CConstaterende datHattem
Koppel je AI →
Document · PDF

Gemeente Hattem Accountantsverslag 2022 (getekend)

Raadsvergadering 30 oktober 2023, gemeente HattemBij agendapunt: HAMERSTUK - Vaststellen jaarrekening 20228.407 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Accountantsverslag Gemeente Hattem Boekjaar 2022

Aan de gemeenteraad van de gemeente Hattem Postbus 93 8050 AB HATTEM

ONDERWERP: Accountantsverslag 2022 DATUM: 27 oktober 2023

Geachte leden van de gemeenteraad,

In overeenstemming met de opdracht tot de controle van de jaarrekening 2022 van gemeente Hattem, bieden wij u hierbij het accountantsverslag aan. Het accountantsverslag bevat bevindingen en conclusies die naar aanleiding van onze werkzaamheden naar voren zijn gekomen.

Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en zijn graag bereid de inhoud van deze rapportage nader toe te lichten. Hoogachtend, Baker Tilly (Netherlands) N.V.

Wij hebben uw gemeente gemachtigd om onze goedkeurende controleverklaring op te nemen in uw jaarrekening 2022. M.C.J.M. Bekker RA

2

Inhoudsopgave

Bestuurlijke samenvatting

Opdracht, scope en uitkomsten

Belangrijkste bevindingen

Bevindingen interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlagen

Financiële positie

3

Bestuurlijke samenvatting

Bestuurlijke samenvatting Financiële kengetallen en signaleringwaarden

5

Bestuurlijke samenvatting Wij hebben bij de jaarrekening 2022 een goedkeurende verklaring verstrekt voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid.

Het jaarverslag is cf. NV COS 720 verenigbaar met de jaarrekening en voldoet aan de laatste actuele voorschriften.

Het Besluit Begroting en Verantwoording is nageleefd in de jaarrekening 2022.

Uit onze controle met betrekking tot ons oordeel ten aanzien van de getrouwheid blijkt één ongecorrigeerde fout van € 39.748 (voorziening wethouderspensioenen te hoog verantwoord). Uit onze werkzaamheden voor de Europese aanbestedingen komen voor € 154.745 aan rechtmatigheidsfouten. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2022 in overeenstemming zijn met de Wet normering topinkomens (WNT) en dat de jaarrekening 2022 van de gemeente Hattem voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. Wij hebben geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage geconstateerd. Bij de SiSa-bijlage is reeds een tussentijdse rapportage door ons verstrekt.

6

Bestuurlijke samenvatting Het boekjaar 2022 sluit met een financieel resultaat van € 646 duizend voordelig. De totale vermogenspositie van de gemeente Hattem bedraagt € 11,1 miljoen (2021: € 10,4 miljoen) met een solvabiliteitsratio van 16% (2021: 17%). Gevolgen oorlog Oekraïne: Inflatie en energiecrisis hebben voor 2022 een belangrijke invloed op uw gemeente, wat onder andere te zien is in dalende verwachte eindwaardes en daarmee resultaten in de grondexploitaties. Zo is voor de grondexploitatie Woonzorgzone een verliesvoorziening getroffen van € 0,6 miljoen. 1 januari 2023 is het boekjaar gestart waarop de gemeente voor het eerst dient te rapporteren in het kader van de Rechtmatigheidsverantwoording. Wij constateren dat de gemeente Hattem voorbereidingen heeft getroffen. Voor 2023 zullen de rechtmatigheidstoetsen nog voornamelijk door de VIC in de derde lijn worden uitgevoerd. Ter voorbereiding op de controlecyclus 2023 zullen wij met uw gemeente in gesprek gaan om nadere afspraken te maken. Inzake de WMO en Jeugdzorg steunt de gemeente op productieverantwoordingen van zorgaanbieders die zijn voorzien van een controleverklaring. Op basis van de uitgevoerde werkzaamheden en de ontvangen controleverklaringen resteert inzake de kosten WMO een onzekerheid van € 102.800 en voor Jeugdzorg van € 250.066. Voor de PGB’s is sprake van een onzekerheid van € 181.500.

Wij hebben geconstateerd dat in een aantal gevallen onvoldoende administratieve vastleggingen zijn gemaakt in het kader van opdrachtverstrekkingen en het vaststellen van de prestatielevering. Hierdoor resteren onzekerheden van € 191.400. Tijdens onze controle hebben wij aanvullende werkzaamheden verricht op opdrachten die door een medewerker van de gemeente aan een specifieke opdrachtnemer zijn verstrekt. Het betrof opdrachten waarbij de opdrachtnemer de bij de opdracht horende opbrengsten voor de gemeente verrekend heeft met de door de opdrachtnemer aan de gemeente in rekening te brengen bedragen voor de verrichte werkzaamheden. Wij hebben kennisgenomen van de rapportage van het extern onderzoeksbureau dat door de gemeente is ingeschakeld in deze casus alsmede kennis genomen van het besprekingsverslag van het gesprek dat de gemeente gevoerd heeft met de opdrachtnemer hieromtrent. Daarnaast hebben wij de casus diverse keren besproken met de gemeente. Tevens zijn door ons aanvullende inzichten verkregen. Ook na de aanvullende werkzaamheden is onzekerheid blijven bestaan over de volledigheid van de verrekende opbrengsten. Wij hebben een inschatting gemaakt van de totale omvang van deze resterende onzekerheid en deze geëvalueerd in relatie tot de goedkeuringstoleranties. Hierdoor resteert een onzekerheid van € 110.000. 7

Opdracht, scope en uitkomsten

Opdracht, scope en uitkomsten Uitkomsten Wij hebben bij de jaarrekening 2022 van gemeente Hattem een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid.

Reikwijdte van de controle De jaarstukken van uw gemeente bestaan uit: - Het jaarverslag (programmaverantwoording + paragrafen); - De jaarrekening; - Bijlagen. Met de opdrachtbevestiging van 23 december 2022 heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2022. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle geen sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. Overzicht toleranties De materialiteit bij de uitvoering van onze controle is € 359.140. Deze materialiteit sluit aan op het in voorgaande jaren door de gemeenteraad vastgestelde controleprotocol en komt overeen met de maximumpositie zoals opgenomen in het Besluit accountantscontrole decentrale overheden. Grondslag

Bedrag

1% lasten inclusief toevoegingen reserves

€ 359.140

Goedkeuringstolerantie onzekerheden 3% lasten inclusief toevoegingen reserves

€ 1.077.420

Rapporteringstolerantie

€ 17.957

Goedkeuringstolerantie fouten

5% van de goedkeuringstolerantie

Kernpunten en significante risico’s in de controle Wij hebben voldoende en geschikte controle-informatie verkregen, onder andere met betrekking tot de volgende kernpunten van de controle: − Naleving van Europese aanbestedingsregelgeving; − Doorbreking van AO/IB door het management; − Schattingsposten en veronderstellingen van het management; − Handmatige c.q. spoedbetalingen; − Prestatielevering inkopen.

Uit onze controle blijkt één ongecorrigeerde getrouwheidsfout ad € 39.748. Daarnaast zijn er onzekerheden naar voren gekomen die betrekking hebben op de decentralisaties in het sociaal domein van in totaal € 534.366. Verder zijn er onzekerheden geconstateerd op het gebied van prestatielevering inkopen van € 194.060 en een onzekerheid op het gebied van volledige verantwoording van aan inkopen gerelateerde opbrengsten van € 110.000. Tot slot zijn er rechtmatigheidsfouten geconstateerd van in totaal € 154.745 als gevolg van het niet naleven van de richtlijnen met betrekking tot Europees aanbesteden. Managementinzicht en schattingen Schattingen op basis waarvan sommige jaarrekeningposten worden bepaald, zijn gebaseerd op inzichten van het management. Wij hebben de belangrijkste gehanteerde factoren en veronderstellingen beoordeeld op basis waarvan de afzonderlijke oordelen en schattingen zijn gevormd. Wij hebben vastgesteld dat dit aanvaardbaar is in het kader van de jaarrekening als geheel. Frauderisico’s en continuïteit Onze controleverklaring over boekjaar 2022 bevat voor het eerst een verplichte paragraaf over onze werkzaamheden met betrekking tot fraude en een met betrekking tot continuïteit. Dit op basis van de gewijzigde beroepsregels voor accountants (NV-COS 700).

Hierna wordt uiteengezet hoe de accountant bij de controle-aanpak inspeelt op risico’s ten aanzien van fraude en continuïteit en worden de uitgevoerde werkzaamheden toegelicht. De mate van detail en de omvang van de rapportage over fraude en continuïteit in de controleverklaring hangen onder meer af van de onderkende risico’s, de omvang en aard van de organisatie alsmede de bevindingen naar aanleiding van de werkzaamheden.

9

Opdracht, scope en uitkomsten Frauderisico’s In het kader van onze controle en de materialiteit voor de jaarrekening van gemeente Hattem hebben wij afgewogen welke risico’s kunnen leiden tot een materiële afwijking in de jaarrekening. Conform onze beroepsstandaarden hebben wij aandacht besteed aan het risico op het doorbreken van interne beheersingsmaatregelen door het management (management override). Daarnaast hebben we frauderisico’s geïdentificeerd met betrekking tot inkopen en betalen. Het risico dat het management maatregelen van interne beheersing doorbreekt Het college dan wel het management bevindt zich in een positie om fraude te plegen, omdat het in staat is de administratieve vastleggingen te manipuleren en frauduleuze financiële overzichten op te stellen door interne beheersingsmaatregelen te doorbreken, die anderszins effectief lijken te werken. Een motief van het college of management zou hierbij kunnen zijn om op die wijze een betere financiële situatie of prestatie te presenteren. Onze beroepsregels schrijven voor dat de accountant dit risico in zijn controle onderkent.

Om dit frauderisico te ondervangen hebben wij de volgende werkzaamheden verricht:  Wij hebben journaalposten geselecteerd op basis van risicocriteria en hierop specifieke controlewerkzaamheden verricht, waarbij wij tevens aandacht hebben besteed aan significante transacties buiten de reguliere exploitatie en bedrijfsvoering om. Verder hebben wij op basis van risicocriteria geselecteerde journaalposten geanalyseerd en beoordeeld en hierop specifieke controlewerkzaamheden verricht om de nauwkeurigheid van de geselecteerde journaalposten te controleren;  Analyse van aanpassingen in de jaarrekening, die tijdens het opstellen van de jaarrekening zijn gemaakt;  Beoordelen van belangrijke schattingen en de schattingsprocessen van het college of management zoals de waardering van de grondexploitaties en het toereikend zijn van voorzieningen. Hierbij hebben we in het bijzonder aandacht gehad voor het inherente risico van vooringenomenheid van het college bij deze posten. Wij hebben onder meer de volgende werkzaamheden verricht:  Met betrekking tot de grondexploitaties hebben wij de plausibiliteit van de uitgangspunten op projectniveau gecontroleerd aan de hand van de economische inputparameters alsook backtestingswerkzaamheden.

Daarnaast hebben we de volledigheid van de verliesvoorzieningen en de nauwkeurigheid van de tussentijdse winstneming gecontroleerd;  Met betrekking tot de voorzieningen hebben we vastgesteld dat de gehanteerde uitgangspunten plausibel zijn.

Doornemen van notulen van vergaderingen van het management, college en de raad.

Het risico dat inkoopfacturen niet in overeenstemming zijn met de geleverde prestatie, waardoor de lasten uit inkopen niet voorkomen (transacties hebben niet plaatsgevonden) of de inkoop niet tegen de juiste prijs is gefactureerd, waardoor de inkopen niet nauwkeurig zijn verantwoord. Wij hebben vastgesteld dat binnen het gemeentelijk inkoopproces geen sprake is van een functiescheiding tussen prestatie-akkoord-verklaarder en budgethouder. Hierdoor bestaat de gelegenheid om bewust onterechte facturen te laten betalen om zo gelden aan de organisatie te onttrekken. Hierdoor bestaat het risico dat lasten niet nauwkeurig zijn verantwoord, omdat de inkoopfactuur niet in overeenstemming is met de geleverde prestatie of de inkoop niet tegen de juiste prijs is gefactureerd. Om dit frauderisico te ondervangen hebben wij gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd in de vorm van een statistische steekproef op de verantwoorde lasten uit inkopen waarbij voor elke waarneming op basis van onderliggende stukken is vastgesteld of de prestatie is geleverd en de overeengekomen prijs overeenkomt met de verantwoorde prijs. Wij hebben geconstateerd dat in een aantal gevallen onvoldoende administratieve vastleggingen zijn gemaakt in het kader van opdrachtverstrekkingen en het vaststellen van de prestatielevering. Hierdoor resteren onzekerheden van € 191.400.

Tijdens onze controle hebben wij ten aanzien van dit risico aanvullende werkzaamheden verricht op opdrachten die door een medewerker van de gemeente aan een specifieke opdrachtnemer zijn verstrekt. Het betrof opdrachten waarbij de opdrachtnemer de bij de opdracht horende opbrengsten voor de gemeente verrekend heeft met de door de opdrachtnemer aan de gemeente in rekening te brengen bedragen voor de verrichte werkzaamheden. Wij hebben kennisgenomen van de rapportage van het extern onderzoeksbureau dat door de gemeente is ingeschakeld in deze casus alsmede kennis genomen van het besprekingsverslag van het gesprek dat de gemeente gevoerd heeft met de opdrachtnemer hieromtrent. Daarnaast hebben wij de casus diverse keren besproken met de gemeente. Tevens zijn door ons aanvullende inzichten verkregen. Ook na de aanvullende werkzaamheden is onzekerheid blijven bestaan over de volledigheid van de verrekende opbrengsten. Wij hebben een inschatting gemaakt van de totale omvang van deze resterende onzekerheid en deze geëvalueerd in relatie tot de goedkeuringstoleranties. Hierdoor resteert een onzekerheid van € 110.000. 10

Opdracht, scope en uitkomsten Het risico dat handmatige betalingen uitgevoerd worden aan niet-rechthebbenden Het risico ziet toe op handmatige betalingen waarbij betalingen niet via de reguliere crediteurenadministratie en de daaruit voortvloeiende betaallijsten gedaan worden, maar handmatig in de betaalomgeving een betaling wordt uitgevoerd zonder dat hier een prestatielevering aan ten grondslag ligt. Het gevolg hiervan is dat liquide middelen onrechtmatig aan de gemeente worden onttrokken. Met betrekking tot het uitvoeren van handmatige betalingen hebben wij gegevensgerichte deelwaarnemingen op de handmatige betalingen uitgevoerd. Hierbij hebben wij vastgesteld dat de prestatie is geleverd en betaald is aan het juiste bankrekeningnummer. Aanvullend hierop constateren wij dat fraudepreventie en eventueel geconstateerde fraude of een vermoeden van fraude een onderwerp is waar de gemeente actief op acteert. Zo heeft het college een integriteitsbeleid geïmplementeerd en heeft de gemeente in het boekjaar actief onderzoek verricht naar een signaal van vermoedelijke fraude. Continuïteit Als onderdeel van de vereisten voor de nieuwe controleverklaring hebben wij ook de continuïteitsveronderstelling getoetst.

Voor gemeenten geldt dat vanwege de onbegrensde leencapaciteit bij de BNG (en daardoor altijd aanwezige liquiditeit) per definitie geen onzekerheid kan bestaan over de continuïteitsveronderstelling. Naast feitelijke discontinuïteit is ook de mate waarin de gemeente zelfstandig en autonoom (financieel) beleid kan voeren een belangrijke veronderstelling. Wij hebben vastgesteld dat de gemeente Hattem een sluitende meerjarenbegroting heeft. Daarnaast geven de financiële kengetallen inclusief de weerstandsrisico geen reden tot twijfel of de gemeente haar activiteiten in continuïteit kan voortzetten.

11

Belangrijkste bevindingen

Grondexploitaties Grondexploitatie Uw gemeente kent een in omvang beperkte balanspost met betrekking tot onderhanden projecten (grondexploitaties). Door de invloed van de parameters (zoals kostenstijgingen, fasering, ontwikkeling verkoopprijzen, rente-effecten) die bepalend zijn voor de in de toekomst te realiseren opbrengsten en daarmee de waardering, hebben wij bij onze controle de grondexploitaties diepgaand gecontroleerd. Om te schatten wat de waarde van een complex is, is een aantal risico’s c.q. schattingen van belang. De schattingsfactoren in de waardering van de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s:  Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt?  Programmering: Is er een kritische analyse van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavel appartementen, etc.) in de projecten in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?  Prijs: Is afgewogen en adequaat onderbouwd welke prijzen kunnen worden gevraagd?  Parameters. Welke ontwikkeling van rente, kostenstijgingen en opbrengstenstijgingen verwacht de gemeente in de komende jaren?  Plankosten: Wat zijn de kosten die gemeente moet maken om een complex te kunnen ontwikkelen?

Algemeen Ten opzichte van 31 december 2021 is de boekwaarde van de post grondexploitatie afgenomen met € 37 duizend. De afname van de boekwaarde is als volgt samen te vatten: (x € 1.000)

2022

2021

Boekwaarde per 1 januari

843.902

-678.758

Investeringen

529.749

1.534.267

Grondverkopen

0

0

Tussentijdse winstneming

0

-11.607

Mutatie verliesvoorziening

567.148

0

Boekwaarde per 31 december

806.503

843.902

Het college heeft op grond van de keuzes van de raad de grondexploitatie geactualiseerd en de calculaties opnieuw berekend. Het college heeft beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd en of er mogelijk een verliesvoorziening moet worden getroffen of er tussentijds winst moet worden genomen.

13

Grondexploitaties Planning In 2023 wordt de exploitatie Assenrade afgerond. Voor de Woonzorgzone is het bestemmingsplan nog niet vastgesteld, waarbij de gemeente Hattem wacht op een uitspraak van een procedure bij de Raad van State om de exploitatie te herijken. Programmering De programmering van de grondexploitaties wordt actief gemonitord door de gemeente Hattem. De ingerekende programmering is onder andere gebaseerd op interne en externe documentatie.

Parameters

Rente

MPG 2023

MPG 2022

1,5%

1,71%

Disconteringsvoet

2%

2%

Kostenstijging

3%

3,8%

Opbrengstenstijging

0%

0%

Prijzen De verkoopprijzen zijn niet gewijzigd. Gedurende 2022 hebben geen verkopen plaatsgevonden. Voor de toekomst is geen prijsdaling geraamd, de impact hiervan is beperkt doordat de kostenstijgingen worden doorberekend in de residuele grondwaardeberekening waar de opbrengstwaarde van de exploitatie Woonzorgzone op is gebaseerd. Parameters en plankosten De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van de gemaakte schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin schattingen zijn opgenomen. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Schematisch is het hiernaast samengevat. Wij hebben de door gemeente Hattem gehanteerde uitgangspunten en parameters getoetst en geconcludeerd dat deze binnen de bandbreedte van externe broninformatie vallen.

14

Sociaal domein Algemeen De gemeente Hattem voert diverse regelingen uit in het sociaal domein waarbij taken deels zijn ondergebracht bij derde partijen. Hieronder hebben wij een overzicht opgenomen van de belangrijkste onderdelen en door wie deze werkzaamheden uitgevoerd worden: Onderdeel

Uitvoerder

Wijze van uitbesteding

Bepaling last boekjaar

Uitkeringen (Participatiewet)

Zelfstandig

n.v.t.

Werkelijke lasten

Jeugdwet

Zelfstandig

n.v.t.

Werkelijke lasten

Wmo

Zelfstandig

n.v.t.

Werkelijke lasten

PGB’s

Sociale verzekerings bank

Mandatering

Afrekening op basis van werkelijke lasten

Jeugd en Wmo ZIN De toekenning van voorzieningen in het kader van Wmo en Jeugd ZIN vindt plaats vanuit de gemeente. Voor de uitvoering van de zorg heeft de gemeente zorginstellingen gecontracteerd. Voor beide financiële stromen maakt de gemeente gebruik van productieverantwoordingen van zorgleveranciers. Uit onze controle blijkt dat er door de gemeente Hattem geen verschillen zijn geconstateerd tussen de eigen administratie en de productieverantwoordingen welke zijn voorzien van een controleverklaring. Van een aantal zorgleveranciers is geen controleverklaring ontvangen, waardoor niet kan worden onderbouwd dat voor de gefactureerde zorg ook daadwerkelijk prestaties zijn verricht. Hierdoor is sprake van een onzekerheid ten aanzien van prestatielevering, zowel omtrent de getrouwheid als rechtmatigheid van deze lasten. Het bedrag van deze onzekerheid voor Jeugd bedraagt € 250.066 (2021: € 194.873) en voor Wmo € 102.800 (2021: € 142.536). Om minder afhankelijk te zijn van de productieverantwoordingen adviseren wij de gemeente om in lijn met de SDO notitie “Controle interne beheersing Jeugd en Wmo voor gemeenten en accountants” maatregelen in te regelen en interne controles uit te voeren.

In de jaarrekening zijn diverse posten en geldstromen inzake het sociale domein verantwoord. De totale omvang van de uitgaven en de ontwikkeling vanaf 2020 kan als volgt worden weergegeven: 2.500.000

2020

2.000.000

2021

1.500.000

PGB’s De Sociale Verzekeringsbank (hierna: SVB) heeft zelf over 2022 geen goedkeurende verklaring bij de verantwoording PGB-stromen Jeugdwet en WMO ontvangen. Hierdoor is vanuit de SVB geen 100% zekerheid over de nauwkeurigheid en rechtmatigheid van de persoonsgebonden budgetten. De impact van de geconstateerde fouten/onzekerheden vanuit de SVB op basis van de zogenaamde projectiebrief voor gemeente Hattem blijven onder de rapportagedrempel.

2022

1.000.000 500.000 0 Uitkeringen

Jeugdwet

Wmo

PGB

Aangezien het de verantwoordelijkheid van de gemeente zelf blijft om de prestatielevering ten aanzien van de PGB-bestedingen vast te stellen en de gemeente Hattem niet aanvullend c.q. zelfstandig onderzocht heeft of de kosten nauwkeurig en rechtmatig verantwoord zijn, is sprake van een onzekerheid van € 181.500.

15

Sociaal domein Eigen bijdrage WMO Een aanvrager van een voorziening, hulp in de huishouding, zorg in natura of een financiële tegemoetkoming (persoonsgebonden budget) is op grond van de WMO een eigen bijdrage verschuldigd. De wetgever heeft bepaald dat de berekening, oplegging en incasso van deze eigen bijdrage wordt uitgevoerd door het CAK. De informatie van het CAK (om privacy redenen beperkt) is ontoereikend om als gemeente de juistheid op persoonsniveau en volledigheid van de eigen bijdragen als geheel te kunnen vaststellen. Door de systematiek te kiezen van het vaststellen van de eigen bijdragen door het CAK, heeft de wetgever in feite bepaald, dat de verantwoordelijkheid voor de juistheid en volledigheid van de eigen bijdragen op grond van de WMO geen gemeentelijke verantwoordelijkheid is.

Energietoeslag In 2022 is de nieuwe regeling Energietoeslag ingevoerd. Met deze regeling is geld beschikbaar gesteld als tegemoetkoming voor de hoge energielasten. De gemeente heeft in 2022 € 581.830 besteed aan deze regeling. Vanuit het Rijk heeft de gemeente een extra bijdrage ontvangen voor de Energietoeslag als onderdeel van de algemene uitkering, dit bedrag is als bate in de jaarrekening verwerkt. Wij hebben aanvullende werkzaamheden verricht als gevolg van deze nieuwe regeling en vastgesteld dat de bestede middelen correct zijn verwerkt.

Dit betekent dat door de gemeenten geen zekerheden omtrent omvang en hoogte van de eigen bijdragen kunnen worden verkregen. De gemeente Hattem heeft deze onzekerheid in de jaarrekening 2022 toegelicht. Uitkeringen (Participatiewet) De taken rondom de Participatiewet voert uw gemeente in eigen beheer uit. Wij hebben vastgesteld dat de uitkeringen in overeenstemming met de van geldende weten regelgeving zijn verantwoord. Werkdeel (WSW) Voor een deel voert de gemeente zelf taken in het kader van de WSW uit en voor een deel wordt er op basis van contracten samengewerkt met partners of is het uitbesteed aan TIEM, zoals de begeleiding van de gedetacheerde medewerkers, personeels- en salarisadministratie, verantwoording aan het Rijk en taken op het gebied van ziekteverzuim en herbeoordelingen zijn uitbesteed bij TIEM.

16

Jaarverslag Jaarverslag In het jaarverslag worden de beleidsuitgangspunten en beleidsevaluaties zichtbaar. De paragrafen maken deel uit van het jaarverslag en vallen dus niet onder de controle van de jaarrekening. Primair object van de accountantscontrole (op grond van Artikel 213 van de Gemeentewet) is de jaarrekening, waaronder het overzicht van baten en lasten met toelichting en de balans met toelichting, zoals in de jaarstukken 2022 is opgenomen. Voor de accountantscontrole onderzoeken wij het jaarverslag om vast te stellen of het jaarverslag verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat en of het jaarverslag alle informatie bevat die op grond van de Gemeentewet en de Nederlandse Standaard 720 is vereist. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening. Het nagekomen financiële effect van de vordering met betrekking tot het zwembad van € 338 duizend (negatief) is door middel van een Erratum inleidend op de jaarstukken uiteengezet. Wij hebben geen strijdigheden geconstateerd tussen de in het jaarverslag inclusief Erratum opgenomen informatie en het beeld van de jaarrekening en geen materiele afwijkingen gesignaleerd.

Hieronder zijn onze conclusies en aanbevelingen inzake het jaarverslag opgenomen: Element jaarverslag

Vereisten BBV Verenigbaar

Onze waarneming Uw jaarverslag bevat de vereiste informatie op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en 26 BBV. Uw jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat de informatie in het jaarverslag

Overeenstemming

overeenstemt met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.

Paragrafen Incidentele baten en lasten

Covid-19

Alle verplichte paragrafen zijn opgenomen en zijn kwalitatief van voldoende niveau. De toelichting op de incidentele baten en lasten voldoet. De effecten als gevolg van Covid-19 zijn geïntegreerd in jaarstukken en geven goed de (restant-) impact weer. In het jaarverslag is het aan te bevelen om expliciet een

Fraude

passage op te gaan nemen over frauderisico's / eigen frauderisicoanalyse van de gemeente,

17

Overige bevindingen Voorziening wethouderspensioenen Voor het bepalen van de omvang van de voorziening maakt de gemeente gebruik van actuariële berekeningen. Op basis van de berekende reservewaarde (benodigde voorziening) vanuit de actuariële berekeningen, blijkt dat sprake is van een overschot in de voorziening. Dit verschil van € 39.748 is meegenomen als ongecorrigeerd controleverschil.

18

SiSa-bijlage en WNT SiSa-bijlage Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachtingen accountantscontrole 2022. De hierbij geconstateerde fouten en onzekerheden dienen op grond van het Bado in het verslag van bevindingen te worden opgenomen indien de navolgende rapporteringstolerantie per specifieke uitkering wordt overschreden: − € 12.500 indien de omvangbasis kleiner dan of gelijk aan € 125.000 is. − 10% indien de omvangbasis groter dan € 125.000 en kleiner dan of gelijk aan € 1.000.000 is. − € 125.000 indien de omvangbasis groter dan € 1.000.000 is. Op grond van ons onderzoek hebben wij bij de specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. De SiSa-bijlage dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli aanstaande elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Door middel van een voorgeschreven tabel dienen wij te rapporteren over onze bevindingen ten aanzien van de in de jaarrekening opgenomen SiSa-bijlage. In bijlage A bij dit rapport zijn deze bevindingen in de voorgeschreven tabel opgenomen. U kunt deze tabel hanteren ten behoeve van verzending naar het CBS.

Overigens is bij de SiSa-bijlage reeds een tussentijdse rapportage door ons verstrekt.

WNT-verantwoording Als onderdeel van onze controle hebben wij de naleving van de Wet normering topinkomens (WNT) gecontroleerd. Op basis van deze wet zijn de bezoldiging van topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector en de uitkeringen wegens beëindiging dienstverband aan topfunctionarissen wettelijk gemaximeerd. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. Beide topfunctionarissen zijn in loondienst en er hebben zich gedurende 2022 geen wijzigingen voorgedaan. Voor topfunctionarissen geldt naast de maximering van de bezoldiging en eventuele uitkering wegens beëindiging van het dienstverband een publicatieverplichting in de jaarrekening. Deze publicatieverplichtingen geldt eveneens voor bezoldiging van niet-topfunctionarissen met een dienstbetrekking, indien hun bezoldiging het algemene bezoldigingsmaximum (naar rato van de omvang van het dienstverband) overschrijdt. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2022 niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. Wij willen benadrukken dat de naleving van de anticumulatiebepaling (het nagaan of topfunctionarissen van uw gemeente betrokken zijn bij andere organisatie c.q. nevenactiviteiten hebben welke onder de WNT vallen) overigens geen onderdeel uitmaakt van de controle van de accountant.

De WNT-toezichthouders kunnen hier wel zelfstandig onderzoek naar doen en zo nodig handhavend optreden.

19

Rechtmatigheid Begrotingsrechtmatigheid Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2022, hebben wij de begrotingsrechtmatigheid gecontroleerd. Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de baten en lasten binnen de begroting blijven en dat belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig worden gemeld aan de gemeenteraad, zodat deze tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat inbreuk wordt gemaakt op het budgetrecht van de raad. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota 2018 en addendum Kadernota rechtmatigheid 2021 en 2022 van de Commissie BBV. In de toelichting op de staat van baten en lasten is door het college een analyse van de overschrijdingen opgenomen. De overschrijdingen zijn toereikend toegelicht en passen binnen het bestaande beleid of worden gecompenseerd door hogere baten binnen het programma. Het college stelt uw gemeenteraad voor genoemde overschrijdingen te autoriseren in het kader van de vaststelling van de jaarrekening 2022. Vooruitlopend hierop zijn wij hiervan reeds uitgegaan bij het vormen van ons oordeel over de (begrotings)rechtmatigheid.

Wij constateren de volgende overschrijdingen op lastenniveau ten opzichte van de gewijzigde begroting. Programma

Lasten werkelijk

Overschrijdingen t.o.v. begroting (na wijziging)

Telt overschrijding mee voor het oordeel?

Programma 1

€ 14,7 miljoen

€ 0,2 miljoen

Nee

Programma 2

€ 9,8 miljoen

€ 1,8 miljoen

Nee

De overschrijding past binnen bestaand beleid en is toereikend toegelicht in de jaarrekening.

Programma 3

€ 3,4 miljoen

€ 0,1 miljoen

Nee

De overschrijding past binnen bestaand beleid en is toereikend toegelicht in de jaarrekening.

Programma 4

€ 5,8 miljoen

€ 0,4 miljoen

Nee

Toelichting Budgetoverschrijdingen die geheel of grotendeels worden gecompenseerd door direct gerelateerde opbrengsten.

Budgetoverschrijdingen die geheel of grotendeels worden gecompenseerd door direct gerelateerde opbrengsten

20

Rechtmatigheid Europese aanbestedingsrichtlijnen In het kader van de rechtmatigheid van de jaarrekening 2022 is een controle uitgevoerd op de naleving van de (Europese) aanbestedingsrichtlijnen. Uit onze controle op de rechtmatigheid van de inkopen blijkt dat voor enkele gemeentelijke inkooptrajecten met een jaarlast van in totaal € 154.745 niet de juiste procedure is gevolgd en hebben dit bedrag daarom als rechtmatigheidsfout aangemerkt. Hiervan heeft € 35.697 betrekking op een inkoop die voorgaand jaar ook als onrechtmatig was aangemerkt. Wij adviseren het college om de interne beheersing op de aanbestedingen aan te scherpen.

Kredieten Wij zijn nagegaan of de investeringen tot stand zijn gekomen binnen de grenzen van de door de gemeenteraad geautoriseerde kredieten. Wij constateren een aantal overschrijdingen op investeringsniveau ten opzichte van de gevoteerde kredieten. Deze overschrijdingen zijn door de raad geaccordeerd, derhalve behoeven we de overschrijdingen niet mee te wegen in ons oordeel. Mutaties in de reserves Uit onze controle inzake de mutaties in de reserves zijn geen bevindingen voortgekomen.

Financiering In 2022 heeft uw gemeente een nieuwe langlopende lening afgesloten in overeenstemming met het Treasurystatuut. Ten aanzien van de naleving van de renterisiconorm, het kasgeldlimiet en de naleving schatkistbankieren merken wij op dat de gemeente Hattem zich aan de wettelijke normen heeft gehouden, zoals ook toereikend is toegelicht in de paragraaf financiering respectievelijk de jaarrekening.

21

Financiële positie

Ontwikkelingen in de jaarcijfers Verloop van het eigen vermogen van uw gemeente Het eigen vermogen, inclusief het gerealiseerde resultaat, bedraagt per 31 december 2022 volgens de jaarrekening € 10,7 miljoen en heeft zich de afgelopen jaren als volgt ontwikkeld:

Analyse van het resultaat Het resultaat voor mutaties in de reserves laat een positief saldo zien. Het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten bedraagt afgerond € 308.000 positief. In de begroting na wijziging was rekening gehouden met een saldo van baten en lasten van € 254.000.

Grafiek ontwikkeling eigen vermogen (x € 1.000)

In de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening wordt vanaf pagina 189 in hoofdlijnen een verklaring gegeven voor de afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. Als onderdeel van de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening 2022 wordt overzichtelijk aangegeven welke baten en lasten als incidenteel zijn aan te merken. Voor een nader gedetailleerd inzicht van de afwijkingen en de verklarende toelichting hierop verwijzen wij u naar de toelichtingen per programma, zoals opgenomen in de toelichting op het overzicht van baten en lasten in uw jaarrekening.

12.000 10.000 8.000 6.000 4.000

Ter illustratie en aanvullende informatie geven wij u in het hierna opgenomen overzicht de ontwikkeling van het resultaat (“gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten” en “gerealiseerde resultaat”) weer over de jaren 2020 tot en met 2022.

2.000 0 2021

Resultaatontwikkeling

2022

Algemene reserve Bestemmingsreserve Gerealiseerd resultaat

Van de totale reserves is € 7,3 miljoen opgenomen als algemene reserve. Het saldo van deze reserve is ten opzichte van voorgaand jaar gestegen met € 0,2 miljoen. Per saldo is gedurende 2022 € 40.000 onttrokken aan de reserves. Deze onttrekking (ten gunste van het resultaat) vormt samen met het totaal saldo van baten en lasten (€ 308.000 voordelig) het gerealiseerde resultaat van € 348.000.

resultaat x € 1.000

2020

1.000 800 600 400 200 Gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten Mutaties reserves Gerealiseerd resultaat

2020

2021

2022

613

37

308

314 927

152 189

40 348

23

Financiële positie Weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van de gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark. Hieronder hebben wij de ontwikkelingen in uw kengetallen en een relatie naar de landelijke ontwikkelingen weergegeven: Kengetallen

Gemeente

Landelijk

2022

2021

2022

2021

Netto schuldquote

86%

90%

74%

74%

Netto schuldquote gecorrigeerd

61%

62%

68%

68%

Solvabiliteit

16%

17%

30%

30%

Grondexploitaties

4%

3%

7%

7%

Belastingcapaciteit

111

109

105

105

Structurele exploitatieruimte

1%

5%

1%

1%

Zoals voorgaand jaar benadrukt, staat de vermogenspositie van de gemeente nog steeds onder druk. We benadrukken daarom nogmaals dat het zorg is om zo spoedig mogelijk te starten met het herstel van het weerstandsvermogen. Het kengetal grondexploitatie geeft weer hoe de waarde van de in exploitatie genomen gronden zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. Belastingcapaciteit: de lastendruk in de gemeente Hattem ten opzichte van het landelijk gemiddelde bedraagt 111%. Hoeveel geld gemeenten uit het gemeentefonds krijgen, hangt af van hun kenmerken en belastingcapaciteit. Op basis van het kengetal “structurele exploitatieruimte” blijkt dat er beperkte structurele begrotingsruimte is om tekorten of extra lasten binnen de huidige begroting op te vangen. Weerstandsvermogen en risicobeheersing In de paragraaf "Weerstandsvermogen en risicobeheersing" in het jaarverslag is een toelichting opgenomen op de weerstandscapaciteit van de gemeente. Op basis van de inventarisatie van de geïdentificeerde risico’s, waarbij rekening wordt gehouden met kans op voordoen en financiële impact, wordt berekend welk bedrag benodigd is ter dekking van de geïdentificeerde risico's. Hierbij wordt verondersteld dat alle risico's zich nooit tegelijk voordoen. Wij kunnen ons vinden in dit uitgangspunt.

De omvang van de risico’s is met name gestegen door hogere inschatting specifieke risico’s, waaronder borgstelling Ontwikkelingsmaatschappij Hattemerbroek B.V. en inflatieen renterisico. Dit hangt samen met de voortgang van het bedrijventerrein respectievelijk de verwachte marktomstandigheden inzake kostenstijgingen en de financiering van de aan te trekken langlopende leningen. De weerstandscapaciteit van de gemeente Hattem is voornamelijk opgebouwd vanuit de algemene reserve. De weerstandsratio van 1,89 kwalificeert als “ruim voldoende”.

Het kengetal schuldquote is licht verbeterd in 2022 (van 90% naar 86%). De solvabiliteit daalt met 1% in 2022 naar 16%. De VNG hanteert een signaalwaarde als de solvabiliteit onder de 20% komt. Zoals vorig jaar opgemerkt constateren we dat u de afgelopen jaren ingeteerd bent op uw vermogen, ondanks het positieve resultaat in 2022. 24

Bevindingen interne beheersing

Bevindingen interne beheersing Algemeen Naar aanleiding van onze tussentijdse controle over 2022 hebben wij een management letter uitgebracht. Onze doelstelling van deze controle is om een beeld te krijgen of de interne beheersingsomgeving en de daarin opgenomen maatregelen van interne controle toereikend zijn in het kader van onze opdracht tot de controle van de jaarrekening van uw gemeente. Dit beeld is in belangrijke mate bepalend voor onze risico-inschatting en hiermee voor de omvang en diepgang van onze werkzaamheden die wij bij de jaarrekeningcontrole moeten uitvoeren teneinde de gewenste zekerheid te verkrijgen dat de jaarrekening géén materiële fouten bevat. Uit onze risicoinschatting komen een aantal risicogebieden naar voren die een verhoogd risico met zich meebrengen op een materiële fout in uw jaarrekening: − Prestatielevering inkopen; − Handmatige betalingen; − Europese aanbestedingsregels.

Geautomatiseerde gegevensverwerking Wij rapporteren onze bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking in dit verslag. Hierbij dient opgemerkt te worden dat de accountantscontrole van de jaarrekening niet specifiek is gericht op de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. De jaarrekeningcontrole heeft geen tekortkomingen in de continuïteit en betrouwbaarheid van de geautomatiseerde gegevensverwerking aan het licht gebracht.

Wij begrijpen dat de mogelijkheden om voldoende beheersingsmaatregelen te borgen c.q. vast te leggen mede afhankelijk is van de capaciteit binnen uw gemeente en de functionaliteiten binnen de IT-omgeving. Wij constateren dat op onderdelen de interne beheersingsmaatregelen in het proces nog onvoldoende verankerd danwel onvoldoende zichtbaar zijn.

Voor het uitoefenen van deze verantwoordelijkheid maakt het management gebruik van diverse beheersingsmaatregelen, zoals interne richtlijnen en gedragscodes, controle technische functiescheiding en periodieke rapportages over financiën.

Tekortkomingen interne beheersing Vanuit de controle op de inkopen en prestatielevering is een aantal tekortkomingen geconstateerd in de interne beheersing van uw gemeente. Dit betreffen: − Vereiste offerteprocedures vanuit het inkoopbeleid worden niet in alle gevallen gevolgd; − Opdrachtverstrekkingen worden niet in alle gevallen schriftelijk vastgelegd; − Onderbouwingen voor de geleverde prestaties door leveranciers worden niet in alle gevallen vastgelegd; − Geen afgedwongen functiescheiding tussen prestatie-akkoord-verklaarder en budgethouder. Als gevolg van deze tekortkomingen dienen wij als accountant omvangrijke gegevensgerichte controles uit te voeren. Ondanks deze controles is niet in alle gevallen achteraf vast te stellen of de prestatielevering voldoende heeft plaatsgevonden. In 2023 heeft dit geleid tot een aantal onzekerheden die op pagina 10 en bijlage B zijn opgenomen. Wij adviseren uw gemeente met klem opvolging te geven aan deze tekortkomingen in de interne beheersing.

Fraude en naleving wet- en regelgeving Het college is primair verantwoordelijk voor het voorkomen van fraude, het naleven van wet- en regelgeving en voor een cultuur van eerlijkheid en integriteit en dient zowel preventieve als repressieve beheersingsmaatregelen te nemen om de kans op fraude en overtreding van wet- en regelgeving zo veel mogelijk te beperken.

Ten behoeve van onze jaarrekeningcontrole identificeren wij de risico’s met betrekking tot fraude en overtreding van wet- en regelgeving en beoordelen wij de interne beheersingsmaatregelen die gericht zijn op het voorkomen en signaleren van (materiële) fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. Voor zover relevant voor onze controle voeren wij gegevensgerichte controlewerkzaamheden uit. Onze controle is echter niet specifiek gericht op het signaleren van fraude en niet-naleving van weten regelgeving. Wij hebben als onderdeel van de jaarrekeningcontrole 2022 uw inschatting inzake frauderisico’s met betrekking tot uw organisatie besproken. Deze bespreking komt ook voort uit onze verplichte rapportage van de accountant over de uitkomsten van onze werkzaamheden met betrekking tot de ingeschatte frauderisico’s in de controleverklaring.

26

Bevindingen interne beheersing Fraudebeheersing en onze observaties Om bestuurders en toezichthouders houvast te bieden heeft het NBA in februari 2022 de brochure “Frauderisicobeheersing” uitgebracht. Wij adviseren u om kennis te nemen van de 11 aanbevelingen die hierin zijn gedaan. Onderzoek laat zien dat het grootste deel van de fraudegevallen door middel van een ‘tip’ aan het licht komt. Dit maakt het belang van een fraudemeldpunt en klokkenluidersregeling groot. Uw organisatie zou daartoe stappen kunnen nemen met betrekking tot de inrichting van en communicatie over een dergelijk fraudemeldpunt waarbij een veilige omgeving, bescherming en anonimiteit van de melder belangrijke voorwaarden zijn. Wij hebben geconstateerd dat u geen formeel proces heeft geïmplementeerd inzake het periodiek uitvoeren van een frauderisicoanalyse. Hierdoor bent u mogelijk niet in staat om fraude tijdig te detecteren dan wel te voorkomen. Wij adviseren u dan ook om het frauderisico-beheersingsproces te formaliseren en in te bedden in uw periodieke rapportage cyclus. Hierbij adviseren wij u ook om een ‘fraude response plan’ op te stellen, zodat u bij een vermoeden tot fraude bij uw organisatie tijdig kan anticiperen om mogelijke schade (financieel als reputatie) zo veel mogelijk te beperken.

In de paragraaf ‘Opdracht, scope en uitkomsten’ hebben wij u een nadere toelichting gegeven over de verplichting om in onze controleverklaring te rapporteren over fraude. Naleving wet- en regelgeving en overige Wij informeren de gemeenteraad over illegale handelingen waarbij het hoger kader is betrokken en over fraude en illegale handelingen (of deze nu door het hoger kader of door andere werknemers zijn veroorzaakt) die een onjuistheid van materieel belang in de jaarrekening tot gevolg hebben. Gedurende de controle zijn geen significante punten gesignaleerd ten aanzien van feitelijke of vermoedelijke niet-nakoming van wet- en regelgeving, voor zover deze van belang worden geacht voor de mate waarin de gemeenteraad in staat is haar taken te vervullen.

Corruptie en omkopingsrisico’s Uw gemeente maakt onderdeel uit van de overheidssector waarin corruptie vaker dan bij andere sectoren voorkomt. Dit komt onder andere omdat veel transacties met een relatief grote omvang plaatsvinden, de transparantie over marktprijzen niet in alle gevallen voldoende is om te beoordelen en frequent zaken gedaan wordt met andere corruptiegevoelige sectoren (vastgoed, constructie, infrastructuur et cetera). Hierdoor hebben wij dit als aandachtspunt in onze controle meegenomen. Corruptie is een wereldwijd probleem waarbij het uw verantwoordelijkheid is om corruptie binnen uw gemeente te voorkomen. Onze beroepsregels zijn in de praktijkhandreiking “Corruptie, werkzaamheden van de accountant” verder aangescherpt, hetgeen tot aanvullende werkzaamheden heeft geleid. Gemeente Hattem beschikt over beschreven procedures ten aanzien van de samenwerking met derden en een intern inkoop- en aanbestedingsbeleid. Zichtbare monitoring op de werking en naleving van dit beleid, is een aandachtspunt voor uw organisatie. Wij hebben de volgende werkzaamheden verricht om eventuele effecten van dit risico ten behoeve van onze controle van de jaarrekening te mitigeren: − Detailcontrole op de inkopen en aanbestedingen om vast te stellen dat alle inkopen conform de geldende Europese aanbestedingsregels en de Aanbestedingswet 2012 zijn aanbesteed.

− Door middel van een steekproef vaststellen of voor alle inkopen welke in rekening zijn gebracht aan de gemeente ook een prestatie is geleverd door de tegenpartij. − Door middel van een steekproef vaststellen of bij alle materiële grondaankopen door de gemeente vastgestelde procedures in materiële zin zijn gevolgd. − Door middel van een steekproef vaststellen of alle verstrekte subsidies in overeenstemming met de geldende interne wet- en regelgeving zijn verstrekt. Uit bovenstaande werkzaamheden zijn geen bevindingen voortgekomen die duiden op corruptie.

27

Overige onderwerpen

Overige onderwerpen Rechtmatigheidsverantwoording over 2023 1 januari 2023 is het boekjaar gestart waarop de gemeente voor het eerst dient te rapporteren in het kader van de Rechtmatigheidsverantwoording. Wij constateren dat de gemeente Hattem voorbereidingen heeft getroffen. Voor 2023 zullen de rechtmatigheidstoetsen nog voornamelijk door de VIC in de derde lijn worden uitgevoerd. Ter voorbereiding op de controlecyclus 2023 zullen wij met uw gemeente in gesprek gaan om nadere afspraken te maken. Wet versterking decentrale rekenkamers Met ingang van 1 januari 2023 is voor gemeenten en provincies de wet versterking decentrale rekenkamers in werking getreden. Deze wet is op 31 mei jl. met een ruime meerderheid in de Tweede Kamer aangenomen en op 27 september jl. door de Eerste Kamer als hamerstuk aanvaard. Sinds de wet in werking is getreden per 1 januari 2023 behoudt een verordening die een rekenkamerfunctie regelt (en de benoemingen op die basis) gedurende een jaar haar rechtskracht, dus tot 1 januari 2024. Daarvoor is in de wet versterking decentrale rekenkamers overgangsrecht getroffen. Dit geeft de gemeenteraad gedurende een jaar de gelegenheid om op basis van de nieuwe wet een onafhankelijke rekenkamer (zelfstandig of gemeenschappelijk) in te stellen, de leden te benoemen en de oude verordening in te trekken.

Uiterlijk op 1 januari 2024 zal dus in alle gemeenten een onafhankelijke rekenkamer moeten zijn ingesteld, inclusief de benoeming van leden. Raadsleden die de rekenkamerfunctie uitoefenen, verliezen na intrekking van de verordening dan wel uiterlijk een jaar na de inwerkingtreding van het wetsvoorstel van rechtswege het lidmaatschap van de rekenkamerfunctie. Ook de externe commissieleden van de rekenkamerfunctie houden dan van rechtswege op lid van de rekenkamerfunctie te zijn. Zij kunnen dan -desgewenst- conform de wet voor 6 jaar benoemd worden in de onafhankelijke rekenkamer.

Sustainability De Europese Unie heeft één doel, en dat is de gezondheid en het welzijn van de mens verbeteren, door Europa klimaatneutraal te maken en onze natuurlijke habitat te beschermen. Met een pakket aan maatregelen, de actieplannen die voortvloeien uit de EU Green Deal, beoogt Europa een transitie naar een duurzame en klimaat-neutrale economie. Onder het motto ‘No one will be left behind’ raken deze maatregelen alle sectoren. Dit vereist integrale verankering van sustainability in bedrijfsvoering en besluitvorming. Europa vaart een andere koers: vrijblijvendheid is voorbij Na ruim twee jaar werk en onderhandelingen heeft het Europese Parlement in november 2022 de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) aangenomen en inmiddels is deze goedgekeurd door de Europese Raad. De CSRD-rapportage bevat ten minste de volgende informatie: • Business model en de integratie van sustainability daarin. • Borging van sustainability in bedrijfsvoering en besluitvorming. • Strategie en langetermijndoelstellingen die bijdragen aan een duurzame en klimaat neutrale economie. • Impacts (positief en negatief) van uw organisatie op de maatschappij. • Risico’s en kansen gerelateerd aan klimaat verandering voor uw business model en uw waardeketen. • Zorgplicht waardeketen (o.a. mensenrechten en milieu-effecten).

De CSRD-rapportage verantwoording zijn vereist voor elke grote onderneming vanaf boekjaar 2025. De verwachting is dat deze richtlijnen niet verplicht zullen zijn voor lokale overheden. Op basis van een voortrekkersrol / voorbeeldfunctie van overheidsorganisatie inzake sustainability wordt echter wel verwacht dat er in de komende jaren steeds meer vrijwillig over dit onderwerp zal worden gerapporteerd. Wij adviseren u om dit onderwerp met uw raad te bespreken en de reikwijdte en informatieverschaffing inzake sustainability rapportage af te stemmen en uw registratie hierop voor te bereiden.

29

Overige onderwerpen Publieke Managementletter ‘Scherp op fraude’ In december 2022 heeft de NBA de Publieke Managementletter ‘Scherp op fraude’ uitgebracht. Het voorkomen, opsporen en bestrijden van fraude in organisaties is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van alle betrokkenen. In de PML ‘Scherp op Fraude’ staan vijf signalen, ieder voorzien van aanbevelingen voor de diverse spelers in de keten, zoals bestuurders, toezichthouders en accountants. Deze signalen zijn: − Slecht voorbeeld doet slecht volgen. − Frauderisicoanalyse door het bestuur of directie ontbreekt. − Meldingen van misstanden verdienen aandacht. − Fraude overvalt organisaties. − De accountant is onvoldoende professioneel-kritisch. De PML is daarmee ook voor u relevant en het is nuttig om hier kennis van te nemen. Fraude is en blijft een belangrijk onderwerp voor ondernemingen en voor onze controle. Op de website van de NBA is de PML te downloaden. https://www.nba.nl/globalassets/documenten/bijlagen-nieuwsberichten/2022/scherp-opfraude.pdf Eerder verschenen PML’s zijn beschikbaar op: https://www.nba.nl/themas/kennis-delen-enpml/publieke-managementletters/

30

Bijlagen

Bijlage A – SiSa-bijlage Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2022 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2023 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Overigens is bij de SiSa-bijlage reeds een tussentijdse rapportage door ons verstrekt.

Nummer

Fout, onzekerheid of formele onrechtmatigheid

Specifieke uitkering

JenV A13

Regeling specifieke uitkering naleving controle coronatoegangsbewijzen

JenV A16

Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne

FIN B2

Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp aan gedupeerden kinderopvangtoeslagproblematiek 2021

BZK C9

Specifieke uitkering woningbouwimpuls

BZK C55

Aanpak energiearmoede

BZK C62

Regeling specifieke uitkering kwijtschelding gemeentelijke belastingen

OCW D8

Onderwijsachterstandenbeleid 2019-2022 (OAB)

OCW D14

Regeling specifieke uitkering inhalen COVID-19 gerelateerde onderwijsvertragingenonderwijsvertragingen

EZK F1

Regeling aankoop woningen onder een hoogspanningsverbinding

SZW G2

Gebundelde uitkering op grond van artikel 69 Participatiewet_gemeentedeel 2022

SZW G3

Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004 (uitsluitend kapitaalverstrekking)_gemeentedeel 2022

Strekking controleverklaring rechtmatigheid:

Goedkeurend

Strekking controleverklaring getrouwheid:

Goedkeurend

Financiële omvang in euro’s

Toelichting fout/onzekerheid

32

Bijlage A – SiSa-bijlage Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2022 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2023 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Overigens is bij de SiSa-bijlage reeds een tussentijdse rapportage door ons verstrekt.

Nummer

Fout, onzekerheid of formele onrechtmatigheid

Specifieke uitkering

SZW G4

Tozo 1_fundamentele rechtmatigheidseisen

SZW G4

Tozo 1_belangrijke rechtmatigheidseisen

SZW G4

Tozo 2

SZW G4

Tozo 3

SZW G4

Tozo 4

SZW G4

Tozo 5

SZW G4

Kwijtschelding schulden Tozo in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire – gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden schulden levensonderhoud in jaar T

SZW G4

Kwijtschelding schulden Tozo in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire – gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden van achterstallige betalingen op kapitaalverstrekking in jaar T

SZW G10

Wet inburgering 2021_ gemeentedeel 2022

SZW G12

Kwijtschelden publieke schulden SZW-domein hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire

SZW G13

Regeling specifieke uitkering onderwijsroute

VWS H4

Regeling specifieke uitkering stimulering sport

VWS H8

Regeling Sportakkoord 2020–2022

Strekking controleverklaring rechtmatigheid:

Goedkeurend

Strekking controleverklaring getrouwheid:

Goedkeurend

Financiële omvang in euro’s

Toelichting fout/onzekerheid

33

Bijlage B – Ongecorrigeerde controleverschillen De hieronder opgenomen tabel met ongecorrigeerde controleverschillen is verstrekt aan het college en is als bijlage bij de Bevestiging bij de jaarrekening gevoegd. Wij hebben de ongecorrigeerde verschillen met het college besproken. Wij zijn van mening dat verschillen zoveel mogelijk door het college moeten worden gecorrigeerd, echter wij kunnen instemmen met de overwegingen van het college om deze verschillen niet te corrigeren, aangezien deze bedragen niet materieel zijn voor het inzicht van de jaarrekening. De geconstateerde fouten ten aanzien van getrouwheid en rechtmatigheid en onzekerheden zijn lager dan de door u vastgestelde controletolerantie van 1% respectievelijk 3% van de totale lasten. Positieve bedragen hebben een positief effect op het resultaat, een bedrag tussen haakjes heeft een negatief effect op het resultaat. Rechtmatigheidsfouten kunnen niet gesaldeerd worden. Fouten Aard van de controleverschillen

Getrouwheid

Rechtmatigheidsfouten m.b.t. Europese aanbestedingen

Rechtmatigheid 154.745

Voorziening wethouderspensioenen te hoog verantwoord

(39.748)

39.748

Totaal ongecorrigeerde controleverschillen

(39.748)

194.493

n.v.t.

n.v.t.

(39.748)

194.493

Effect niet gecorrigeerde controleverschillen voorgaande jaarrekening Totaal Onzekerheden

Aard van de controleverschillen

Getrouwheid

Rechtmatigheid

Prestatielevering Jeugdzorg

250.066

250.066

Prestatielevering WMO

102.800

102.800

Prestatielevering PGB’s

181.500

181.500

Prestatielevering inkopen

194.060

194.060

Onzekerheid volledige verantwoording van aan inkopen gerelateerde opbrengsten

110.000

110.000

Totaal onzekerheden

838.426

838.426

34

Bijlage C – Controleaanpak en onafhankelijkheid Controleaanpak en uitvoering Wij voeren onze controle uit met een mix van systeem- en gegevensgerichte werkzaamheden en een mix van vaste teamleden en ingeschakelde experts. Daarnaast beschikken wij als organisatie over verschillende kwaliteitsborgingsmaatregelen. Dit geheel tezamen leidt tot een kwalitatief goede controle. In ons controleplan en dit verslag is voor elk bijzonder aandachtsgebied in onze controle terug te lezen wat de kernpunten in onze controle zijn geweest die hebben bijgedragen aan de kwaliteit in onze controle. Daarnaast gaan wij in de volgende paragrafen van deze bijlage nog nader in op de samenwerking met de andere accountants en de ingeschakelde experts. Onze controleaanpak is onder andere gericht op het in kaart brengen van de voor de jaarrekening van belang zijnde risico’s. Op basis van onze gesprekken met het management over de belangrijke financiële en operationele ontwikkelingen is een aantal punten met een verhoogd risico voor de jaarrekening 2022 onderkend, deze zijn weergegeven op pagina 9 van dit verslag. Inschakeling van interne / externe deskundigen Wij hebben in het kader van onze controle geen gebruik gemaakt van de werkzaamheden van interne en/of externe deskundigen.

Bevestiging van onze onafhankelijkheid Op grond van dit verslag zijn wij van mening dat wij in relatie tot uw organisatie, in overeenstemming met de Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten (ViO) en artikel 24a van de Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta), onafhankelijk hebben gefunctioneerd en dat de objectiviteit van onze oordeelsvorming in het afgelopen jaar niet is aangetast. Kwaliteitsborging Baker Tilly heeft diverse organisatorische maatregelen getroffen om haar onafhankelijkheid en die van haar medewerkers te waarborgen. Deze maatregelen omvatten onder meer: − Jaarlijkse bevestiging van onafhankelijkheid door partners, professionals en ondersteunende stafdiensten. − Cliënt- en opdrachtacceptatieprocedures, waaronder een beoordeling of er sprake is van mogelijk conflicterende diensten. − In- en extern kwaliteitsonderzoek. − Twee registeraccountants betrokken bij wettelijke controleopdrachten. − Reviews door partners die niet betrokken zijn bij de opdracht ter waarborging van een deugdelijk / deskundig oordeel. Op deze controleopdracht zijn geen specifieke maatregelen getroffen om onze onafhankelijkheid te waarborgen. Schriftelijke bevestigingen Wij hebben aan het management schriftelijke bevestigingen gevraagd in het kader van onze controle.

Deze bevestigingen hebben betrekking op de verantwoordelijkheid van het management voor het opstellen van de jaarrekening, voor het volledig verantwoorden van transacties en voor het aan ons verschaffen van alle relevante informatie.

35

Contactgegevens M.C.J.M. (Marc) Bekker RA Verantwoordelijk extern accountant T +31 (0)6 15 30 36 59 m.bekker@bakertilly.nl P.S. (Peter) Moerbeek MSc RA Manager Audit T +31 (0)6 52 76 54 05 p.moerbeek@bakertilly.nl

Kantoorgegevens: Baker Tilly (Netherlands) N.V. Burg. Roelenweg 14-18 Postbus 508 8000 AM ZWOLLE T +31 (0)38 425 86 00

36

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Hattem&id=08b18152-f893-4399-815f-30f4b177f141