CConstaterende datHattem
Koppel je AI →
Document · PDF

1.02 bijlage 1 Evaluatierapport_JOGG_NV_2017_2019_.pdf

Raadsvergadering 22 maart 2021, gemeente HattemBij agendapunt: HAMERSTUK - Lijst Ingekomen Stukken 02-20215.642 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe (2017-2019)

In opdracht van zes gemeenten in Noord-Veluwe & gemeente Hattem

Agathe de Lange – Barsukoff, MSc. onderzoeker (epidemioloog) Caroline Timmerman-Kok, onderzoeker (epidemioloog)

Juni 2020

Voorwoord

Inhoudsopgave

Vanaf begin 2014 werken de gemeenten Oldebroek, Elburg, Harderwijk, Nunspeet, Ermelo en Putten samen om meer kinderen en jongeren op een gezond gewicht te krijgen door inzet van het programma Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG). Sinds 2018 neemt Hattem ook deel aan dit samenwerkingsverband. Eén van de pijlers van het JOGG-programma richt zich op evaluatie, met daarbinnen een onderscheid in proces en effect. De gemeenten hebben het Evaluatiebureau Publieke Gezondheid gevraagd om over de periode 2017-2019 opnieuw een effectevaluatie uit te voeren. In dit rapport worden de resultaten hiervan beschreven. Dit onderzoek kan gezien worden als een vervolg op de effectevaluatie die wij hebben uitgevoerd over de periode 2014-2016.

1

Kort & krachtig

2

2

Achtergrond van de effectevaluatie

3

Wij bedanken de leden uit de evaluatie-werkgroep onder leiding van Kasper Doesborgh voor hun inbreng in de opzet en uitvoering van de evaluatie. Verder bedanken we alle andere beleidsmedewerkers en JOGG-regisseurs voor hun betrokkenheid bij de evaluatie.

2.1

Jongeren op Gezond Gewicht

3

2.2

Evaluatievraag en -aanpak

3

3

Regionale en lokale resultaten

5

3.2

Conclusie

6

4

Agathe de Lange - Barsukoff Caroline Timmerman-Kok

Resultaten bewegen

7

4.1

Regionale en lokale resultaten

7

4.2

Conclusie

7

5

Resultaten fruit en groente

8

5.1

Regionale en lokale resultaten

8

5.2

Conclusie

9

Resultaten zoete drankjes en water drinken

10

6.1

Regionale en lokale resultaten

10

6.2

Conclusie

10

7

Warnsveld, juni 2020

5

3.1

6

Wij wensen u veel plezier bij het lezen van dit rapport. Hopelijk bieden de resultaten input voor de volgende fase van JOGG op de Noord-Veluwe.

Resultaten gewicht

Conclusie en aandachtspunten

11

7.1

Conclusie

11

7.2

Aandachtspunten

11

Bijlage A: Cijfers lengte en gewicht

13

a.

Onderzoeksopzet en respons

13

b.

Methoden gegevensanalyse

14

Bijlage B: Achtergrondinformatie Kindermonitor 2013 en Kindermonitor 2017

15

c.

Onderzoeksopzet en respons

15

d.

Methoden gegevensanalyse

15

Bijlage C: Achtergrondinformatie Jeugdmonitor 2011, 2015 en 2019

16 a.

Onderzoeksopzet en respons

16

b.

Methoden gegevensanalyse

16

Bijlage D: Toelichting statistisch significant verschil

17

1 Kort & krachtig

Aanpak van de evaluatie Bij de meeste evaluatie-vragen is een vergelijking gemaakt tussen de situatie voor aanvang van JOGG en de situatie eind 2019. Er is gekeken naar lokale en regionale effecten.

1.1 Inleiding

Voor de vergelijking zijn verschillende gegevens gebruikt: •

Vanaf 2014 werken de gemeenten Harderwijk, Elburg, Putten, Nunspeet, Oldebroek en Ermelo in regionaal

Lengte- en gewichtgegevens uit de gezondheidsonderzoeken van de GGD

•

Gegevens van de Jeugdmonitor (voorheen: E-

verband samen aan JOGG (Jongeren op Gezond Gewicht).

MOVO) 2011, 2015 en 2019 (jongeren 2e en 4e

Het is algemeen bekend dat gezondheidsbevordering een

klas)

kwestie van een lange adem is, daarom besloten de gemeenten medio 2016 het JOGG programma met drie jaar te verlengen. Sinds 2018 neemt Hattem ook deel aan dit samenwerkingsverband. Het hoofddoel van dit

1.3 Conclusie

programma is de stijgende lijn van (ernstig) overgewicht om te zetten in een dalende lijn. Om dit doel te bereiken wordt een mix van verschillende interventiemaatregelen ingezet, onder andere gericht op het stimuleren van gezond eten en voldoende bewegen. In 2016 is de eerste effectevaluatie uitgevoerd. In huidige evaluatie wordt de effectevaluatie vervolgd.

Uit de effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe 2017-2019 blijkt dat er een aantal positieve resultaten zijn gevonden. Zo zijn jongeren meer groente en fruit gaan eten en meer water gaan drinken. Bij kinderen zien we positieve veranderingen ten aanzien van de consumptie van fruit en het drinken van zoete drankjes. Deze positieve resultaten ten aanzien van leefstijl geven echter nog geen positief effect op toenemen van het percentage kinderen en

1.2 Evaluatievraag en aanpak

jongeren met een gezond gewicht. We kunnen concluderen dat een aantal JOGG-

Evaluatievraag

doelstellingen is behaald en dat gemeenten op de goede

De effectevaluatie richt zich op de volgende doelstellingen

weg zitten. Het verbeteren en behouden van de (gezonde)

van JOGG Noord-Veluwe:

leefstijl blijft een kwestie van een lange adem.

1.

Het percentage kinderen en jongeren met gezond gewicht neemt met 2% toe.

2.

T.a.v. Jeugd (2019 t.o.v. 2011): a. Minimaal 20% van de jongeren beweegt elke dag minstens 1 uur. b. Minimaal 38% van de jongeren eet 6 of 7 dagen per week fruit. c. Minimaal 60% van de jongeren eet 6 of 7 dagen per week groente. d. Minimaal 52% van de jongeren drinkt gemiddeld 2 of meer glazen water per dag.

Het Evaluatiebureau heeft ook gekeken of er leefstijlveranderingen te zien zijn bij kinderen (0-12 jaar). Er zijn analyses uitgevoerd naar bewegen, groente- en fruitconsumpties en het drinken van zoete drankjes. Hiervoor zijn gegevens van de Kindermonitor 2013 en de Kindermonitor 2017 gebruikt. De resultaten zijn opgenomen in dit rapport, maar vallen buiten de officiële evaluatievraag en -doelstellingen.

Effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe (2017-2019) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid

2

2 Achtergrond van de effectevaluatie •

Jongeren op Gezond Gewicht

•

Evaluatievraag en -aanpak

2.2 Evaluatievraag en -aanpak Evaluatievraag De effectevaluatie richt zich op de volgende doelstellingen: 1.

Het percentage kinderen en jongeren van 0-19 jaar in de regio Noord-Veluwe met een gezond gewicht is in 2018/2019 ten opzichte van schooljaar 2012/2013 met 2% toegenomen.

2 Achtergrond van de effectevaluatie

2.

Jeugd: Eind 2019 zijn, ten opzichte van 2011, bij jongeren van 12-19 jaar in de regio NoordVeluwe vier belangrijke leefstijlfactoren als volgt verbeterd: a.

Minimaal 20% van de jongeren beweegt elke dag minstens 1 uur.

2.1 Jongeren op Gezond Gewicht

b.

7 dagen per week fruit. c.

In Nederland is het aandeel kinderen met overgewicht

d.

initiatieven zijn ondernomen om deze toename een halt

dag.

bewezen effectieve methode om meer jongeren op

sociaal en fysiek. Hiermee wordt geprobeerd een duurzame verandering te bewerkstellingen, waarbij een gezonde leefstijl de normaalste zaak van de wereld wordt. Vanaf 2014 werken de gemeenten Harderwijk, Elburg, Putten, Nunspeet, Oldebroek en Ermelo in regionaal verband samen aan JOGG (Jongeren op Gezond Gewicht). Het is algemeen bekend dat gezondheidsbevordering een kwestie van een lange adem is, daarom besloten de gemeenten medio 2016 het JOGG programma met drie jaar te verlengen. Sinds 2018 neemt Hattem ook deel aan dit samenwerkingsverband. Het hoofddoel van dit programma is de stijgende lijn van (ernstig) overgewicht om te zetten in een dalende lijn. Om dit doel te bereiken wordt een mix van verschillende interventiemaatregelen ingezet, onder andere gericht op het stimuleren van gezond eten en voldoende bewegen. In 2016 is de eerste effectevaluatie uitgevoerd. In huidige evaluatie wordt de effectevaluatie vervolgd.

Minimaal 52% van de jongeren drinkt gemiddeld 2 of meer glazen water per

toe te roepen. JOGG (Jongeren op Gezond Gewicht) is een

een gezonde omgeving, zowel politiek, economisch,

Minimaal 60% van de jongeren eet 6 of 7 dagen per week groente.

tussen 1980 en 2010 sterk gegroeid. Vandaar dat talrijke

gezond gewicht te krijgen. Het programma richt zich op

Minimaal 38% van de jongeren eet 6 of

Het Evaluatiebureau heeft ook gekeken of er leefstijlveranderingen te zien zijn bij kinderen (0-12 jaar). Er zijn analyses uitgevoerd naar bewegen, groente- en fruitconsumpties en het drinken van zoete drankjes. Hiervoor zijn gegevens van de Kindermonitor 2013 en de Kindermonitor 2017 gebruikt. De resultaten zijn opgenomen in dit rapport, maar vallen buiten de officiële evaluatievraag en -doelstellingen. Ze zijn daarom cursief weergegeven. Aanpak van de evaluatie De eerste fase van het JOGG-programma 2014-2016 richtte zich op specifieke JOGG-gebieden binnen een gemeente. In de nieuwe periode 2017-2019, wordt dat door de gemeente Elburg en Oldebroek voortgezet, met uitzondering van de jongeren van 12-19 jaar omdat die via het voortgezet onderwijs worden bereikt. Elburg richt zich op de wijken Oosthoek, De Vrijheid en De Pal/Oostendorp (postcodegebied 8081), Oldebroek richt zich op kern Wezep (postcodegebied 8091). De andere gemeenten betrekken in de nieuwe periode de gehele gemeente (tabel 1).

Effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe (2017-2019) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid

3

omdat het een goede spreiding betreft. De leeftijdsgroep Tabel 1: Overzicht lokale JOGG-gebieden 2017-2019. Gemeente

JOGG-gebied

Harderwijk

Hele gemeente

Postcode

Elburg

Wijken Oosthoek, De

13-19 jaar wordt niet standaard door de GGD (of een andere organisatie) gemeten en gewogen. Inzicht in de mate van gezond gewicht binnen deze groep is er dus

8081

niet.

Vrijheid en De Pal/Oostendorp

Jeugdmonitor (E-MOVO) 2011, 2015 en 2019

Putten

Hele gemeente

Iedere vier jaar voert GGD NOG een Jeugdmonitor uit om

Nunspeet

Hele gemeente

de gezondheid van middelbare scholieren in de regio in

Oldebroek

Kern Wezep

Ermelo

Hele gemeente

Hattem

Hele gemeente

8091

kaart te brengen. Gegevensverzameling gaat via scholen en in de regio NOG doen (bijna) alle scholen mee. Jongeren uit klas 2 en 4 vullen op school een internetvragenlijst. In het algemeen zijn de jongeren 13 en 15 jaar oud op het moment van invullen. Voor de

Gegevens over lengte en gewicht Tijdens ieder Gezondheidsonderzoek (PGO) door de Jeugdgezondheid van de GGD worden lengte en gewicht van kinderen/jongeren door een professional gemeten en geregistreerd. Op basis van deze metingen en landelijk overeengekomen afkappunten wordt bepaald hoeveel kinderen/jongeren een gezond gewicht hebben en bij hoeveel er sprake is van (ernstig) overgewicht. Om de doelstelling te evalueren heeft het Evaluatiebureau secundaire analyses uitgevoerd op deze gegevens. Er zijn vergelijkingen gemaakt tussen schooljaar 2012/2013 en schooljaar 2018/2019. De analyses zijn voor drie afzonderlijke leeftijdsgroepen uitgevoerd, omdat algemeen bekend is dat cijfers over gewicht fluctueren over leeftijdsgroepen (zie tabel 2).

evaluatie zijn E-MOVO gegevens uit 2011 als nulmeting beschouwd en gegevens van de Jeugdmonitor uit 2019 als eindmeting. Kindermonitor 2013 en 2017 (t.b.v extra analyses) Iedere vier jaar voert GGD NOG een Kindermonitor uit om de gezondheid van 0-12 jarige kinderen in de regio in kaart te brengen. Ouders worden uitgenodigd een digitale vragenlijst over verschillende onderwerpen in te vullen. Voor de evaluatie zijn de gegevens uit 2013 als nulmeting beschouwd en de gegevens uit 2017 als eindmeting. Uiteraard zijn alleen gegevens van kinderen woonachtig in het JOGG-gebied meegenomen. Statistisch significante resultaten

Tabel 2: Leeftijdsgroepen bij nul- en eindmeting

In dit onderzoek zijn verschillen tussen begin- en

Leeftijd

Nulmeting

Eindmeting

5/6 jaar

PGO schooljaar

PGO schooljaar

tekst wordt gesproken over een toename of afname als er

2012/2013

2018/2019

PGO schooljaar

PGO schooljaar

2012/2013

2018/2019

12/13

PGO schooljaar

PGO schooljaar

we van minder dan 50 kinderen/jongeren gegevens

jaar

2012/2013

2018/2019

hebben, aangezien we hierover geen betrouwbare

9/10 jaar

eindsituatie getoetst met statistische technieken. In de sprake is van een statistisch significant verschil. Dit betekent dat een gevonden verschil aantoonbaar is. Meer informatie in bijlage D. Er zijn geen gegevens gepresenteerd bij subgroepen waar

uitspraken kunnen doen. Hoewel het JOGG-programma zich richt op alle leeftijdsgroepen 2-19 jaar, zijn de PGO-gegevens van 5/6, 9/10 en 12/13 jarigen gebruikt voor analyse van nul-, en eindmeting. De beschikbare gegevens zijn dus een selectie van mogelijke effecten op de totale doelgroep. Conform andere JOGG-gemeenten en om pragmatische redenen is gekozen om analyse van gewichtsgegevens te koppelen aan de PGO-structuur van de GGD. Overigens geven deze drie leeftijdsgroepen een goed algemeen beeld van de situatie voor de kinderen tot 12/13 jaar,

Effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe (2017-2019) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid

4

Tabel 3b: Lokale resultaten gewicht (JOGG-gebieden)

3 Resultaten gewicht •

Regionale en lokale resultaten

•

Conclusie

schooljaar

Harderwijk

3 Resultaten gewicht

kinderen met (ernstig) overgewicht.

5/6 jaar

79

77

9

9

9/10 jaar

69

76

20

13*

12/13

73

69

16

15

5

13*

Pc 8081

9/10 jaar

81

71

17

16

12/13

71

73

15

13

5/6 jaar

82

78

8

11

9/10 jaar

74

76

17

16

12/13

75

75

11

13

5/6 jaar

76

83

15

7*

9/10 jaar

76

73

17

15

12/13

76

69

14

19

Putten

jaar Nunspeet

jaar

Gezond

(ernstig)

gewicht

Overgewicht

‘12/’13

‘18/19

‘12/’13

‘18/’19

(%)

(%)

(%)

(%)

5/6 jaar

79

80

10

9

9/10

74

75

17

14*

Oldebroek –

5/6 jaar

75

82

16

12

Pc 8091

9/10 jaar

78

75

16

15

12/13

#

67

12

19

5/6 jaar

81

78

8

5

9/10 jaar

77

73

14

16

12/13

75

69

13

16

5/6 jaar

82

82

13

7

9/10 jaar

#

77

#

10

12/13

#

76

#

#

jaar Ermelo

jaar 71

(%)

81

Tabel 3a: Regionale resultaten gewicht

74

‘18/’19

(%)

jaar

wel een significante afname te zien van het percentage

12/13

‘12/’13

(%)

75

gewicht, zie tabel 3a. In de leeftijdsgroep 9/10 jarigen is

gebied

‘18/’19

(%)

5/6 jaar

percentage kinderen en jongeren met een gezond

JOGG-

‘12/’13

jaar

Regionaal zijn er geen significante veranderingen in het

Totaal

(ernstig) Overgewicht

Elburg –

3.1 Regionale en lokale resultaten

schooljaar

Gezond gewicht

14

jaar

16

jaar

Hattem

*statistisch significant verschil tussen beide schooljaren.

Tabel 3b geeft de lokale resultaten weer. Het is belangrijk te realiseren dat overgewicht fluctueert over schooljaren. Zie hiervoor ook de gegevens m.b.t. gewicht die per gemeente zijn gepubliceerd op het Kompas Volksgezondheid van GGD Noord- en Oost-Gelderland1. Bij gewichtscijfers is sprake van natuurlijke fluctuatie, zeker als groepen relatief klein zijn, zoals bij lokale cijfers over (ernstig) overgewicht. De cijfers uit tabel 3b dienen

jaar *statistisch significant verschil tussen beide schooljaren. Let op: vanwege relatief kleine aantallen op lokaal niveau kan een percentage sterk verschillen indien er slechts enkele kinderen meer of minder gezond gewicht / (ernstig) overgewicht hebben (zie voor aantallen bijlage A). # Voor deze groep hebben we van minder dan 50 kinderen/jongeren gegevens. Het is daarom niet betrouwbaar om resultaten te presenteren.

1 Zie kvnog.nl; bijv voor de gemeente Harderwijk: https://www.kvnog.nl/onderwerpen-harderwijk/leefstijlharderwijk/gewicht

Effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe (2017-2019) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid

5

daarom met voorzichtigheid geïnterpreteerd te worden. Het is een momentopname over een bepaalde groep in een bepaald jaar. De aanbeveling is om de resultaten voor gewicht vooral op regionaal niveau te interpreteren.

3.2 Conclusie De conclusie is dat de doelstelling van 2% toename in het aantal kinderen en jongeren met een gezond gewicht niet is behaald.

Effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe (2017-2019) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid

6

Tabel 5: Beweging bij kinderen van 4 t/m 12 jaar.

4 Resultaten bewegen •

Regionale en lokale resultaten

•

Conclusie

4 Resultaten bewegen 4.1 Regionale en lokale resultaten

Beweegt minstens 7 uur in

Kinderen

Kinderen

de week

2013 (%)

2017 (%)

Harderwijk

75

78

Elburg, pc 8081

77

75

Putten

77

76

Nunspeet

75

80

Oldebroek, pc 8091

75

68

Ermelo

75

74

Hattem

83

76

76

77

82

80*

Totaal JOGG-gebied Noord- en OostGelderland, totale GGD

Het percentage jongeren (12 t/m 19 jaar) uit het JOGGgebied dat dagelijks minimaal 1 uur beweegt is over de jaren

regio

* Statistisch significant verschil tussen beide jaren

niet toegenomen. In Oldebroek is daarentegen een significante afname in bewegen te zien, zie tabel 4.

4.2 Conclusie

Tabel 4: Beweging bij tweede- en vierdeklassers VO. Beweegt dagelijks

Jongeren

Jongeren

Jongeren

Het beweeggedrag bij jongeren van 12 t/m 19 jaar is niet

minimaal 1 uur

2011 (%)

2015 (%)

2019 (%)

verbeterd. De doelstelling (minimaal 20% beweegt dagelijks

Harderwijk

13

17

16

Elburg, pc 8081

14

12

13

Elburg, totaal

15

13

15

Putten

17

17

17

Nunspeet

13

16

18

Oldebroek, pc 8091

16

16

13

Oldebroek, totaal

14

18

12*

Ermelo

16

20

17

Hattem

-

-

20

15

17

16

17

18

18

Totaal JOGG-gebied Regio Noord- en Oost-Gelderland

tenminste 1 uur) is dus niet behaald.

* Statistisch significant verschil tussen 2015 en 2019 - Geen gegevens

Bij kinderen zien we ook geen verbetering ten aanzien van bewegen. In 2013 bewoog 76% van de kinderen 7 uur of meer in de week en in 2017 is dit 77% (zie tabel 5). Zowel lokaal als regionaal zijn er geen significante verschillen.

Effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe (2017-2019) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid

7

5 Resultaten fruit en groente •

Regionale en lokale resultaten

•

Conclusie

Tabel 7: Groenteconsumptie bij tweede- en vierdeklassers VO

5 Resultaten fruit en groente 5.1 Regionale en lokale resultaten In het JOGG-gebied is het aandeel jongeren dat (bijna) dagelijks fruit eet, in de periode 2015-2019, toegenomen van 36% naar 43% (zie tabel 6).

Eet op 6 of 7 dagen

Jongeren

Jongeren

Jongeren

per week groente

2011 (%)

2015 (%)

2019 (%)

Harderwijk

55

58

66*

Elburg, pc 8081

48

57

58

Elburg, totaal

48

56

57

Putten

58

58

58

Nunspeet

46

54

58

Oldebroek, pc 8091

51

32

46*

Oldebroek, totaal

51

49

48

Ermelo

54

60

70*

Hattem

-

-

-

53

56

62*

62

63

70*

Totaal JOGG-gebied Regio Noord- en Oost-Gelderland

Tabel 6: Fruitconsumptie bij tweede- en vierdeklassers VO.

* Statistisch significant verschil tussen 2015 en 2019

Eet op 6 of 7 dagen

Jongeren

Jongeren

Jongeren

- Geen gegevens

per week fruit

2011 (%)

2015 (%)

2019 (%)

Harderwijk

38

39

45

Elburg, pc 8081

43

30

39*

Elburg, totaal

40

32

39*

Putten

35

34

41*

Nunspeet

42

36

41

Oldebroek, pc 8091

40

25

38*

Oldebroek, totaal

36

31

33

Ermelo

32

37

44

Hattem

-

-

-

37

36

43*

38

37

45*

Totaal JOGG-gebied Regio Noord- en

Bij kinderen van 0 t/m 12 jaar is de fruitconsumptie gestegen van 59% in 2013 naar 67% in 2017. Dit is een significante toename (zie tabel 8). Het percentage kinderen dat in 2017 (bijna) dagelijks fruit eet, is nog niet gelijk aan het niveau van Noord- en Oost-Gelderland. De groenteconsumptie is niet significant gestegen en nog steeds lager dan gemiddeld in de regio Noord- en Oost-Gelderland (tabel 9).

Tabel 8: Fruitconsumptie bij kinderen van 0 t/m 12 jaar. Eet 6 of 7 dagen per week

Kinderen

Kinderen

fruit

2013 (%)

2017 (%)

Harderwijk

65

69

Elburg, pc 8081

55

70*

Putten

57

66*

Het aandeel jongeren in het JOGG-gebied dat (bijna) elke

Nunspeet

52

62*

dag groente eet, is toegenomen van 56% naar 62% (zie tabel

Oldebroek, pc 8091

56

65

7). Vergeleken met de hele regio NOG scoren de Noord-

Ermelo

62

67

Veluwse jongeren in 2019 op fruit min of meer gelijk en op

Hattem

67

78*

59

67*

68

75*

Oost-Gelderland

* Statistisch significant verschil tussen 2015 en 2019 - Geen gegevens

groenten minder positief.

Totaal JOGG-gebied Noord- en OostGelderland, totale GGD regio

* Statistisch significant verschil tussen beide jaren

Effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe (2017-2019) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid

8

Tabel 9: Groenteconsumptie bij kinderen van 1 t/m 12 jaar. Eet 6 of 7 dagen per week

Kinderen

Kinderen

groente

2013 (%)

2017 (%)

Harderwijk

66

70

Elburg, pc 8081

59

57

Putten

67

69

Nunspeet

56

58

Oldebroek, pc 8091

52

48

Ermelo

69

71

Hattem

64

63

63

65

69

71*

Totaal JOGG-gebied Noord- en OostGelderland, totale GGD regio

* Statistisch significant verschil tussen beide jaren

5.2 Conclusie 43% van de jongeren eet in 2019 6 of 7 dagen in de week fruit. Voor jongeren is de doelstelling wat betreft de fruitconsumptie (minimaal 38%) behaald. In 2019 eet 62% van de jongeren 6 of 7 dagen in de week groente. Hiermee is de doelstelling voor groente (minimaal 60%) ook behaald.

Effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe (2017-2019) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid

9

Voor kinderen zien we een positieve ontwikkeling ten aanzien

6 Resultaten zoete drankjes en water drinken •

Regionale en lokale resultaten

•

Conclusie

van het drinken van zoete drankjes. In 2013 dronk nog 35% van de kinderen op tenminste 4 dagen per week 3 of meer zoete drankjes. In 2017 is dit afgenomen tot 25% (tabel 11).

Tabel 11: Zoete drankjes bij kinderen van 1 t/m 12 jaar.

6 Resultaten zoete drankjes en water drinken 6.1 Regionale en lokale resultaten Jongeren in het JOGG-gebied drinken in 2019 aanzienlijk vaker dagelijks minimaal een glas water dan in 2015. Dit percentage is gestegen van 48% tot 75% in 2019 (tabel 10)

Drinkt op tenminste 4 dagen per week 3 of meer

Kinderen

Kinderen

zoete drankjes

2013 (%)

2017 (%)

Harderwijk

33

25*

Elburg, pc 8081

42

35

Putten

39

22*

Nunspeet

29

24

Oldebroek, pc 8091

44

36

Ermelo

35

18*

Hattem

32

24

35

25*

36

25*

Totaal JOGG-gebied Noord- en Oost-

Tabel 10: Water drinken bij tweede- en vierdeklassers VO.

regio

* Statistisch significant verschil tussen 2013 en 2017

Drinkt dagelijks minimaal een glas

Jongeren

Jongeren

Jongeren

water

2011 (%)

2015 (%)

2019 (%)

Harderwijk

-

50

82*

Elburg, pc 8081

-

42

69*

Elburg, totaal

-

44

67*

Putten

-

48

71*

Nunspeet

-

50

71*

Oldebroek, pc 8091

-

30

60*

Oldebroek, totaal

-

38

57*

Ermelo

-

53

83*

Hattem

-

-

74

-

48

75*

-

46

74*

Totaal JOGG-gebied

Gelderland, totale GGD

6.2 Conclusie 75% van de jongeren drinkt in 2019 dagelijks minimaal een glas water. Dit percentage is aanzienlijk verbeterd ten opzichte van 2015.

Noord- en OostGelderland, totale GGD regio

* Statistisch significant verschil tussen 2015 en 2019 - Geen gegevens NB: in 2015 telde ook thee zonder suiker mee in deze uitkomstmaat. Het is niet te achterhalen of de doelstelling (tenminste 2 glazen water per dag bij minimaal 52% van de jongeren) is behaald, omdat de vraagstellingen in de monitor jeugd van 2019 zijn gewijzigd, waardoor deze indicator niet is te bepalen.

Effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe (2017-2019) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid

10

2d

7 Conclusie, aandachtspunten en aanbevelingen

Minimaal 52% van de jongeren

75% (48%)2

drinkt gemiddeld 2 of meer glazen water per dag. 1

•

Conclusie

1

•

Aandachtspunten

dag bij minimaal 52% van de jongeren) is behaald, omdat de vraagstellingen

Het is niet te achterhalen of de doelstelling (tenminste 2 glazen water per

in de Jeugdmonitor van 2019 zijn gewijzigd, waardoor deze indicator niet is te bepalen. 2

7 Conclusie en aandachtspunten

Percentage jongeren dat minimaal 1 glas water per dag drinkt in 2019 en

(2011)

7.2 Aandachtspunten 7.1 Conclusie Bij de meeste resultaten is een vergelijking tussen nulmeting Uit de effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe 2017-2019 blijkt

en eindmeting gemaakt. Aangezien regionaal geen

dat er een aantal positieve resultaten zijn gevonden. Zo zijn

controlegroep is opgenomen, is niet vast te stellen of

jongeren meer groente en fruit gaan eten en meer water

eventuele veranderingen het gevolg zijn van JOGG. Op

gaan drinken. Bij kinderen zien we positieve veranderingen ten

landelijk niveau is bijvoorbeeld in publiekscampagnes ook

aanzien van de consumptie van fruit en het drinken van zoete

aandacht besteed aan een gezonde leefstijl.

drankjes (2013-2017). Deze positieve resultaten ten aanzien van leefstijl geven echter nog geen positief effect op het

Hiermee samenhangend blijkt het ook lastig om op

toenemen van het percentage kinderen en jongeren met een

postcodeniveau (Elburg en Oldebroek) effecten te meten.

gezond gewicht. (zie tabel 12).

Het kan zijn dat JOGG-activiteiten een uitstraling hebben

Uit de effectevaluatie blijkt verder dat er geen positieve trend

naar het omliggende gebied. Daarom is ervoor gekozen om

te zien is ten aanzien van bewegen. Dit geldt zowel voor

ook de gemeentelijke resultaten van Elburg en Oldebroek

jongeren als voor kinderen. Ook zien we geen verbetering in

weer te geven.

de consumptie van groente bij kinderen. We kunnen concluderen dat een aantal JOGG-doelstellingen

De activiteiten van het JOGG-programma zijn eind 2014

is behaald en dat gemeenten op de goede weg zitten. Het

begonnen en liepen tot eind 2019 door. Om resultaten bij

verbeteren en behouden van de (gezonde) leefstijl blijft een

jongeren in kaart te brengen is gebruik gemaakt van de

kwestie van een lange adem.

cijfers van de reguliere jeugdmonitor (E-MOVO), die in het

Tabel 12: Samenvatting resultaten

evaluatie is echter wel gekeken naar de effecten op kinderen.

Doelstelling

najaar van 2011, 2015 en 2019 is afgenomen. In deze Resultaat

Doel bereikt?

1

Het percentage kinderen en

5/6 jr: +1%

jongeren met een gezond

9/10 jr: +1%

gewicht is in 2018/2019 ten

12/13 jr: -3%

opzichte van schooljaar 2

T.a.v. jeugd 12-19 jaar in 2019 en in (2011):

2a

Minimaal 20% van de jongeren

16% (15%)

beweegt elke dag minstens 1 uur. Minimaal 38% van de jongeren

Minimaal 60% van de jongeren

JOGG na eind 2017 zijn dus niet gemeten, omdat er van de periode na 2017 geen cijfers over kinderen beschikbaar zijn. Een nieuwe Kindermonitor volgt in 2021.

gemaakt met de situatie in de regio Noord- en OostGelderland. We zien dat de leefstijl van kinderen en jongeren op de meeste leefstijlfactoren minder gunstig is dan gemiddeld in de regio Noord- en Oost-Gelderland. Dit kan

43% (37%)

eet 6 of 7 dagen per week fruit. 2c

Kindermonitor van 2013 en die van 2017. De effecten van

Tot slot is bij de leefstijlfactoren ook een vergelijking

2012/2013 met 2% toegenomen.

2b

Hiervoor is gebruik gemaakt van de cijfers van de

als aandachtspunt worden meegenomen bij het formuleren van nieuwe doelstellingen.

62% (52%)

eet 6 of 7 dagen per week groente.

Effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe (2017-2019) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid

11

Bijlagen A

PGO cijfers

B

Achtergrondinformatie Kindermonitor 2013 en

Kindermonitor-2017 C

Achtergrondinformatie E-MOVO

D

Toelichting statistisch significant verschil

Effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe (2017-2019) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid

12

Bijlage A: Cijfers lengte en gewicht

a.

Onderzoeksopzet en respons

De jeugdgezondheidszorg2 meet tijdens de preventieve gezondheidsonderzoeken (PGO) lengte en gewicht van vrijwel alle 3-, 5/6-, 9/10- en 12/13-jarigen. Deze metingen worden door een professional op uniforme wijze uitgevoerd. Op basis van deze metingen en landelijk overeengekomen afkappunten is bepaald hoeveel kinderen een normaal gewicht hebben en bij hoeveel kinderen sprake is van (ernstig) overgewicht. Dit is niet gedaan voor de jongste leeftijdscategorie omdat het JOGG in de NV daar zich niet specifiek op richt. Voor alle gemeenten en de regio NV worden cijfers weergegeven van de JOGG-gebieden. Daarbij worden gegevens uit schooljaar 2012/2013 als nulmeting gezien en gegevens uit schooljaar 2018/2019 als eindmeting. Bij de huidige analyses zijn kinderen/jongeren niet op individueel niveau gevolgd in de tijd. Het kan zijn dat JOGG op individueel niveau wel veranderingen heeft gebracht die met huidige analyses niet inzichtelijk worden. Overall is echter het doel om effecten op een totale groep te bereiken. Bij de GGD zijn met ingang van schooljaar 2014/2015 de leeftijdsgroepen die gemeten en gewogen worden, gewijzigd. Om voor evaluatie van JOGG een goede vergelijking te kunnen maken zijn de volgende groepen in de analyses meegenomen: •

Voorheen werden kinderen uit groep 2 opgeroepen (over het algemeen 5/6-jarigen), nu worden 5-jarigen opgeroepen. In de praktijk zitten hier ook 6-jarigen tussen, waardoor de gegevens over beide schooljaren goed vergelijkbaar zijn.

•

Voorheen werden kinderen uit groep 7 opgeroepen (over het algemeen 10/11-jarigen), nu wordt er collectieve voorlichting gegeven in groep 7 en is er een meetmoment 9 jarigen. Om gegevens over beide schooljaren te vergelijken zijn uit beide jaren alle 9- en 10- jarigen geselecteerd.

•

Voorheen werden jongeren uit klas 2 opgeroepen (over het algemeen 13/14-jarigen), nu worden alle jongeren uit klas 1 opgeroepen (over het algemeen 12/13-jarigen). Om gegevens over beide schooljaren te vergelijken zijn uit beide jaren alle 12/13-jarigen geselecteerd.

Door deze verschuiving in werkwijze konden voor schooljaar 2012/2013 in de oudste leeftijdscategorie minder jongeren in de analyse meegenomen worden. Toch is hiervoor gekozen omdat deze methode het meest valide is. In de tabel op de volgende pagina is een overzicht te zien van de beschikbare gegevens op regionaal niveau.

2 Voor de jongste leeftijdscategorie worden deze metingen meestal door het consultatiebureau uitgevoerd. Voor de oudere leeftijdsgroepen door de GGD.

Effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe (2017-2019) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid

13

Tabel i: Aantal kinderen/jongeren op basis waarvan de gegevens over gezond gewicht zijn vastgesteld

Harderwijk

Elburg – Pc 8081

Putten

Nunspeet

Oldebroek – Pc 8091

Ermelo

Hattem

Totaal JOGG gebied

PGO schooljaar 2012/2013

PGO schooljaar 2018/2019

Aantal

Aantal

5/6 jaar

426

458

9/10 jaar

243

723

12/13 jaar

326

547

5/6 jaar

116

127

9/10 jaar

92

248

12/13 jaar

111

123

5/6 jaar

223

236

9/10 jaar

154

394

12/13 jaar

128

248

5/6 jaar

255

297

9/10 jaar

191

423

12/13 jaar

131

206

5/6 jaar

118

148

9/10 jaar

82

203

12/13 jaar

34

74

5/6 jaar

221

232

9/10 jaar

97

299

12/13 jaar

153

314

5/6 jaar

114

150

9/10 jaar

1

245

12/13 jaar

7

59

5/6 jaar

1473 860 890

1648 2535 1571

9/10 jaar 12/13 jaar

b.

Methoden gegevensanalyse

Om te bepalen of er sprake is van een verschil tussen nul- en eindmeting is de chikwadraattoets uitgevoerd en is er gekeken of de percentages gezond gewicht en de percentages (ernstig) overgewicht (= overgewicht en obesitas) van de nul- en eindmeting significant van elkaar verschilden.

Effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe (2017-2019) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid

14

Bijlage B: Achtergrondinformatie Kindermonitor 2013 en Kindermonitor 2017 c.

Onderzoeksopzet en respons

In het najaar van 2013 en 2017 heeft GGD Noord- en Oost-Gelderland de Kindermonitor uitgevoerd om de gezondheid van 012 jarige kinderen in de regio in kaart te brengen. In 2013 is per gemeente is een steekproef getrokken van 1.500 kinderen die bij de start van het onderzoek tussen 6 maanden en 12 jaar oud waren. In 2019 is de vragenlijst uitgezet via de basisscholen. In het JOGG gebied hebben in 2013 de ouders van 3385 en in 2017 de ouders van 2477 kinderen de vragenlijst ingevuld (zie tabel ii). Tabel ii: Aantal respondenten van de Kindermonitor in 2013 en 2017 per gemeente 2013

2017

Aantal

Aantal

Harderwijk

598

752

Elburg, pc 8081

366

206

Putten

659

367

Nunspeet

544

452

Oldebroek, pc 8091

282

172

Ermelo

580

353

Hattem

356

175

3385

2477

13428

11779

Totaal JOGG-gebied Noord- en Oost-Gelderland, totale GGD regio

d.

Methoden gegevensanalyse

Complex samples Bij de onderwerpen beweging, groente, fruit, zoete dranken en water drinken zijn de verschillen tussen 2013 en 2017 getoetst met complex samples. Hierbij worden chi-kwadraat toetsen gedaan, waarbij een bepaalde correctie (weging) wordt toegepast voor leeftijd, geslacht en gemeente. Op basis van de uitkomst hiervan wordt bepaald of er wel of niet sprake is van een statistisch significant verschil (zie bijlage D).

Effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe (2017-2019) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid

15

Bijlage C: Achtergrondinformatie Jeugdmonitor 2011, 2015 en 2019 a.

Onderzoeksopzet en respons

In het najaar van 2011, 2015 en 2019 is een Jeugdmonitor (voorheen: E-MOVO) uitgevoerd. Jongeren uit klas 2 en 4 vulden op school een internetvragenlijst in met vragen over gezondheid, welzijn en diverse andere thema’s die hiermee samenhangen. In de subregio Noord-Veluwe is de deelname van scholen aan E-MOVO hoog, speciaal onderwijs is uitgesloten. In het algemeen zijn de leerlingen 13 en 15 jaar oud. Aangezien een deel van de jongeren in Oldebroek buiten de GGD-regio naar school gaat, is hier bij de methode voor gecorrigeerd (zie methode paragraaf in deze bijlage).

Tabel iii: Aantal respondenten van de Jeugdmonitor in 2011, 2015 en 2019 per gemeente 2011

2015

2019

Aantal

Aantal

Aantal

Harderwijk

756

1000

351

Elburg

496

546

511

Elburg, pc 8081

301

322

266

Putten

528

469

358

Nunspeet

492

695

505

Oldebroek

388

340

371

Oldebroek, pc 8091

171

125

174

Ermelo

551

575

391

Hattem

0

17

175

3683

4089

3102

Totaal JOGG-gebied

b.

Methoden gegevensanalyse

Er is getoetst of er een verschil is tussen 2015 en 2019 voor de thema’s beweging, fruit- en groenteconsumptie en water drinken. Dit verschil is getoetst met de chikwadraattoets.

Effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe (2017-2019) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid

16

Bijlage D: Toelichting statistisch significant verschil In dit rapport wordt in bijna alle tabellen aangegeven of er al dan niet sprake is van een statistisch significant verschil. Dit is een term uit de statistiek om aan te geven of een gevonden verschil ook wetenschappelijk aantoonbaar is. Hieronder volgt een toelichting. Een percentage is bepaald op een groep respondenten. Dit percentage had net iets anders kunnen zijn als de groep respondenten net iets anders was. Met andere woorden er zit een natuurlijke fluctuatie in een percentage. Vanuit de statistiek wordt dit weergegeven met een 95% betrouwbaarheidsgebied. Een percentage van 10% heeft dan bijvoorbeeld een betrouwbaarheidsgebied van 8% tot 12%. Dit betekent dat het percentage voor de onderzochte groep 10% is, maar dat met 95% zekerheid is te zeggen dat het in soortgelijke groepen tussen 8% en 12% ligt. Als je wilt bepalen of twee percentages van elkaar verschillen, moet je dus rekening houden met de betrouwbaarheidsgebieden van beide percentages. Je toetst dan of beide betrouwbaarheidsgebieden verschillend zijn. Bij een statistisch significant verschil kun je met 95% zekerheid zeggen dat dat de beide betrouwbaarheidsgebieden verschillend zijn.

In het algemeen geldt dat bij grote onderzoeken met veel deelnemers al snel statistisch significante verschillen worden gevonden (immers, bij veel deelnemers krijg je een smal betrouwbaarheidsgebied). Verder geldt dat het voor het aantonen van kleine verschillen grote groepen nodig zijn (immers, bij kleine verschillen overlappen de betrouwbaarheidsgebieden snel).

Effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe (2017-2019) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid

17

Beleidsmakers in de Volksgezondheid staan voor de lastige opdracht om bij afnemende financiële ruimte antwoorden te vinden voor toenemende gezondheidsproblemen onder de bevolking. Dat vraagt om ingrijpende en verantwoorde keuzes. Het Evaluatiebureau Publieke gezondheid is specialist in het verkrijgen van praktische informatie over interventies in de publieke gezondheid. Het Evaluatiebureau biedt beleidsmakers handvatten waarmee zij ingrijpende keuzes op verantwoorde wijze kunnen maken. Dat doen we in alle gevallen praktisch, verbazingwekkend betaalbaar, en met academisch gestoelde kennis. Zo maken we beleidsmakers sterker.

Evaluatiebureau Publieke Gezondheid Postbus 3 7200 AA Zutphen 088 - 443 37 05 info@evaluatiebureau.nl www.evaluatiebureau.nl

Initiatief van:

Partners:

© Evaluatiebureau Publieke Gezondheid – juni 2020 Overname van gegevens is toegestaan, mits voorzien van bronvermelding.

18

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Hattem&id=4b0530ca-0dcb-4eb2-a925-6d90f71f6364