwe overlappen deze effecten grotendeels met de beschreven effecten op Natura 2000. Eventuele effecten op beschermde soorten kunnen en moeten worden gemitigeerd en/of gecompenseerd op het moment dat er concrete bouwplannen zijn. Hieronder wordt de beoordeling van de ecologische effecten in tabelvorm samengevat. Uitgangspunt voor de effectbeoordeling vormt de maximale benutting van de geboden ontwikkelingsruimte in het bestemmingsplan. Tabel 4.3 Effectbeoordeling Natuur Thema
Beoordelingscriteria/ beschrijving effecten
Planvoornemen
Max. planmogelijkheden
Uitvoerbaar alternatief*
Max wonen en gezondheid
Beschermde gebieden
Verzuring/vermesting (stikstofdepositie)
-
-
0
0
-/0
-/0
-/0
-/0
0
0
0
0
Beschermde soorten
Externe effecten (areaalverlies voor soorten, effecten op soorten vanwege windmolens) Overige aspecten (verdroging, versnippering , verstoring in gebied etc) Effecten op beschermde soorten
0
0
0
0
*Mits de beschreven beperkingen worden opgenomen
Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam
024400.20191164
58
Ecologie
024400.20191164
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
5. Landschap, cultuurhistorie en archeologie
5.1.
59
Beoordelingskader
Landschapsontwikkelingsplan Voor landschap is geen wettelijk kader van toepassing, maar zijn er wel beleidskaders vastgelegd, zowel in de provinciale omgevingsvisie als in de gemeentelijke gebiedsvisie. Op basis van deze documenten is in 2011 het landschapsontwikkelingsplan opgesteld. Het Landschapsontwikkelingsplan (LOP) beschrijft de visie van Hattem op haar landschap voor de looptijd van 10 jaar. Hattem wil de diversiteit aan landschapstypen behouden en verder ontwikkelen. Dit gebeurt door het versterken van de unieke, onderscheidende kenmerken en het in stand houden en versterken van de grenzen en overgangen ertussen. Dit vraagt om maatwerk, want ontwikkelingen moeten mogelijk blijven. Dit beleid wordt gevolgd, totdat in de omgevingsvisie eventueel nieuw beleid is vastgesteld. Erfgoedwet De Erfgoedwet regelt de bescherming van archeologisch erfgoed in de bodem, de inpassing ervan in de ruimtelijke ontwikkeling en de financiering van opgravingen. Voor gebieden waar archeologische waarden voorkomen of waar reële verwachtingen bestaan dat ter plaatse archeologische waarden aanwezig zijn, moet voorafgaand aan bodemingrepen archeologisch onderzoek te worden uitgevoerd. De uitkomsten van het archeologisch onderzoek dienen vervolgens volwaardig in de belangenafweging te worden betrokken.
Het belangrijkste doel is de bescherming van het archeologische in de bodem (in situ) omdat de bodem doorgaans de beste garantie biedt voor een goede conservering. Archeologienota Hattem In 2009 heeft de gemeente Hattem een Archeologienota Hattem met bijbehorende Waarderingskaart Hattem vastgesteld. Archeologisch waardevolle gebieden moeten worden opgenomen in het Chw bestemmingsplan. Hier worden 'archeologische' regels opgenomen voor de afgifte van een omgevingsvergunning zoals de mogelijkheid tot behoud in situ, vooronderzoek en archeologische begeleiding.
5.2.
Onderzoeksmethodiek
Delen van het plangebied hebben grote landschappelijke en cultuurhistorische waarden. Ook is sprake van archeologische verwachtingswaarden. Dit planMER beschrijft de aanwezige waarden, gebruikmakend van de informatie uit de provinciale en gemeentelijke beleidskaders. Vervolgens wordt ingegaan op de mogelijke gevolgen van de bouw- en gebruiksmogelijkheden die het Chw bestemmingsplan biedt voor deze waarden. In de effectbeschrijvingen wordt bijvoorbeeld aandacht besteed aan de mogelijke gevolgen van verdere schaalvergroting binnen de agrarische sector. Ook wordt beschreven op welke wijze ongewenste landschappelijke effecten en aantasting van cultuurhistorische waarden kunnen worden voorkomen en nieuwe initiatieven een bijdrage kunnen leveren aan de landschappelijke kwaliteiten.
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
024400.20191164
60
5.3.
Landschap, cultuurhistorie en archeologie
Referentiesituatie
Landschappelijke waarden Het karakter van de landschappen binnen Hattem wordt gekenmerkt door diversiteit, het schaalniveau, de dynamiek en de transformatie door de bedijking van de IJssel vanaf de 12e eeuw. In het landschap zijn bossen, open polders, uiterwaarden, kleinschalig kampen- en oeverwallenlandschap, randen en linten, plassen, landgoederen en kleine kernen te onderscheiden. Kernkwaliteiten De landschappen in Hattem zijn ontstaan onder invloed van natuurlijke processen en het handelen van de mens. Hattem ontleent haar unieke identiteit aan de ligging in een hoogwaardige natuurlijke en landschappelijke omgeving op de overgang van hoog (Veluwe) naar laag (IJssel). Op basis hiervan zijn de volgende kernkwaliteiten van Hattem te onderscheiden: - De overgang tussen Veluwe en IJssel(vallei); - De hoge natuurlijke en landschappelijke waarden van de Veluwe en de uiterwaarden; - De hoge landschappelijke waarden van het kampenlandschap; - De (blauwe) kwaliteiten en potenties van de IJssel, het Apeldoorns kanaal en Molecatense beek; - Open agrarisch gebied ten noorden van de A28; - Cultuurhistorische ligging en uitstraling van Hanzestad Hattem: de voormalige veste ligt prachtig op de uitlopers van het Veluwemassief.
De kenmerkende landschapstypen in het buitengebied zoals weergeven in figuur 5.1 zijn ondergebracht in drie hoofdgebieden uit figuur 3.1, het Poldergebied, Kernrand en Bosgebied. Poldergebied Het poldergebied in Hattem bestaat uit de landschapstypen polderlandschap en oeverwallenlandschap. Het polderlandschap van Hattem is een grootschalig, open gebied, met lijnvormige beplantingen langs de rechte wegen en waterlopen. Bepalend voor het landschapsbeeld is het uitzicht in zuidelijke richting op het beboste Veluwemassief en de autowegen A28 en A50. Het oostelijk gedeelte heeft een regelmatige blokverkaveling, in het westelijk gedeelte is sprake van slagenverkaveling. Tegen de Geldersedijk aan ligt binnendijks een kleine oeverwal. Het oeverwallenlandschap onderscheidt zich weinig van de aanliggende polder. Echter het geringe hoogteverschil, een duidelijk anders georiënteerde blokverkaveling (onregelmatig) en de grotere dichtheid van beplantingselementen en bebouwing scheiden dit gedeelte van de polder. Op de oeverwal treedt meer afwisseling op in openheid en geslotenheid van het landschap. Kernrand De Kernrand is een overgangszone en bestaat uit de lage zandgronden tussen het Veluwemassief en de IJsselvallei. De hoogteligging varieert van circa 5 tot 20 meter boven NAP. Het gebied is glooiend met veel microreliëf. Het grondgebruik is vooral grasland, ook komt bouwland en bos voor.
De overgangszone bestaat uit het kampenlandschap en het natte heide- en broekontginningenlandschap. Het kampenlandschap wordt gekenmerkt door verspreid liggende boerderijen, omringd door akkers, die een onregelmatige verkavelingpatroon vertonen. De bebouwingsdichtheid is hoog en levert samen met de aanwezigheid van houtwallen en kleinere bosjes een kleinschalig landschapsbeeld op. In het westen van de bebouwde kom ligt de Hattemer Enk. Op deze enk, rond de Hilsdijk en het Vijzelpad, verdwijnt de agrarische en daaraan verbonden landschapsstructuur geleidelijk. Ten zuiden van de kern Hattem komt in vergelijking met de Hattemer Enk vrijwel geen bebouwing voor. Tussen het kampenlandschap, in het zuidelijk gedeelte van de gemeente, en de Hoenwaard ligt een smalle strook natte heide- en broekontginningenlandschap. Het landschap is hier tamelijk grootschalig met een rationele verkaveling. In het Landschapsontwikkelingsplan is het kampenlandschap aangewezen als landschappelijk te versterken zone. Voor dit gebied ligt de opgave in: - Behouden van de karakteristieke openheid van de enk. - Behouden en versterken van de karakteristieke lintstructuur met doorzichten naar de open gebieden.
024400.20191164
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
Landschap, cultuurhistorie en archeologie
61
Bosgebied Het bosgebied is gelegen in het zuiden van het plangebied en bestaat uit een noordelijke uitloper van de Veluwe; een hoger gelegen zandrug stammend uit de laatste ijstijd. De Veluwe heeft lange tijd uit heidegronden bestaan en is vanaf 1900 bebouwd met bossen. Deze kunstmatige aanleg is terug te zien in de rationele en orthogonale verkaveling die maar zelden het reliëf van het onderliggende landschap volgt. In de loop van de 20e eeuw is het gebied steeds meer gebruikt als recreatiegebied. De aanwezigheid van dichte naald- en loofbossen geeft het Bosgebied (bos- en landgoederenlandschap) een gesloten karakter. Andere kenmerken zijn de grote verschillen in hoogteligging, de plaatselijk kleinschalige open ruimtes en de weinige bebouwing. De kenmerken van het landgoederenlandschap zijn vooral terug te vinden op het landgoed Molecaten. Het landschap heeft hier een onregelmatige blokverkaveling, afwisselende vegetatie van bossen, houtwallen, houtsingels en parkbeplantingen en een kleinschalige structuur. Het landschapsbeeld wordt naast de voorkomende begroeiingen ook bepaald door de aanwezigheid van onder andere microreliëf.
Figuur 5.1 Landschapstypen binnen de gemeente Hattem, Bron: Structuurvisie Hattem
Cultuurhistorische waarden Gea-objecten (aardkundige waarden) Door het voormalig Rijksinstituut voor Natuurbeheer (RIN) en de provincie is onderzoek gedaan naar geologische, geomorfologische en bodemkundige waarden in Gelderland. Belangrijke gebieden en/of objecten zijn benoemd als zogenaamde GEA-objecten. De waardering van deze objecten is gebaseerd op de volgende criteria: zeldzaamheid, gaafheid, representativiteit, wetenschappelijk belang en educatief belang. In de gemeente Hattem komen enkele GEA-objecten voor: de Vuursteenberg, de Leemkuilen en de gemeentegroeve Hattem liggen binnen de grenzen van het plangebied (zie afbeelding 5.2). De Vuursteenberg maakt deel uit van het smeltwaterterras (kame) langs de noordwestrand van de Woldbergstuwwal. Het terras is gevormd door (ijs-)smeltwater dat in het Saalien tussen het ijs en de eerder opgeduwde stuwwal heeft gestroomd. De smeltwaterafzettingen bevatten grindrijke gronden en overig
Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam
024400.20191164
62
Landschap, cultuurhistorie en archeologie
materiaal uit de stuwwallen. In de laatste ijstijd (Weischelien), zijn zowel de stuwwal als het smeltwaterterras sterk geërodeerd. De Vuursteenberg is een belangrijke erosierest en heeft geomorfologische waarde. In de oude groeve de Leemkuil bevinden zich verschillende geologische formaties die door het Saalien landijs gestuwd zijn. Het is een van de zeer weinige ontsluitingen van de Formatie van Tegelen, die elders tientallen meters onder de oppervlakte ligt. Het object is van belang vanwege het voorkomen van deze Formatie van Tegelen en heeft daardoor een hoge educatieve en wetenschappelijke waarde. Noordoostelijk van de Leemkuil ligt de gemeentegroeve Hattem. Deze is gelegen op de stuwwal van de oostelijke Veluwe. De zuidoostwand van de voormalige grotendeels afgewerkte groeve is ingericht als geologisch monument en heeft pleistocene afzettingen. De gemeentegroeve is momenteel de enige groeve waar een groot aantal verschillende afzettingen tezamen voorkomt. Bodemkundig is de groeve interessant in verband met deze verschillende bodemvormingen.
Figuur 5.2 Landschappelijke en cultuurhistorische waarden (bron: Structuurvisie Hattem)
Monumenten Op basis van de gegevens van Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed blijkt dat in het buitengebied van Hattem negen rijksmonumenten zijn gelegen. Vijf van deze monumenten bevinden zich binnen het plangebied waarbij de concentratie met name ligt op de gebieden Kernrand en Bosgebied: - Huize Molecaten -17e eeuws huis op rechthoekige plattegrond met verdieping en door pannen gedekt schilddak te midden van bosrijk landgoed met waterpartijen. (Molecaten 1); - Midden 19e eeuwse watermolen (bij Molecaten); - Villa ‘Richmonde’ (Vuursteenberg 3); - Agrarische gebouwen (Groeneweg 6); - ’t Olde Spyker, nabij het landgoed Molecaten gelegen rechthoekig kasteeltje XVIA met zadeldak (restauratie 1960-1965) (Veldweg 14).
024400.20191164
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
Landschap, cultuurhistorie en archeologie
63
Figuur 5.3 Rijksmonumenten, bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
Gemeentelijke monumenten Op basis van het vigerend bestemmingsplan blijkt dat 9 gemeentelijke monumenten zijn gelegen binnen het plangebied: - Woonhuis bij boerderij (Geldersedijk 85) - Woonboerderij (Koeweg 7) - Boswachtershuisje (Koeweg 9) - Woonhuis met kapschuur ‘kopanger’ (Oostersedijk 9) - Woonhuis bij boerderij (Oostersedijk 11) - Villa Richmonde (Vuursteenberg 3) - Kerk en pastorie (Zuiderzeestraatweg 7/9) - Voormalige school d’Olde Skoele (Zuiderzeestraatweg 16) - Voormalige kerk (Zuiderzeestraatweg 18) Archeologische waarden Indicatieve Kaart Archeologische Waarden (IKAW) en Archeologische Monumenten (AMK) De IKAW (figuur 5.4) bevat een vlakdekkende en landsdekkende classificatie van de trefkans op archeologische resten. De kaart geeft een globaal beeld van de trefkans op archeologische resten in de bodem en onder water. Deze trefkans wordt per gebied van 50 bij 50 meter aangegeven met een van de categorieën: ‘hoge', ‘middelhoge', ‘lage' of ‘zeer lage' trefkans, dan wel: ‘niet gekarteerd'. Zoals op de kaart zichtbaar is, is het poldergebied gelegen binnen de zone van lage en middelhoge trefkans. Het kernrandgebied heeft een middelhoge tot hoge trefkans. Voor het bosgebied geldt een lage trefkans. In figuur 5.5 is een weergave opgenomen van de Archeologische monumentenkaart (AMK).
Hierop is binnen het plangebied een terrein van hoge archeologische waarde zichtbaar tussen de spoorlijn Zwolle-Amersfoort en de Zuiderzeestraatweg. Op dit terrein zijn restanten aanwezig van een kloostercomplex uit de late Middeleeuwen.
Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam
024400.20191164
64
Landschap, cultuurhistorie en archeologie
Figuur 5.4 Uitsnede Indicatieve Kaart Archeologische Waarden (IKAW), Bron: RCE
Figuur 5.5 Archeologische Monumenten Kaart (AMK), Bron: Provincie Gelderland
Archeologische Waarderingskaart Hattem (AWH) In de Archeologische Waarderingskaart Hattem is het archeologisch potentieel van de verschillende gebieden in Hattem verder uitgewerkt en gewaardeerd in een bepaald percentage (0%, 10%, 50%, 90% en 100%): - een 0% gebied is archeologisch leeg, geheel verstoord of reeds opgegraven. Er zijn geen consequenties verbonden aan grondverstorende werkzaamheden; - in een 10% gebied zijn de archeologische waarden onbekend. In deze gebieden wordt een proefonderzoek aanbevolen;
024400.20191164
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
Landschap, cultuurhistorie en archeologie
-
65
een 50% gebied is archeologisch waardevol met een hoge verwachtingenkans; een 90% gebied is zeer waardevol; een 100% gebied is een archeologische toplocatie; een opgraving is noodzakelijk.
Uit de archeologische waarderingskaart blijkt dat een groot deel van het gemeentelijk grondgebied valt in de categorieën 50% en 10%. Op een enkele locatie is de categorie 90% weergeven. De categorie 100% komt niet voor binnen het plangebied.
Figuur 5.6a Uitsnede Archeologische Waarderingskaart Hattem (AWH), Deelgebied 2
Figuur 5.6b Uitsnede Archeologische Waarderingskaart Hattem (AWH), Deelgebied 3
Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam
024400.20191164
66
Landschap, cultuurhistorie en archeologie
Figuur 5.6c Uitsnede Archeologische Waarderingskaart Hattem (AWH), Deelgebied 6
5.4.
Planvoornemen
Het planvoornemen is een conserverend plan, waarbij de huidige regeling voor ontwikkelingen zoveel mogelijk worden behouden en waar mogelijk ruimte wordt geboden aan nieuwe initiatieven. Zoals reeds aangegeven worden er beperkte ontwikkelingen verwacht in de agrarische sector het gaat hierbij met name om uitbreidingen bij bestaande agrarische bedrijven met een maximum van 1,5 hectare. Daarnaast kunnen teeltondersteunende voorzieningen tot 1.000 m2 met een hoogte van maximaal 2 meter mogelijk worden gemaakt. Aansluitend op de huidige bebouwing kunnen zonne-energie of mini windturbines mogelijk worden gemaakt. Ook biedt het plan mogelijkheden voor het realiseren van kleine windturbines met een tiphoogte tot 40 meter, mits deze gedragen worden door de omgeving en het landschap niet verrommelen. Uit het participatietraject zijn ongeveer 40 initiatieven voorgesteld, het betreft met name kleinschalige woningbouwontwikkeling, de realisatie van een klein zonnepark en wijziging van bestaande recreatieve functies. Landschap Binnen het Poldergebied ten noorden van het plangebied zijn de meeste agrarische percelen gelegen. Binnen de huidige bebouwingstructuur is een aantal initiatieven voorgesteld. Het gaat hierbij met name om agrarische activiteiten en de realisatie van een aantal woningen.
Nieuwe ontwikkelingen binnen het poldergebied, zouden plaatselijk kunnen leiden tot een aantasting van de openheid. Doordat uitbreiding van agrarische bebouwing plaatsvindt binnen het agrarisch bouwvlak of aansluitend daaraan en de bouwvlakken over het algemeen op ruime afstand van elkaar zijn gelegen, blijven de huidige landschappelijke waarden behouden en zijn de maximale effecten van het bestemmingsplan beperkt. De realisatie van zonnepanelen en (mini) windmolens op daken zal geen effect hebben op de karakteristieke landschapsstructuren. De kleine windturbines tot 40 meter kunnen zeer nadrukkelijk aanwezig zijn in het open landschap. Een kleine windturbine is een zichtbaar element in het landschap. Het heeft ongeveer de hoogte van volwassen loofboom, zoals een eik, linde, beuk en een populier. Omdat de hoogte overeenkomt met andere landschapselementen is het geen sterk verstorend element. Om de impact op het landschap te
024400.20191164
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
Landschap, cultuurhistorie en archeologie
67
beperken moet de turbine een ruimtelijke eenheid vormen met de overige bebouwing en beplanting op het perceel. Op die manier wordt het meer als een logisch geheel ervaren. Binnen de kernrand zijn circa acht agrarische bouwvlakken aanwezig. De meeste voorgestelde initiatieven (met name wonen) zijn binnen deze zone gelegen. De voorgestelde ontwikkelingen houden het huidige onregelmatige verkavelingspatroon aan. De wat grotere woningbouwontwikkelingen kunnen wel invloed hebben op het kleinschalige landschapsbeeld. De realisatie van zonne-energie op bebouwing zal niet leiden tot afbreuk van de landschappelijke waarden. Mogelijke effecten kunnen wel ontstaan wanneer kleine windturbines onzorgvuldig aan het landschap worden toegevoegd. Ter plaatse van het Bosgebied worden ontwikkelingen voorgesteld binnen het huidige recreatiepark en zal een deel van de voormalige stortlocatie ingericht worden als zonnepark. Het zonnepark heeft invloed op het gesloten karakter van het gebied. Doordat in de huidige situatie deze locatie ontoegankelijk is zal de beleving niet wijzigen. Het planvoornemen wordt op grond van bovenstaande licht negatief (-/0) beoordeeld op landschappelijke kwaliteit, vooral door het effect van mogelijke windmolens en de kans op verrommeling in met name de Kernrand.
Cultuurhistorie Er worden geen concrete ontwikkelingen voorgesteld die in of in de directe nabijheid van cultuurhistorische waarden zijn gelegen. De meeste (bouw)initiatieven liggen binnen de cultuurhistorische lintbebouwing. Er is ook geen sprake van versterking of aantasting van cultuurhistorische waarden. Het planvoornemen scoort daarmee neutraal. Archeologie Het grootste deel van het plangebied is gelegen in de zone met een waardering van 10%. Een aantal woningbouw initiatieven valt binnen deze zone. Hierdoor wordt de aantasting van archeologische waarden door deze initiatieven niet verwacht. In tabel 5.1 zijn de initiatieven weergegeven die mogelijk invloed kunnen hebben op de archeologische waarden binnen het plangebied. De voorgenomen ontwikkelingen zijn hoofdzakelijk kleinschalig van aard, zoals de realisatie van woningen. In het op te stellen bestemmingsplan krijgen de gebieden met een vondstkans van 50% of meer de dubbelbestemming “Archeologisch waardevol”. Deze dubbelbestemming voorziet in een beschermende regeling voor bodemverstorende activiteiten die groter zijn dan 100 m2 en dieper zijn dan 50 cm. Hiermee wordt geborgd dat voor ingrepen onderzoek plaatsvindt en overwogen kan worden of eventuele vondsten in situ bewaard kunnen blijven. Het planvoornemen wordt hierdoor neutraal beoordeeld. Tabel 5.1 Archeologische waarderingskaart i.r.t.
initiatieven Deelgebied Initiatief Nummer Deelgebied 2 Geldersedijk 26, 27,28,29,3,8,21 107,122, 119, 122 Deelgebied 2 Geldersedijk 28 103 Deelgebied 3 Hattemerbroek 22,33,31,40,34a,7,15 201, 202, 203 Deelgebied 6 De Heide 36,37 -
Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam
Waardering 50% 90% 50% 0-10%
024400.20191164
68
Landschap, cultuurhistorie en archeologie
Figuur 5.7 Ligging agrarische percelen en initiatieven t.o.v. IKAW
5.5.
Alternatieven
5.5.1. Maximale planmogelijkheden Het Poldergebied wordt gekenmerkt door de aanwezigheid van agrarische percelen. In dit gebied zijn ook de meeste agrarische bouwvlakken aanwezig. Een maximale planinvulling ten aanzien van agrarische bebouwing zal daarmee niet leiden tot negatieve effecten in dit gebied, aangezien het uitsluitend uitbreiding bij bestaande agrarische bedrijven betreft. Ten aanzien van de kleine windturbines geldt hetzelfde als bij het planvoornemen. Het benutten van de maximale planmogelijkheden zal wel invloed kunnen hebben op het kleinschalige landschapsbeeld in de kernrand, omdat hier al snel sprake is van verrommeling en het beïnvloeden van doorzichten. In het bosgebied worden ook bij de maximale planmogelijkheden weinig ontwikkelingen voorzien, anders dan in het planvoornemen. Gezien voorgaande wordt de impact op het landschap van dit alternatief licht negatief (-/0) beoordeeld. Voor cultuurhistorie en archeologie geldt dezelfde beoordeling als bij het planvoornemen. 5.5.2. Uitvoerbaar alternatief Binnen het uitvoerbaar alternatief zal er binnen de agrarische bouwvlakken geen significante ontwikkelingen mogelijk worden gemaakt. De voorgenomen ontwikkelingen bestaan voornamelijk uit de initiatieven. Deze initiatieven kunnen leiden tot verrommeling waardoor dit, net als bij het planvoornemen, beoordeeld wordt met licht negatief (-/0).
Voor cultuurhistorie en archeologie geldt dezelfde beoordeling als bij het planvoornemen.
024400.20191164
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
Landschap, cultuurhistorie en archeologie
69
5.5.3. Variant wonen en gezondheid Bij deze variant wordt er, binnen het uitvoerbaar alternatief, van uitgegaan dat er meer (zorg)woningen worden gebouwd. De initiatieven voor (mantel)zorgwoningen vinden plaats nabij bestaande woningen, maar ook in het poldergebied zijn nieuwe ontwikkelingen mogelijk. Dit heeft een verdere verrommeling tot gevolg en kan invloed hebben op de openheid van het poldergebied, het kleinschalig landschapsbeeld in de kernrand en het gesloten karakter van het bosgebied. Deze variant scoort hiermee ook licht negatief op het onderdeel landschap. Voor cultuurhistorie en archeologie geldt dezelfde beoordeling als bij het planvoornemen.
5.6.
Samenvattende effectbeoordeling
Uit de voorgaande effectbeschrijving volgt dat in alle alternatieven en varianten sprake is op kans op verrommeling, verlies van openheid en verstoring van archeologische waarden. Met de beschermende regelingen, zoals reeds opgenomen in het vigerende bestemmingsplan kunnen belangrijke negatieve landschappelijke effecten worden voorkomen. Aanvullende maatregelen zijn dan ook niet noodzakelijk. Tabel 5.2 Effectbeoordeling landschap, cultuurhistorie en archeologie Thema
Beoordelingscriteria/ beschrijving effecten
Planvoornemen
Max. planmogelijkheden
Uitvoerbaar alternatief
Landschappelijke waarden
Voorkomen van verrommeling, inpassing
-/0
-/0
-/0
Max wonen en gezondheid -/0
Cultuurhistorie
Aantasting culthistorische waarden Kans op verstoring waarden
0
0
0
0
0
0
0
0
Archeologie
Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam
024400.20191164
70
Landschap, cultuurhistorie en archeologie
024400.20191164
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
6. Woon- en leefklimaat
6.1.
71
Geurhinder
6.1.1. Beoordelingskader Wet- en regelgeving / beleid Wet geurhinder en veehouderij De Wet geurhinder en veehouderij (Wgv) bevat het beoordelingskader voor geurhinder van veehouderijen die vergunningplichtig zijn op basis van de Wet milieubeheer (Wm). Het beoordelingskader is als volgt: voor diercategorieën waarvan de geuremissie per dier is vastgesteld (in de Regeling geurhinder en veehouderij (Rgv)) 3 geldt een maximale geurbelasting 4 op een geurgevoelig object; voor andere diercategorieën geldt een minimale afstand van de dierenverblijven ten opzichte van geurgevoelige objecten. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen concentratiegebieden (conform Reconstructiewet) en nietconcentratiegebieden en tussen situaties binnen de bebouwde kom en buiten de bebouwde kom. De wet beschrijft in artikel 3 de maximale norm voor geurbelasting van een veehouderij ten opzichte van een gevoelig object in vier situaties, deze zijn weergegeven in de onderstaande tabel. Tabel 6.1 Overzicht geurnormen Wgv binnen bebouwde kom
diercategorieën Rgv andere diercategorieën
buiten bebouwde kom
diercategorieën Rgv andere diercategorieën
concentratiegebied max. 3 ouE/m³ min. 100 m t.o.v. geurgevoelig object max. 14 ouE/m³
niet-concentratiegebied max. 2 ouE/m³ min. 100 m t.o.v. geurgevoelig object max. 8 ouE/m³
min. 50 m t.o.v. geurgevoelig object
min. 50 m t.o.v. geurgevoelig object
De gemeente Hattem is gelegen binnen niet-concentratiegebied zoals bedoeld in de Wgv. Voor geurgevoelige objecten die onderdeel uitmaken van een andere veehouderij gelden niet de maximale geurbelastingen, maar de minimale afstanden van 100 meter binnen de bebouwde kom en 50 meter buiten de bebouwde kom. De Wgv biedt gemeenten de mogelijkheid om afwijkende geurnormen vast te stellen voor (delen van) het grondgebied. Voor het plangebied is geen gemeentelijke geurverordening van kracht. Dit betekent dat de geurnormen en vaste afstanden uit de Wgv van toepassing zijn voor het Chw bestemmingsplan.
3 Onder meer vleeskalveren en jong vleesvee, schapen, geiten, biggen en vleesvarkens, legkippen, vleeskuikens, een-
den, parelhoenders. 4 De maximale geurbelasting wordt uitgedrukt in odourunits per kubieke meter lucht (ou /m³). E
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
024400.20191164
72
Woon- en leefklimaat
Activiteitenbesluit Per 1 januari 2013 zijn agrarische activiteiten onder de werkingssfeer van het Activiteitenbesluit gebracht. In het Activiteitenbesluit zijn voor alle agrarische activiteiten, waaronder veehouderijen, eisen opgenomen. Voor de veehouderijen is aangesloten bij de systematiek uit de Wgv, dat wil zeggen dat in bepaalde gevallen een maximaal toegestane geurbelastingen geldt (diercategorieën waarvoor een geuremissiefactor is vastgesteld, bijvoorbeeld varkens en pluimvee) en in andere gevallen vaste afstandseisen gelden (diercategorieën waarvoor geen geuremissiefactor is vastgesteld, waaronder melkrundvee). Industriële geur Voor industriële bedrijven is het toetsingskader opgenomen in artikel 2.7a van het Activiteitenbesluit, in de BBT-conclusies voor IPPC-bedrijven, in de online ‘handleiding geur industrie’ op www.infomil.nl en in lokaal geurbeleid. Het Gelders geurbeleid richt zich op industriële bedrijven waarvoor de provincie Gelderland een wettelijke taak heeft op het gebied van vergunningverlening en handhaving. Op basis van het Gelders geurbeleid dient er rekening te worden gehouden met de aangenaamheid van de geur, de zogenaamde hedonische waarde. Op basis van de relatie tussen de geurconcentratie en de aangenaamheid van de geur wordt volgens het beleid van de provincie Gelderland de geur ingedeeld in een aantal hinderlijkheidsklassen.
Deze zijn opgenomen in tabel 6.2a. Tabel 6.2a Hinderlijkheidsklassen bij H = -2 Als proefpersonen aan een geur bij de volgende concentraties een hedonische waarde -2 toekennen < 1,5 ouE per m³ 1,5 – 5 ouE per m³ 5 – 15 ouE per m³ > 15 ouE per m³
wordt de geur beoordeeld als:
zeer hinderlijk hinderlijk minder hinderlijk niet hinderlijk
Niet voor alle geurgevoelige objecten geldt eenzelfde beschermingsniveau. Het beschermingsniveau is afhankelijk van de functie van het gebied waar de ontvanger of het geurgevoelige object zich bevindt. Op een industrieterrein is een hogere geurbelasting toelaatbaar dan in de woonomgeving vanwege het verschil in functie van die gebieden. Dit uitgangspunt heeft geleid tot een onderverdeling van het toetsingskader in drie gebiedscategorieën: wonen/buitengebied en werken. Voor continue bronnen gelden de onderstaande waarden uitgedrukt in ouE/m³ als 98-percentiel 5:
5 De maximale geurbelasting wordt uitgedrukt in odour units per kubieke meter lucht (ouE/m³).
024400.20191164
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
Woon- en leefklimaat
73
Tabel 6.2b Waarden uit Gelders Geurbeleid bij continue bronnen Aard van de geur Streefwaarde Richtwaarde Grenswaarde Cat A (Woningen e.d. in gebiedscategorie wonen) zeer hinderlijk 0,05 0,15 0,5 hinderlijk 0,15 0,5 1,5 minder hinderlijk 0,5 1,5 5 niet hinderlijk 1,5 5 15 Cat B (Woningen e.d. in gebiedscategorie werken) zeer hinderlijk 0,15 0,5 1,5 hinderlijk 0,5 1,5 5 minder hinderlijk 1,5 5 15 niet hinderlijk 5 15 50
zeer hinderlijk hinderlijk minder hinderlijk niet hinderlijk
Cat C (andere verblijfsobjecten (bijv. bedrijven en winkels) in gebiedscategorie wonen of werken) 0,5 1,5 5 1,5 5 15 5 15 50 15 50 150
Bij kortdurende of sterk fluctuerende emissies wordt getoetst aan de waarden uit tabel 6.2 met een vermenigingsvuldigingsfactor van 2 of 4 bij respectievelijk percentielwaarden 99,5 en 99,9. Onderzoeksmethodiek Op basis van de inventarisatie van de veehouderijen binnen het plangebied wordt ingegaan op de geurhindersituatie en de mogelijke gevolgen van de ontwikkelingsmogelijkheden die het bestemmingsplan biedt. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen de diercategorieën waarvoor vaste afstanden gelden en diercategorieën waarvoor geuremissiefactoren zijn vastgesteld. Voor de bedrijven waar laatstgenoemde diercategorieën aanwezig zijn, wordt aan de hand van berekeningen (V-stacksgebied) inzicht gegeven in de optredende geurbelasting. Beoordeling geurhindersituatie Voor de beoordeling van de optredende geurbelasting is het van belang om onderscheid te maken tussen de achtergrondbelasting en de voorgrondbelasting. Onder de achtergrondbelasting verstaan we de geurbelasting als gevolg van de veelheid aan veehouderijen in de omgeving van een geurgevoelig object: de cumulatieve geurbelasting. Met de voorgrondbelasting wordt de geurbelasting bedoeld van díe veehouderij (de dominante veehouderij) die de meeste geur bij het geurgevoelig object veroorzaakt, hetzij omdat het een grote veehouderij betreft, hetzij omdat de veehouderij dicht bij het geurgevoelig object is gelegen.
Er zijn twee situaties mogelijk: 1. De voorgrondbelasting is minder dan de helft van de achtergrondbelasting: de achtergrondbelasting is bepalend voor de hinder; 2. De voorgrondbelasting is meer dan de helft van de achtergrondbelasting: dan leidt de voorgrondbelasting altijd tot het hoogste geurhinderpercentage. Als één veehouderij leidt tot een geurbelasting van 20 ouE/m³ op een geurgevoelig object is de kans op geurhinder groter dan wanneer 3 veehouderijen samen een geurbelasting van 20 ouE/m³ genereren. De handreiking bij de Wet geurhinder en veehouderij geeft inzicht in de kans op geurhinder bij de optredende achtergrondbelastingen en voorgrondbelastingen. Vervolgens is daar een milieukwaliteit aan gekoppeld variërend van ‘zeer goed’ tot ‘extreem slecht’ (zie tabel 6.3). In het plangebied is één intensieve veehouderij gelegen met een relevante geurcontour. Hierdoor is in de beoordeling uitgegaan van de voorgrondbelasting zoals beschreven in de handreiking Wgv.
Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam
024400.20191164
74
Woon- en leefklimaat
Tabel 6.3 Beoordeling voorgrondbelasting op grond van de handreiking Wgv Voorgrondbelasting (ouE/m³) <2 2–4 5–8 >8
Kans op geurhinder < 11% 11 - 19% 20 - 29% >30%
Milieukwaliteit Goed tot zeer goed Redelijk goed tot matig Tamelijk slecht tot slecht Zeer slecht tot extreem slecht
6.1.2. Referentiesituatie Diercategorieën met vaste afstanden Bij het grootste deel van de veehouderijen in het plangebied zijn uitsluitend diercategorieën aanwezig waarvoor geen geuremissiefactoren zijn vastgesteld. Voor deze bedrijven dient rekening te worden gehouden met de afstandseisen zoals vastgelegd in de Wgv. De vaste afstandseisen zijn van toepassing op alle melkrundveehouderijen, onafhankelijk van het aantal dieren. Figuur 6.1 geeft een overzicht van de vaste afstanden (groene contouren) rondom grondgebonden veehouderijbedrijven in de referentiesituatie. Voor een veehouderij van beperkte omvang kan de conclusie worden getrokken dat wanneer wordt voldaan aan de afstandseisen uit de Wgv, geen relevante geurhinder zal optreden als gevolg van de emissies vanuit stallen. Bij grootschalige veehouderijen kan ook op grotere afstand sprake zijn van een relevante geurbelasting. Dat kan een rol gaan spelen bij bedrijven met een omvang van (grofweg) meer dan 200 stuks melkrundvee. De gemiddelde bedrijfsomvang van de melkrundveehouderijen binnen de gemeente Hattem ligt hier ruimschoots onder. Gezien de omvang van de aanwezige bedrijven, de spreiding over het plangebied en de afstand tussen de bedrijven en omliggende geurgevoelige objecten, kan worden geconcludeerd dat over het algemeen de geurbelasting als gevolg van de grondgebonden veehouderijen beperkt zal zijn.
Gezien de spreiding van de bedrijven treedt in de referentiesituatie nauwelijks cumulatie op van geurhinder. Diercategorieën met geuremissiefactoren Binnen het plangebied zijn slechts op zeer beperkte schaal diercategorieën aanwezig waarvoor geuremissiefactoren zijn vastgesteld. Uit de inventarisatie van bedrijven in bijlage 3 blijkt dat de feitelijke bedrijfssituatie vaak afwijkt van de vergunde/gemelde bedrijfssituatie. Veel van de intensieve neventakken zijn de afgelopen jaren beëindigd. Uit de inventarisatie blijkt dat: binnen het plangebied sprake is van één varkenshouderij van enige relevante omvang (circa 400 zeugen, 600 vleesvarkens en 1.100 biggen). Het bedrijf is gevestigd aan de Ierstweg 2. Verder is sprake van enige neventakken met beperkte aantallen varkens; binnen het plangebied zijn geen pluimveehouderijen of geitenhouderijen van relevante omvang gevestigd; binnen het plangebied wordt op beperkte schaal vleesvee gehouden als neventak; verspreid over het plangebied hebben veel bedrijven een beperkt aantal schapen. Volwaardige schapenhouderijen komen niet voor. In figuur 6.1 is de geurcontour (gele contour) van de varkenshouderij weergegeven in de referentiesituatie. Hieruit blijkt dat binnen de geurcontour van de intensieve veehouderij gelegen aan de Ierstweg 2 geen woningen zijn gelegen.
Gezien de afwezigheid van overige niet-grondgebonden bedrijven treedt geen cumulatie op van geurhinder. Alleen op korte afstand van de varkenshouderij is sprake van een relevante geurbelasting. Alle kernen zijn buiten de 2 ouE/m³-contour gelegen (milieukwaliteit ‘goed’ tot ‘zeer goed’).
024400.20191164
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
Woon- en leefklimaat
75
Figuur 6.1 Geurcontour (geel) niet grondgebonden en grondgebonden veehouderijen (groen) huidige veehouderijen
Industriële geur De provincie Gelderland houdt kaarten bij waarop onder andere geurcontouren van vergunningplichtige bedrijven worden bijgehouden. Op deze kaart is te zien dat in het plangebied 3 geurcontouren aanwezig zijn: vanwege bedrijven aan de Hilsdijk 106 en 108 (RWZI en Veluwekamp), zie figuur 6.2. In deze figuur zijn de grens- en richtwaardencontouren voor categorie A weergegeven. Binnen de geurcontour vanwege de bedrijven aan de Hilsdijk zijn 3 bestaande woningen langs de Zuiderzeestraatweg, 3 bestaande woningen langs de Schipsweg en 1 bedrijfswoning aan de Hilsdijk gelegen.
Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam
024400.20191164
76
Woon- en leefklimaat
Figuur 6.2 Bestaande geurcontouren industrie
6.1.3. Planvoornemen In het planvoornemen wordt onder andere ruimte geboden aan woningbouwontwikkelingen op (voormalige) agrarische bouwvlakken. Daarnaast wordt binnen het planvoornemen uitgegaan van reële uitbreidingsmogelijkheden die het vigerende bestemmingsplan Buitengebied Hattem biedt ten aanzien van agrarische bedrijven. Het opvullen van onbenutte ruimte binnen vergunningen en meldingen of binnen de vigerende bouwvlakken van veehouderijbedrijven zal niet leiden tot onaanvaardbare geurhindersituaties. De varkenshouderij ter plaatse van de Ierstweg 2 heeft nog ruimte binnen haar bouwvlak om uit te breiden. De huidige geurcontour (8 OUe/m3) van dit bedrijf ligt echter reeds bijna over de burgerwoning Geldersedijk 89. Dit betekent dat dit bedrijf uitsluitend kan groeien door gebruikmaking van de Beste Beschikbare Technieken (BBT) waarbij de geurcontour niet groter wordt. Uitbreiding van dit bedrijf zal daarom niet leiden tot een toename van het aantal geurgehinderden. Het toevoegen van nieuwe woonfuncties leidt in potentie tot een toename van het aantal geurgehinderden. Gezien de geurhindersituatie binnen het gebied (weinig niet-grondgebonden veehouderijen en veel kleinschalige bedrijven) is de kans op onaanvaardbare geurhindersituaties klein.
Uit de combinatie kaart in bijlage 6 is af te leiden dat een beperkt aantal initiatieven voor woningen is gelegen binnen de geurhindercirkels van agrarische en industriële bedrijven. Hierbij dient vanuit de omgekeerde werking altijd een vaste afstand te worden aangehouden tot omliggende veehouderijen. Hierdoor is de kans op een toename van het aantal geurgehinderden gering. Dit wordt als licht negatief (-/0) beoordeeld. 6.1.4. Maximale planmogelijkheden Het beoogde Chw bestemmingsplan biedt geen mogelijkheden tot omschakeling naar niet-grondgebonden veehouderij. Wel zijn de effecten onderzocht van de ontwikkelingsmogelijkheden die het bestaande bestemmingsplan Hattem 2007 biedt aan veehouderijen (uitbreiding tot 1,5 hectare en omschakeling naar grondgebonden veehouderij). Diercategorieën met vaste afstanden De uitbreiding van melkrundveehouderijen en omschakeling naar grondgebonden veehouderij kan leiden tot een verslechtering van de geursituatie in het plangebied en de omgeving. In de praktijk zullen, gezien de spreiding van de veehouderijen over het plangebied, de onderlinge afstanden tussen de veehouderijen en het beperkte aantal geurgevoelige objecten geen onaanvaardbare situaties ontstaan. Hiervoor geldt dat net als beschreven in het planvoornemen vanuit de omgekeerde werking altijd een vaste afstand aangehouden dient te worden tot omliggende veehouderijen.
Hierdoor is de kans op een toename van het
024400.20191164
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
Woon- en leefklimaat
77
aantal geurgehinderden gering. Toekomstige ontwikkelingen van grondgebonden veehouderijen dienen in alle gevallen te voldoen aan de normen uit het Activiteitenbesluit en de Wet geurhinder en veehouderij. Diercategorieën met geuremissiefactoren In het Chw bestemmingsplan worden geen mogelijkheden geboden voor omschakeling naar niet-grondgebonden veehouderij. Daarnaast is het bouwvlak ter plaatse van de Ierstweg 2 reeds groter dan 1,5 hectare waardoor, uitgaande van de maximale mogelijkheden, geen uitbreidingsruimte aanwezig is. Dit bedrijf wordt, zoals onder planvoornemen als is beschreven, reeds beperkt door de nabijheid van de woning Geldersedijk 89. Ook uitbreiding binnen het bouwvlak leidt niet tot een toename van het aantal geurgehinderden. Het maximale effect van de ontwikkelingsmogelijkheden wordt, gezien de verslechtering ten opzichte van het planvoornemen, beoordeeld als beperkt negatief (-/0). 6.1.5. Uitvoerbaar alternatief Binnen het uitvoerbaar alternatief is uitbreiding van de agrarische bedrijven slechts beperkt mogelijk. Dit alternatief wordt daarom vergelijkbaar met het planvoornemen beoordeeld. Het effect is licht negatief, vanuit de gedachte dat er wel meer kans op hinder ontstaat als gevolg van de toename van verspreid liggende woningen. 6.1.6.
Variant maximaal inzetten op wonen en gezondheid Binnen deze variant zijn de effecten onderzocht van het realiseren van individuele woningen en kleinere woningbouwprojecten binnen de beleidskaders voor het buitengebied. Het gaat hier bijvoorbeeld om beeindiging van agrarische activiteiten en het in ruil daarvoor oprichten van enkele (zorg)woningen. Nieuwe woonfuncties leiden in potentie tot een toename van het aantal geurgehinderden. Gezien de geurhindersituatie binnen het gebied, met weinig intensieve veehouderijen en kleinschalige bedrijven, is de kans op onaanvaardbare geurhindersituaties echter klein. Vanuit omgekeerde werking moet altijd een vaste afstand aanhouden worden tot omliggende veehouderijen. Cumulatie van geur speelt gezien situering van de bedrijven (figuur 6.1) nauwelijks een rol. Aangezien het in deze variant om meer woningen gaat wordt deze variant beoordeeld als licht negatief omdat de kans groter is dat de nieuwe woningen binnen of nabij een bestaande geurcontour wordt gerealiseerd. 6.1.7. Samenvattende beoordeling Bovenstaande leidt tot de beoordeling zoals opgenomen in tabel 6.4. Tabel 6.4 Effectbeoordeling geur Thema
Beoordelingscriteria/ beschrijving effecten
Geur
Kans op toename geurhinder
6.2.
Planvoornemen
Max. planmogelijkheden
Uitvoerbaar alternatief
Max wonen en gezondheid
-/0
-/0
-/0
-/0
Luchtkwaliteit
6.2.1. Beoordelingskader Wet- en regelgeving / beleid Het toetsingskader voor luchtkwaliteit wordt gevormd door de Wet milieubeheer luchtkwaliteitseisen 2007 (ook wel Wet luchtkwaliteit, Wlk). De Wlk bevat grenswaarden voor zwaveldioxide, stikstofdioxide en stikstofoxiden, fijn stof, lood, koolmonoxide en benzeen. Hierbij zijn in de ruimtelijke ordeningspraktijk langs wegen met name de grenswaarden voor stikstofdioxide (jaargemiddelde) en fijn stof (jaar- en daggemiddelde) van belang en rond veehouderijen uitsluitend de grenswaarden voor fijn stof. De grenswaarden zijn in tabel 6.5 weergegeven. De grenswaarden gelden voor de buitenlucht, met uitzondering van een werkplek in de zin van de Arbeidsomstandighedenwet.