III Bijlagen toelichting Bijlage 9 Buitengebied Hattem planMER.pdf
Tekst van het document
Uitbreiding van niet-grondgebonden veehouderijbedrijven en -takken kan alleen als de aanvrager extra maatregelen neemt op het gebied van dierwelzijn, landschappelijke inpassing en milieu. Nieuwvestiging van een grondgebonden veehouderijbedrijf is alleen mogelijk als wordt aangetoond dat een verbetering optreedt van de landbouwstructuur. De instructieregel glastuinbouw bepaalt dat alleen nieuwe glastuinbouw mogelijk is binnen aangewezen glastuinbouwontwikkelingsgebieden. Ook zijn er regels ten aanzien van ontwikkelingen in of nabij het Gelders Natuurnetwerk, Groene ontwikkelingszones en Natura 2000: deze regels worden nader uitgewerkt in het hoofdstuk natuur. Regionale Energie Strategie Noord-Veluwe De doelen uit het nationale Klimaatakkoord (2019) maken een energietransitie van fossiele brandstoffen naar duurzamere energiebronnen noodzakelijk. Nederland is verdeeld in verschillende energieregio’s met ieder hun eigen Regionale Energiestrategie (RES). Hierin staat beschreven hoe het beste duurzame energie opgewekt kan worden en op welke plaatsen dit ruimtelijk inpasbaar, maatschappelijk acceptabel en financieel haalbaar is. In de RES Noord-Veluwe (concept, april 2020) heeft de regio zich als doel gesteld om in 2030 ongeveer 60% van de gebruikte energie duurzaam op te wekken via zonne- en windenergie. Hiermee verlaagt de regio de uitstoot van broeikasgassen (CO2) met 49%.
Tot het RES is vastgesteld, kan hier niet op worden vooruitgelopen, maar waar mogelijk wordt toch al rekening gehouden met de ruimtelijke consequenties van dit conceptstuk. Voor het buitengebied Hattem betekent dit vooral ruimte voor duurzame energie in het Poldergebied. Dit wordt in hoofdstuk 7 verder uitgewerkt, waar ook het inmiddels vastgestelde gemeentelijke beleidskader Hernieuwbare Energie bij wordt betrokken. Provinciale verkenning Gelderse maatregelen stikstof 2020 Naast de landelijke stikstofmaatregelen is de provincie Gelderland gestart met een verkenning naar Gelderse maatregelen voor stikstofreductie. In de eerste helft van 2020 is met 65 sectorpartners uit natuur, landbouw, bouw, mobiliteit, industrie en overheden gewerkt aan een provinciale verkenning van de stikstof- en verduurzamingopgave voor de Veluwe, Achterhoek en Rijntakken. De mogelijke maatregelen zijn geïnventariseerd op basis van de probleemanalyse van de gebieden en de plannen van de partners. Dit heeft geresulteerd in maatregelen zoals het inzetten op de vrijwillig verkoop van varkenshouderijen, kalverhouderijen en melkveehouderijen, de mogelijkheden voor extensivering van huidige agrarische bedrijven onderzoeken, maar ook het inzetten op het mogelijk maken van nieuwe stalsystemen waarbij geen ammoniakemissie meer ontstaat.
Daarnaast wordt een aantal maatregelen voorgesteld binnen de mobiliteitsector. Zo worden onderzoeken opgestart om de emissie in 2030 voor de binnenvaart en het goederen vrachtvervoer met circa 25% te reduceren.
2.3.
Gemeentelijke visie op buitengebied
In de structuurvisie Hattem 2025 (uit 2008) en de Toekomstvisie ‘Samenwerken aan 2025’ (uit 2011) zijn de meest recente stukken waarin de toekomstige ruimtelijke doelstellingen van de gemeente zijn beschreven. Daarnaast bevat het landschapsontwikkelingsplan (2011) de visie op het behoud en de ontwikkeling van het landschap in Hattem. Inmiddels wordt gewerkt aan een gemeentelijke omgevingsvisie,
024400.20191164
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
Kaders voor het Chw bestemmingsplan
31
maar deze is nog niet beschikbaar. Op grond hiervan wordt voor het Chw bestemmingsplan Buitengebied Hattem nog uitgegaan van de huidige doelstellingen uit vastgesteld beleid. Het diverse landschap en de uitstraling van Hanzestad Hattem zijn bepalend voor de identiteit van de gemeente. De overgang van de Veluwe naar de IJsselvallei zorgt voor een groot aantal bijzondere landschapstypen op een relatief klein oppervlak. De landschappelijke en cultuurhistorische context speelt een belangrijke rol bij ontwikkelingen in het landschap. Wonen en werken Behoud van de hoge woon- en leefkwaliteit staat voorop. De aandacht gaat uit naar kwaliteitsverbetering en de realisatie van levensloopbestendige woningen. Er wordt niet uitgebreid maar bestaande plannen worden afgemaakt en Bedrijvenpark H2O moet vollopen. De mogelijkheden voor functieveranderingen in het buitengebied zijn bepaald in de Streekplanuitwerking regio Noord-Veluwe (2015). Landschappelijke kwaliteit Het karakter van de landschappen binnen Hattem wordt gekenmerkt door diversiteit, het schaalniveau, de dynamiek en de transformatie door de bedijking van de IJssel vanaf de 12e eeuw. In het landschap zijn bossen, open polders, uiterwaarden, kleinschalig kampen- en oeverwallenlandschap, randen en linten, plassen, landgoederen en kleine kernen te onderscheiden.
Het beleid voor de landschappelijke kwaliteit is erop gericht de diversiteit te bewaren en het karakteristieke van dit landschap, onder meer de randen en linten, zichtbaar te houden. Ontwikkelingen in het landschap, van welke aard ook, moeten bijdragen aan de kwaliteit. In de Nota Groenbeleid (2013) is de hoofdgroenstructuur vastgelegd. Deze structuren zijn van bijzondere waarde voor de gemeente en worden daarom beschermd en ontwikkeld. Voor het buitengebied zijn een aantal structuren en de verbindingen met de buurtgroenstructuur van belang. Natuur Bestaande natuur wordt beschermd, de biodiversiteit en ecologische waarden worden behouden en waar mogelijk versterkt. Natuurontwikkeling draagt daaraan bij, maar mag geen exclusief karakter krijgen. Particulier natuur- en landschapsbeheer wordt gestimuleerd. Economische ontwikkelingen in of in de directe nabijheid van natuur zijn onder voorwaarden mogelijk. Dit geldt ook voor recreatie in natuurgebieden. Vanwege de aanwezigheid van de steenmarter is er voor deze beschermde diersoort een speciaal Beleidsplan steenmarters (2015). Landbouw Landbouw is een belangrijke drager van het landschap. Het gebruik door boerenbedrijven staat centraal en bepaalt mede het landschap. Veel agrarische bedrijven hebben nevenfuncties in de recreatieve sector of het natuur- en landschapsbeheer.
In het poldergebied krijgt de landbouwsector binnen bepaalde grenzen zoveel mogelijk ruimte voor agrarische bedrijfsontwikkeling. In de uiterwaarden wordt ingezet op verbreding van de landbouw. De gemeente juicht innovatie en verduurzaming van (multifunctionele) landbouwbedrijven toe. Op plaatsen waar het landschap beperkingen oplegt aan de sector, bestaan kansen voor verbreding, ook buiten de agrarische bedrijfsvoering. Cultuurhistorie De aanwezige cultuurhistorische waarden in het buitengebied worden behouden en waar mogelijk versterkt. De gemeente zet in op een grotere beleefbaarheid van de cultuurhistorische waarden als kader van de landschappelijke kwaliteit. Historisch erfgoed en linten of lijnen met cultuurhistorische waarde moeten toegankelijker en meer beleefbaar worden. Bovendien is ook economische duurzaamheid belangrijk voor het uiteindelijke behoud van cultuurhistorische waarden. Voor aanwezige landgoederen en monumenten in het buitengebied zijn in de Welstandsnota (2005) eisen gesteld ter bescherming van de gewenste ruimtelijke kwaliteiten. Recreatie Het recreatieve potentieel van wandel- en fietsroutes, water, verblijfsaccommodaties, het zuidelijke bosgebied als onderdeel van de Veluwe, de weidse polders en de dynamische uiterwaarden van de IJssel worden gewaarborgd en waar mogelijk versterkt.
Bij recreatieve ontwikkelingen in de stadsrandzone is landschappelijke inpassing van belang. Het recreatieve beleid zal hierop gericht zijn.
Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam
024400.20191164
32
Kaders voor het Chw bestemmingsplan
Klimaat en energie De doelen uit het nationale Klimaatakkoord maken een energietransitie van fossiele brandstoffen naar duurzamere energiebronnen noodzakelijk. In de Klimaatnotitie Hattem 2018-2021 heeft de gemeente haar doelstelling vastgelegd om in 2050 een klimaatneutrale energievoorziening te hebben. Dit loopt voor op het RES Noord-Veluwe, waarin de regio zich als doel heeft gesteld om in 2030 ongeveer 60% van de gebruikte energie duurzaam op te wekken via zonne- en windenergie. In juni 2020 heeft de gemeente Hattem een Beleidskader hernieuwbare energie vastgesteld. Dit beleidskader is opgesteld om richting te geven aan de initiatieven voor hernieuwbare energie zoals aanvragen voor omgevingsvergunningen voor windmolens, zonnepanelen en eventueel waterkrachtturbines: - Windenergie: • Miniturbines (op daken) en kleinschalige windturbines met een ashoogte van maximaal 25 meter en tiphoogte tot maximaal 40 meter, kunnen mogelijk worden gemaakt, mits deze ontwikkelingen gedragen worden door de omgeving en niet worden geplaatst in een beschermd (natuur)gebied. • Voor grootschalige windturbines is er op basis van onderzoek weinig ruimte beschikbaar. Toch geldt hiervoor een ‘ja, mits’ principe. Een vereiste is dat er geen verrommeling van het landschap optreedt. Solitaire windturbines worden daarom negatief beoordeeld en langs de IJssel zijn dergelijke windturbines uitgesloten.
- Zonne-energie • Voor zonne-energie worden panelen op daken van (agrarische) bedrijven gestimuleerd. • Er wordt ruimte geboden om zonnevelden toe te passen ter plaatse van voormalige agrarische bedrijven. Het gaat hierbij om kleinschalige projecten waarbij deze goed in te passen zijn in het landschap. - Energie uit waterkracht: de IJssel wordt genoemd als potentiële locatie voor waterturbines en de opslag van thermische energie. Concrete initiatieven zullen beoordeeld worden op welke ruimtelijke impact ontstaat. Conclusie Bovenstaande geeft een goed beeld van de waarden die de gemeente toekent aan het buitengebied en van het afwegingskader voor de te maken keuzes in het bestemmingsplan. Deze waarden en dit afwegingskader vormen de basis voor het Chw bestemmingsplan Buitengebied Hattem, dat binnen deze randvoorwaarden streeft naar maximale gewenste ontwikkelingsmogelijkheden voor de gebruikers van het buitengebied. De grote sturende factor hierbij is de bestaande wet- en regelgeving en specifiek de milieuwetgeving. Uit dit planMER moet blijken hoeveel ruimte er daadwerkelijk is voor de gewenste ontwikkelingen.
2.4.
Initiatieven
Bij de totstandkoming van het Chw bestemmingsplan en tijdens het uitgebreide participatietraject zijn inmiddels circa 40 min of meer concrete initiatieven en wensen bij de gemeente ingediend of bekend. De concrete initiatieven bestaan onder andere uit het realiseren van kleinschalige woningbouw (rood voor rood regeling), het realiseren van (mantel)(zorg)woningen en B&B‘s, uitbreiding en/of verplaatsing van agrarische en andere bedrijfsmatige activiteiten en het realiseren van kleine windmolens of zonneparken. De initiatiefnemers zijn betrokken in het participatieproces dat in het kader van het Chw bestemmingsplan is doorlopen, maar inmiddels zijn ook enige andere initiatieven ingebracht, bijvoorbeeld via inspraak op de NRD. Een totaaloverzicht van de bij het opstellen van dit MER bekende initiatieven en wensen is opgenomen in bijlage 2. Dit betreft de stand van zaken in november 2020. In het planMER worden niet de individuele initiatieven beoordeeld, maar zal vooral worden beoordeeld welke (milieu)aspecten op grond hiervan zeker een rol spelen bij het afwegingskader dat kan worden toegepast bij de uiteindelijke beoordeling van de initiatieven.
024400.20191164
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
Kaders voor het Chw bestemmingsplan
2.5.
33
Participatie
Participatie is een belangrijke pijler binnen de Omgevingswet. Vroegtijdig samenwerken vergroot de kwaliteit van oplossingen en zorgt ervoor dat verschillende perspectieven, kennis en creativiteit direct op tafel komen. Deze nieuwe rol past perfect binnen de Participatiecode die de raad van de gemeente Hattem in mei 2017 heeft vastgesteld. Uitgangspunt daarin is de inwoners uitgebreid en op een andere wijze te betrekken bij de gemeentelijke plan- en besluitvorming en meer ruimte te geven aan eigen initiatieven. Doel van de participatie is in eerste instantie (het inventariseren en zoveel mogelijk verwerken van de wensen van inwoners, ondernemers en organisaties voor het buitengebied van Hattem. Het Chw bestemmingsplan biedt ook ruimte voor nieuwe thema’s, zoals duurzaamheid en gezondheid. Met diverse stakeholders en ketenpartners zijn gesprekken gevoerd over het Chw bestemmingsplan. Per besproken thema zijn hieronder de belangrijkste aanbevelingen beschreven, die mede van invloed zijn geweest op het bepalen van de te onderzoeken initiatieven in het MER. Wonen - Nieuwe woningen in het buitengebied kunnen, mits streekeigen en passend in het landschap. - Bij voormalige agrarische bedrijven kan rood voor rood worden toegepast. - In het buitengebied geen nieuwe woningbouwlocaties toestaan, maar beperkte uitbreiding op bestaande locaties. - Kleinschalig (1 à 2 woningen) per locatie.
- Wonen koppelen aan mantelzorg. Energie - Alleen kleine windmolens tot 15 meter hoog bij agrarische bedrijven, en anders gekoppeld aan lijninfrastructuur. - Zonnepanelen toestaan op daken en kleinschalig bij bebouwing of gekoppeld aan lijn-infrastructuur; Wanneer wordt gekozen voor kleinschalig is er meer kans op verrommeling van het buitengebied. Dit kan worden voorkomen door te kiezen voor grootschalige locaties voor zonne-energie(zonneparken). Hierin zit een dilemma, dat in het MER kan worden uitgewerkt. - Biomassacentrales/mestvergisting alleen toestaan op Bedrijvenpark H2O. - Mogelijk kan de stroming van de IJssel worden ingezet om energie op te wekken. Natuur - Ontwikkelingen in het buitengebied gepaard laten gaan met landschappelijke inpassing (houtwallen/ erfbeplanting). - Natuurinclusief bouwen als voorwaarde. - Stilte en duisternis in het buitengebied handhaven. Is belangrijk voor mens en dier. - Aandacht voor weidevogelgebieden. - Voldoende natuur handhaven. Hier ligt ook een relatie met de gezondheid van inwoners van het buitengebied. - Natuurbeheer door boeren handhaven. Landbouw - Bestaande landbouwbedrijven handhaven. - Verplaatsing bedrijf mag wel als het andere bedrijf gesloopt wordt. - Schaalvergroting van bestaande bedrijven toestaan maar geen megastallen. - Geen nieuwe intensieve veehouderijen toestaan.
- Meer flexibiliteit in gebruik van agrarische gronden (voor bijvoorbeeld gebruik als boomgaard).
Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam
024400.20191164
34
Kaders voor het Chw bestemmingsplan
Recreatie - Hattem is gunstig gelegen voor recreatie. Het is gelegen tussen de stad Zwolle en het rustige natuurgebied De Veluwe. - Uitgangspunt is dat rust en kleinschaligheid het kenmerk van het buitengebied blijft. Daarom bij voorkeur seizoensgebonden en kleinschalige recreatie toestaan. - Recreatie kan, mits niet versnipperd, gekoppeld aan bestaande bebouwing en wanneer overlast (ook van verkeer) wordt voorkomen. - Verkoop van streekeigen producten bij de boerderij moet overal kunnen, vrij breed qua assortiment. - Ruimte voor kleinschalige recreatie (B&B). Continueren van beleid met ook mogelijkheid voor B&B in vrijstaande bijgebouwen. - Boerencampings blijven toestaan.
2.6.
Trends
Naast het beschreven bestaande beleid, de primaire doelstellingen van het Chw bestemmingsplan, de particuliere initiatieven en de wensen opgehaald in het participatieproces wordt de planontwikkeling ook beïnvloed door trends en ontwikkelingen in omgeving en beleid. Deze trends voor het buitengebied van Hattem worden in deze paragraaf beschreven. Wonen In het rapport “Inzicht in de Hattemse woningbehoefte” van 11 september 2019 wordt de toekomstige woonbehoefte beschreven. Hattem is een aantrekkelijke woongemeente, voor de komende twintig jaar wordt een aanhoudende huishoudensgroei voorspeld. Om in deze vraag te kunnen voorzien moeten in Hattem nieuwe woningen worden gebouwd. De komende tien jaar zijn ten minste 330 extra woningen nodig. Er zijn momenteel concrete plannen voor 140 woningen, waarvan 40 woningen ter vervanging dienen voor recent gesloopte woningen. Tot 2029 is er dus nog behoefte aan 230 woningen bovenop de bestaande “harde” plancapaciteit. Als extra instroom uit Zwolle aangetrokken wordt (zie paragraaf 3.8 uit het genoemde rapport) is deze behoefte nog groter. De woningvraag wordt anders door de groeiende vergrijzing, gezinsverdunning, scheidingen en zorg aan huis. Gezien de tekorten aan appartementen en woningen voor senioren dient de komende 10 jaar de nadruk te worden gelegd op appartementen en woningen geschikt voor senioren.
Daarnaast kan 35 tot 40% van het woningprogramma als grondgebonden woning gerealiseerd worden. Dit type woning is aantrekkelijk voor gezinnen, stellen en grondgebonden woonvormen voor senioren. Er zijn geen grote tekorten in de sociale huursector. Ook moeten nieuwe woningen beschikbaar komen om de toekomstige behoefte tot 2029 op te vangen. Hierbij dient het huidige percentage corporatiewoningen (ca. 25%) gehandhaafd te blijven. Het transformatiegebied ’t Veen biedt ruimte voor woningbouw. Energie In Nederland ligt een enorme uitdaging in de energietransitie. Zo moeten in 2050 alle woningen in Nederland ‘van het gas af’ zijn. Om dit voor elkaar te krijgen, moeten gemeenten warmteplannen maken. Conform de landelijke aanpak wordt eerst een regionale energiestrategie (RES) opgesteld voor de regio Noord-Veluwe. Dit proces is nog niet afgerond, het concept RES is begin juni 2020 door de gemeenteraad vastgesteld en gaat een participatieronde in. In het Chw bestemmingsplan en dit MER wordt daarom nog geen nader beleid uitgewerkt voor energie. Waar mogelijk zullen reeds bestaande initiatieven of maatregelen met geringe impact, zoals kleinschalige zonneparken en kleine windmolens, mogelijk gemaakt worden in dit plan en aansluitend op het gemeentelijk beleid.
024400.20191164
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
Kaders voor het Chw bestemmingsplan
35
Natuur en landschap De kracht van het landschap van Hattem is de unieke ligging tussen het Veluwemassief en de IJssel en daarmee het afwisselende karakter van het gebied. Hoewel met het veranderen van het gebruik ook het uiterlijk is veranderd, zijn de afzonderlijke landschappen als zodanig nog heel herkenbaar gebleven. Hattem is goed bedeeld met bijzondere natuurgebieden. De Veluwe en de IJssel met haar uiterwaarden zijn de belangrijkste. Het gebied daartussen kenmerkt zich door een rijke gradiënt, door het afwisselende landschap, maar ook door het aanzienlijke hoogteverschil. Het afwisselende karakter van het gevarieerde kampenlandschap vormt een kleinschalig groen raamwerk waar functies onder druk staan. De landbouw kan hier op termijn niet meer echt uit de voeten, waardoor verrommeling op de loer ligt. Hier is actief ingrijpen in inrichting en beheer nodig, wellicht in samenhang met beperkte rode ontwikkeling in de dorpsrand. Door het rood het groen te laten betalen, kan hier gewerkt worden aan een duurzame afronding en overgang van de kern Hattem naar het buitengebied. De stikstofcrisis heeft invloed op de ontwikkeling van het landelijk gebied. De binnen de gemeente aanwezige stikstofgevoelige habitats zijn reeds (zwaar) overbelast.
Het eindadvies van de commissie Remkes (“Niet alles kan overal”) laat zien dat ingrijpende maatregelen nodig zijn, onder andere in de landbouw. Omvorming van agrarische naar andere functies (wonen, recreatie, zonnepraken) kan een aantrekkelijke financiële prikkel genereren om de vereiste transitie op gang te brengen. Hiervoor moet dan wel de benodigde planologische ruimte worden gecreëerd. Uiteraard is ook een zorgvuldige groene inpassing van dergelijke nieuwe functies vereist. Recreatie Recreanten hebben steeds meer behoefte aan authenticiteit. De combinatie van groen, rust en cultuurhistorie is hierdoor meer in trek. Ook is er steeds meer behoefte aan vrijetijdsbesteding dicht bij huis, zoals wandelen en fietsen in de eigen gemeente of regio. Voor de toeristisch-recreatieve aantrekkelijkheid is het van belang om het groene landschap en de verschillen tussen landschapstypen te behouden en te versterken en zo goed mogelijk beleefbaar te maken. Een historische kern met een Hanzeverleden en de nabijheid van de Veluwe en de IJssel zorgen voor een flinke recreatieve druk. Deze druk is tweeledig. Enerzijds is Hattem een aantrekkelijke omgeving voor de recreant, die daarmee graag vertoeft in Hattem. De lokale economie is hier sterk bij gebaat. Anderzijds bestaat het gevaar dat de druk zodanig hoog wordt dat de ‘draagkracht’ wordt overschreden.
Dit heeft mogelijk tot gevolg dat het gebied aan kwaliteit inboet, maar ook dat de beleving door de recreant en de aantrekkingskracht van de omgeving afneemt. Aandacht voor de kwaliteit van recreatievoorzieningen en zonering van recreatie is daarom wenselijk. In het buitengebied is een toename van verbrede landbouw te zien met daarin een plaats voor kleinschalige recreatieve functies zoals B&B’s, boerencampings e.d. Naar verwachting zet deze trend de komende jaren door. Agrarisch Ten aanzien van de bestaande agrarische bedrijven zijn er drie trends zichtbaar. Aan de ene kant zijn er de agrarische bedrijven die willen doorontwikkelen. Deze groei gaat gepaard met schaalvergroting van zowel stallen en erven als percelen. Door de huidige ontwikkelingen in het stikstofdossier is dit slechts onder voorwaarden mogelijk. Daarnaast zijn er agrarische bedrijven die zich gaan verbreden met nevenactiviteiten. Het gaat daarbij om nevenactiviteiten als zorg, verkoop van producten aan huis en recreatieve activiteiten, zoals kamperen bij de boer of excursies op de boerderij. Dergelijke verbrede landbouwactiviteiten zijn vooral te vinden in de zone rondom de stad. Een andere vorm van verbrede landbouw is agrarisch natuur- en landschapsbeheer. In Hattem vindt dit vooral in de uiterwaarden plaats. Naast de bedrijven die doorontwikkelen of verbreden, zijn er ook bedrijven die stoppen.
Hier komen gebouwen vrij. Deze kunnen leeg komen te staan of omgevormd worden naar woningen, paardenhouderijen of nietagrarische bedrijven. De laatste jaren is een afname van het aantal veehouderijbedrijven en het aantal dieren waarneembaar binnen de gemeente Hattem. Op dit moment zijn 31 agrarische bedrijven bestemd in het geldende bestemmingsplan, waarbij de intensiteit van de bedrijfsactiviteiten per locatie anders is.
Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam
024400.20191164
36
2.7.
Kaders voor het Chw bestemmingsplan
Randvoorwaarden en wensen voor Chw-bestemmingsplan
Op basis van de aspecten die in dit hoofdstuk zijn beschreven zijn de onderstaande randvoorwaarden en wensen van belang voor het Chw bestemmingsplan Buitengebied Hattem en het planMER: - Behoud van cultuurhistorische waarden, het karakteristieke landschap en natuurwaarden binnen het plangebied en waar mogelijk natuurwaarden versterken. - Verrommeling van het landschap voorkomen. - Kleinschalige woningbouwontwikkelingen toestaan, met name mantelzorg-gerelateerd of rood voor rood. - Behoud van ontwikkelingsmogelijkheden voor bestaande (agrarische) bedrijven, voor zover mogelijk binnen de huidige wettelijke kaders voor met name stikstofuitstoot. - Bijdragen aan de reductie van stikstofemissie. - Bijdragen aan energietransitie op kleine schaal, vooruitlopend op regionale opgave. - Opstellen van een afwegingskader waaraan particuliere initiatieven worden getoetst. - Bijdragen aan gezonde leefomgeving.
024400.20191164
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
3. Opzet planMER
3.1.
37
Inleiding
In dit MER worden de milieueffecten van het planvoornemen vergeleken met die van de referentiesituatie, die ontstaat als er geen nieuw bestemmingsplan wordt vastgesteld. Ook moeten de effecten van reële alternatieven worden onderzocht, waarbij in ieder geval de effecten van de maximale planmogelijkheden, inclusief alle flexibele bepalingen, moeten worden bepaald. Indien hierbij niet direct aan wettelijke normen kan worden voldaan, moet een uitvoerbaar alternatief worden onderzocht. Daarnaast is er op basis van trends, de inspraak en ingediende initiatieven behoefte aan een variant die onderzoekt wat de effecten zijn als er in het plan wordt ingezet in het maximaliseren van de ontwikkelingsmogelijkheden voor zorg, gezondheid en wonen. Om de milieueffecten te bepalen en te vergelijken met de referentiesituatie en de verschillende alternatieven, worden in dit hoofdstuk eerst het plan- en studiegebied afgebakend, vervolgens worden de verschillende onderzoekssituaties uitgewerkt en wordt beschreven hoe het onderzoek van de milieueffecten wordt uitgevoerd en beoordeeld.
3.2.
Plangebied en studiegebied
3.2.1. Verschil plan- en studiegebied Het plangebied bestaat uit het buitengebied van de gemeente Hattem, gelegen in het noordelijkste deel van de provincie Gelderland. Figuur 1.1 geeft de begrenzing van het plangebied aan. De kern van Hattem en de uiterwaarden van de IJssel vallen buiten het plangebied. Ook het Bedrijvenpark H2O en de andere bedrijvenparken (rood gearceerd in figuur 1.1) vallen buiten het plangebied. Het studiegebied is het gebied waar milieueffecten, als gevolg van de ontwikkelingsmogelijkheden die het Chw bestemmingsplan Buitengebied Hattem biedt, (kunnen) optreden. Het betreft het plangebied en de omgeving ervan. De reikwijdte van milieugevolgen kan aanzienlijk verschillen per milieuaspect. Voor bepaalde milieuaspecten komt het studiegebied vrijwel overeen met het plangebied, voor andere milieuthema's kan het studiegebied zich tot (ver) buiten het plangebied uitstrekken. Een voorbeeld van de laatstgenoemde categorie is het thema stikstofdepositie (met name als gevolg van de ontwikkelingsruimte voor veehouderijen). In de hoofdstukken 4 t/m 7 wordt per thema ingegaan op de begrenzing van het studiegebied. 3.2.2. Analyse plangebied Binnen het plangebied kunnen grofweg drie deelgebieden worden onderscheiden. Deze gebieden zijn in figuur 3.2 weergegeven.
De onderstaande analyse is gebaseerd op de gebiedsanalyse buitengebied Hattem, die in 2017 in het voorstadium van het omgevingsplan (nu Chw bestemmingsplan) buitengebied is opgesteld.
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
024400.20191164
38
Opzet planMER
De volgende gebieden worden onderscheiden, zie figuur 3.1: 1. Poldergebied 2. Kernrand 3. Bosgebied
Figuur 3.1 Deelgebieden
024400.20191164
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
Opzet planMER
39
Poldergebied Het poldergebied in het noorden van de gemeente bestaat ruimtelijk gezien uit twee delen: de dynamische verkaveling langs de Gelderse IJsseldijk en de lange, orthogonale (NW-ZO) verkaveling van Polder Hattem aan de westzijde. Deze delen worden door de Oude Middelwetering van elkaar gescheiden. Het agrarische productielandschap bevindt zich in de grootschalige polder aan de westzijde. Kleinschaliger woningen en agrarische bedrijven zijn aan de dijk te vinden. Een opvallend element is de zandafgraving aan de Oostersedijk, die is gevuld met water. De polder is vlak en de open ruimte wordt gezoomd met bomenlaantjes, die de verkavelingsstructuur volgen en zichtbaar maken. De zuidelijke punt heeft een bijzondere positie, ingeklemd tussen A28, Hanzelijn en de IJssel. De Zuiderzeestraatweg is hier van oudsher het verbindende element, waaraan een kleine kern ontwikkeld is. In het voortraject zijn mogelijke doelen voor dit gebied geformuleerd: - Het productielandschap met een open karakter behouden en een polderlandschap waarborgen waar voor schaalvergroting geen plaats meer is. - Ruimte voor recreatie in het dijklandschap. - Ruimte maken voor duurzame energie in de randzones.
Kernrand In het westen van de gemeente Hattem ligt, tussen de dorpskern en de A50, een overgangszone tussen het polderlandschap en de Veluwe: de Kernrand, een prachtig landschap waarin meerdere functies hun plek vinden. Deze kenmerkende overgang met een open landschap van linten en kleinschalige activiteit moet worden behouden en zo mogelijk worden versterkt. De overgang van de hoger gelegen Veluwe naar het lager gelegen rivierenlandschap is goed te zien door de zichtbaarheid van de glooiing van het landschap tussen het bebouwde lint en de bosrand van de Veluwe. In deze overgangszone zijn meerdere actuele thema’s van invloed op de ruimtelijke kwaliteit van het gebied: het dilemma tussen individuele ontwikkeling en het beschouwen van de omgeving als één geheel, de afwisseling tussen open plekken, doorzichten en gesloten bebouwing, de balans tussen kleinschaligheid en verrommeling, de toekomst van de landbouw en van woningbouw en de afweging tussen beschermen of het faciliteren van economische ontwikkelingen. Mogelijke doelen in dit tussengebied zijn: - Kleine bedrijvigheid, bijvoorbeeld praktijk aan huis, mogelijk maken voor zover passend bij de omgeving. - Kleinschalige/biologische landbouw stimuleren. - Recreatievoorzieningen zoals kleine kampeerterreinen en B&B moeten mogelijk zijn. - Bebouwing moet passend zijn bij de bestaande maat, schaal en stijl.
- Openheid behouden: geen schuttingen maar lage en dorpse erfafscheidingen, waar mogelijk met slechts een markering. - Diversiteit in ruimtegebruik stimuleren. Bosgebied De noordelijke uitloper van de Veluwe ligt in de gemeente Hattem. In deze bossen ligt onder andere het landgoed Molecaten. De thema’s die hier spelen hebben betrekking op de ontwikkeling van ruimte voor beweging, recreatie en natuurontwikkeling en -bescherming. Hierbij is de balans tussen flexibiliteit in bebouwing, recreatievoorzieningen en natuurontwikkeling van belang. Mogelijke doelen: - Routes en oversteekplaatsen toevoegen. - Ruimte voor verblijf en recreatie.
Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam
024400.20191164
40
Opzet planMER
3.3.
Referentiesituatie
Algemeen In het planMER wordt per milieuthema eerst de huidige milieusituatie beschreven en wordt aangegeven wat er in het studiegebied zal gebeuren als geen gebruik wordt gemaakt van de ontwikkelingsruimte die met het Chw bestemmingsplan Buitengebied Hattem wordt geboden. De referentiesituatie in het MER omvat namelijk de huidige, feitelijke en legale situatie plus eventuele vergunde concrete initiatieven. Niet benutte planologische ruimte is daarmee geen onderdeel van de referentiesituatie, maar van de effectbeoordeling in het planMER.
Figuur 3.2 Referentiesituatie en voornemen (bron: Factsheet referentiesituatie in MER voor bestemmingsplannen, Commissie voor de m.e.r.)
Bij de beschrijving van de referentiesituatie wordt per milieuthema aangegeven welke autonome ontwikkelingen zich binnen de planperiode zullen voordoen. Dat kan bijvoorbeeld gaan om wijzigingen in de milieusituatie die samenhangen met dalende achtergrondconcentraties of gevolgen van ontwikkelingen buiten de scope van het Chw bestemmingsplan Buitengebied Hattem. Ten aanzien van het aspect natuur dient in de passende beoordeling op grond van de Wet natuurbescherming naar de feitelijke situatie gekeken te worden zonder rekening te houden met eventuele autonome ontwikkelingen en/of onbenutte ruimte in de milieuvergunningen. Veehouderijen De ontwikkelingsmogelijkheden voor veehouderijen vormen de directe aanleiding voor het doorlopen van een planm.e.r.-procedure. Het is van belang om de referentiesituatie voor de veehouderijen goed in beeld te hebben, met name ten behoeve van de passende beoordeling en de depositieberekeningen die in dat kader worden uitgevoerd. Op grond van jurisprudentie dient in de referentiesituatie onbenutte ruimte in de vergunning buiten beschouwing wordt gelaten. Deze onbenutte ruimte is onderdeel van de effectbeoordeling.
Binnen het plangebied is een gebiedsdekkende inventarisatie uitgevoerd, waarbij per bedrijf de vergunde situatie, de feitelijke aanwezige veestapel en de daarmee samenhangende emissies in beeld zijn gebracht op basis van vergunningen, meldingen en verslagen van controlebezoeken. In bijlage 3 is een overzicht opgenomen van de resultaten van deze inventarisatie. In totaal gaat het om 31 agrarische bestemmingen, waarvan 20 veehouderijen, zie figuur 3.3. Het betreft met name melkrundveebedrijven. Er is één niet grondgebonden veehouderij aanwezig. Uit een vergelijking van de vergunde situatie (Wet milieubeheer) en de feitelijke situatie (gegevens CBS) blijkt dat binnen het plangebied gemiddeld sprake is van ongeveer 30% onbenutte ruimte binnen de vergunningen.
024400.20191164
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
Opzet planMER
41
Figuur 3.3 Plangebied (noord en zuid) met ligging huidige 31 agrarische bestemmingen, actieve veehouderijen bij nummers 2-5, 7-15, 17, 18, 20, 23-25, 27
Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam
024400.20191164
42
Opzet planMER
Overige activiteiten Voor de overige agrarische bedrijfsactiviteiten en andere functies zijn, als het gaat om het in beeld brengen van de referentiesituatie, minder gedetailleerde uitgangspunten nodig, omdat deze geen belangrijke rol van betekenis hebben in de onderzoeken stikstofdepositie, geurhinder en luchtkwaliteit. Wel speelt de situering van de akkerbouwpercelen, teeltondersteunende voorzieningen en energieopwekkende voorzieningen bijvoorbeeld een rol in de beschrijving van de referentiesituatie in het hoofdstuk landschap en cultuurhistorie. Autonome ontwikkelingen Autonome ontwikkelingen zijn ontwikkelingen die zich ook voordoen als het planvoornemen niet wordt uitgevoerd, bijvoorbeeld gevolgen van vastgesteld beleid en projecten waarover al definitieve besluitvorming heeft plaatsgevonden. De autonome ontwikkelingen kunnen zowel binnen het plangebied liggen als in de omgeving daarvan, maar toch invloed hebben in het studiegebied. De autonome ontwikkelingen die worden meegenomen in het MER zijn: De realisatie van nieuwe windmolens aan de noordwestzijde van het plangebied (grondgebied gemeente Oldebroek). Verdere invulling van Bedrijvenpark H2O. Verplaatsen aansluiting A28 (grondgebied gemeente Oldebroek). Realisatie van een hotel op bedrijvenpark H2O, Hattemse deel (nieuw bestemmingsplan in voorbereiding).
De ontwikkeling van een gedeelte van bedrijventerrein ’t Veen naar woonwijk Het Veen (in de kom van Hattem). Verkeersmaatregel 60 km/uur op de Zuiderzeestraatweg in plaats van 80 km/uur. Realisatie van een zonneveld nabij knooppunt A50/A28 (noordoost oksel). Vliegveld Lelystad: het ontwerp voor aanpassing van het luchthavenbesluit heeft ter inzage gelegen Op dit moment vinden aanvullende studies plaats, met name ten aanzien van stikstofdepositie. De minister heeft in 2020 aangegeven ervan uit te gaan dat opening van het vliegveld voor vakantievluchten in november 2021 kan plaatsvinden. Vooralsnog is (het moment van ) opening niet zeker.
3.4.
Planvoornemen
Op basis van de aspecten die in hoofdstuk 2 zijn beschreven is het planvoornemen gedefinieerd als de gewenste inhoud van het Chw bestemmingsplan Buitengebied Hattem. In het MER wordt dit planvoornemen vergeleken met de referentiesituatie en mogelijke alternatieven. Het planvoornemen bestaat vooral uit het behouden van de huidige waarden en ontwikkelmogelijkheden uit het vigerende bestemmingplan Buitengebied, het inspelen op de gesignaleerde trends plus het mogelijk maken van de initiatieven en wensen indien dit mogelijk is binnen de wettelijke beleidskaders. Concreet betekent dit: - Behoud van huidige (groei)mogelijkheden voor bestaande (agrarische) bedrijven. • Hierbij wordt rekening gehouden met een reële ontwikkeling van de bestaande agrarische bedrijven. Gezien de trends in de agrarische sector en daarmee samenhangend de afname van het aantal agrarische bedrijven, is het niet reëel aan te nemen dat alle veehouderijen binnen het plangebied zullen uitbreiden volgens de mogelijkheden die het huidige bestemmingsplan biedt. De trend van schaalvergroting zal de komende jaren naar verwachting verder doorzetten. Enerzijds zal een aantal bedrijven bedrijfsactiviteiten beëindigen, anderzijds zal een aantal bedrijven verder doorgroeien.
Dit blijkt ook uit de initiatieven: één initiatief betreft de verplaatsing van een agrarisch bouwvlak, gecombineerd met de oprichting van een agrarisch bedrijf maar daarnaast zijn er ook verschillende initiatieven om de agrarische bouwblokken om te zetten naar wonen of recreatieve doeleinden. In het planMER wordt zowel voor de bestaande grondgebonden veehouderijen als voor de bestaande intensieve veehouderijen op basis van de CBS-gegevens een realistische invulling uitgewerkt: in de afgelopen jaren is het aantal rundveedieren in
024400.20191164
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
Opzet planMER
-
-
-
-
3.5.
43
de gemeente afgenomen van 3.124 stuks in 2000 naar 1.984 stuks in 2019. Het aantal graasdieren is gelijk gebleven en het aantal varkens is toegenomen van 2.118 stuks in 2000 naar 4.557 stuks in 2019. • De omvang van het bouwvlak van agrarische bedrijven is gebaseerd op de vigerende rechten. De maximummaat voor een bouwvlak is in principe 1 hectare, behalve wanneer door de huidige omvang dit maximum reeds wordt overschreden. Bestaande grondgebonden bedrijven kunnen onder voorwaarden met een wijzigingsbevoegdheid doorgroeien tot maximaal 1,5 hectare. • Bestaande niet-grondgebonden veehouderijen behouden de vigerende rechten. De maximummaat voor een bouwvlak voor niet-grondgebonden veehouderijen is in principe 1 hectare. • Bij vrijstelling is het mogelijk dat, in directe ruimtelijke relatie met het agrarisch bouwperceel, tot maximaal 1.000 m2 teeltondersteunende voorzieningen met een hoogte van maximaal 2 meter worden opgericht, met uitzondering van de gebieden die zijn bestemd als "agrarische doeleinden met landschappelijke waarde". Net als het vigerend bestemmingsplan, biedt het nieuwe plan geen algemene mogelijkheden voor nieuwvestiging en verplaatsing van agrarische bouwpercelen. Nieuwe agrarische bouwvlakken voor nieuwvestiging van grondgebonden bedrijven zijn niet mogelijk. Geen nieuwe intensieve veehouderijen toestaan.
Geen nieuwe boom- en of sierkwekerij, glastuinbouw, pot- en containerteelt toestaan. Ruimte geven aan nevenactiviteiten op agrarisch bedrijf. Bij recht is het daarom mogelijk om maximaal 50 m2 van de bedrijfsbebouwing te gebruiken ten behoeve van de verkoop van eigen producten (boerderijwinkel). Eveneens mag in de bestaande hoofdgebouw (de bedrijfswoning) een bed and breakfast gelegenheid worden gerealiseerd. Voor een nevenfunctie mag maximaal 25% van de bebouwde oppervlakte tot een maximum van 350 m2 van de bestaande gebouwen worden gebruikt, zo wordt de kleinschaligheid van de nevenfunctie behouden. Ruimte geven aan initiatieven die passen binnen de thema’s en de uitgangspunten die in het participatietraject zijn bepaald. In dit kader wordt een aantal concrete initiatieven en wensen in het buitengebied mogelijk gemaakt in het plan voor zover deze passen binnen het huidige wettelijk- en beleidskader en de uitgangspunten van het Chw bestemmingsplan. Hierbij gaat de gemeente uit van het ‘ja, mits…’-principe. In beginsel staat de gemeente positief tegenover de plannen die een aantal inwoners en ondernemers van Hattem heeft ingediend, ook gezien de resultaten van het participatietraject. Bij de totstandkoming van het plan worden de randvoorwaarden en kaders voor ontwikkelingen in het buitengebied gesteld.
Ook eigen initiatieven van de gemeente, zoals het mogelijk maken van een zonneveld op de voormalige stortplaats, wordt in het planvoornemen onderzocht. Een kaart met de op dit moment actuele initiatieven is opgenomen in bijlage 2. Grootschalige energietransitie wordt (nog) niet opgenomen omdat eerst de definitieve resultaten van de RES worden afgewacht. Vooruitlopend hierop worden kleinschalige zonneparken, gelegen op één of enkele kavels, en kleine windmolens wel mogelijk gemaakt voor zover passend in het landschap, onder andere gebruik makend van de gemeentelijke beleidsregel Hernieuwbare energie. Kleinschalige recreatieve voorzieningen worden mogelijk gemaakt indien dit binnen de kaders mogelijk is, waarbij ook nadrukkelijk aandacht is voor het toevoegen van extra wandelpaden en het verbinden van verschillende recreatieve routes. Behouden en waar mogelijk versterken van de landschap en natuur(waarden).
Alternatieven en varianten
3.5.1. Alternatief maximale planmogelijkheden Voor het onderzoeken van de bandbreedte aan effecten in het planMER is het van belang de maximale invulling van het Chw bestemmingsplan Buitengebied Hattem te onderzoeken. Deze maximale invulling omvat alle mogelijkheden voor ontwikkelingsruimte die in het bestemmingsplan bij recht en via afwijking met een omgevingsvergunning of delegatiebevoegdheden worden geboden. Per milieuthema kan de maximale invulling verschillen. Voor de passende beoordeling is de maximale invulling van veehouderijen in verband met de stikstofdepositie worst-case. Ten aanzien van landschap en cultuurhistorie zijn ook
Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam
024400.20191164
44
Opzet planMER
andere bouw- en gebruiksmogelijkheden (zoals teeltondersteunende voorzieningen, kassen etc.) van belang. Veehouderijen In hoofdstuk 3.4 is een overzicht opgenomen van de ontwikkelingsmogelijkheden die het bestemmingsplan zal bieden aan grondgebonden en niet-grondgebonden veehouderijen. In onderhavig planMER wordt, in lijn met de huidige jurisprudentielijn en de eisen van de Commissie voor de m.e.r., uitgegaan van volledige maximale invulling van alle ontwikkelingsruimte die het op te stellen Chw bestemmingsplan Buitengebied Hattem biedt. De vigerende bouwvlakken in combinatie met huidige wijzigingsbevoegdheden voor vergroting tot 1,5 hectare vormt in eerste instantie het vertrekpunt voor de effectbeoordelingen. Ook wordt rekening gehouden met de mogelijkheden voor omschakeling naar (grondgebonden) veehouderij binnen de agrarische bouwvlakken. Voor het bepalen van de maximale invulling van de bouwvlakken wordt gebruik gemaakt van de kentallen zoals benoemd in het rapport 1581 van Alterra (zie figuur 3.4). Deze kentallen geven de representatieve maximale invulling van een bouwvlak van 1 tot 1,5 ha weer.
Figuur 3.4 Maximale dieraantallen bouwvlak 1 tot 1,5 ha (bron: Alterra, rapport 1581)
Overige agrarische bedrijfsactiviteiten en andere functies Ook voor de andere vormen van agrarische bedrijfsactiviteiten (zoals glastuinbouw en teeltondersteunende voorzieningen), vormt in eerste instantie de maximale invulling het uitgangspunt voor de effectbeschrijving. In het plangebied is geen glastuinbouw aanwezig of toegestaan, ook is het oprichten van een boom-en sierkwekerijbedrijf niet mogelijk. De maximale planmogelijkheden omvatten: - Binnen een agrarisch bouwperceel is het oprichten van kassen met een maximale oppervlakte van 1.000 m2 mogelijk. - Teeltondersteunende voorzieningen in directe relatie tot het agrarisch bouwperceel mogen tot een maximum van 1.000 m2 en met een maximale hoogte van 2 meter worden gerealiseerd. - Maximaal 50 m2 bedrijfsbebouwing is toegestaan t.b.v. neven en-vervolgfuncties (detailhandel) naast agrarische activiteiten. - Voor recreatieve nevenfuncties mag maximaal 25% van de bebouwde oppervlakte tot een maximum van 350 m2 van de bestaande gebouwen worden gebruikt. - Mogelijkheden voor duurzame energieopwekking is toegestaan op bestaande gebouwen. - De mogelijkheid tot het realiseren van windmolens tot 40 meter nabij agrarische bebouwing is onder voorwaarden mogelijk. 3.5.2. Uitvoerbaar alternatief Wanneer sprake is van (potentiële) negatieve milieugevolgen geeft het planMER een overzicht van de mogelijke maatregelen en/of randvoorwaarden.
In het Chw bestemmingsplan Buitengebied Hattem vindt vervolgens een afweging plaats en wordt gemotiveerd op welke wijze is omgegaan met de uitkomsten van het planMER en de passende beoordeling. Naar verwachting zijn bij de maximale invulling van de bouwmogelijkheden die het nieuwe plan biedt, significante negatieve effecten op Natura 2000 niet uit te sluiten. Als de onderzoeksresultaten daar aanleiding toe geven, wordt een aantal maatregelen doorgerekend waarmee significante negatieve effecten kunnen worden voorkomen of zo veel mogelijk worden beperkt, om te komen tot een uitvoerbaar alter-
024400.20191164
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
Opzet planMER
45
natief binnen de kaders die de Wet natuurbescherming stelt. Hierbij kan gedacht worden aan het beperken van wijzigingsbevoegdheden, het beperken van mogelijkheden tot omschakeling, maatregelen die zijn gericht op het toepassen van emissiearme stalsystemen, maar ook andere maatregelen. Vrijwillige innovaties en andere niet afdwingbare maatregelen op grond van het Chw bestemmingsplan kunnen hierin niet worden meegenomen. Dit uitvoerbaar alternatief vormt de basis voor de uitwerking van de variant wonen en gezondheid. 3.5.3. Variant maximaal inzetten op wonen en gezondheid Uit het participatieonderzoek blijkt dat er behoefte bestaat aan het realiseren van extra individuele (mantel)zorgwoningen in het buitengebied. Daarnaast is er ook een algemene behoefte aan nieuwe woningen. In het planMER is onderzocht wat de effecten kunnen zijn als er maximaal wordt ingezet op het realiseren van individuele woningen en kleinere woningbouwprojecten binnen de beleidskaders voor het buitengebied. Hierbij zal een deel van de agrarische bedrijven omvormen tot wonen en recreatie, zoals ook al af te leiden is uit de verschillende meeliftende initiatieven. De basis hiervoor wordt gevormd door het uitvoerbaar alternatief, aangezien er anders geen uitvoerbaar Chw bestemmingsplan mogelijk is. In het verlengde van de thema’s wonen en zorg is gezondheid een belangrijk aspect.
Gezondheid bestaat uit gezondheidsbescherming en gezondheidsbevordering. Gezondheidsbescherming gaat in belangrijke mate over die milieueffecten die een directe (negatieve) invloed op de gezondheid kunnen hebben, zoals geluidhinder, slechte luchtkwaliteit, uitzicht, geuroverlast en veiligheid. Gezondheidsbevordering heeft meer te maken met de aanwezigheid van groen, sociale voorzieningen en uitnodiging tot bewegen. Het maximaliseren van een gezonde woonomgeving is ook onderdeel van deze variant. Voor deze variant zullen alleen de onderscheidende milieuaspecten worden verkend.
3.6.
Sectorale onderzoeken
Tabel 3.1 geeft een overzicht van de te onderzoeken milieuaspecten die in dit planMER aan de orde komen en de wijze waarop de milieueffecten inzichtelijk zijn gemaakt. Voor zover dat nuttig is, worden de effecten kwantitatief beschreven. Vanwege het schaalniveau van het Chw bestemmingsplan Buitengebied Hattem, worden de meeste effecten echter kwalitatief beschreven. De effectbeschrijvingen maken inzichtelijk of de gemaakte planologische keuzes en ontwikkelingsruimte op gebiedsniveau leiden tot belangrijke gevolgen voor het milieu. Daarbij wordt enerzijds gekeken naar de wettelijke normen en grenswaarden die vanuit de verschillende sectorale wet- en regelgeving gelden. Anderzijds wordt in de effectbeschrijvingen waar relevant ook een relatie gelegd met de ambities en knelpunten die in het Chw bestemmingsplan zijn geformuleerd voor het buitengebied van de gemeente Hattem (voortkomend uit het beleid op de verschillende overheidsniveaus). In het MER is per toetsingscriterium het milieueffect uitgedrukt op basis van de onderstaande schaal: + positief effect; 0/+ beperkt positief effect; 0 geen positief en geen negatief effect; -/0 beperkt negatief effect; negatief effect.
Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam
024400.20191164
46
Opzet planMER
Tabel 3.1 Milieuthema’s, criteria en werkwijze Thema te beschrijven effecten Ecologie - vernietiging, verstoring, en vergebiedsbescherming en droging soortenbescherming - vermesting/verzuring - aantasting leefgebied Landschap, cultuurhistorie en archeologie - landschapsstructuur - aantasting karakteristieke patronen, elementen en structuren - aantasting historische land- cultuurhistorie schapskenmerken - aantasting archeologische - archeologie waarden Woon- en leefklimaat - geurhinder veehouderijen - geurbelasting geurgevoelige objecten - aantal geurgehinderden - luchtkwaliteit rond veehoude- luchtkwaliteit rijen en wegen - ontwikkeling aspecten geluid, - gezondheid lucht, groen, beleving, beweging geluidbelasting vanwege ver- geluidhinder keer - toename risico's (PR en GR) - externe veiligheid Bodem en water - bodemkwaliteit - grondwater - oppervlaktewater waterketen Verkeer en vervoer
-
invloed op bodemkwaliteit effect grondwaterstand effect oppervlaktewaterkwaliteit waterberging en afkoppelen verkeersafwikkeling verkeersveiligheid
Klimaat
-
Klimaatadaptatie Energie CO2 neutraal
-
024400.20191164
-
Werkwijze -
kwalitatief
-
kwantitatief onderzoek Aerius kwalitatief
-
kwalitatief
-
kwalitatief
-
kwalitatief
-
kwantitatief
-
kwantitatief
-
kwalitatief
-
kwalitatief
-
kwalitatief
-
kwalitatief kwalitatief kwalitatief
-
kwalitatief kwalitatief kwalitatief
-
Kwalitatief Kwalitatief kwalitatief
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
4. Ecologie
4.1.
47
Beoordelingskader
4.1.1. Wet natuurbescherming Gebiedsbescherming In Nederland hebben diverse natuurgebieden een beschermde status onder de Wet natuurbescherming (hierna: Wnb). Daarbij zijn twee soorten beschermingen te onderscheiden: Natura 2000-gebieden; Bijzondere nationale natuurgebieden. Natura 2000-gebieden Natura 2000 richt zich op het behoud en de ontwikkeling van natuurgebieden in heel Europa. Natura 2000 is de overkoepelende naam voor gebieden die worden beschermd vanuit de Vogel- en Habitatrichtlijn. Volgens deze Europese richtlijnen moeten lidstaten specifieke diersoorten en hun natuurlijke leefomgeving (habitat) beschermen om de biodiversiteit te behouden. Voor Nederland gaat het om ruim 160 gebieden. Alle Natura 2000-gebieden liggen binnen het Nationaal Natuurnetwerk. Een groot deel van de Natura 2000-gebieden is inmiddels definitief aangewezen. Dat gebeurt in de vorm van een aanwijzingsbesluit. In het aanwijzingsbesluit staat welke doelen Nederland nastreeft voor een bepaald gebied, bijvoorbeeld welke planten en dierenbescherming verdienen. Vervolgens komt er in nauw overleg met betrokken partijen een beheerplan, waarin onder andere staat beschreven welke maatregelen nodig zijn om de doelen te behalen.
Bijzondere nationale natuurgebieden De Minister van Economische Zaken (EZ) kan buiten de gebieden die deel uitmaken van het Europese netwerk van natuurgebieden Natura 2000, ook bijzondere nationale natuurgebieden aanwijzen wanneer deze zijn opgenomen op een lijst als bedoeld in artikel 4, eerste lid, van de Habitatrichtlijn of onderwerp zijn van een procedure als bedoeld in artikel 5 van de Habitatrichtlijn. De beschermende werking die geldt voor gebieden die behoren tot Natura 2000, geldt in dat geval ook voor het bijzondere nationaal natuurgebied. Passende beoordeling Een passende beoordeling is verplicht als een plan, afzonderlijk of in combinatie met andere plannen of projecten, significante gevolgen kan hebben voor de betrokken Natura 2000-gebieden. Voor de inschatting van de effecten die een plan kan hebben, moet de significantie worden beoordeeld in het licht van de instandhoudingsdoelstellingen van een Natura 2000-gebied, die voor kwalificerende soorten en habitats zijn geformuleerd. Als niet op grond van objectieve gegevens op voorhand significante gevolgen op een Natura 2000-gebied zijn uitgesloten, moet een passende beoordeling worden gemaakt. In de passende beoordeling worden de effecten op Natura 2000-gebieden nader onderzocht.
Vervolgens kan een bestemmingsplan slechts worden vastgesteld indien is verzekerd dat ook bij een maximale invulling van het plan de natuurlijke kenmerken van het Natura 2000-gebied niet worden aangetast.
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
024400.20191164
48
Ecologie
Soortenbescherming In de Wnb wordt een onderscheid gemaakt tussen: - soorten die worden beschermd in de Vogelrichtlijn; - soorten die worden beschermd in de Habitatrichtlijn; - overige soorten. De Wnb bevat onder andere verbodsbepalingen ten aanzien van het opzettelijk vernielen of beschadigen van nesten, eieren en rustplaatsen van vogels als bedoeld in artikel 1 van de Vogelrichtlijn. Gedeputeerde Staten (hierna: GS) kunnen hiervan ontheffing verlenen en bij verordening kunnen Provinciale Staten (hierna: PS) vrijstelling verlenen van dit verbod. De voorwaarden waaraan voldaan moet worden om ontheffing of vrijstelling te kunnen verlenen zijn opgenomen in de Wnb en vloeien direct voort uit de Vogelrichtlijn. Verder is het verboden in het wild levende dieren van soorten, genoemd in bijlage IV, onderdeel a, bij de Habitatrichtlijn, bijlage II bij het Verdrag van Bern of bijlage I bij het Verdrag van Bonn, in hun natuurlijk verspreidingsgebied opzettelijk te doden of te vangen of te verstoren. GS kunnen hiervan ontheffing verlenen en bij verordening kunnen PS vrijstelling verlenen van dit verbod. De gronden voor verlening van ontheffing of vrijstelling zijn opgenomen in de Wnb en vloeien direct voort uit de Habitatrichtlijn. 4.1.2.
Omgevingsverordening Gelderland 2018 In de omgevingsverordening Gelderland (versie vastgesteld in december 2018) is onder andere het provinciaal beleid voor natuurgebieden en soortenbescherming uitgewerkt. In deze paragraaf worden de relevante delen voor zover het ecologie betreft besproken Beweiden en bemesten In de provincie Gelderland wordt vrijstelling verleend voor het weiden van vee en voor het op of in de bodem brengen van meststoffen in of nabij Natura 2000-gebieden. Vrijstelling soorten Bij ruimtelijke inrichting of ontwikkeling en bestendig beheer en onderhoud, kan het zijn dat het ondanks het naleven van de zorgplicht onvermijdelijk is dat soorten worden verstoord, de verblijf- en rustplaatsen worden vernietigd en de eieren worden beschadigd of vernietigd. Daarbij moeten soms dieren gevangen worden om te voorkomen dat ze tijdens het uitvoeren van werkzaamheden worden gedood. Voor die situatie is ook ontheffing verleend voor het vangen en zo snel mogelijk in de directe omgeving losgelaten. Het betreft de aardmuis, bosmuis, bruine kikker, dwergmuis, dwergspitsmuis, egel, gewone bosspitsmuis, gewone pad, haas, huisspitsmuis, kleine watersalamander, konijn, meerkikker, middelste groene kikker, ondergrondse woelmuis, ree, rosse woelmuis, tweekleurige bosspitsmuis, veldmuis, vos en woelrat.
Nationaal Natuurnetwerk (NNN) en Gelders Natuurnetwerk (GNN) Het Nationaal Natuurnetwerk (voorheen ecologische hoofdstructuur) is een netwerk van natuurgebieden en verbindingszones. Planten en dieren kunnen zich zo van het ene naar het andere gebied verplaatsen. Op plekken waar gaten in het netwerk zitten, legt de provincie nieuwe natuur aan. Het Gelders Natuurnetwerk (GNN) is de provinciale uitwerking van het Natuurnetwerk Nederland. Voor deze gebieden geldt dat het natuurbelang prioriteit heeft en dat andere activiteiten niet mogen leiden tot frustratie van de natuurdoelen en kernkwaliteiten. Anders dan bij Natura 2000-gebieden en soortbescherming is de bescherming van het GNN niet verankerd in de natuurwetgeving, maar dient het belang in de planologische afweging een rol te spelen. Dit valt onder de verantwoordelijkheid van het bevoegd gezag. Als er ruimtelijke ontwikkelingen worden uitgevoerd in het GNN, moet voorafgaand aan de ingrepen een beoordeling plaatsvinden van de mogelijke effecten op het GNN. Het GNN kent, in tegenstelling tot Natura 2000, geen externe werking. In februari 2020 is een notitie Voortgang realisatie Gelders natuurnetwerk opgesteld 1.
Hierin is de stand van zaken van de ontwikkelopgave voor het Gelderse Natuurnetwerk tot https://www.gelderland.nl/bestanden/Documenten/Gelderland/03Natuur-en-milieu/DOC_Voortgang_Realisatie%20Gelders_Natuurnetwerk_2020.pdf
1
024400.20191164
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
Ecologie
49
2025 beschreven. Binnen het plangebied is een klein deel van de ecologische verbinding Hattemerpoort gelegen. Binnen dit deel wordt een aantal agrarische percelen omgevormd tot nieuwe natuur. In figuur 4.1 is de ecologische verbinding Hattemerpoort weergegeven.
Figuur 4.1 Voortgang realisatie Gelders Natuurnetwerk, blauwe cirkel is gelegen binnen het plangebied
Groene ontwikkelingszone Delen van het plangebied liggen binnen de Groene ontwikkelingszone (GO). De GO is beschermd door regels opgenomen in de omgevingsverordening Gelderland (2018). Hierin is bepaald dat er in een bestemmingsplan dat betrekking heeft op gronden gelegen binnen de GO geen nieuwe grootschalige ontwikkelingen mogelijk gemaakt mogen worden die leiden tot een significante aantasting van de kernkwaliteiten van een gebied, tenzij er geen reële alternatieven zijn en/of er sprake is van redenen van groot openbaar belang. Als dit niet het geval is, dan moeten negatieve effecten op de kernkwaliteiten van het gebied, de oppervlakte en de samenhang zo veel mogelijk worden beperkt, en moeten de overblijvende (overige) effecten de kernkwaliteiten van het gebied, de oppervlakte en de samenhang gelijkwaardig worden gecompenseerd. In een bestemmingsplan dat betrekking heeft op gronden gelegen binnen de GO kan een kleinschalige nieuwe ontwikkeling of uitbreiding van bestaande functies mogelijk worden gemaakt, indien wordt aangetoond dat de kernkwaliteiten van het betreffende gebied per saldo substantieel worden versterkt.
Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam
024400.20191164
50
Ecologie
Provinciale verkenning Gelderse maatregelen stikstof 2020 Naast de landelijke stikstofmaatregelen is de provincie Gelderland gestart met een ‘verkenning Gelderse maatregelen stikstof’ 2. In de eerste helft van 2020 is met 65 sectorpartners uit natuur, landbouw, bouw, mobiliteit, industrie en overheden gewerkt aan een provinciale verkenning van de stikstof- en verduurzamingopgave voor de Veluwe, Achterhoek en Rijntakken. Hierin wordt een aantal maatregelen voorgesteld die bijdragen aan de reductie van stikstofemissie: - Vrijwillig verkoop van veehouderijen; - Onderzoeken van mogelijkheden tot extensivering van veehouderijen; - Mogelijk maken van nieuwe stalsystemen waarbij geen ammoniakemissie ontstaat; - Emissie in de mobiliteitssector reduceren met 25% in 2030.
4.2.
Referentiesituatie
4.2.1. Gebiedsbescherming Natura 2000-gebieden De zuidzijde van het plangebied is onderdeel van het Natura 2000-gebied De Veluwe. Op korte afstand van het plangebied is Natura 2000-gebied de Rijntakken gelegen. Beide gebieden zijn stikstofgevoelig. In figuur 4.2 is de ligging van het plangebied ten opzichte van deze gebieden weergegeven, in figuur 4.3 zijn de voor stikstofgevoelige gebieden binnen de Natura 2000-gebieden aangegeven met paars. De relevante Natura 2000-gebieden en de mogelijke effecten van het Chw bestemmingsplan Buitengebied Hattem op deze gebieden worden beschreven in de passende beoordeling in bijlage 4.
Figuur 4.2 Ligging dichtstbijzijnde Natura 2000-gebieden (bron: Omgevingsverordening Gelderland)
https://www.gelderland.nl/bestanden/Gelderland/Natuur/DOC_Provinciale_verkenning_Gelderse_Maatregelen_Stikstof_2020-2025.pdf 2
024400.20191164
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
Ecologie
51
Figuur 4.3 Ligging stikstofgevoelige gebieden (paars) binnen Natura 2000-gebieden (bron: AERIUS)
Zoals beschreven in hoofdstuk 3 wordt de referentiesituatie voor het bepalen van de mogelijke effecten vanwege stikstof niet bepaald door de vergunde situatie, maar door de huidige, feitelijke, legale situatie. Dit betekent dat onbenutte ruimte binnen de vergunningen geen onderdeel is van de referentiesituatie bij toetsing aan de Wnb. Uit het stikstofonderzoek dat bij de passende beoordeling is bijgevoegd (zie bijlage 4), blijkt dat de maximale depositie op het bepalende hexagoon in de referentiesituatie voor de Rijntakken 1.923 mol/ha/jaar bedraagt en voor De Veluwe 226,2 mol/ha/jaar. Nationaal Natuurnetwerk Het Nationaal Natuurnetwerk (NNN) is de opvolger van de Ecologische Hoofdstructuur (EHS). In figuur 4.4 is de ligging van het plangebied ten opzichte van deze gebieden in Gelderland (GNN) weergegeven.
Figuur 4.4 Ligging Natuurnetwerk GNN (bron: Omgevingsverordening Gelderland) t.o.v. plangebied
Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam
024400.20191164
52
Ecologie
In figuur 4.1 (in paragraaf 4.1.2) zijn reeds de 3 percelen in het plangebied aangegeven die worden omgevormd van agrarisch naar natuur om de verbindingen binnen het GNN te verbeteren. 4.2.2. Bijzondere en beschermde soorten De huidige aanwezige beschermde en bijzondere soorten zijn vastgesteld aan de hand van algemene ecologische kennis en verspreidingsatlassen/gegevens (onder andere de website www.waarneming.nl) waarin de waarnemingen zijn aangegeven. Flora In het plangebied zijn op basis van www.waarneming.nl 341 wilde planten bekend uit de periode 20152020. In de soortensamenstelling is de grote abiotische variatie in het plangebied af te lezen ten aanzien van voedselrijk, vochtigheidsgraad en grondsoort. Van de aangetroffen soorten is slechts één soort wettelijk beschermd. Het betreft het kluwenklokje dat op een locatie langs de IJsseldijk is aangetroffen. Vogels In het plangebied zijn op basis van www.waarneming.nl 170 vogelsoorten bekend uit de periode 20152020. Broedende weidevogels zijn inmiddels zeldzaam geworden in agrarisch gebied met slechts enkele broedparen van kievit en scholekster. De voedselrijke graslanden in het noordelijk deel van het plangebied zijn in het winterhalfjaar wel rijk aan ganzen-, zwanen- en eendensoorten in soms grote aantallen.