Bestemmingsplan Van der Valk Hotel (ontwerp 10-03-2021).pdf
Tekst van het document
30 Bedrijven in Zwolle die mogelijk aantrekkelijk kunnen zijn voor hotels zijn onder andere Wehkamp, Scania Production, Stork Air, Abott en Landal Green Parks. Daarnaast kan bedrijvingheid in Kampen ook bijdragen aan de vraag naar hotels.31 In Zwolle is er één universiteit (Open Universiteit Zwolle) en verschillende hogescholen (Katholieke PABO Zwolle, Gereformeerde Hogeschool VIAA, Christelijke Hogeschool Windesheim, NHL Hogeschool Zwolle en ArtEZ hogeschool voor de kunsten Zwolle) die meerdere bachelors en masters
29 Bronnen: waarstaatjegemeente, LISA 2019, Regio Monitor Zwolle 2019, CBS Statline 30 Bronnen: CBS Statline 31 Bron: datacollectief.nl, bedrijvenmonitor.info Behoefteonderzoek Van der Valk Hattem
22
op HBO niveau aanbieden. Zwolle beidt tevens huisvesting aan het Isala Ziekenhuis in de wijk Veldhoek.32 Zwolle beschikt over 3 congrescentra: De IIsselhallen, Nieuwe Buitensociëteit Zwolle en Congrescentrum Lumen. De IJsselhallen beschikt over 4 hallen, twee zalen en een restaurantruimte. De totale grootte is 19.176 m2 en kan tot 16.000 personen accommoderen. Jaarlijks worden er meer dan 20 evenmenten georganiseerd waaronder markten, muziekevenementen, publieksbeurzen, sportevenementen en andere evenementen. Inmiddels bieden de Ijsselhallen niet meer een zeer hoogwaardige locatie. 33 De Nieuwe Buitensociëteit Zwolle heeft meer dan 50 zalen van verschillende groottes. Ook beschikt dit congrescenturm over 2 foyers, een theaterzaal en restaurant. De zalen hebben een grootte van meer dan 1.375 m2. De Nieuwe Buitensociëteit Zwolle kan maximaal tot 5.830 personen acommoderen.34 Het Congrescentrum Lumen heeft 22 zalen die een totale grootte hebben van meer dan 3.400 m2. Het congrescentrum kan tot 2.000 personen hosten.35 Lumen beschikt ook over een hotel met 125 kamers. Het overgrote deel van de hotelvraag die wordt gegenereerd door het aanbod van bijeenkomsten bij het Lumen Hotel & Events Congrescentrum Zwolle komt naar verwachting terecht in het eigen hotelaanbod.
Verwacht wordt dat dit bij het Mercure Hotel (17 zalen, 854 m2), Van der Valk Hotel Zwolle (17 zalen, 1.470 m2) en Bilderberg Grand Hotel Wientjes (12 zalen, 774 m2) tevens het geval is. Vier andere hotels in Zwolle bieden 2 tot 4 zalen voor kleinere bijeenkomsten. Verder beschikt Zwolle over ongeveer 6 andere kleinere vergaderlocaties. Hattem beschikt op het moment, voor zover bekend, niet over congrescentra of grote vergaderzalen. 36 De gemeente Zwolle zet zich via de Stichting Congresregio in om continue congressen te werven. 2018 was een topjaar, dat niet evenaart kon worden in 2019. Recent heeft de stichting een toonaangevend congres in e-commerce binnen gehaald, Topsector Logistiek Congres. 3.1.5
Kantoren en bedrijventerreinen Het kantooraanbod in Zwolle is sterk afgenomen. Momenteel worden er 44% minder meters aangeboden dan in 2015. Deze daling, die ook in 2018 voortzet, is eerder het gevolg van de bloeiende transformatiemarkt dan van opnames. Zo zijn recentelijk een aantal kantoorgebouwen in de Spoorzone verkocht voor herbestemming. Het opnamevolume is echter beperkt gebleven en valt in 2018 fors lager uit vanwege het uitblijven van grote transacties. Ook het transactievolume daalde in 2018 en behaalde het laagste niveau sinds het begin van de eeuw. Dit kan worden verklaard door het toenemende aanbod van flexplekken. Door verschillende strategieën te gebruiken is er in Zwolle nauwelijks kansloos aanbod. Kwalitatief hoogwaardige kantoren worden verhuurd, en de onderkant van de markt wordt onttrokken voor transformatie. Het middensegment wordt ingezet als flexibel kantoorconcept. De grootste opnameen aanbodontwikkelingen vinden plaats in het centrum van Zwolle, Hanzeland en in Oosterenk. 37 Hoewel van 2013 tot 2017 een toenemende dynamiek op de bedrijfsruimtemarkt van Zwolle plaatsvond, laat 2018 een sterke afname zien. Het opnameniveau bevindt zich daardoor weer op dat van 2016. Deze daling kan worden verklaart door het hoge opnamevolume in 2017. Het huidige opnamevolume bevindt zich alsnog een derde boven het langjarig gemiddelde van 42.700 m².
Het is 32 Bron: Zorgkaart Nederland 26 Bron: Website IJsselhallen, gemeente Zwolle 34 Bron: Website Nieuwe Buitensociëteit Zwolle 35 Bron: Website Lumen Zwolle 36 Bron: meetings.nl, dnls.nl 37 Bron: Dynamis, Sprekende Cijfers Kantorenmarkten 2019 Behoefteonderzoek Van der Valk Hattem
23
voornamelijk nieuwbouw wat resulteert in dynamiek in Zwolle. Door de lagere dynamiek op de bedrijfsruimtemarkt, neemt het aanbod sterk toe. Het huidige aanbodvolume ligt alsnog aanzienlijk lager dan twee jaar geleden. 38 Naast het bedrijvenpark H2O kent Hattem de bedrijventerreinen Het Veen van 25,14 ha en Netelhorst van 6 ha. Oldebroek telt acht andere bedrijventerrein naast H20, waarvan de meesten nog (deels) in ontwikkeling zijn. 39 3.2
Toeristisch klimaat Hattem kent een rijke geschiedenis. Hattem werd in de achtste eeuw gesticht, en kreeg in de dertiende eeuw stadsrechten. Hattem is in 1299 aangesloten bij het Hanzeverbond, een samenwerkingsverband tussen handelssteden in Nederland. De Hanzesteden worden gekenmerkt door historie, koopmanshuizen, unieke gevels en andere overblijfselen uit de 14e en 15e eeuw, en voor veel van de steden vormt het verleden als Hanzestad een belangrijke kernpunt in de toeristische aantrekkingskracht en marketing. Het Nederlands Bureau voor Toerisme en Congressen (NBTC) promoot 9 Nederlandse Hanzesteden, aangesloten bij Hanzesteden Marketing: Deventer, Doesburg, Elburg, Harderwijk, Hasselt (gemeente Zwartewaterland), Hattem, Kampen, Zutphen, en Zwolle.40 Hanzesteden Marketing streeft naar het verbeteren van het imago en het vergroten van de naamsbekendheid van de Hanzesteden. Door inzet op duurzaam jaarrond cultuur erfgoed toerisme wil Hanzesteden Marketing onder meer 40% groei bereiken in de bestedingen (dag- en verblijfsbezoekers) van bezoekers in Hanzesteden in 2025 t.o.v. 2019.
De 9 Hanzesteden telden in 2018 660.000 overnachtingen, waarvan 19% inkomend toerisme.41 Hattem is de enige van de 9 Hanzesteden zonder hotel binnen de gemeentegrenzen.42 Tijdens de veertiende en vijftiende eeuw genoot Hattem als Hanzestad van voorspoedige welvaart, wat resulteerde in vele nieuwe, imposante bouwwerken en een artistieke bloeiperiode. Sinds 1972 is 11,9 ha van Hattem een van rijkswege beschermd stadsgezicht. Vandaag de dag telt Hattem 94 rijksmonumenten, en drie musea. Twee daarvan, het Anton Pieck museum en het Jan Voerman museum, stellen kunstenaars (en hun werk) die begin 1900 naar Hattem trokken centraal. 43 2019 was een goed jaar voor de musea; het Voerman museum trok 45% meer bezoekers en het Anton Pieck museum kreeg 50% meer bezoekers in de eerste 2,5 maand van 2019 (rest van het jaar onbekend). Het Nederlands Bakkerijmuseum had goud gewonnen voor ANBW ‘Leukste uitje van Gelderland’ 2019, en trok met ca. 70.000 bezoekers bijna 20% meer bezoekers dan in 2018. Daarnaast biedt Hattem een gevarieerd winkelbestand en verschillende terrassen en restaurants. 44 Naast de stad biedt Hattem ook veel vrije natuur. Het westelijk deel van Hattem bestaat uit het Noord-Veluwse bosgebied. Het noordelijk en oostelijk deel van de gemeente bestaat uit afwisselend de uitgestrekte uiterwaardenlandschap van de IJssel en polderlandschap.
45 De Veluwe staat op de eerste plek op de ranglijst populaire binnenlandse vakantieregio’s in 2019, en Gelderland kan zich rekenen tot meest populaire vakantieprovincie in Nederland. Dit is al een aantal jaar het geval. 46 Veel wandel- en fietsroutes voeren door Hattem, waaronder het lange afstand wandelpad Maarten van Rossumpad. Het Landgoed Molecaten is een geliefd wandelgebied. Daarnaast is er een jachthaven, 38 Bron: Dynamis, Sprekende Cijfers Bedrijfsruimtemarkten 2019 39 Bron: gemeente Hattem, gemeente Oldebroek, Landelijke informatie IBIS bedrijventerreinen 40 Bron: website Nederlands Bureau voor Toerisme en Congressen, Hanzesteden Marketing 41 Bron: Feiten en Cijfers 2018 Hanzesteden Marketing, Marketing Oost 42 Bron: HorecaDNA 43 Ronduithattem.nl, cultureelerfgoed.nl 44 Rtvhattem.nl 45 Ronduithattem.nl 46 Rtvhattem.nl, Continu Vakantie Onderzoek, gemeente Zwolle toekomstvisie Behoefteonderzoek Van der Valk Hattem
24
en biedt het Apeldoorns kanaal aanvullende mogelijkheid voor watervertier. Ook gaat vanuit Hattem naar Zwolle ’t Kleine Veer. Dat is een veerpont die beide gemeentes verbindt over de IJssel met uitzicht op de uiterwaarden. 47 Zwolle, een Hanzestad gelegen op 7 kilometer afstand en met circa tien keer zoveel inwoners als Hattem, trok in 2018 1,7 miljoen bezoekers. Dat is een stijging van 12% vergeleken met 2017. De bezoekers besteedden zo’n € 46,30, tegenover gemiddeld € 50,60 in Nederland. 82% van de bezoekers komt niet uit Overijssel. 48 Zwolle biedt naast een historische binnenstad onder andere een drie Michelinsterren restaurant, kunstmusea in een voormalig paleis en kasteel, een grootse boekhandel in een monumentaal kerkgebouw en de Sassenpoort. Ook organiseert Zwolle festivals, waaronder het grootste Bevrijdingsfestival van Nederland. 49
Figuur 11.
Top tien toeristische attracties in Hattem
Bron: Google Maps, bewerkt door Horwath HTL
47 Ronduithattem.nl, mijngelderland.nl, Stichting Apeldoorns Kanaal 48 Zwolle.nieuws.nl, Continu Vakantie Onderzoek, zwolle.info 49 Visitzwolle.com, desassenpoort.nl, bevrijdingsfestivaloverijssel.nl Behoefteonderzoek Van der Valk Hattem
25
Behoefteonderzoek Van der Valk Hattem
26
4 Aanbodanalyse Het aanbod in Hattem en Zwolle op het gebied van de hotels is geïnventariseerd. Hierbij wordt niet alleen het huidige aanbod beschreven, maar tevens het verwachte toekomstige aanbod. De Cebuco regio, het onderzoekskader, wordt vergeleken met het gemiddelde van Nederland. Daarnaast wordt ook een vergelijking gemaakt op provinciaal niveau. 4.1
Historisch aanbod De volgende tabel toont de historische ontwikkeling van de nationale en regionale logiesmarkten. Het betreft geclassificeerde hotels en ongeclassificeerde logiesaccommodaties zoals hostels en pensions. In de periode 2009-2019 is het logiesaanbod in alle vier de markten bijna elk jaar gestegen. Landelijk is het aantal kamers beduidend sterker toegenomen dan het aantal logiesaccommodaties. Dit wijst op schaalvergroting, waarbij kleine logiesaccommodaties zijn gesloten en grotere logiesaccommodaties aan de markt zijn toegevoegd. De provincie Overijssel beleefde gedurende deze periode een grotere groei qua aantal accommodaties, maar een opmerkelijk kleinere groei in het aantal kamers vergeleken met het landelijk gemiddelde; 20% tegenover 36%. Voor de provincie Gelderland gold zowel een lagere groei in aantal accommodaties en in kamers, waarbij het verschil in het aantal kamers met 12% sterk afweek van het Nederlandse gemiddelde van 36%. In de regio Zwolle-Kampen was de groei van het aantal accommodaties aanzienlijk sterker dan het landelijk gemiddelde en provinciale gemiddelde, en lag de groei van het aantal kamers met 2,6% per jaar tussen dat van het landelijke (3,1%) en provinciale (1,6%) beeld in.
In tegenstelling tot het Nederlandse gemiddelde groeide het aantal hotels harder dan het aantal kamers in zowel de provincies Overijssel en Flevoland als in Cebuco regio Zwolle-Kampen. Gemiddeld zijn er in Nederland 38 kamers per accommodatie. In de provincies Gelderland en Overijssel zijn de accommodaties gemiddeld duidelijk kleiner, met 28 kamers per accommodatie. In de regio Zwolle-Kampen worden er per accommodaties circa 25 kamers geteld. Dat is iets minder dan het provinciale gemiddelde en twee derde van het landelijke gemiddelde. Tabel 8.
2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 Groei 20092019 Gem. jaarlijkse groei
Ontwikkeling logiesaanbod Nederland, Provincie en Regio, 2009-2019 Nederland Provincie Overijssel Provincie Gelderland Regio Zwolle-Kampen Aantal Aantal Aantal Aantal Aantal Aantal Aantal Aantal accom accomm accomm accomm kamers kamers kamers kamers m. . . . 2.895 102.002 164 4.601 304 9.561 41 1.136 3.005 104.566 175 4.701 317 9.904 43 1.149 3.101 108.395 176 5.004 312 9.919 44 1.272 3.152 110.230 179 4.890 319 9.917 44 1.210 3.242 114.839 188 4.940 333 10.250 49 1.239 3.308 119.611 188 5.038 343 10.261 49 1.408 3.394 122.101 198 5.200 345 10.245 51 1.414 3.447 124.237 202 5.248 352 10.403 55 1.431 3.511 128.038 205 5.416 359 10.549 55 1.430 3.566 133.674 205 5.464 361 10.691 55 1.426 3.665 138.489 215 5.539 365 10.720 59 1.451 26,6%
35,8%
31,1%
20,3%
20%
12,1%
43,9%
27,7%
2,4%
3,1%
2,8%
1,9%
1,9%
1,2%
3,8%
2,6%
Bron: HorecaDNA database, bewerkt door Horwath HTL Behoefteonderzoek Van der Valk Hattem
27
De volgende tabel toont de ontwikkeling in accommodaties en kamers in de gemeente Hattem, Zwolle en de overige gemeenten in de regio Zwolle-Kampen. De gemeente Hattem telt geen hotels, alleen enkele Bed&Breakfasts. Een hotel met zes kamers is in 2010 gesloten.50 De gemeente Zwolle was de grootste aanjager van de groei in de regio, met een totale toename van 210% in het aantal hotels en 205% in het aantal kamers. De overige gemeenten in de regio toonden gezamenlijk een bescheidere groei van 26,7% van het aantal hotels en zelfs een afname van het aantal kamers. Het gemiddelde hotel in de regio is met 21 kamers een stuk kleiner dan het gemiddelde Zwolse hotel, dat 31 kamers telt. Tabel 9.
Ontwikkeling logiesaanbod Hattem, Zwolle en regio, 2009-2019
2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 Groei 2009-2019 Gem. jaarlijkse groei
Hattem Aantal Aantal accomm. kamers 1 6 1 6 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 -100% -100% -10%
-10%
Zwolle Aantal accomm. 10 10 12 12 14 16 16 18 18 18 21 210% 8%
Aantal kamers 323 325 449 450 462 639 640 649 649 648 661 205% 8,3%
Overig Kampen-Zwolle Aantal Aantal accomm. kamers 30 807 32 818 32 823 32 760 35 777 33 769 35 774 37 782 37 781 37 778 38 790 27% -2% 2,5%
-0,2%
Bron: HorecaDNA database, bewerkt door Horwath HTL
4.2
Spreiding hotelaanbod regio Zwolle-Kampen Het totale huidige hotelaanbod per gemeente in de regio Zwolle-Kampen is weergegeven in de onderstaande tabel. Zwolle domineert de regionale markt, met 46% van het kameraanbod. Na Zwolle is Dalfsen de gemeente met het grootste aandeel in hotelkamers (13%), gevolgd door Noordoostpolder (11%). De meeste gemeenten hebben slechts 2 of 3 hotels; twee gemeenten bieden geen enkel hotel. Het aandeel van de gemeente Hattem in het hotelaanbod is 0%.
50 Bron: HorecaDNA / Bedrijfschap Horeca en Catering
Behoefteonderzoek Van der Valk Hattem
28
Tabel 10.
Logiesaanbod regio Zwolle-Kampen per gemeente (2019)
Dalfsen Dronten Elburg Hattem Heerde Kampen Noordoostpolder Oldebroek Ommen Urk Zwartewaterland Zwolle Totaal
Hotels
Kamers
11 2 2 0 2 6 3 0 7 3 2 21 59
187 103 18 0 44 78 163 0 111 32 54 661 1.451
Bron: HorecaDNA database, bewerkt door Horwath HTL *) door afronding kan het totaal afwijken van 100%
4.3
Kamers /Hotel 17 52 9 0 22 13 54 0 16 11 27 32 25
Marktaandeel kamers 13% 7% 1% 0% 3% 5% 11% 0% 8% 2% 4% 46% 100%
Segmentatie hotelaanbod Sinds 1969 werden Nederlandse hotels in één tot en met vijf sterren ingedeeld. Echter, de afgelopen jaren sloten de normen van de Nederlandse Hotel Classificatie niet meer goed aan op de eigenschappen van de moderne Nederlandse hotelmarkt. Daarom is per 1 januari 2015 de verplichte deelname aan de verouderde Nederlandse Hotel Classificatie afgeschaft en wordt vanaf 1 januari 2016 de Nederlandse Hotel Classificatie opgevolgd door de Europese Hotel classificatie met deelname op vrijwillige basis. De huidige classificatie is dus deels nog gebaseerd op de oude Nederlandse Hotel Classificatie en voor die hotels die de classificatieprocedure reeds hebben afgerond deels op de vrijwillige deelname aan de Europese Hotel Classificatie. Dat leidt tot grote aandelen in ongeclassificeerde hotels. De volgende tabellen geven achtereenvolgens de samenstelling van het logiesaanbod in 2019 weer van Nederland, Overijssel, Gelderland en de regio Zwolle-Kampen. In Nederland is nog maar 30% van de hotels en 54% van de hotelkamers geclassificeerd. Binnen de geclassificeerde hotels heeft het viersterrensegment het grootste aandeel (61%), gevolgd door het driesterrensegment (29%). Tabel 11.
Segmentatie hotelaanbod Nederland, 2019
5 sterren 4 sterren 3 sterren 2 sterren 1 ster Totaal geclassificeerd Ongeclassificeerd Totaal
Hotels
Kamers
Kamers /Hotel
Marktaandeel kamers
29 441 531 77 9
4.111 46.135 22.183 2.705 275
142 105 42 35 31
3% 33% 16% 2% 0%
Marktaandeel geclass. kamers 5% 61% 29% 4% 0%
1.087
75.409
69
54%
100%
2.578 3.665
63.080 138.489
24 38
46% 100%
Bron: HorecaDNA, bewerkt door Horwath HTL
Behoefteonderzoek Van der Valk Hattem
29
In de provincie Overijssel is een vergelijkbaar beeld zichtbaar, met 32% geclassificeerde hotels en 57% geclassificeerde hotelkamers. Ook hier is het viersterrensegment het grootst, met 51% van het geclassificeerde kameraanbod. Tabel 12.
Segmentatie hotelaanbod Overijssel, 2019
5 sterren 4 sterren 3 sterren 2 sterren 1 ster Totaal geclassificeerd Ongeclassificeerd Totaal
Hotels
Kamers
Kamers /Hotel
Marktaandeel kamers
1 29 35 3 0
20 1.618 1.105 432 0
20 81 32 144 0
0,4% 29% 20% 8% 0%
Marktaandeel geclass. kamers 0,6% 51% 35% 14% 0%
68
3.175
47
57%
100%
147 215
2.364 5.539
16 26
43% 100%
Bron: HorecaDNA, bewerkt door Horwath HTL
Ook de provincie Gelderland biedt een soortgelijk beeld, maar ligt met 26% geclassificeerde hotels en 45% geclassificeerde hotelkamers onder het landelijk gemiddelde. Ook hier is het viersterrensegment het grootst, en bevat met 67% een groter aandeel van het geclassificeerde kameraanbod dan landelijk wordt waargenomen. Tabel 13.
Segmentatie hotelaanbod Gelderland, 2019
5 sterren 4 sterren 3 sterren 2 sterren 1 ster Totaal geclassificeerd Ongeclassificeerd Totaal
Hotels
Kamers
Kamers /Hotel
Marktaandeel kamers
1 45 45 2 0
42 3.345 1.454 26 0
42 74 32 13 0
0.4% 31% 14% 0,2% 0%
Marktaandeel geclass. kamers 0,9% 67% 30% 0,5% 0%
93
4.867
52
45%
100%
272 365
5.853 10.720
22 29
55% 100%
Bron: HorecaDNA, bewerkt door Horwath HTL
Binnen de regio Zwolle-Kampen zijn 15 van de 59 hotels geclassificeerd, en 40% van het kameraanbod. Net als in het provinciale en landelijke beeld bestaat het grootste aandeel geclassificeerde hotelkamers in regio Zwolle-Kampen uit viersterrenkamers. Regio Zwolle-Kampen heeft met 41% echter wel een groter aandeel driesterrenkamers dan het provinciaal of landelijk wordt gezien. De geclassificeerde hotels zijn met gemiddeld 38 kamers duidelijk kleiner dan het landelijke en provinciale gemiddelde.
Behoefteonderzoek Van der Valk Hattem
30
Tabel 14.
Segmentatie hotelaanbod regio Zwolle-Kampen, 2019
5 sterren 4 sterren 3 sterren 2 sterren 1 ster Totaal geclassificeerd Ongeclassificeerd Totaal
Hotels
Kamers
Kamers /Hotel
Marktaandeel kamers
1 6 8 0 0
20 322 235 0 0
20 54 29 0 0
1% 22% 16% 0% 0%
Marktaandeel geclass. kamers 3% 56% 41% 0% 0%
15
577
38
40%
100%
44 59
874 1.451
20 25
60% 100%
Bron: HorecaDNA, bewerkt door Horwath HTL
4.4
Huidig hotelaanbod Tot 2014 werden alle hotels verplicht geclassificeerd volgens de Nederlandse Hotel Classificatie (NHC). Alleen deze geclassificeerde logiesaccommodaties mochten formeel de naam hotel dragen. Vanaf 2016 worden de hotels op vrijwillige basis geclassificeerd volgens de nieuwe Europese Hotel Classificatie. Niet alle hotels die geclassificeerd waren in de NHC, hebben een nieuwe classificatie in de EHC gekregen. Formeel mogen alleen hotels in de EHC zich profileren als een sterrenhotel, maar het is nog niet duidelijk hoe dit tot uiting zal komen. Vooralsnog wordt daarom uitgegaan van de sterrenclassificatie waarmee de hotels zich op dit moment profileren.
4.4.1
Gemeente Hattem Gemeente Hattem kent welgeteld 0 hotels. Er worden wel overnachtingen aangeboden in Bed & Breakfasts en op campings.
4.4.2
Gemeente Zwolle Op dit moment geldt dat in totaal 8 hotels in de gemeente Zwolle zich profileren als één- tot vijfsterrenhotels. Naast deze 7 geclassificeerde accommodaties, worden ook hotelkamers aangeboden in ongeclassificeerde accommodaties zoals pensions en B&B’s. In de gemeente Zwolle zijn in totaal 13 van dergelijke accommodaties geïnventariseerd. Hiermee komt het totale hotelaanbod in de gemeente Zwolle per januari 2019 op 21 accommodaties en 661 kamers.51 De hotelaccommodaties in Zwolle variëren sterk in omvang, van vierkamerhotels als in het Stadshotel tot het Van der Valk Hotel Zwolle met 175 kamers. Ook binnen de marktsegmenten varieert de omvang van de individuele hotels sterk. Zo hebben het kleinste en het grootste viersterren hotel respectievelijk 11 en 175 kamers, hebben het kleinste en het grootste driesterren hotel respectievelijk 21 en 70 kamers. De ongeclassificeerde hotels hebben zo’n 2 tot 4 kamers. De 8 hotels met meer dan 19 kamers zijn weergegeven in de onderstaande tabel. In totaal hebben de 8 grootste hotels in de gemeente Zwolle bijna 585 hotelkamers, oftewel 89% van het totale kameraanbod in de gemeente. Deze hotels worden als de voornaamste concurrerende hotels beschouwd.
51 Bron: HorecaDNA Behoefteonderzoek Van der Valk Hattem
31
Tabel 15. Nr. 1 2 3 4 5 6 7 8
Huidige hotelaanbod Gemeente Zwolle (vanaf 20 kamers) Naam De Librije Van der Valk Zwolle Hotel Lumen Mercure Hotel Zwolle Bilderberg Grand Hotel Wientjes Pillows Grand Boutique Hotel ter Borch Campanile Hotel & Restaurant Zwolle Hotel Fidder Totaal Totaal overig Totaal hotelaanbod
Class. 5* 4* 4* 4* 4* 4* 3* 3* 8 hotels 13 hotels 21
Aantal kamers 20 175 125 72 58 44 70 21 585 76 661
Bron: Gemeente Zwolle, Horwath HTL, Booking.com, individuele websites van de hotels
De acht grootste hotels in de gemeente Zwolle tonen een redelijke spreiding in en rondom het centrum, waarbij ook verschillende grotere hotels bij het station of aan snelwegen zoals de A28 en N35 liggen. Figuur 12.
Spreiding hotelaanbod Zwolle
Van der Valk Hattem Bron: Google Maps Bewerking: Horwath HTL
4.4.3
Huidig hotelaanbod overig Zwolle-Kampen De accommodaties met 20+ kamers in gemeenten die de Cebuco regio Zwolle-Kampen opmaken, op de gemeente Zwolle zelf na, zijn weergegeven in de onderstaande tabel.
Behoefteonderzoek Van der Valk Hattem
32
Tabel 16. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11
Huidige hotelaanbod overig Zwolle-Kampen (vanaf 20 kamers)
Naam Van der Valk Exclusief Emmeloord Mooirivier Congreshotel, Dalfsen Hotel Zwartewater, Zwartsluis Princess Hotel Dorhout Mees, Biddinghuizen Hotel ’t Voorhuys, Emmeloord Hampshire Hotel & Spa – Paping, Ommen Hotel De Zon, Ommen Hotel Zalkerbroek, Zalk Hotel van Saaze, Kraggenburg Hotel de Barones, Dalfsen Charme Hotel Wildthout, Ommen Totaal overig Zwolle-Kampen Totaal kleinere hotels overig Zwolle-Kampen Totaal hotelaanbod overig Zwolle-Kampen Totaal hotelaanbod Hattem Totaal hotelaanbod Zwolle Totaal hotelaanbod Zwolle-Kampen
Class. 4* 4* 4* 3* 3* 3* 4* 3* 3* 3* 3* 11 hotels 27 hotels 38 hotels 0 hotels 21 hotels 59 hotels
Aantal kamers 110 101 51 44 37 37 34 30 26 23 21 404 386 790 0 661 1.451
Bron: Horwath HTL
De twee hotels in de regio met meer dan 100 kamers zijn het Van der Valk Exclusief hotel in Emmeloord en het Congreshotel Mooirivier in Dalfsen. Daarnaast zien we negen minder grote hotels in de overige gemeenten, drie daarvan gelegen in Ommen. De overige zes hotels zijn verdeeld over Zwartsluis, Biddinghuizen, Emmeloord, Zalk, Dalfsen en Kraggenburg, De elf hotels met 20+ kamers in overig Zwolle-Kampen vertegenwoordigen 65% van het totale kameraanbod in de overige gemeenten, waar dit in de gemeente Zwolle 89% is. De spreiding van de grotere hotels in Zwolle-Kampen is weergegeven in de onderstaande figuur. Slechts twee hotels bevinden zich in het centrum van de omliggende dorpen; Hotel de Barones in Dalfsen en ’t Voorhuys in Emmeloord. De overige grotere hotels in de regio Zwolle-Kampen liggen voornamelijk aan of dichtbij een snelweg. Hierdoor zullen zij het meest direct concurreren met de Zwolse hotels die eveneens aan de snelweg liggen, zoals het Mercure Hotel Zwolle, Van der Valk Zwolle en Hotel Lumen.
Behoefteonderzoek Van der Valk Hattem
33
Figuur 13.
Spreiding hotelaanbod Zwolle
Van der Valk Hattem
Bron: Google Maps / bewerking Horwath HTL
Geen van de hotels ligt in de directe nabijheid van bedrijvenpark H2O. De twee dichtstbijzijnde hotels voor het bedrijvenpark liggen in Zalk en in Zwolle, op circa 10 kilometer afstand.52 4.5
Toekomstig hotelaanbod Naast de mogelijke ontwikkelingen op H2O zijn er geen andere hotelprojecten bekend in de gemeente Hattem. In de onderstaande tabel zijn de plannen opgesomd die bekend zijn in de regio Zwolle-Kampen. Tabel 17.
Initiatieven hotelkamers Zwolle-Kampen, naar status
Locatie Zwartewaterzone Centrum Centrum Centrum: Statenzaal Centrum: Luttekestraat Totaal Zwolle 6 Dyntes Tech Park Marknesse 7 Sporthotel A50 Heerde 8 Gr8 Hotel A50 Heerde Totaal Regio Totaal Zwolle-Kampen
Gemeente
Sterren
Kamers
Zwolle Zwolle Zwolle Zwolle Zwolle
4* 4* 4* hotel/hostel Hostel
Noordoostpolder
nnb
120 70 25 5+ nb ca. 230 114
Heerde Heerde
nnb 3*
1 2 3 4 5
nnb nnb ca. 300 ca. 530
Mogelijke opening nnb 2021 nnb 2021 2021
Status Kansrijk Hard Kansrijk Kansrijk Kansrijk
2021
Onzeker
nnb nnb
Onzeker Kansrijk
Bron: Horwath HTL nnb = nog niet bekend
52 Bron: Google Maps
Behoefteonderzoek Van der Valk Hattem
34
In bovenstaande tabel zijn 8 projecten geïnventariseerd. In het verleden was sprake van een mogelijk Van der Valk Hotel in Oldenbroek. Volgens informatie van Van der Valk is dit plan echter niet meer actueel.53 Ook een plan voor een hotel op de kop van de haven in Elburg is definitief geannuleerd.54 De 8 geïnventariseerde projecten zouden in totaal circa 530 hotelkamers kunnen omvatten. Veel van de projecten worden echter nog als onzeker gezien. Volgens het hotelbeleid van de gemeente Zwolle is er tot 2023 een uitbreidingspotentieel van 200 kamers, met een bandbreedte van 10%. Ook uitbreiding van huidige hotels zijn bij dit aantal kamers inbegrepen. Indien een concept aantoonbaar meer additionele markt trekt, dient er geëvalueerd te worden in hoeverre de kamers tellen jegens het totale uitbreidingspotentieel. In de Horecavisie van de gemeente Zwolle wordt expliciet genoemd dat Van der Valk voor een groot gedeelde een eigen doelgroep trekt en daardoor het uitbreidingspotentieel kan verruimen. Aangezien gemeente Zwolle wil uitbreiden, hebben huidige initiatieven meer kans van slagen. Eén project in de gemeente Zwolle is als hard bestempeld. De realisatie van deze hotelontwikkeling wordt nog niet als zeker beschouwd, maar wel als zeer waarschijnlijk. In totaal omvat het harde project circa 70 hotelkamers. Naar verwachting zal een groot deel hiervan worden gerealiseerd.
Voor de berekeningen in dit rapport wordt aangenomen dat dit voor 100% van de geplande kamers geldt. De 4 kansrijke projecten omvatten in totaal circa 160 kamers. Als wordt aangenomen dat hiervan circa 75% daadwerkelijk de komende jaren wordt gerealiseerd, zou het hotelaanbod in Zwolle in totaal kunnen uitbreiden met circa 190 kamers. Figuur 14.
Locaties potentiele hotelontwikkelingen gemeente Zwolle
Gebied 1
Gebied 2&3
Van der Valk Hattem Bron: Google Maps / bewerking Horwath HTL
Zoals weergegeven in bovenstaand figuur, zijn de meeste van de relevante hotelontwikkelingen in rond het centrum van Zwolle en bij de Stadskades gepland. Naar verwachting zullen de hotels niet gericht zijn op dezelfde markt als een hotel op de locatie H2O. De hotels lijken meer gericht op het centrum van Zwolle of recreatie binnen Zwolle.
53 Bron: Van der Valk / Valkenhorst, 15 oktober 2020 54 Bron: Stentor, 27 november 2018
Behoefteonderzoek Van der Valk Hattem
35
Buiten de gemeente Zwolle en de hotelontwikkeling in Hattem zijn drie mogelijke hotelinitiatieven bekend in de regio: een in Marknesse (gemeente Noordoostpolder) en twee langs de A50 in de gemeente Heerde. Alle drie de plannen zijn nog onzeker. Het meest kansrijk lijkt het plan voor een driesterren Gr8 hotel en casino bij de afrit Heerde-Zuid; voor de andere hotels is nog geen potentiële exploitant bekendgemaakt. Uitgaande van een realisatiekans van 75% wordt rekening gehouden met circa 100 hotelkamers.
Behoefteonderzoek Van der Valk Hattem
36
Figuur 15.
Locaties potentiele hotelontwikkelingen regio Zwolle-Kampen
Van der Valk Hattem
Bron: Google Maps / bewerking Horwath HTL
Behoefteonderzoek Van der Valk Hattem
37
5 Vraaganalyse De analyse van de vraagzijde van de markt bestaat uit een analyse van de huidige vraag en verwachtingen ten aanzien van de toekomstige ontwikkelingen van de vraag naar de genoemde typen verblijfsaccommodaties in de Cebuco regio Zwolle-Kampen. Voor zover beschikbaar zijn de relevante gegevens daarvoor in kaart gebracht voor Nederland, de provincie Overijssel, de provincie Gelderland en de relevante regio. De aantallen overnachtingen, gemiddelde kamerbezetting en kameropbrengsten, en groeiverwachtingen per segment zijn daarvoor zo goed mogelijk geïnventariseerd. 5.1
Overnachtingen
5.1.1
Nederland De onderstaande figuur geeft de ontwikkeling van hotelovernachtingen weer in hotels in Nederland. In Nederland is er geen enkele hotelmarkt die zich qua aantrekkingskracht en resultaten kan meten aan de hotelmarkt van Amsterdam. Bovendien heeft deze hotelmarkt een relatief groot marktaandeel. Daarom is Amsterdam in deze paragraaf buiten beschouwing gelaten. Figuur 16.
Hotelovernachtingen in Nederland (excl. Amsterdam & Schiphol) (x 1.000)
36.000 34.000 32.000 30.000 28.000 26.000 24.000 22.000 20.000
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Nederland 24.309 22.920 23.983 24.828 25.973 26.128 27.326 28.718 30.607 33.015 35.390 Bron: Statline – Centraal Bureau voor de Statistiek, bewerkt door Horwath HTL
Voor de nationale hotelmarkt exclusief de hotelmarkt van Amsterdam was 2007 een topjaar, waarna sprake was van relatief grote dalingen in het aantal overnachtingen in 2008 en 2009, zo blijkt uit de gegevens in de bovenstaande figuur. Ondanks deze dalingen was het aantal overnachtingen in 2018 veel groter dan tien jaar eerder. In de Nederlandse hotelmarkt exclusief de hotelmarkt van Amsterdam was het aantal hotelovernachtingen in 2018 46% groter dan in 2008. Ook blijkt uit de vorige figuur dat, ondanks de economische crisis in 2008 en 2009, de Nederlandse hotelmarkt exclusief Amsterdam is gegroeid in aantallen overnachtingen. De gemiddelde jaarlijkse groei in het aantal overnachtingen in Nederlandse hotels tussen 2008 en 2018 is 3,2%. Over de afgelopen 6 jaar, sinds 2012, is de gemiddelde jaarlijkse groei 5,3%. De voorlopige cijfers tot en met november 2019 laten ten opzichte van dezelfde periode in 2018 voor geheel Nederland een groei in het aantal hotelovernachtingen zien van 6,0%. In Amsterdam was de groei 11,7%; in de rest van Nederland 3,4%.55
55 Bron: Statline CBS, 31 januari 2020 Behoefteonderzoek Van der Valk Hattem
38
5.1.2
Provincie Overijssel en provincie Gelderland De onderstaande figuren tonen de ontwikkeling in hotelovernachtingen in de provincie Overijssel en in de provincie Gelderland. De gemiddelde jaarlijkse groei in het aantal overnachtingen in de provincies Overijssel en Gelderland tussen 2012 en 2018 was respectievelijk 5,6% en 2,1%. Ondanks dat de totale groei van overnachtingen in Overijssel groter was dan in Gelderland, was het aantal absolute overnachtingen in Gelderland met 3.381 juist groter dan het absolute aantal van Overijssel, 1.869. De groei van buitenlandse overnachtingen in Overijssel was met 11,2% per jaar duidelijk sterker dan de groei van binnenlandse overnachtingen (4,3%). Ook in Gelderland was de groei van buitenlandse overnachtingen met 5,2% iets sterker dan de groei van binnenlandse overnachtingen van 1,4%. Toch heeft in beide provincies het aantal binnenlandse overnachtingen de ruim overhand met 75,4% van de overnachtingen in Overijssel en een aandeel van 78,3% in Gelderland. Hoewel de groei van Overijssel op par ligt met de gemiddelde jaarlijkse groei van Nederland, ligt de groei van Gelderland sterk onder het nationale gemiddelde. Figuur 17.
Hotelovernachtingen Provincie Overijssel (x 1.000)
2.000 1.800 1.600 1.400 1.200 1.000 800 600 400 200 0
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Totaal
1.341
1.302
1.190
1.476
1.803
1.844
1.869
Nederland
1.084
1.116
970
1.164
1.445
1.422
1.410
Buitenland
257
186
220
312
358
422
459
Bron: Statline – Centraal Bureau voor de Statistiek, bewerkt door Horwath HTL
Figuur 18.
Hotelovernachtingen Provincie Gelderland (x 1.000)
4.000 3.500 3.000 2.500 2.000 1.500 1.000 500 0
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Totaal
2.956
2.701
2.794
3.000
3.118
3.218
3.381
Nederland
2.419
2.247
2.291
2.423
2.560
2.586
2.647
Buitenland
538
455
503
577
558
632
734
Bron: Statline – Centraal Bureau voor de Statistiek, bewerkt door Horwath HTL
Behoefteonderzoek Van der Valk Hattem
39
In 2019 is, volgens de voorlopige cijfers tot en met november, het aantal hotelovernachtingen in de provincie Overijssel met 0,1%% gegroeid, wat sterk onder het Nederlandse gemiddelde ligt. Voor de provincie Gelderland is de voorlopige groei in 2019 berekend op 4,5%, en ligt juist boven het nationale gemiddelde. 5.2
Hotelresultaten in Nederland Grofweg 80% van het nationale hotelaanbod bestaat uit hotels op een drie-, vier- of vijfsterren niveau. De meeste éénsterren hotels, tweesterren hotels en ongeclassificeerde hotels zijn kleinschalige familiehotels die er vaak geen professionele administratie op na houden en die vaak niet deelnemen aan benchmarksystemen. Daarom is over de resultaten van de resterende circa 20% heel weinig informatie beschikbaar en heeft de informatie in deze paragraaf alleen betrekking op de resultaten van hotels op een drie-, vier- of vijfsterren niveau. De volgende tabel geeft de bezettingsgraden, gemiddelde kamerprijzen en opbrengsten per beschikbare kamer in de Nederlandse hotelmarkt in de afgelopen tien jaar weer, en de voorlopige resultaten voor 2019. Tabel 18.
Resultaten Nederlandse hotelmarkt
Occ in % 3* ARR in € RevPAR in € Occ in % 4* ARR in € RevPAR in € Occ in % 5* ARR in € RevPAR in € 3*Occ in % 5* ARR in € RevPAR in €
2009 60,3 72 43 62,5 91 57 63,9 155 99
2010 65,2 70 46 64,9 92 59 66,8 181 121
2011 68,9 71 49 67,7 95 64 69,1 185 128
2012 67,9 75 51 66,1 95 63 68,8 181 125
2013 71,1 79 56 65,9 91 60 68,6 181 124
2014 72,6 82 60 68,1 92 62 69,8 203 142
62,1
65,1
68,2
66,7
67,5
69,5
93 58
93 60
95 65
97 65
95 64
96 66
2015 74,4 87 65 70,4 98 69 69,8 208 145 71,4
2016 75,7 91 69 73,7 104 76 70,5 212 150 73,9
2017 81,0 99 80 76,4 107 82 73,2 220 161
102 73
107 79
112 87
77,2
2018 2019* 81,6 82,3 103 105 84 87 76,7 76,6 115 116 88 89 76,0 76,5 226 227 172 174 77,9 77,7 120 93
121 94
Bron: HOSTA - Horwath HTL *) voorlopige cijfers Occ = bezettingsgraad ARR = average room rate = gemiddelde kamerprijs RevPAR = revenue per available room = omzet per beschikbare kamer
In 2008 en 2009 ondergingen de resultaten een periode van sterke daling. De daling was het gevolg van de economische crisis die een dalende kamerprijs en een dalende bezettingsgraad en daarmee ook een dalende opbrengst per beschikbare kamer in alle segmenten veroorzaakte. In 2010 en 2011 herstelde de opbrengst per beschikbare kamer zich redelijk tot goed, maar dit werd gevolgd door een stabilisatie in 2012 en zelfs lichte krimp in 2013. Daarna zijn zowel de gemiddelde kamerprijs als de bezettingsgraad en daarmee ook de opbrengst per beschikbare kamer jaarlijks gestegen. De voorlopige cijfers voor 2019 laten een lichte stijging van zowel de bezettingsgraad als de gemiddelde kamerprijs zien. In Nederland is er geen enkele hotelmarkt die zich qua aantrekkingskracht en resultaten kan meten aan de hotelmarkt in de regio Amsterdam & Schiphol. Bovendien heeft deze hotelmarkt een relatief groot marktaandeel. Daarom bevat de volgende tabel de historische resultaten van de Nederlandse hotelmarkt exclusief de regio Amsterdam & Schiphol. De hotelresultaten weerspiegelen doorgaans de aantrekkelijkheid van een markt en bieden inzicht in de behoefte aan uitbreiding. In Nederland
Behoefteonderzoek Van der Valk Hattem
40
exclusief Amsterdam & Schiphol steeg de gemiddelde opbrengst per kamer sinds 2013 met gemiddeld 7% per jaar. Tabel 19.
Resultaten Nederland excl. Amsterdam & Schiphol
2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019* Gem. ’13-‘19 72,9 73,1 Occ. in % 61,0 63,0 65,1 68,4 72,0 67,9 95 96 ARR in € 78 79 83 88 91 87 69 70 RevPAR in € 47 50 54 60 66 59 Bron: Hosta database | RevPAR = omzet per beschikbare kamer | ARR = gemiddelde kamerprijs | Occ = bezettingsgraad *) voorlopige cijfers
5.3
Resultaten van de hotelmarkt in de regio Zwolle-Kampen De volgende tabel geeft de behaalde bezettingsgraden, gemiddelde kamerprijzen en opbrengsten per beschikbare kamer in de hotelmarkt in de regio Zwolle-Kampen weer, en de voorlopige resultaten voor 2019. Tabel 20.
Resultaten hotelmarkt regio Zwolle-Kampen
2014 2015 2016 2017 2018 2019* Gem. ’14-‘19 67,6 69,2 Occ. in % 60,9 63,5 64,2 65,8 65 86 88 ARR in € 73 78 80 82 81 58 61 RevPAR in € 45 50 51 54 53 Bron: Hosta database | RevPAR = omzet per beschikbare kamer | ARR = gemiddelde kamerprijs | Occ = bezettingsgraad *) voorlopige cijfers
5.4
Marktsegmentatie Hotelgasten kunnen grofweg worden onderverdeeld in zakelijk en toeristisch. Deze segmenten zijn verder onder te verdelen in individuele reizigers en groepen. Voor de behoefteraming is het fundamenteel om te begrijpen uit welke segmenten de markt bestaat. Als de segmentatie in de regio Zwolle-Kampen wordt vergeleken met de nationale hotelmarkt exclusief Amsterdam & Schiphol, dan blijkt dat de zakelijke segmenten een iets groter aandeel hebben dan de toeristische segmenten. Dit is met name het zakelijk individuele segment voor de hotels in de gemeente Zwolle, waar dit segment 44% van de totale vraag vertegenwoordigt. In de overige gemeenten in Zwolle-Kampen is ook het zakelijke groepssegment aandeel groter dan de landelijke gemiddeldes. Tabel 21.
Marktsegmentatie in hotels in 2018, in % Nederland
Zakelijk individueel 22 Zakelijk groep 13 Zakelijk totaal 35 Toeristisch individueel 51 Toergroepen 7 Toeristisch totaal 58 Overig 7 Totaal 100 Bron: HOSTA-database – Horwath HTL
Behoefteonderzoek Van der Valk Hattem
Nederland, exclusief Amsterdam & Schiphol 27 17 44 45 8 53 3 100
Gemeente Zwolle
Overige gemeenten
Zwolle-Kampen
44 13 57 36 6 42 1 100
39 18 57 34 8 42 1 100
41 16 57 35 7 42 1 100
41
5.5
Verwachte toekomstige vraag naar hotels Relatie economische groei en groei hotelovernachtingen De hotellerie is een conjunctuurgevoelige sector en is sterk verbonden met de economische ontwikkeling, ook wel de ontwikkeling van het bruto nationaal product. In tijden van economische groei neemt het aantal zakelijke hotelovernachtingen vaak in beduidend sterkere mate toe, terwijl het aantal zakelijke hotelovernachtingen afneemt als sprake is van een negatieve economische groei. De toeristische segmenten zijn minder vatbaar voor economische veranderingen. Uit ervaring is gebleken dat een volledige economische cyclus in de Nederlandse hotellerie gemiddeld zeven jaar bedraagt. In de analyses van Horwath HTL wordt daarom meestal uitgegaan van een gesimplificeerd model van de economische conjunctuurbeweging, met een volledige economische cyclus van zeven jaar, waaronder één jaar met nulgroei, één hersteljaar en vijf jaren van groei. Historische ontwikkeling hotelovernachtingen en economie In de periode 2013-2018 bedroeg de gemiddelde jaarlijkse groei in het totaal aantal overnachtingen in Zwolle 12,4%56. Het nationaal gemiddelde lag circa vijf procent lager op 7,6%57. In hoofdstuk 2 bleek dat Zwolle-Kampen een belangrijke economische regio is met hoge hoeveelheid bedrijfsvestigingen, met name in de collectieve en zakelijke dienstverlening.
In de afgelopen jaren heeft de regio Zwolle een iets lagere economische groei laten zien dan het gemiddelde voor geheel Nederland. Verwacht wordt dat de economische groei in de regio ook in de komende jaren minder sterk zal zijn. Uit de analyses bleek ook dat Zwolle toeristisch een aantrekkelijke stad is, met veel monumenten en een gevarieerd aanbod aan winkels, horeca en musea. Deze toeristische vraaggeneratoren lieten in 2017-2018 een groei in populariteit zien. De toeristische trekpleisters van de gemeente Hattem bestaan primair uit enkele musea en de nabijgelegen natuurgebieden. Verwachte ontwikkeling hotelovernachtingen Vooral de verwachtingen voor de zakelijke segmenten in de hotelmarkt zijn nauw verbonden met ontwikkelingen in de nationale en internationale economie. In heel Nederland had de economische crisis in 2008 en 2009 ook een daling in de zakelijke hotelvraag als gevolg. Op basis van onder meer de historische groei van het totaal aantal hotelovernachtingen in Zwolle-Kampen, de karakterisering van en ontwikkelingen in het zakelijke klimaat in Zwolle en de regio en de prognoses voor economische groei in Nederland en de regio Zwolle-Kampen, wordt voor de komende 10 jaar een verdere toename van het aantal overnachtingen verwacht.
Er bestaat ook een relatie tussen vraag in de toeristische segmenten in de hotelmarkt en economische ontwikkelingen, maar de toeristische segmenten zijn over het algemeen minder vatbaar voor economische ontwikkelingen dan de zakelijke segmenten. Op basis van onder meer de historische groei van het totaal aantal hotelovernachtingen in Zwolle-Kampen, de karakterisering van en ontwikkelingen in het toeristische klimaat in Zwolle en de regio en de prognoses voor economische groei in Nederland, wordt voor de toeristische markt voor de komende 10 jaar ook een verdere groei verwacht .
56 Bron: CBS Statline 57 Bron: CBS Statline Behoefteonderzoek Van der Valk Hattem
42
5.6
Mogelijke impact COVID-19 op hotels De uitbraak van het Covid-19 virus heeft een significante impact op het wereldwijde toerisme, zo ook op de resultaten van hotels in Nederland. De coronacrisis heeft een direct en aanhoudend effect gehad op de vraag naar hotelkamers, met desastreuze gevolgen voor de hoteliers. Ruim 53% van de Nederlandse hotels had in de lockdown de hoteldeuren gesloten, de meeste vanaf medio maart. Gemiddeld waren de hotels gedurende 72 dagen dicht. In Amsterdam sloten gemiddeld meer hotels, en gemiddeld voor een langere periode: 98 dagen tegen 63 dagen in de rest van het land. Ook wanneer het hotel open kon, bleef het restaurant vaak dicht: ruim 69% van alle hoteliers moest de F&B gelegenheden geheel sluiten. Gemiddeld bleef het hotelrestaurant ruim 80 dagen dicht. Hotels die in de periode van maart tot mei niet de deuren sloten, stonden alsnog zo goed als leeg. In januari, toen de dreiging van corona nog vrij onbekend was, waren de bezettingsgraad en gemiddelde kamerprijs nog met 2% tot 4% gestegen. In februari daalde de bezettingsgraad voor het eerst licht, met 3,3%. In maart daalde de bezetting – mede onder invloed van de hotelsluitingen – met 66%, terwijl ook de gemiddelde kamerprijs 5% lager was dan een jaar eerder. Als in april ruim de helft van de hotels gesloten is, daalt de bezettingsgraad met 95% en de gemiddelde kamerprijs met 47%.
De hotels die nog open zijn, behalen een gemiddelde bezettingsgraad van 9,3%. Een jaar eerder was de gemiddelde bezettingsgraad nog 88,2%. Als in juni de meeste hotels weer open zijn, blijft de bezettingsgraad laag. Gemiddeld komt de hotelmarkt uit op een bezetting van 20,5%, een daling van 77% ten opzichte van 2019. Pas in juli komt de bezetting boven de 40% uit, nog altijd minder dan de helft van de bezettingsgraad een jaar eerder. Ook de gemiddelde kamerprijs is deze maanden 25% tot 40% lager. De hoteliers verwachten in augustus gemiddeld ongeveer dezelfde resultaten als in juli. Voor de maanden september tot en met december wordt rekening gehouden met opnieuw 50% tot 60% lagere bezettingsgraden, en 15% tot 30% lagere kamerprijzen. In de zomermaanden werden de maatregelen versoepeld. Sinds 1 juni mochten terrassen worden geopend en mogen onder meer restaurants en cafés maximaal 30 gasten ontvangen. Per 1 juli werd het maximum aantal gasten geschrapt, mits aan anderhalve meter afstand kon worden voldaan. Reserveren, een gezondheidscheck en een vaste zitplaats bleven verplicht in de horeca. Discotheken en nachtclubs waren nog altijd gesloten.58 Over heel 2020 komt de gemiddelde bezettingsgraad van de Nederlandse hoteliers naar verwachting 45% lager uit dan in 2019: een gemiddelde bezetting van 42,7%.
In Amsterdam & Schiphol is de daling aanzienlijk sterker dan in de rest van het land. Door de grote afhankelijkheid van de luchthaven en het internationale reisverkeer, daalt de bezettingsgraad in de hoofdstad met 58%, van 85,3% naar 35,4%. De gemiddelde kamerprijs in Amsterdam & Schiphol daalt naar verwachting van € 151 naar € 117, een daling van 23%. In de rest van het land daalde de bezettingsgraad met 36% en de gemiddelde kamerprijs met 19%. Op het moment van schrijven zijn weer strikte adviezen en maatregelen van kracht. Op 28 september werden nieuwe, strengere maatregelen afgekondigd. Onder meer werd bepaald dat eet- en drinkgelegenheden een inloop zouden hebben tot 21.00 uur, en moesten sluiten om 22.00 uur. Het aantal personen per ruimte werd weer beperkt tot 30; voor activiteiten buiten geldt een maximum van 40 personen.59 Op 2 oktober is een dringend advies afgegeven voor het dragen van mondkapjes in publieke binnenruimtes, waaronder restaurants en cafés. Op 13 oktober werd een nieuwe, 58 Bron: Website Rijksoverheid
59 Bron: Rijksoverheid, Factsheet landelijke maatregelen tegen het coronavirus per 29 september 18.00 uur
Behoefteonderzoek Van der Valk Hattem
43
gedeeltelijke lockdown afgekondigd, waardoor onder meer alle horeca moest sluiten. Voor hotels en logies geldt een uitzondering. 60 Het blijft mogelijk dat opnieuw striktere adviezen en maatregelen worden afgekondigd, met mogelijk verdere negatieve invloeden op de resultaten in de hotelmarkt. Dit zou niet alleen opnieuw kunnen resulteren in restricties van reizen, bezoekersaantallen en mogelijk verplichte sluitingen, maar ook in een verdere economische recessie. Dit kan ertoe leiden dat het besteedbaar inkomen zal dalen (afname toeristische bezoekers) en dat bedrijven minder zullen reizen (afname zakelijke reizigers).61 Benadrukt wordt dat de projecties sterk afhankelijk zijn van enerzijds de ontwikkeling van een vaccin of geneesmiddel en anderzijds van de verdere verspreiding van het Covid-19 virus en eventuele nieuwe contactrestricties. In lijn met de uitgangspunten voor de projecties van het CPB wordt er voor de landelijke projecties van uitgegaan dat er geen grootschalige nieuwe contactbeperkingen nodig zijn, waardoor het herstel in 2021 kan doorzetten. Aangenomen wordt: • 2020: daling van 50% ten opzichte van 2019 • 2021: daling van 25% ten opzichte van 2019 • 2022: bezettingsgraad hersteld tot niveau van 2019 • 2023: kamerprijs hersteld tot niveau 2019. 5.7
Scenarioanalyse In de volgende tabel is de jaarlijks verwachte groei per marktsegment in de concurrerende markt weergegeven. Hierbij is rekening gehouden met de hiervoor beschreven impact van de coronacrisis, met een grote daling in de vraag in 2020, gevolgd door een herstel in 2021-2022. Na 2023 stabiliseert de verwachte jaarlijkse groei weer. De verwachte cumulatieve groei over de periode 2020-2030 is 27,5%. De effectieve gemiddelde jaarlijkse groei over de periode van 11 jaar is dan 2,2%.62 Tabel 22.
Verwachte groei hotelovernachtingen 2020-2030, in %
Zakelijk individueel Zakelijk groep Toeristisch individueel Toergroepen Gemiddeld Cumulatief Bron: Horwath HTL
2020 -60 -70 -30 -50 -50 -50
2021 +50 +50 +50 +50 +50 -25
2022 +25 +25 +25 +25 +25 -6,9
2023 +7,0 +6,0 +8,0 +5,0 7,2 -0,1
2024 3,5 2,5 4,0 2,0 3,5 3,4
2025 3,5 2,5 4,0 2,0 3,5 7,1
2026 3,5 2,5 4,0 2,0 3,6 10,9
2027 3,5 2,5 4,0 2,0 3,6 14,8
2028 3,5 2,5 4,0 2,0 3,6 18,9
2029 3,5 2,5 4,0 2,0 3,6 23,1
2030 3,5 2,5 4,0 2,0 3,6 27,5
Op basis van de hierboven beschreven verwachtingen zijn drie scenario’s gegeven voor de groei van de vraag naar hotelkamers voor de periode tot en met 2030. Het middenscenario gaat uit van de groeiverwachtingen, zoals beschreven in tabel 22. Hierin halveert de vraag naar hotelovernachtingen in 2020, maar wordt vanaf 2021 gewerkt aan een herstel dat in 2023 bereikt wordt. Vanaf 2024 wordt uitgegaan van een aanhoudende groei van circa 3,5% per jaar, waardoor de gemiddelde jaarlijkse groei over 2020-2030 uitkomt op 2,2%.
60 Bron: Rijksoverheid, Nieuwsbericht 13-10-2020
61 Bron: Scenario’s economische gevolgen coronacrisis, CPB maart 2020
62 Het jaarlijkse groeipercentage wordt berekend door de Nde wortel van de totale groeivoet te nemen waar N het aantal
jaren is tijdens de periode die in ogenschouw wordt genomen. Behoefteonderzoek Van der Valk Hattem
44
In het positieve scenario wordt uitgegaan van eenzelfde crisis in 2020, maar een sneller herstel van de hotelmarkt en een hoger groeipercentage na afloop van de crisis. In dit scenario komt de effectieve gemiddelde groei van de vraag naar hotelovernachtingen uit op 3,7% per jaar. In het negatieve scenario wordt uitgegaan van een langdurige coronacrisis met maatregelen die aanhouden tot in 2021, en een sterke, langdurige impact op de landelijke en wereldeconomie. In dit scenario wordt ervan uitgegaan dat in 2021 nog geen herstel plaatsvindt, maar pas vanaf 2022. Hierdoor is de totale verwachte vraag pas in 2025 terug op het niveau van 2019. Naast een trager herstel wordt uitgegaan van een een langdurig lagere jaarlijkse groei van de vraag. De effectieve gemiddelde jaarlijkse groei komt hierdoor uit op 1,1% per jaar, ver onder de behaalde groei in de periode 2008-2018. De drie scenario’s zijn weergegeven in de volgende tabel.
Behoefteonderzoek Van der Valk Hattem
45
Tabel 23. 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 Gemiddeld Totaal (cum.)
Verwachte groei in vraag hotelkamers 2020-2030 (in %) Negatief scenario -50% 0,0% +50% +25% 5,0% 2,1% 2,1% 2,1% 2,1% 2,1% 2,1% 0,9% 10,9%
Middenscenario -50% +50% +25% 7,2% 3,5% 3,5% 3,6% 3,6% 3,6% 3,6% 3,6% 2,2% 27,5%
Positief scenario -50% +75% +15% 5,0% 5,0% 5,1% 5,1% 5,1% 5,1% 5,1% 5,1% 3,7% 48,5%
Bron: Horwath HTL
Behoefteonderzoek Van der Valk Hattem
46
6 Behoefteanalyse Aan de hand van de hiervoor beschreven analyses is een berekening gemaakt van de huidige en toekomstige marktruimte in de regio Zwolle-Kampen voor de periode 2020-2029. Vervolgens is een confrontatie van het huidige aanbod en de huidige vraag met het planaanbod en de toekomstige vraag gemaakt, teneinde te beoordelen in hoeverre de verwachte marktruimte is ingevuld met de huidige hotelbouwplannen, en welke ruimte er is voor nieuwe ontwikkelingen. 6.1
Uitgangspunten De marktruimte voor hotels in de regio Zwolle-Kampen is gebaseerd op de volgende uitgangspunten: • Het huidige hotelaanbod, uitgedrukt in aantal hotelkamers • De huidige vraag naar kamernachten • De groeiverwachting van de vraag, op jaarbasis • De beoogde, “gezonde” bezettingsgraad • Eigen vraag gegenereerd door nieuwe hotelontwikkelingen Het huidige hotelaanbod in de regio Zwolle-Kampen, zoals beschreven in de aanbodanalyse, bestaat uit 59 hotels met in totaal 1.451 hotelkamers. De huidige vraag naar kamernachten is berekend op basis van de gemiddelde bezettingsgraden in 2017-2019. Gebaseerd op een gemiddelde bezettingsgraad van 67.5% is het totaal aantal kamernachten in 2019 berekend op circa 394.000. De bepaling van de “gezonde” bezettingsgraad is afhankelijk van de markt. In het algemeen wordt voor Nederlandse hotels uitgegaan van een gezonde exploitatie bij een kamerbezetting van 60% tot 65%. Op (groot)stedelijke locaties, waar de stichtingskosten voor hotels aanzienlijk hoger liggen, ligt dit hoger dan in kleinere steden of landelijke gebieden. Rekening houdend met het totaal aantal hotelkamers in de verschillende gemeenten, was de gemiddelde bezettingsgraad van de totale hotelmarkt in de regio Zwolle-Kampen in de periode 20142019 65,2%. Tot 2016 was de bezettingsgraad nog onder de 65%.
In 2019 was de gemiddelde bezettingsgraad van de totale hotelmarkt naar verwachting ruim 69%. Voor de prognoses wordt de “gezonde” bezettingsgraad voor de hotelmarkt van de regio ZwolleKampen gesteld op 65%. Dit is onder het huidige niveau van de bezettingsgraad in Zwolle-Kampen, maar gelijk aan de gemiddeld gerealiseerde bezettingsgraad in de periode 2014-2019.
6.2
Marktruimtebepaling Onderstaande tabel toont de berekening van de markruimte in de hotelmarkt van de regio ZwolleKampen, gebaseerd op de drie scenario’s beschreven in paragraaf .
Behoefteonderzoek Van der Valk Hattem
47
Tabel 24.
Marktruimtebepaling regio Zwolle-Kampen (in aantal hotelkamers)
Aanbod 2019 (# kamers) Bezetting (2017-2019) Vraag 2019 (kamernachten) Groeiprognose 2020 Groeiprognose 2025 Groeiprognose 2030 Toekomstige vraag 2020 Toekomstige vraag 2025 Toekomstige vraag 2030 Toekomstige bezetting Benodigd aanbod 2020 Benodigd aanbod 2025 Benodigd aanbod 2030 Marktruimte 2020 Marktruimte 2025 Marktruimte 2030
Negatief scenario
Middenscenario
Positief scenario
1.561 67,5% 394.000 -50% -0,2% 10,9% 196.000 393.000 437.000 65,0% 825 1.658 1.842 -736 +97 +281
1.561 67,5% 394.000 -50% 7,1% 27,5% 196.000 422.000 503.000 65,0% 825 1.779 2.118 -736 +218 +557
1.561 67,5% 394.000 -50% 15,9% 48,5% 196.000 456.000 585.000 65,0% 825 1.924 2.466 -736 +363 +905
Bron: Horwath HTL
Als gevolg van de coronacrisis is de vraag naar kamernachten in 2020 in alle scenario’s gehalveerd. Hierdoor is in 2020 in alle scenario’s sprake van een (tijdelijk) aanbodoverschot. De marktruimte voor 2020 is dan ook in alle scenario’s negatief. In het negatieve scenario wordt verwacht dat de vraag pas in 2025 hersteld zal zijn, en tot 2030 een relatief lage groei zal kennen. De cumulatieve groei tot en met 2030 zal dan circa 10,9% zal zijn, ofwel gemiddeld 0,9% per jaar. In het positieve scenario is de cumulatieve groei 48,5%, en in het middenscenario 27,5%. Uitgaande van een beoogde toekomstige bezettingsgraad van 65%, is de marktruimte in 2030 in het negatieve scenario 281 kamers, en in het positieve scenario 905 kamers. In het middenscenario is tot 2030 marktruimte voor 557 nieuwe hotelkamers. De geprojecteerde aantallen zijn gebaseerd op de verwachte ontwikkeling van de vraagzijde van de hotelmarkt. Hotelontwikkelingen die aantoonbaar een grote, eigen vraag genereren, kunnen deze marktruimte mogelijk nog verder uitbreiden. Ervaring laat zien dat hiervoor verschillende mogelijkheden zijn.
Hotels die een grote eigen vraag kunnen generen zijn bijvoorbeeld congreshotels, maar ook boutiquehotels met een bijzonder aantrekkelijk product of ketenhotels met een sterk reserveringssysteem en een grote naamsbekendheid kunnen ervoor zorgen dat hotelgasten worden aangetrokken die zonder deze hotels niet voor een verblijf in de regio Zwolle-Kampen zouden kiezen. 6.3
Confrontatie marktruimte In onderstaande tabel wordt de berekende marktruimte geconfronteerd met de verwachte realisatie van hotelkamers, zoals weergegeven in de aanbodanalyse. Het is onduidelijk of en in hoeverre de verschillende hotelbouwplannen zullen worden beïnvloed door de coronacrisis. Vooralsnog is voor de plannen met de status ‘zeker’ aangenomen dat zij voor 2025 gerealiseerd zullen worden. Voor de plannen met de status ‘onzeker’ wordt aangenomen dat zij na 2025 worden gerealiseerd. Een deel van deze plannen wordt mogelijk geheel niet gerealiseerd, maar aangenomen wordt dat in de plaats daarvan dan nieuwe plannen zullen worden ontwikkeld voor een vergelijkbaar aantal hotelkamers.
Behoefteonderzoek Van der Valk Hattem
48
Tabel 25.
Confrontatie marktruimte Marktruimte Negatief scenario
Middenscenario
-736 +97 +281
-736 +218 +557
2020 2025 2030
Huidige Positief scenario initiatieven -736 +363 +905
200 530
Verwachte realisatie o.b.v. inschatting 85 290
Bron: Horwath HTL
Om de resterende marktruimte te bepalen, is de verwachte realisatie van huidige initiatieven afgetrokken van de totale marktruimte. Uitgaande van het middenscenario en de verwachte realisatiekansen, wordt tot 2025 van de verwachte marktruimte van 218 kamers, circa 85 ingevuld door de huidige initiatieven. Tot 2030 loopt de verwachte realisatie op tot 290 kamers, en de resterende marktruimte in het middenscenario tot 267 kamers (= 557 – 290). Hierbij is nog geen rekening gehouden met hotelconcepten die een sterk eigen vraag kunnen genereren, en daarmee de marktruimte verder kunnen vergroten. In het positieve scenario neemt de resterende marktruimte toe van 278 kamers in 2025 (= 363 – 85) tot 615 kamers in 2030 (= 905 – 290). In het negatieve scenario zal de marktruimte in 2025 en 2030 (grotendeels) worden ingevuld door de verwachte realisatie van de huidige hotelinitiatieven. Mocht dit scenario echter werkelijkheid worden, dan zouden de aanhoudende lage resultaten naar verwachting ook een drukkend effect hebben op de realisatie van hotelprojecten, waardoor de verhoudingen weer anders worden. Op de lange termijn, tot 2030, geldt dus dat het aantal verwachte hotelkamers ruim binnen de verwachte marktruimte valt voor zowel het positieve scenario als het middenscenario.
Hierbij kan worden aangetekend dat alleen de huidig bekende hotelbouwplannen zijn meegenomen in de analyses; verwacht mag worden dat in de komende 10 jaar ook nieuwe initiatieven zullen worden ontwikkeld, waarvan een deel tot realisatie zou kunnen komen. 6.4
Kwantitatieve behoeftebepaling De gemeente Hattem heeft op dit moment geen eigen hotel. De regionale hotelmarkt ZwolleKampen telt 59 hotels met 1.451 kamers, waarvan 21 hotels (661 kamers) in de gemeente Zwolle. De hotelmarkt is in Hattem daarmee sterk ondervertegenwoordigd. Met 12.000 inwoners, bijna 1.000 bedrijven en circa 4.000 banen kent Hattem een bescheiden aantal eigen vraaggeneratoren, waaronder bedrijventerreinen zoals H20. De vraag die hierdoor wordt genereerd zal naar verwachting verder toenemen naarmate het bedrijvenpark verder ontwikkeld wordt. Met de ligging aan de A28 en de A50, bij knooppunt Hattemerbroek, is de beoogde hotellocatie echter ook optimaal gesitueerd om de regionale markt te bedienen. Uit de confrontatie van de marktruimte blijkt dat, rekening houdend met de gevolgen van de coronacrisis enerzijds en de geplande hotelontwikkelingen in de regio anderzijds, er naar verwachting op termijn voldoende marktruimte ontstaat voor aanvullende hotelontwikkelingen. In het middenscenario is tot 2025 ruimte voor circa 133 (218-85) aanvullende hotelkamers. Deze ruimte neemt toe tot circa 267 aanvullende kamers in 2030. Hierbij is nog geen rekening gehouden met concepten die een aanvullende vraag kunnen genereren, en daarmee de marktruimte kunnen vergroten.
Behoefteonderzoek Van der Valk Hattem
49
In het positieve scenario is tot 2025 al ruimte voor 278 aanvullende kamers, oplopend tot 615 in 2030. In het negatieve scenario is, rekening houdend met de verwachte realisatie van bestaande plannen, geen marktruimte voor aanvullende hotelkamers meer. Geconcludeerd kan worden dat, wanneer effectief gebruik wordt gemaakt van de berekende marktruimte in de regio Zwolle-Kampen, in de gemeente Hattem en specifiek het gebied H2O kwantitatief voldoende marktruimte is voor het geplande Van der Valk hotel van circa 150 hotelkamers. Uiteraard geldt hierbij dat de haalbaarheid van de hotelinitiatieven mede afhankelijk is van de kwaliteit van het concept en de exploitatie, om haar aandeel in de markt te veroveren. Daar staat tegenover dat een sterk uniek concept of een krachtige branding en marketing kan helpen nog een aanvullende vraag te genereren of een nieuwe markt aan te boren. De hotels van Van der Valk hebben op diverse locaties aangetoond een dermate sterke eigen markt te genereren, dat nieuwe hotelontwikkelingen nauwelijks effect hebben op de bestaande hotelmarkt. In de kwalitatieve behoefteanalyse wordt nader ingegaan op de aansluiting tussen het beoogde hotelconcept en de kwalitatieve marktruimte in de regio. 6.5
Kwalitatieve behoeftebepaling Belangrijke factoren bij het bepalen van de kwalitatieve behoefte aan een hotel zijn de krachten van het concept, inclusief het management, en de locatie van het beoogde hotel in de relevante markt. De locatie van het beoogde Van der Valk Hotel is op bedrijventerrein H2O, in de gemeente Hattem. Bedrijvenpark H2O is gericht op lokaal en regionaal georiënteerde bedrijven, alsmede op grootschalige logistiek- en transportbedrijven. De gemeente Hattem en bedrijvenpark H2O beschikken nog niet over een hotel. De twee dichtstbijzijnde hotels voor het bedrijvenpark liggen in Zalk en in Zwolle, op circa 10 kilometer afstand. Het geplande Van der Valk hotel is naar verwachting een kwaliteitsimpuls voor het park en een uitbreiding van de voorzieningen voor de zakelijke markt, zowel voor bestaande bedrijven op het park als voor de werving van nieuwe bedrijven. Het beoogde hotel vormt naar verwachting ook een kwaliteitsimpuls voor het toerisme van Hattem. Van de negen steden die door het NBTC worden gepromoot als Hanzesteden, is Hattem de enige zonder hotel binnen de gemeentegrenzen. Van de bestaande hotelkamers in de regio Zwolle-Kampen is slechts 40% geclassificeerd.