CConstaterende datHattem
Koppel je AI →
Document · PDF

4.02 bijlage 1 Begrotingscirculaire.pdf

Commissie I Ruimte & Duurzaamheid 13 juni 2022, gemeente HattemBij agendapunt: Lijst Ingekomen Stukken-054.953 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Begrotingscirculaire Gelderland2023 20 april2022

= provincie

Gelderland

Inhoud 1

Inleiding

3

2

Actuele onderwerpen

4

Verkiezingen/nieuwe raad Verruiming gemeentelijk belastinggebied Herijking gemeentefonds/verdelingssystematiek Opschalingskorting Sociaal Domein

4 4 4 5 5

OntwikkelingenBesluit Begroting en Verantwoording (BBV)

6

Kadernota rechtmatigheid 2022 Notitie Paragraaf bedrijfsvoering Notitie Lokale heffingen Actualisering Notities

6 6 6 6

Specifieke onderwerpen

7

Inzicht in de structurelebegrotingspositie Incidentele baten en lasten Taakstellingen Weerstandsvermogen en risicobeheersing Beoordeling kengetallen Onderhoud kapitaalgoederen Bezuinigingen ophetonderhoud Grondexploitatie BTW compensatiefonds Omgevingswet Wet digitale overheid en Wet open overheid Toezichtkader Gemeenschappelijke regelingen

7 7 7 8 8 8 9 9 9 9 10 11

5

Agendatoekomstvanhet (interbestuurlijk) toezicht

12

6

Totslot

13

3

4

2

Bouwstenen begrotingscirculaire 2023 Gelderland

i Inleiding

Ieder jaar ontvangt urelevanteen actueleinformatie over de wijze waarop wij uwbegroting en meerjaren­ raming beoordelen vanuitonze wettelijke taak, het financieel toezicht. Het is belangrijk om deze informatie te betrekken bij de kaderstelling voor de begroting en het vaststellenvanuwbegroting 2023. Uw gemeente heeft de verantwoordelijkheid om een begroting vastte stellen die structureelen reëel in evenwicht is. Ieder jaar besluitenwij, op grond van artikel 203 van de Gemeentewet, voor 1 januariof uw gemeente voor het komende begrotingsjaar onder repressief of preventief toezicht valt.De financieel toezichthouder helpt gemeenten bij het bevorderen vaneen gezonde financiële huishouding, waarbij respect voor de eigen verantwoordelijkheid van besturenhet uitgangspunt is. Financieel toezicht is dan ook een wezenlijk onderdeel van de “checks en balances” binnen het openbaar bestuuren draagt hiermee bij aan het voorkomen dat een gemeente niet meer in staat is financiële tekorten zelf op te lossen. Financieel toezicht draagt bij aan een bestendig en veiligGelderland met een sterk openbaar bestuur als uitgangspunt. Een bestuurwaar de inwoners op kunnen vertrouwen.In ons Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader 2020 Gemeenten (GTK) hebben we de uitgangspunten vanons toezicht opgenomen. In dit GTK komen onder andere de volgende onderwerpen aan bod: •

• •

3

Welke vormen vantoezicht zijn er? Welke wet- en regelgeving worden gehanteerd bij het toezicht? Wat betekent structureelen reëel evenwicht? Waar kijken we naar als we beoordelen of uw begroting en meerjarenraming structureelen reëel in evenwicht is?

Bouwstenen begrotingscirculaire 2023 Gelderland

In deze begrotingscirculaire geven wij uactuele onderwerpen mee die voor uwbegroting 2023 (en jaarrekening) vanbelang zijn. Deels zijn deze onderwerpen financieel technisch vanaard en daarmee wellicht meer voor het college bestemd. Een afschrift vandeze circulairehebben wij daarom aan uwcollege gestuurd. Heeft uvragen over deze circulaireof de vertaling hiervan in uwbegroting? Neem dan gerustcontact op met de ambtelijke contactpersoon voor uw gemeente.

2

Actuele onderwerpen

Verkiezingen/nieuweraad In maart zijn de gemeenteraadsverkiezingen geweest. De financiële situatievan de gemeente zal een belangrijke plaats op de agenda krijgen vande nieuwegemeenteraden en colleges vanburgemeester en wethouders. De kaderstellende en controlerende taak vande raad zal de nodige aandacht vragen. De financiële vooruitzichten zijn op dit moment nog steeds onzeker. Denk aan de financiële consequenties vande herijking vanhet gemeentefonds, de tegemoetkoming in de zorgkosten voor jeugd, de enorme opgave om Nederland duurzaamte maken en de opgave ruimte. Uw kaderstellende en controlerende taak brengt de verantwoordelijkheid met zich mee om de begroting 2023 en de meerjarenraming 2024 tot en met 2026 structureelen reëel in evenwicht te houden of te brengen. Een beter inzicht in uwfinanciële positie zorgt ervoor dat ubesluitenmet financiële consequenties beter en weloverwogen kunt nemen. Daarnaast kunt ueventuelekaders en wensen aan uwcollege meegeven met betrekking tot het opstellen van de begroting. Wij adviserenudeze begrotingscirculaire te gebruiken bij het inwerkprogramma van de nieuwe gemeenteraad (en colleges). Voor nieuwe raadsleden kunnen overheidsfinanciën soms een ingewikkelde puzzel blijken. Mocht er behoefte zijn aan nadere uitleg, dan zijn wij hier graag toe bereid.

Wij attenderen uerop ook kennis te nemen vanonze toezichtsbrief die wij uaan het eind vanieder jaar toezenden. Hierin staan specifieke aandachtspunten voor uweigen begroting. Verruiminggemeentelijkbelastinggebied Besluitvormingover de verruimingvanhet gemeentelijke belastinggebied is één vande onderdelen van de financieel-bestuurlijke verhoudingen die door het vorige kabinet is doorgeschoven naar het kabinet RutteIV. Andere elementen van de financieel bestuurlijke verhoudingen zijn de herziening vanhet verdeel­ model vanhet gemeentefonds, de indexering (de normeringssystematiek) en een uitkeringsstelsel dat is toegesneden op gezamenlijke opgaven. In het op 15 december 2021 verschenen coalitieakkoord ‘Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst ’ zijn de belangrijkste plannen voor

4

Bouwstenen begrotingscirculaire 2023 Gelderland

de kabinetsperiode opgenomen. Tot 2025 lijkt er volgens het coalitieakkoord aan het eigen belasting ­ gebied van de lokale overheden niets te veranderen. Wel is aangegeven dat er de komende jaren zal worden gewerkt aan een nieuwe financierings ­ systematiek voor de periode na 2025, waarbij ook alternatieven voor onder andere de onroerendezaakbelasting worden betrokken. Voorafgaand aan het debat over de regerings-verklaring heeft de Raad vanState op 13 januari2022' in een brief aan de Minister vanFinanciën het kabinet geadviseerdvoor een nieuwestabielere financieringssystematiek voor medeoverheden niet te wachten tot de volgende kabinetsperiode en medio 2022 tot een meerjarig budgettairkader voor medeoverheden te komen. 1

Afdeling advisering geeft aanbevelingen bii begrotingsbeleid van her nieuwekabinet - Raad van Sfare

Herijkinggemeentefonds/verdelingssystematiek Gezien het feit dat in het huidige verdeelmodel van het gemeentefonds de verdeling vande middelen niet meer aansluitbij de uitgavenvangemeenten in met name het sociaal domein en dat zowel de Raad voor het Openbaar Bestuur(ROB) als de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) van mening zijn dat het nieuweverdeelmodel een verbetering is ten opzichte vanhet huidige model, hebben de beheerders vanhet gemeentefonds (de Minister vanBinnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de Staatssecretaris vanFinanciën) besloten de nieuweverdeling per 1 januari2023 in te voeren. In de uitgebrachte maartbrief 2022 is vermelddat het ingroeipad het eerste jaar op maximaal€ 7,50per inwoner wordt vastgesteldin plaats vanmaximaal €15 per inwoner. Tevens is op basis vande uitgebrachte adviezenbesloten het ingroeipad - het pad waarmee gemeenten naar de nieuweverdeling ingroeien - te beperken tot 3 jaar. Dit wil zeggen dat de invoering vanhet nieuweverdeelmodel tijdig geëvalueerdzal worden en dat aan de hand vandeze evaluatiebesloten zal worden over het traject 2026 en verder. Om gemeenten meer zekerheid te geven over de financiële ruimtevoor 2026 en daarna is een contourennota aangekondigd. Met deze contouren ­ nota wordt beoogd duidelijkheid te geven over de hoofdrichting, zodat de verdereuitwerking van een toekomstbestendige en stabiele financierings ­

systematiek kan worden ingevuld.De verwachting is de eerste resultatenin juni2022 te kunnen delen. Opschalingskorting Sinds 2015 worden gemeenten geconfronteerd met een korting op het gemeentefonds. De opschalings ­ korting is opgelegd, omdat gemeenten door gedwongen opschaling kosten zouden besparen. In het regeer­ akkoord vankabinet RutteII stond de ambitie om te komen tot gemeenten met meer dan 100.000 inwoners. Hierdoor zouden veelgemeenten moeten fuseren. Dit zou moeten leiden tot besparingen op apparaatskosten, vereenvoudigingvanregelgeving en minder dubbeling vantaken. Er bleek geen draagvlak. De verplichte opschaling is afgeschaft maar de bijbehorende opschalingskorting werd niet afgeschaft. Deze opschalingskorting zou van2015 tot en met 2025 steeds verderoplopen, tot een structureelbedrag vanbijna 1 miljard euro in 2025. Het niet afschaffen vande opschalingskorting leidde tot veelkritiek bij gemeenten. De afgelopen jaren werd de opschalingskorting bevroren, ofwel incidenteel geschrapt. Voor 2020 kwam dit neer op € 70 miljoen en voor 2021 op € 160 miljoen die gemeenten niet hoefden af te dragen aan het Rijk. Nublijkt uithet coalitieakkoord vanhet kabinet dat de oploop vande opschalingskorting deze kabinets ­ periode wordt geschrapt. Hierdoor blijft de opschalingskorting op het gemeentefonds op hetzelfde niveauals de afgelopen 3 jaar.

Wat er met de opschalingskorting na de kabinets ­ periode gedaan gaat worden, is nog onzeker. Uit de startnota vanhet kabinet blijkt dat het Rijk vanaf 2026 rekening houdt met een structurelekorting op het gemeentefonds van€ 675miljoen. Sociaal Domein Het merendeel vande gemeenten heeft bij de begroting 2022 gebruik gemaakt vande mogelijkheid om stelposten op te nemen in de meerjarenraming 2023 tot en met 2025 voor de middelen jeugdzorg. De bedragen komen voort uitde arbitrage uitspraak vande Commissie vanWijzen. Hiervoor geldt een maximumvan75%vanhet deel dat gemeenten op basis van de verdeling zouden krijgen. De stelpost is geen budgettairegarantie. Besluitvormingover een structureleoplossing in termen vanbenodigd budgeten aanpassingen in het stelsel voor uitvoeringvan de Jeugdwetvanaf2022

5

Bouwstenen begrotingscirculaire 2023 Gelderland

heeft nog geen volledige opvolging gekregen in het coalitieakkoord. In het coalitieakkoord wordt er op een aantal punten afgeweken (onder andere de hoogte) van de afspraken vande Commissie van Wijzen, waardoor de compensatie op langere termijn lager is. Dat betekent concreet dat gemeenten die onze richtlijn hebben gevolgd en de maximale stelpost van75%hebben opgenomen nog aanvullende dekking zullenmoeten zoeken. Onderdeel van de toezegging van de gelden uitde Commissie vanWijzen is de hervormingsagenda. De agenda, waar ook jeugdhulpaanbieders, professionals en cliëntorganisaties aan meewerken, moet concrete maatregelen opleveren die leiden tot een kwalitatief en financieel houdbaar jeugdstelsel. Op dit moment wordt de hervormingsagenda uitgewerkt. Voor de begroting 2023 is het op dit moment niet duidelijk hoe er met de stelpost “uitkomst onderzoek Jeugdzorg” moet worden omgegaan. Evenals de VNG zijn wij in afwachting of er tijdig een structurele oplossing wordt geboden. Wanneer deze niet tijdig wordt gegeven dan moeten het Rijk, de VNG en het IPO nadere afspraken maken hoe er in de begroting 2023 - 2026 moet worden gehandeld om te voorkomen dat de gemeenten opnieuw in de problemen komen. Ook hierover zullenwij u (ambtelijk) informeren zodra er meer duidelijk is.

3 OntwikkelingenBesluit Begroting

en Verantwoording (BBV) De commissie BBV geeft in notities aan op welke wijze een bepaald onderwerp in de begroting verwerkt kan of moet worden. ‘Kan’, omdat de regelgeving meerdere verwerkingsopties toestaat en moet als de regelgeving verplicht tot een bepaalde verwerkingswijze. De BBV-notities bevattendan ook aanbevelingen (‘kan ’) en stellige uitspraken (‘moet ’) voor de juistetoepassing en uitvoeringvanhet BBV. Kadernota rechtmatigheid2022 De commissie BBV geeft viade Kadernota rechtmatigheid haar visieover de invullingvan het begrip rechtmatigheid in de rechtmatigheidsverantwoording vande decentrale overheden conform artikel 75,lid 2 BBV. De nota wordt door de commissie BBV geactualiseerdals de ontwikkelingen daar aanleiding toe geven. Voor de jaarrekening 2022 is hier aanleiding toe indien de voorgenomen wetswijziging, waarin het afgeven vaneen verklaring over de rechtmatigheid bij decentrale overheden wordt geregeld, tijdig wordt afgerond. Met ingang vanhet verslagjaar 2022 wordt dan de verantwoordelijkheid van het college vanburgemeester en wethouders voor de rechtmatigheid benadrukt doordat het college een verantwoording over rechtmatigheid af moet gaan geven in plaats vande accountant. De gepubliceerde Kadernota rechtmatigheid 2022 gaat dan ook gelden met ingang vanhet begrotingsjaar 2022 indien bovengenoemde wetswijziging tijdig wordt afgerond.

Ook voor de jaarrekening 2021 is er aanleiding toe de Kadernota rechtmatigheid te actualiseren. Omdat een aantal onderdelen uitde Kadernota rechtmatigheid 2022 los staan vande voorgenomen wetswijziging per 2022, heeft de commissie BBV deze onderdelen als addendum op de Kadernota rechtmatigheid 2018 gepubliceerd. NotitieParagraaf bedrijfsvoering De paragraaf bedrijfsvoering is sinds de introductie vanhet BBV een verplichte paragraaf in de begroting en het jaarverslag. In deze paragraaf moet ‘ten minste inzicht in de stand vanzaken en de beleidsvoornemens ten aanzien vande bedrijfsvoering’ worden gegeven. Deze formulering geeft veelruimteom gemeentespecifiek invullingte geven aan deze paragraaf. Naar aanleiding vaneen consultatie inzake de Kadernota rechtmatigheid 2022 bleek dat er een brede behoefte was aan een nadere duiding vande

6

Bouwstenen begrotingscirculaire 2023 Gelderland

inhoud en reikwijdte vande paragraaf bedrijfsvoering. Daarom heeft de commissie BBV besloten om naast de actualisatievande Kadernota rechtmatigheid een Notitie paragraaf bedrijfsvoering op te stellen. De Notitie paragraaf bedrijfsvoering gaat in per 2022, waarbij de commissie wel aantekent dat de stellige uitspraken en aanbevelingen die geen directe relatie hebben met het invoeren vande rechtmatigheids verantwoording ook eerder toegepast mogen worden. NotitieLokaleheffingen De begrippen lokale heffingen, gemeentelijke belastingen, leges en retributieshebben allemaal betrekking op bedragen die een gemeente oplegt aan bewoners, bedrijvenen forensen/toeristen. De begrippen worden door elkaar gebruikt in de wetgeving hetgeen soms tot onduidelijkheid kan leiden. Aanpassingen in de wetgeving in de afgelopen jaren in combinatie met jurisprudentie leiden in de praktijk nog steeds tot veelvragen rondom de tariefstelling voor lokale heffingen en bijbehorende voorziening(en). In de notitie geeft de commissie BBV dan ook een overzicht vanalle relevanteaspecten vanlokale heffingen en bijbehorende voorzieningen en reservesmet betrekking tot vraagstukken vanbegroting en verantwoording. Het doel vande notitie is inzicht te bieden aan raadsleden en meer specifiek duiding te geven aan vakspecialisten op het gebied vanlokale heffingen.

ActualiseringNotities In de planning staat verderin de loop van2022 actualiseringvanonder andere de notitie rente en de notitie risicomanagement. Of deze notities al voor de begroting 2023 geldig zullen zijn is afhankelijk vanhet moment van verschijnen. De ingangsdatum kunt uterugvinden in de betreffende notitie.

4 Specifieke onderwerpen

Inzicht in de structurele begrotingspositie Het inzicht in de structurelebegrotingspositie van uwgemeente blijft een belangrijk aandachtspunt. Als ude begroting vaststeltwaarbij de baten en lasten met elkaar in evenwicht zijn, betekent dit nog niet dat uheeft voldaan aan de Gemeentewet. U heeft de verantwoordelijkheid de begroting structureelin evenwicht vastte stellen. Dit betekent evenwicht waarbij incidentele/tijdelijke effecten niet mee worden gerekend. Nogmaals dringen wij erop aan het structurelebegrotingssaldo, zowel voor het betreffende begrotingsjaar als voor de meerjaren­ raming, inzichtelijk te presenteren. Hiervoor kunt u gebruik maken vande voorbeelden uithet CTK en uitde notitie Structureleen incidentele baten en lasten van de commissie BBV (hierna: de notitie). Wij adviserenuhet structureelbegrotingssaldo op deze wijze in het raadsvoorstel en de aanbiedings ­ brief of in de inleiding vande begroting op te nemen. Incidentele batenen lasten Een van de verplicht op te nemen overzichten in zowel de begroting als de jaarrekening is het overzicht vanincidentele baten en lasten. Dit overzicht stelt uin staat de incidentele (tijdelijke) effecten inzichtelijk te maken en het structurele saldo vanuwbegroting te bepalen. De leesbaarheid vandit overzicht wordt vergroot als baten en lasten en incidentele reservemutaties duidelijk gescheiden zijn weergegeven.

Daarnaast is het vanuithet BBV verplicht de opgenomen posten te voorzien van een toelichting. Belangrijk daarbij is dat duidelijk wordt waarom de baten of lasten door uals incidenteel zijn bestempeld. Anders gezegd, waarom er géén sprake is vanstructurelebaten of lasten. Stmcturelebaten en lasten zijn immers regel en de incidentele baten en lasten vormen de uitzondering. Reservemutatiesneemt ualtijd in het overzicht op, ongeacht de omvang, omdat in principe alle stortingen in en onttrekkingen aan reserves incidenteel vanaard zijn. De uitzonderingen, de structurelereservemutaties,maakt uinzichtelijk op het ook verplichte overzicht vanbeoogde structureletoevoegingen en onttrekkingen aan de reserves.Alle reservemutatieszijn of opgenomen in dit overzicht of in het overzicht vanincidentele baten en lasten. Om het beeld ten aanzien van de reserves compleet te maken neemt uook het verloop vande reservesop. Dit kan door in een bijlage het overzicht reservesen voorzieningen aan te vullenmet de

7

Bouwstenen begrotingscirculaire 2023 Gelderland

afzonderlijke toevoegingen en onttrekkingen reserve.

per

Ook dit jaar zal in de ambtelijke advisering de hand ­ reiking Verduidelijking structureleen incidentele baten en lasten terughoudendworden toegepast bij het instellen vanpreventief toezicht voor het begrotingsjaar 2023. Taakstellingen Gemeenten waarbij de stmcturelebaten onvoldoende zijn om de stmcturelelasten te dekken kunnen naast inkomstenverhogende maatregelen kiezen voor het (meerjarig) sluitendmaken van de begroting door bezuinigingen, taakstellingen en ombuigingen. Wat wordt bedoeld met deze begrippen: • Een bezuiniging wordt rechtstreeks op de baten en lasten vande begroting verwerkt. Bij de kadernota wordt vaak aangekondigd op welke posten wordt bezuinigd. In de begroting die uvaststeltzijn deze bezuinigingen verwerkt. • Een taakstelling is een opgave die de organisatie voor de langere termijn wordt opgelegd. Hieronder valtbijvoorbeeld het voornemen om het personeelsbestand temg te brengen met een opgelegd bedrag of percentage. Om dit te kunnen realiseren moet een plan worden opgesteld en moet er nog rekening gehouden worden met frictiekosten en dergelijke. Pas op langere termijn ontstaan de positieve financiële effecten. • Een ombuiging heeft een beleidsinhoudelijk overweging en daardoor een politieke lading. Een voorbeeld hiervan is een bezuiniging op onderhoud kapitaalgoederen.

Bij de beoordeling vanuwbegroting worden de bezuinigingen, taakstellingen en ombuigingen getoetst op hardheid, haalbaarheid en realiteits­ waarde. Hiervoor is het volgende vanbelang. 1 Een bezuiniging is op het programma verwerkt en reëel. Het budget is concreet en de raming is daadwerkelijk verlaagd. 2 Bij een taakstelling is de onderliggende toelichting en het proces dat bij het concretiseren gevolgd gaat worden vanbelang. Deze toelichting is noodzakelijke informatie voor uwen ons inzicht in uwfinanciële positie. 3 Een ombuiging vergteen beleidsinhoudelijke afweging, uwbesluitvormingis voor onze beoordeling vanbelang.

Wij constateren dat er bij een aantal gemeenten taakstellingen zijn uiteerdere jaren waaraan nog inhoud moet worden gegeven. Dit vinden wij een zorgelijke ontwikkeling. Alleen wanneer de voorgenomen maatregelen volledig worden gerealiseerd, blijft de financiële stabiliteit van de gemeente gewaarborgd. TIP: Neem een paragraaf taakstellingen op in uw begroting. In deze paragraaf kunt uin één oogopslag de opgenomen bezuinigingen, taakstellingen en ombuigingen zien, die verspreid in de begroting zijn geraamd. Ook kunnen in deze paragraaf stelposten (inschattingen of al vrijgemaakte begrotingsruimte) en nog openstaande taakstellingen in de meerjaren­ ramingen vermeldworden. Daarnaast kunt uhier de voortgang vaneerder vastgesteldebezuinigings­ maatregelen toelichten en volgen. Hetzelfde geldt voor eventuelestelposten voor toekomstige financiële onzekerheden. Dit versterkt uwen ons inzicht in de financiële positie vanuwgemeente. Weerstandsvermogen en risicobeheersing Een belangrijk onderdeel voor de beoordeling vande financiële stabiliteit vaneen gemeente is de omvang vanhet weerstandsvermogen. Bij onze begrotingsonderzoeken zien we veelgrote financiële onzeker ­ heden en signaleren we bij veelgemeenten jaarlijks een toename vande risico ’s.

Die ontwikkeling toont aan dat gemeenten in het algemeen continu alert dienen te zijn op het volledig en adequaatin beeld houden vande financiële risico ’s. Voorkomen dient te worden dat daarbij (substantiële)risico ’s over het hoofd worden gezien. Ook vraagtdeze risico ontwikkeling wat vande daartegenover gestelde middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om onverwachte, niet begrote kosten te dekken. De gekwantificeerde risico ’s afgezet tegen de weerstandscapaciteit bepalen immers het weerstandsvermogen van uwgemeente. Om nadelige financiële consequenties voor de uitkomsten van de begroting of meerjarenraming te voorkomen bij het onverwachts aanwenden van de weerstandscapaciteit is het belangrijk om de middelen vande beschikbare weerstandscapaciteit ook volledig vrijaanwendbaar te houden. Dat houdt in dat wij adviserenom al in de begroting besloten of in de meerjarenraming geraamde inzet van (eventueeleen deel van) deze middelen (speelt met name bij algemene reserves)uitte zonderen bij de

8

Bouwstenen begrotingscirculaire 2023 Gelderland

beschikbare weerstandscapaciteit of eventueelals opgenomen claims nader toe te lichten. Hierdoor wordt een gat in de begroting en/of meerjarenraming voorkomen en een consistente berekening van de weerstandsratio bevorderd. Beoordeling kengetallen Het financieel gezond houden vaneen gemeente gaat verderdan een sluitendebegroting. Een aantal jaren geleden zijn kengetallen voorgeschreven in de begroting en het jaarverslaginclusiefeen beoordeling van de onderlinge verhoudingtussende kengetallen in relatie tot de financiële positie. Dit is primair gedaan om het inzicht in de financiële positie van de gemeente bij de gemeenteraad te vergroten. De wijze waarop de kengetallen meewegen in de uiteindelijke beoordeling vande financiële positie is voorbehouden aan het horizontale controle- en verantwoordingsproces. Net als uhebben wij een belang bij inzicht in de financiële positie vanuwgemeente. Daarom adviseren wij ude voorgeschreven beoordeling van de kengetallen op te nemen in uwparagraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing, als deze nog ontbreekt. Onderhoudkapitaalgoederen Een gemeente is verantwoordelijk voor een veilige en duurzameleefomgeving voor haar inwoners en geeft daarom ieder jaar grote bedragen uitaan het verkrijgen, vervaardigenen onderhouden vankapitaalgoederen. Denk onder andere aan wegen, riolering, water, groen en gebouwen.

De onderhoudskosten kapitaal ­ goederen zijn uitgavenbedoeld om de kwaliteit van de gemeentelijke eigendommen op een vantevoren vastgesteld onderhoudsniveaute houden of weer te brengen. Dit met als doel het naar behoren te laten functioneren en kapitaalvernietiging te voorkomen. Hierbij worden groot en klein onderhoud onder ­ scheiden. De lasten voor klein onderhoud worden altijd in de exploitatie geraamd in het jaar dat uitvoeringplaats vindt. De lasten voor groot onder ­ houd kunnen op twee manieren worden geraamd: ófviade exploitatie in het jaar vanuitvoeringof, onder voorwaarden, viaeen onderhoudsvoorziening. Uit de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen moet blijken: • Welk onderhouds- en kwaliteitsniveaude gemeente heeft vastgesteld. • Dat de beheerplannen recent zijn. Een beheerplan mag maximaalvijfjaaroud zijn. Voor het

begrotingsjaar 2023 mag het beheerplan dusniet ouder zijn dan 20x8.Van deze vijfjaarkan door de raad alleen gemotiveerd afgeweken worden. • Dat de budgetten in de begroting groot genoeg zijn om het beleid vande gemeente te kunnen uitvoeren. • Of er al dan niet sprake is vanachterstallig onderhoud Bezuinigingen ophetonderhoud • Bezuinigingen op het jaarlijks en groot onderhoud worden door ons alleen onder de volgende voorwaarden als reëel beoordeeld: • Het lagere kwaliteitsniveauvanhet onderhoud vande kapitaalgoederen leidt niet tot achterstallig onderhoud of onveilige situaties.Dit dient aannemelijk te worden gemaakt. • De raad stelt een actueelbeheerplan vastop basis vanhet lagere kwaliteitsniveau. Grondexploitatie De woningbouwopgave in Nederland is enorm. Het ministerie vanBinnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) heeft in samenwerking met provincies en gemeenten de huidige woningbouwplannen tot 2030 in kaart gebracht. Er liggen plannen voor circa 1 miljoen woningen door heel Nederland. Voor Gelderland betekent dit 89.600 woningen (bron Rijksoverheid, Nationale woningbouwkaart). De voormalige Minister vanBZK heeft aangekondigd de regie op woningbouw te versterken. Hiervoor wil BZK de samenwerking met medeoverheden, corporaties en marktpartijen verstevigenen vastleggen.

Bijvoorbeeld door wederkerige afspraken te maken over het aantal te bouwen woningen, het aandeel betaalbare woningen, bereikbaarheid, herstructureringen duurzaamheidervan. Hierbij wordt ook gekeken naar de randvoorwaarden die nodig zijn zoals financiële bijdragen, grondbeleid, kennis en capaciteit en het versnellenvan planologische procedures. De woningbouwopgave is onlosmakelijk verbonden met duurzaamheid,de energietransitie en de stikstofproblematiek. Dit betekent nual veelvoor gemeenten en er komt nog heel veelmeer op de gemeenten af.

9

Bouwstenen begrotingscirculaire 2023 Gelderland

BTW compensatiefonds Het BTW compensatiefonds (BCF) is een fonds waaruitde gemeenten worden gecompenseerd voor een belangrijk deel vande door uwgemeente betaalde omzetbelasting (BTW). Als gemeenten diensten of goederen externinkopen, betalen zij daarover BTW. In tegenstelling tot bedrijvenkan uwgemeente die BTW niet terugvorderenvan de Belastingdienst. Externingekochte diensten zijn daarom al snel duurderdan intern uitgevoerde activiteiten. Bij het BTW compensatiefonds kunnen de gemeenten (grotendeels) de BTW terugvragendie ze hebben betaald over uitbesteedwerk. Het fonds is dan ook opgericht om BTW weg te nemen als factor in de afweging vangemeenten tussenuitbesteden en inbesteden (uitvoeringdoor de eigen organisatie Er is een directe financiële koppeling tussenhet BCF en het Gemeentefonds. Het BTW compensatiefonds kent een plafond. Als het plafond overschreden wordt, komt het verschilten laste vanhet gemeente ­ fonds. Bij een realisatie lager dan het plafond komt het verschilten gunste vanhet gemeentefonds. Het is aan de gemeenten zelf om een reële raming voor het BCF op te nemen. Voor de wijze vanverwerking vande ruimtein uwbegroting en meerjarenraming geldt de volgende richtlijn. De realisatie 2021, zoals deze is opgenomen in de circulaire2022 is uitgangspunt voor uwraming.

Daarnaast maakt ueen beargumenteerde inschatting vande toekomstige ruimtemet inachtneming van het voorzichtigheidsbeginsel. Omgevingswet De minister vanVolkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening heeft laten weten voor een zorgvuldigeen verantwoorde inwerkingtreding vande Omgevingswet de invoeringsdatumuitte stellen naar 1 januari2023. In onze voorgaande begrotingscirculaires hebben wij dit onderwerp al uitgebreidtoegelicht en daarbij geattendeerd op de financiële gevolgen voor uw gemeente. Voor nieuwe raadsleden nemen wij de belangrijkste aspecten opnieuw in deze circulaireop. Met de Omgevingswet wil de overheid de regels voor ruimtelijke ontwikkeling vereenvoudigenen samen­ voegen. Hierbij gaat het onder meer om wet- en regelgeving over bouwen, milieu,water, ruimtelijke ordening en natuur.Met behulp van1 digitaal loket wordt het makkelijker om ruimtelijke projecten te

starten. Het uitgangspuntblijft dat er een goed evenwicht is tussenhet benutten en beschermen van de leefomgeving. Met de nieuwe wet zijn het Rijk, de provincies en de gemeenten voortaan verplicht een omgevingsvisiete maken. Dit is een strategische visievoor de lange termijn voor de hele fysieke leefomgeving. De belangrijkste uitgangspunten daarbij zijn: • per gemeente geldt één omgevingsplan; • het omgevingsplan bevatgemeentelijke regels over de fysieke leefomgeving; • in een programma staan maatregelen waarmee een bevoegd gezag een omgevingswaarde of een andere doelstelling voor de fysieke leefomgeving wil bereiken. Overhet algemeen geven gemeenten aan dat ze inmiddels zijn voorbereid op de invoering vande Omgevingswet. Het is nog niet voor elke gemeente duidelijk wat de gevolgen zijn voor de opbrengsten vanleges, zowel wat betreft aantallen als wat betreft de leges per vergunning. Uitgangspunt is dat de Omgevingswet budgetneutraal kan worden ingevoerd in een periode van10 jaar. In interbestuurlijkverbandis afgesproken dat naar oplossingen zal worden gezocht voor financiële knelpunten. Een latere inwerkingtreding vande Omgevingswet brengt extrakosten met zich mee. In 2022 zullen deze tijdens een financiële evaluatiein beeld worden gebracht. Het programma Aan de slag met de Omgevingswet ondersteunt de implementatie van de wet in de praktijk.

Het is interessant om uwgemeente op te zoeken op de Aansluitmonitor DSO, waarop staat hoeveel overheidsorganisaties inmiddels zijn aangesloten op de oefenomgeving vanhet Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). Wet digitaleoverheiden Wet openoverheid Niet alleen bij de woningbouw, energietransitie en khmaatadaptatie staan gemeenten voor grote maatschappelijke opgaven, ook in de digitalisering van de samenleving liggen uitdagingen. In het kader vandeze begrotingscirculaire is het vanzelfsprekend belangrijk om te melden dat de financiële gevolgen voor de uitvoeringvannieuwewetgeving en taakmutaties reëel worden opgenomen in de

IO

Bouwstenen begrotingscirculaire 2023 Gelderland

komende begroting en meerjarenraming. Zo hebben ook deze beide wetten gevolgen voor de bedrijfsvoering vangemeenten. Behalveimplementatiekosten komen er structureelook extrataken bij. Gedurende de Covid-19 crisis is het belang van digitale toegankelijkheid alleen nog maar evidenter geworden. Op 1 mei 2022 treedt de Wet open overheid (Woo) in werking. Deze wet heeft als doel (semi)overheden transparanter en toegankelijker te maken. De wet moet er voor zorgen dat overheidsinformatie beter vindbaar,uitwisselbaar,eenvoudigte ontsluiten en goed te archiveren is. De Woo komt in de plaats van de huidige Wet openbaarheid vanbestuur(Wob). Een verschilvanslechts één letter, maar de nieuwe Woo gaat ook heel wat betekenen voor gemeenten. Zo worden gemeenten verplicht verschillende soorten documenten actief en snel openbaar te maken. Ook verplicht de Woo om gemeenten hun informatiehuishouding op orde te brengen, een bepaling uitde Archiefwet wordt daarbij herhaald in de Woo. Hiermee is een aanzienlijke doorlooptijd gemoeid, de Memorie vanToelichting bij de wet noemt een mogelijke termijn vanacht jaar. De financiële gevolgen vande implementatie en uitvoeringvande Woo zijn door het Rijk bij de meicirculaire2021 gecompenseerd met zowel incidentele als structurelemiddelen. De invoering vande Wet digitale overheid (Wdo) heeft in 2021 vertraging opgelopen.

Vragen vande Eerste Kamer bij het wetsvoorstel hebben er toe geleid dat de Staatssecretaris vanBZK heeft besloten tot een wetswijziging. Het wijzigingsvoorstel is in juni2021 bij de Tweede Kamer ingediend. De inwerkingtreding is afhankelijk vanwanneer de Kamer het wetsvoorstel met wijzigingen bespreekt. De Wdo heeft als doel het regelen vanhet veiligen betrouwbaar kunnen inloggen voor Nederlandse burgersen bedrijvenbij (semi)overheid. Deze wet moet het mogelijk maken om straks viapublieke én private inlogmiddelen digitaal zaken te doen met bijvoorbeeld gemeenten en zorginstanties. De Wdo gaat pas gelden als een instantie technisch en organisatorisch klaar is om aan te sluiten. De VNG heeft het Rijk gevraagd om compensatie vande meerkosten voor de gemeenten. Dat is nog niet geregeld.

ToezichtkaderGemeenschappelijkeregelingen Vorig jaar informeerden wij uover de stand van zaken omtrent het GTK voor de gemeenschappelijke regelingen. Reden voor een afzonderlijk toezichtkader voor de gemeenschappelijke regelingen, is dat GTK voor gemeenten niet één op één vantoepassing is voor de gemeenschappelijke regelingen. Vanwege de diversiteitaan gemeenschappelijke regelingen (grootte, deelnemers, beleidsvelden), moet dit toezichtkader een handvat zijn voor gemeenschappelijke regelingen bij het opstellen vande begroting. Wij verwachten in de eerste helft van2022 het GTK bij alle provincies vastte kunnen stellen. Daarmee wordt ingezet dat dit nieuweGTK voor gemeen ­ schappelijke regelingen bij de begroting 2024 toegepast kan gaan worden. De wijzigingen vande Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) is inmiddels definitief en treedt in werking per 1 juli2022.

Belangrijke wijzigingen die met ingang vanhet begrotingsjaar 2023 gelden zijn: 1 Aanpassing begrotingscyclus door drie wijzigingen: - de kadernota en voorlopige jaarrekening moeten voor 30 april naar gemeenteraden worden gestuurdin plaats van15 april; - de ontwerpbegroting moet uiterlijk 12 weken voor 15 september voor een zienswijze aan gemeenteraden aangeboden worden, in plaats van 8 weken voor 1 augustus; - de begroting vaneen regeling moet uiterlijk 15 september naar gedeputeerde staten worden gestuurdin plaats van1 augustus. 2 Artikel 9 vande Wgr is aangescherpt met een bepaling over de reikwijdte vande afspraken die moeten worden gemaakt over het regelen van de gevolgen van de uittreding. Daardoor kan niet langer volstaan worden met een vaststelling door het (algemeen) bestuur.Bestaande gemeenschappelijke regelingen zullenbinnen twee jaar moeten worden aangepast nadat deze wijziging in werking is getreden.

11

Bouwstenen begrotingscirculaire 2023 Gelderland

5 Agendatoekomstvanhet (interbestuurlijk) toezicht Met de Agenda Toekomst (interbestuurlijk)Toezicht (ATT) geven gemeenten, provincies en Rijk gezamenlijk invullingaan de vernieuwingvanhet interbestuurlijken financieel toezicht. Het doel is dat het toezicht zo effectief mogelijk is en past bij een gezamenlijke aanpak vanmaatschappelijke opgaven. Het actieplan bestaat uitvijfactielijnen: 1 Versterking verbinden horizontale controle en verticaaltoezicht 2 Beter voeren dialoog 3 Beter leren viatoezicht 4 Uniformeren uitvoeringtoezicht 5 Toezichthouder richt zich op gedeelde risico ’s Er zijn verschillende werkgroepen in het leven geroepen die per actielijn de gestelde doelen uitwerken. Voor meer informatie postbusATT@minbzk.nl . In het kader vanhet opbouwen en/of verbeteren van de gespreksrelaties tussentoezichtontvanger en toezichthouder (actielijn 2) zal verderworden uitgewerkt hoe de dialoog met elkaar kan worden gevoerd. In vervolgop de in 2021 georganiseerde workshops ATT worden een aantal regionale pilots georganiseerd om hier in de praktijkervaring mee op te doen. Provincies en gemeenten die hieraan zouden willen deelnemen worden opgeroepen zich hiervoor aan te melden bij het programma ATT viapostbusATT@minbzk.nl . De recent opgerichte werkgroep ‘Data gedreven toezicht ’ gaat onderzoeken welke bestaande data, toezichtinformatie, kennissystemen etc.

voorhanden zijn en hoe die beter kunnen worden benut(actielijn 3). Dit kan uitmonden in pilots om ervaringen op te doen om deze beter te gebmiken en te komen tot verbeteringen.

12

Bouwstenen begrotingscirculaire 2023 Gelderland

6 Totslot

In deze circulairezijn actueleen relevante aandachtspunten opgenomen. Hebt uvragen over deze circulairedan kunt ucontact opnemen met de contactambtenaar voor uwgemeente.

22

ProvincieGelderland Markt n 6811 CG Arnhem Postbus 9090 6800GX Arnhem 026359 99 99 provincieloket@gelderland.nl www.gelderland.nl

3 0 0 105

Daarnaast kunt ubij de contactambtenaar voor uwgemeente informatie opvragen over websites of databanken met interessante informatie en cijfers op het gebied het financieel toezicht of over de financiën vangemeenten en gemeenschappelijke regelingen in de provincie. Het ministerie vanBZK stelt ook financiële data en informatie beschikbaar op de website Findo.nl. zoals data vangemeentelijke begrotingen en jaarrekeningen. Deze data kunnen worden gebruikt voor vergelijking en analyse. Als laatste attenderen wij uop de website van de Rijksoverheid waar informatie staat over hoe gemeenten haar financiële situatieop verschillende manieren kunnen (laten) onderzoeken. Bijvoorbeeld zelf met een eigen begrotingsanalyse of bij preventief toezicht met een begrotingsscan met behulp vande provincie en het Rijk of eventueelbij een herindeling met een herindelingsscan.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Hattem&id=cd6e7f42-c4af-43dd-90c0-6d3572b41a51