1.02 bijlage 1 Evaluatierapport_JOGG_NV_2017_2019_.pdf
Tekst van het document
Effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe (2017-2019)
In opdracht van zes gemeenten in Noord-Veluwe & gemeente Hattem
Agathe de Lange – Barsukoff, MSc. onderzoeker (epidemioloog) Caroline Timmerman-Kok, onderzoeker (epidemioloog)
Juni 2020
Voorwoord
Inhoudsopgave
Vanaf begin 2014 werken de gemeenten Oldebroek, Elburg, Harderwijk, Nunspeet, Ermelo en Putten samen om meer kinderen en jongeren op een gezond gewicht te krijgen door inzet van het programma Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG). Sinds 2018 neemt Hattem ook deel aan dit samenwerkingsverband. Eén van de pijlers van het JOGG-programma richt zich op evaluatie, met daarbinnen een onderscheid in proces en effect. De gemeenten hebben het Evaluatiebureau Publieke Gezondheid gevraagd om over de periode 2017-2019 opnieuw een effectevaluatie uit te voeren. In dit rapport worden de resultaten hiervan beschreven. Dit onderzoek kan gezien worden als een vervolg op de effectevaluatie die wij hebben uitgevoerd over de periode 2014-2016.
1
Kort & krachtig
2
2
Achtergrond van de effectevaluatie
3
Wij bedanken de leden uit de evaluatie-werkgroep onder leiding van Kasper Doesborgh voor hun inbreng in de opzet en uitvoering van de evaluatie. Verder bedanken we alle andere beleidsmedewerkers en JOGG-regisseurs voor hun betrokkenheid bij de evaluatie.
2.1
Jongeren op Gezond Gewicht
3
2.2
Evaluatievraag en -aanpak
3
3
Regionale en lokale resultaten
5
3.2
Conclusie
6
4
Agathe de Lange - Barsukoff Caroline Timmerman-Kok
Resultaten bewegen
7
4.1
Regionale en lokale resultaten
7
4.2
Conclusie
7
5
Resultaten fruit en groente
8
5.1
Regionale en lokale resultaten
8
5.2
Conclusie
9
Resultaten zoete drankjes en water drinken
10
6.1
Regionale en lokale resultaten
10
6.2
Conclusie
10
7
Warnsveld, juni 2020
5
3.1
6
Wij wensen u veel plezier bij het lezen van dit rapport. Hopelijk bieden de resultaten input voor de volgende fase van JOGG op de Noord-Veluwe.
Resultaten gewicht
Conclusie en aandachtspunten
11
7.1
Conclusie
11
7.2
Aandachtspunten
11
Bijlage A: Cijfers lengte en gewicht
13
a.
Onderzoeksopzet en respons
13
b.
Methoden gegevensanalyse
14
Bijlage B: Achtergrondinformatie Kindermonitor 2013 en Kindermonitor 2017
15
c.
Onderzoeksopzet en respons
15
d.
Methoden gegevensanalyse
15
Bijlage C: Achtergrondinformatie Jeugdmonitor 2011, 2015 en 2019
16 a.
Onderzoeksopzet en respons
16
b.
Methoden gegevensanalyse
16
Bijlage D: Toelichting statistisch significant verschil
17
1 Kort & krachtig
Aanpak van de evaluatie Bij de meeste evaluatie-vragen is een vergelijking gemaakt tussen de situatie voor aanvang van JOGG en de situatie eind 2019. Er is gekeken naar lokale en regionale effecten.
1.1 Inleiding
Voor de vergelijking zijn verschillende gegevens gebruikt: •
Vanaf 2014 werken de gemeenten Harderwijk, Elburg, Putten, Nunspeet, Oldebroek en Ermelo in regionaal
Lengte- en gewichtgegevens uit de gezondheidsonderzoeken van de GGD
•
Gegevens van de Jeugdmonitor (voorheen: E-
verband samen aan JOGG (Jongeren op Gezond Gewicht).
MOVO) 2011, 2015 en 2019 (jongeren 2e en 4e
Het is algemeen bekend dat gezondheidsbevordering een
klas)
kwestie van een lange adem is, daarom besloten de gemeenten medio 2016 het JOGG programma met drie jaar te verlengen. Sinds 2018 neemt Hattem ook deel aan dit samenwerkingsverband. Het hoofddoel van dit
1.3 Conclusie
programma is de stijgende lijn van (ernstig) overgewicht om te zetten in een dalende lijn. Om dit doel te bereiken wordt een mix van verschillende interventiemaatregelen ingezet, onder andere gericht op het stimuleren van gezond eten en voldoende bewegen. In 2016 is de eerste effectevaluatie uitgevoerd. In huidige evaluatie wordt de effectevaluatie vervolgd.
Uit de effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe 2017-2019 blijkt dat er een aantal positieve resultaten zijn gevonden. Zo zijn jongeren meer groente en fruit gaan eten en meer water gaan drinken. Bij kinderen zien we positieve veranderingen ten aanzien van de consumptie van fruit en het drinken van zoete drankjes. Deze positieve resultaten ten aanzien van leefstijl geven echter nog geen positief effect op toenemen van het percentage kinderen en
1.2 Evaluatievraag en aanpak
jongeren met een gezond gewicht. We kunnen concluderen dat een aantal JOGG-
Evaluatievraag
doelstellingen is behaald en dat gemeenten op de goede
De effectevaluatie richt zich op de volgende doelstellingen
weg zitten. Het verbeteren en behouden van de (gezonde)
van JOGG Noord-Veluwe:
leefstijl blijft een kwestie van een lange adem.
1.
Het percentage kinderen en jongeren met gezond gewicht neemt met 2% toe.
2.
T.a.v. Jeugd (2019 t.o.v. 2011): a. Minimaal 20% van de jongeren beweegt elke dag minstens 1 uur. b. Minimaal 38% van de jongeren eet 6 of 7 dagen per week fruit. c. Minimaal 60% van de jongeren eet 6 of 7 dagen per week groente. d. Minimaal 52% van de jongeren drinkt gemiddeld 2 of meer glazen water per dag.
Het Evaluatiebureau heeft ook gekeken of er leefstijlveranderingen te zien zijn bij kinderen (0-12 jaar). Er zijn analyses uitgevoerd naar bewegen, groente- en fruitconsumpties en het drinken van zoete drankjes. Hiervoor zijn gegevens van de Kindermonitor 2013 en de Kindermonitor 2017 gebruikt. De resultaten zijn opgenomen in dit rapport, maar vallen buiten de officiële evaluatievraag en -doelstellingen.
Effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe (2017-2019) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid
2
2 Achtergrond van de effectevaluatie •
Jongeren op Gezond Gewicht
•
Evaluatievraag en -aanpak
2.2 Evaluatievraag en -aanpak Evaluatievraag De effectevaluatie richt zich op de volgende doelstellingen: 1.
Het percentage kinderen en jongeren van 0-19 jaar in de regio Noord-Veluwe met een gezond gewicht is in 2018/2019 ten opzichte van schooljaar 2012/2013 met 2% toegenomen.
2 Achtergrond van de effectevaluatie
2.
Jeugd: Eind 2019 zijn, ten opzichte van 2011, bij jongeren van 12-19 jaar in de regio NoordVeluwe vier belangrijke leefstijlfactoren als volgt verbeterd: a.
Minimaal 20% van de jongeren beweegt elke dag minstens 1 uur.
2.1 Jongeren op Gezond Gewicht
b.
7 dagen per week fruit. c.
In Nederland is het aandeel kinderen met overgewicht
d.
initiatieven zijn ondernomen om deze toename een halt
dag.
bewezen effectieve methode om meer jongeren op
sociaal en fysiek. Hiermee wordt geprobeerd een duurzame verandering te bewerkstellingen, waarbij een gezonde leefstijl de normaalste zaak van de wereld wordt. Vanaf 2014 werken de gemeenten Harderwijk, Elburg, Putten, Nunspeet, Oldebroek en Ermelo in regionaal verband samen aan JOGG (Jongeren op Gezond Gewicht). Het is algemeen bekend dat gezondheidsbevordering een kwestie van een lange adem is, daarom besloten de gemeenten medio 2016 het JOGG programma met drie jaar te verlengen. Sinds 2018 neemt Hattem ook deel aan dit samenwerkingsverband. Het hoofddoel van dit programma is de stijgende lijn van (ernstig) overgewicht om te zetten in een dalende lijn. Om dit doel te bereiken wordt een mix van verschillende interventiemaatregelen ingezet, onder andere gericht op het stimuleren van gezond eten en voldoende bewegen. In 2016 is de eerste effectevaluatie uitgevoerd. In huidige evaluatie wordt de effectevaluatie vervolgd.
Minimaal 52% van de jongeren drinkt gemiddeld 2 of meer glazen water per
toe te roepen. JOGG (Jongeren op Gezond Gewicht) is een
een gezonde omgeving, zowel politiek, economisch,
Minimaal 60% van de jongeren eet 6 of 7 dagen per week groente.
tussen 1980 en 2010 sterk gegroeid. Vandaar dat talrijke
gezond gewicht te krijgen. Het programma richt zich op
Minimaal 38% van de jongeren eet 6 of
Het Evaluatiebureau heeft ook gekeken of er leefstijlveranderingen te zien zijn bij kinderen (0-12 jaar). Er zijn analyses uitgevoerd naar bewegen, groente- en fruitconsumpties en het drinken van zoete drankjes. Hiervoor zijn gegevens van de Kindermonitor 2013 en de Kindermonitor 2017 gebruikt. De resultaten zijn opgenomen in dit rapport, maar vallen buiten de officiële evaluatievraag en -doelstellingen. Ze zijn daarom cursief weergegeven. Aanpak van de evaluatie De eerste fase van het JOGG-programma 2014-2016 richtte zich op specifieke JOGG-gebieden binnen een gemeente. In de nieuwe periode 2017-2019, wordt dat door de gemeente Elburg en Oldebroek voortgezet, met uitzondering van de jongeren van 12-19 jaar omdat die via het voortgezet onderwijs worden bereikt. Elburg richt zich op de wijken Oosthoek, De Vrijheid en De Pal/Oostendorp (postcodegebied 8081), Oldebroek richt zich op kern Wezep (postcodegebied 8091). De andere gemeenten betrekken in de nieuwe periode de gehele gemeente (tabel 1).
Effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe (2017-2019) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid
3
omdat het een goede spreiding betreft. De leeftijdsgroep Tabel 1: Overzicht lokale JOGG-gebieden 2017-2019. Gemeente
JOGG-gebied
Harderwijk
Hele gemeente
Postcode
Elburg
Wijken Oosthoek, De
13-19 jaar wordt niet standaard door de GGD (of een andere organisatie) gemeten en gewogen. Inzicht in de mate van gezond gewicht binnen deze groep is er dus
8081
niet.
Vrijheid en De Pal/Oostendorp
Jeugdmonitor (E-MOVO) 2011, 2015 en 2019
Putten
Hele gemeente
Iedere vier jaar voert GGD NOG een Jeugdmonitor uit om
Nunspeet
Hele gemeente
de gezondheid van middelbare scholieren in de regio in
Oldebroek
Kern Wezep
Ermelo
Hele gemeente
Hattem
Hele gemeente
8091
kaart te brengen. Gegevensverzameling gaat via scholen en in de regio NOG doen (bijna) alle scholen mee. Jongeren uit klas 2 en 4 vullen op school een internetvragenlijst. In het algemeen zijn de jongeren 13 en 15 jaar oud op het moment van invullen. Voor de
Gegevens over lengte en gewicht Tijdens ieder Gezondheidsonderzoek (PGO) door de Jeugdgezondheid van de GGD worden lengte en gewicht van kinderen/jongeren door een professional gemeten en geregistreerd. Op basis van deze metingen en landelijk overeengekomen afkappunten wordt bepaald hoeveel kinderen/jongeren een gezond gewicht hebben en bij hoeveel er sprake is van (ernstig) overgewicht. Om de doelstelling te evalueren heeft het Evaluatiebureau secundaire analyses uitgevoerd op deze gegevens. Er zijn vergelijkingen gemaakt tussen schooljaar 2012/2013 en schooljaar 2018/2019. De analyses zijn voor drie afzonderlijke leeftijdsgroepen uitgevoerd, omdat algemeen bekend is dat cijfers over gewicht fluctueren over leeftijdsgroepen (zie tabel 2).
evaluatie zijn E-MOVO gegevens uit 2011 als nulmeting beschouwd en gegevens van de Jeugdmonitor uit 2019 als eindmeting. Kindermonitor 2013 en 2017 (t.b.v extra analyses) Iedere vier jaar voert GGD NOG een Kindermonitor uit om de gezondheid van 0-12 jarige kinderen in de regio in kaart te brengen. Ouders worden uitgenodigd een digitale vragenlijst over verschillende onderwerpen in te vullen. Voor de evaluatie zijn de gegevens uit 2013 als nulmeting beschouwd en de gegevens uit 2017 als eindmeting. Uiteraard zijn alleen gegevens van kinderen woonachtig in het JOGG-gebied meegenomen. Statistisch significante resultaten
Tabel 2: Leeftijdsgroepen bij nul- en eindmeting
In dit onderzoek zijn verschillen tussen begin- en
Leeftijd
Nulmeting
Eindmeting
5/6 jaar
PGO schooljaar
PGO schooljaar
tekst wordt gesproken over een toename of afname als er
2012/2013
2018/2019
PGO schooljaar
PGO schooljaar
2012/2013
2018/2019
12/13
PGO schooljaar
PGO schooljaar
we van minder dan 50 kinderen/jongeren gegevens
jaar
2012/2013
2018/2019
hebben, aangezien we hierover geen betrouwbare
9/10 jaar
eindsituatie getoetst met statistische technieken. In de sprake is van een statistisch significant verschil. Dit betekent dat een gevonden verschil aantoonbaar is. Meer informatie in bijlage D. Er zijn geen gegevens gepresenteerd bij subgroepen waar
uitspraken kunnen doen. Hoewel het JOGG-programma zich richt op alle leeftijdsgroepen 2-19 jaar, zijn de PGO-gegevens van 5/6, 9/10 en 12/13 jarigen gebruikt voor analyse van nul-, en eindmeting. De beschikbare gegevens zijn dus een selectie van mogelijke effecten op de totale doelgroep. Conform andere JOGG-gemeenten en om pragmatische redenen is gekozen om analyse van gewichtsgegevens te koppelen aan de PGO-structuur van de GGD. Overigens geven deze drie leeftijdsgroepen een goed algemeen beeld van de situatie voor de kinderen tot 12/13 jaar,
Effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe (2017-2019) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid
4
Tabel 3b: Lokale resultaten gewicht (JOGG-gebieden)
3 Resultaten gewicht •
Regionale en lokale resultaten
•
Conclusie
schooljaar
Harderwijk
3 Resultaten gewicht
kinderen met (ernstig) overgewicht.
5/6 jaar
79
77
9
9
9/10 jaar
69
76
20
13*
12/13
73
69
16
15
5
13*
Pc 8081
9/10 jaar
81
71
17
16
12/13
71
73
15
13
5/6 jaar
82
78
8
11
9/10 jaar
74
76
17
16
12/13
75
75
11
13
5/6 jaar
76
83
15
7*
9/10 jaar
76
73
17
15
12/13
76
69
14
19
Putten
jaar Nunspeet
jaar
Gezond
(ernstig)
gewicht
Overgewicht
‘12/’13
‘18/19
‘12/’13
‘18/’19
(%)
(%)
(%)
(%)
5/6 jaar
79
80
10
9
9/10
74
75
17
14*
Oldebroek –
5/6 jaar
75
82
16
12
Pc 8091
9/10 jaar
78
75
16
15
12/13
#
67
12
19
5/6 jaar
81
78
8
5
9/10 jaar
77
73
14
16
12/13
75
69
13
16
5/6 jaar
82
82
13
7
9/10 jaar
#
77
#
10
12/13
#
76
#
#
jaar Ermelo
jaar 71
(%)
81
Tabel 3a: Regionale resultaten gewicht
74
‘18/’19
(%)
jaar
wel een significante afname te zien van het percentage
12/13
‘12/’13
(%)
75
gewicht, zie tabel 3a. In de leeftijdsgroep 9/10 jarigen is
gebied
‘18/’19
(%)
5/6 jaar
percentage kinderen en jongeren met een gezond
JOGG-
‘12/’13
jaar
Regionaal zijn er geen significante veranderingen in het
Totaal
(ernstig) Overgewicht
Elburg –
3.1 Regionale en lokale resultaten
schooljaar
Gezond gewicht
14
jaar
16
jaar
Hattem
*statistisch significant verschil tussen beide schooljaren.
Tabel 3b geeft de lokale resultaten weer. Het is belangrijk te realiseren dat overgewicht fluctueert over schooljaren. Zie hiervoor ook de gegevens m.b.t. gewicht die per gemeente zijn gepubliceerd op het Kompas Volksgezondheid van GGD Noord- en Oost-Gelderland1. Bij gewichtscijfers is sprake van natuurlijke fluctuatie, zeker als groepen relatief klein zijn, zoals bij lokale cijfers over (ernstig) overgewicht. De cijfers uit tabel 3b dienen
jaar *statistisch significant verschil tussen beide schooljaren. Let op: vanwege relatief kleine aantallen op lokaal niveau kan een percentage sterk verschillen indien er slechts enkele kinderen meer of minder gezond gewicht / (ernstig) overgewicht hebben (zie voor aantallen bijlage A). # Voor deze groep hebben we van minder dan 50 kinderen/jongeren gegevens. Het is daarom niet betrouwbaar om resultaten te presenteren.
1 Zie kvnog.nl; bijv voor de gemeente Harderwijk: https://www.kvnog.nl/onderwerpen-harderwijk/leefstijlharderwijk/gewicht
Effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe (2017-2019) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid
5
daarom met voorzichtigheid geïnterpreteerd te worden. Het is een momentopname over een bepaalde groep in een bepaald jaar. De aanbeveling is om de resultaten voor gewicht vooral op regionaal niveau te interpreteren.
3.2 Conclusie De conclusie is dat de doelstelling van 2% toename in het aantal kinderen en jongeren met een gezond gewicht niet is behaald.
Effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe (2017-2019) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid
6
Tabel 5: Beweging bij kinderen van 4 t/m 12 jaar.
4 Resultaten bewegen •
Regionale en lokale resultaten
•
Conclusie
4 Resultaten bewegen 4.1 Regionale en lokale resultaten
Beweegt minstens 7 uur in
Kinderen
Kinderen
de week
2013 (%)
2017 (%)
Harderwijk
75
78
Elburg, pc 8081
77
75
Putten
77
76
Nunspeet
75
80
Oldebroek, pc 8091
75
68
Ermelo
75
74
Hattem
83
76
76
77
82
80*
Totaal JOGG-gebied Noord- en OostGelderland, totale GGD
Het percentage jongeren (12 t/m 19 jaar) uit het JOGGgebied dat dagelijks minimaal 1 uur beweegt is over de jaren
regio
* Statistisch significant verschil tussen beide jaren
niet toegenomen. In Oldebroek is daarentegen een significante afname in bewegen te zien, zie tabel 4.
4.2 Conclusie
Tabel 4: Beweging bij tweede- en vierdeklassers VO. Beweegt dagelijks
Jongeren
Jongeren
Jongeren
Het beweeggedrag bij jongeren van 12 t/m 19 jaar is niet
minimaal 1 uur
2011 (%)
2015 (%)
2019 (%)
verbeterd. De doelstelling (minimaal 20% beweegt dagelijks
Harderwijk
13
17
16
Elburg, pc 8081
14
12
13
Elburg, totaal
15
13
15
Putten
17
17
17
Nunspeet
13
16
18
Oldebroek, pc 8091
16
16
13
Oldebroek, totaal
14
18
12*
Ermelo
16
20
17
Hattem
-
-
20
15
17
16
17
18
18
Totaal JOGG-gebied Regio Noord- en Oost-Gelderland
tenminste 1 uur) is dus niet behaald.
* Statistisch significant verschil tussen 2015 en 2019 - Geen gegevens
Bij kinderen zien we ook geen verbetering ten aanzien van bewegen. In 2013 bewoog 76% van de kinderen 7 uur of meer in de week en in 2017 is dit 77% (zie tabel 5). Zowel lokaal als regionaal zijn er geen significante verschillen.
Effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe (2017-2019) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid
7
5 Resultaten fruit en groente •
Regionale en lokale resultaten
•
Conclusie
Tabel 7: Groenteconsumptie bij tweede- en vierdeklassers VO
5 Resultaten fruit en groente 5.1 Regionale en lokale resultaten In het JOGG-gebied is het aandeel jongeren dat (bijna) dagelijks fruit eet, in de periode 2015-2019, toegenomen van 36% naar 43% (zie tabel 6).
Eet op 6 of 7 dagen
Jongeren
Jongeren
Jongeren
per week groente
2011 (%)
2015 (%)
2019 (%)
Harderwijk
55
58
66*
Elburg, pc 8081
48
57
58
Elburg, totaal
48
56
57
Putten
58
58
58
Nunspeet
46
54
58
Oldebroek, pc 8091
51
32
46*
Oldebroek, totaal
51
49
48
Ermelo
54
60
70*
Hattem
-
-
-
53
56
62*
62
63
70*
Totaal JOGG-gebied Regio Noord- en Oost-Gelderland
Tabel 6: Fruitconsumptie bij tweede- en vierdeklassers VO.
* Statistisch significant verschil tussen 2015 en 2019
Eet op 6 of 7 dagen
Jongeren
Jongeren
Jongeren
- Geen gegevens
per week fruit
2011 (%)
2015 (%)
2019 (%)
Harderwijk
38
39
45
Elburg, pc 8081
43
30
39*
Elburg, totaal
40
32
39*
Putten
35
34
41*
Nunspeet
42
36
41
Oldebroek, pc 8091
40
25
38*
Oldebroek, totaal
36
31
33
Ermelo
32
37
44
Hattem
-
-
-
37
36
43*
38
37
45*
Totaal JOGG-gebied Regio Noord- en
Bij kinderen van 0 t/m 12 jaar is de fruitconsumptie gestegen van 59% in 2013 naar 67% in 2017. Dit is een significante toename (zie tabel 8). Het percentage kinderen dat in 2017 (bijna) dagelijks fruit eet, is nog niet gelijk aan het niveau van Noord- en Oost-Gelderland. De groenteconsumptie is niet significant gestegen en nog steeds lager dan gemiddeld in de regio Noord- en Oost-Gelderland (tabel 9).
Tabel 8: Fruitconsumptie bij kinderen van 0 t/m 12 jaar. Eet 6 of 7 dagen per week
Kinderen
Kinderen
fruit
2013 (%)
2017 (%)
Harderwijk
65
69
Elburg, pc 8081
55
70*
Putten
57
66*
Het aandeel jongeren in het JOGG-gebied dat (bijna) elke
Nunspeet
52
62*
dag groente eet, is toegenomen van 56% naar 62% (zie tabel
Oldebroek, pc 8091
56
65
7). Vergeleken met de hele regio NOG scoren de Noord-
Ermelo
62
67
Veluwse jongeren in 2019 op fruit min of meer gelijk en op
Hattem
67
78*
59
67*
68
75*
Oost-Gelderland
* Statistisch significant verschil tussen 2015 en 2019 - Geen gegevens
groenten minder positief.
Totaal JOGG-gebied Noord- en OostGelderland, totale GGD regio
* Statistisch significant verschil tussen beide jaren
Effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe (2017-2019) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid
8
Tabel 9: Groenteconsumptie bij kinderen van 1 t/m 12 jaar. Eet 6 of 7 dagen per week
Kinderen
Kinderen
groente
2013 (%)
2017 (%)
Harderwijk
66
70
Elburg, pc 8081
59
57
Putten
67
69
Nunspeet
56
58
Oldebroek, pc 8091
52
48
Ermelo
69
71
Hattem
64
63
63
65
69
71*
Totaal JOGG-gebied Noord- en OostGelderland, totale GGD regio
* Statistisch significant verschil tussen beide jaren
5.2 Conclusie 43% van de jongeren eet in 2019 6 of 7 dagen in de week fruit. Voor jongeren is de doelstelling wat betreft de fruitconsumptie (minimaal 38%) behaald. In 2019 eet 62% van de jongeren 6 of 7 dagen in de week groente. Hiermee is de doelstelling voor groente (minimaal 60%) ook behaald.
Effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe (2017-2019) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid
9
Voor kinderen zien we een positieve ontwikkeling ten aanzien
6 Resultaten zoete drankjes en water drinken •
Regionale en lokale resultaten
•
Conclusie
van het drinken van zoete drankjes. In 2013 dronk nog 35% van de kinderen op tenminste 4 dagen per week 3 of meer zoete drankjes. In 2017 is dit afgenomen tot 25% (tabel 11).
Tabel 11: Zoete drankjes bij kinderen van 1 t/m 12 jaar.
6 Resultaten zoete drankjes en water drinken 6.1 Regionale en lokale resultaten Jongeren in het JOGG-gebied drinken in 2019 aanzienlijk vaker dagelijks minimaal een glas water dan in 2015. Dit percentage is gestegen van 48% tot 75% in 2019 (tabel 10)
Drinkt op tenminste 4 dagen per week 3 of meer
Kinderen
Kinderen
zoete drankjes
2013 (%)
2017 (%)
Harderwijk
33
25*
Elburg, pc 8081
42
35
Putten
39
22*
Nunspeet
29
24
Oldebroek, pc 8091
44
36
Ermelo
35
18*
Hattem
32
24
35
25*
36
25*
Totaal JOGG-gebied Noord- en Oost-
Tabel 10: Water drinken bij tweede- en vierdeklassers VO.
regio
* Statistisch significant verschil tussen 2013 en 2017
Drinkt dagelijks minimaal een glas
Jongeren
Jongeren
Jongeren
water
2011 (%)
2015 (%)
2019 (%)
Harderwijk
-
50
82*
Elburg, pc 8081
-
42
69*
Elburg, totaal
-
44
67*
Putten
-
48
71*
Nunspeet
-
50
71*
Oldebroek, pc 8091
-
30
60*
Oldebroek, totaal
-
38
57*
Ermelo
-
53
83*
Hattem
-
-
74
-
48
75*
-
46
74*
Totaal JOGG-gebied
Gelderland, totale GGD
6.2 Conclusie 75% van de jongeren drinkt in 2019 dagelijks minimaal een glas water. Dit percentage is aanzienlijk verbeterd ten opzichte van 2015.
Noord- en OostGelderland, totale GGD regio
* Statistisch significant verschil tussen 2015 en 2019 - Geen gegevens NB: in 2015 telde ook thee zonder suiker mee in deze uitkomstmaat. Het is niet te achterhalen of de doelstelling (tenminste 2 glazen water per dag bij minimaal 52% van de jongeren) is behaald, omdat de vraagstellingen in de monitor jeugd van 2019 zijn gewijzigd, waardoor deze indicator niet is te bepalen.
Effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe (2017-2019) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid
10
2d
7 Conclusie, aandachtspunten en aanbevelingen
Minimaal 52% van de jongeren
75% (48%)2
drinkt gemiddeld 2 of meer glazen water per dag. 1
•
Conclusie
1
•
Aandachtspunten
dag bij minimaal 52% van de jongeren) is behaald, omdat de vraagstellingen
Het is niet te achterhalen of de doelstelling (tenminste 2 glazen water per
in de Jeugdmonitor van 2019 zijn gewijzigd, waardoor deze indicator niet is te bepalen. 2
7 Conclusie en aandachtspunten
Percentage jongeren dat minimaal 1 glas water per dag drinkt in 2019 en
(2011)
7.2 Aandachtspunten 7.1 Conclusie Bij de meeste resultaten is een vergelijking tussen nulmeting Uit de effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe 2017-2019 blijkt
en eindmeting gemaakt. Aangezien regionaal geen
dat er een aantal positieve resultaten zijn gevonden. Zo zijn
controlegroep is opgenomen, is niet vast te stellen of
jongeren meer groente en fruit gaan eten en meer water
eventuele veranderingen het gevolg zijn van JOGG. Op
gaan drinken. Bij kinderen zien we positieve veranderingen ten
landelijk niveau is bijvoorbeeld in publiekscampagnes ook
aanzien van de consumptie van fruit en het drinken van zoete
aandacht besteed aan een gezonde leefstijl.
drankjes (2013-2017). Deze positieve resultaten ten aanzien van leefstijl geven echter nog geen positief effect op het
Hiermee samenhangend blijkt het ook lastig om op
toenemen van het percentage kinderen en jongeren met een
postcodeniveau (Elburg en Oldebroek) effecten te meten.
gezond gewicht. (zie tabel 12).
Het kan zijn dat JOGG-activiteiten een uitstraling hebben
Uit de effectevaluatie blijkt verder dat er geen positieve trend
naar het omliggende gebied. Daarom is ervoor gekozen om
te zien is ten aanzien van bewegen. Dit geldt zowel voor
ook de gemeentelijke resultaten van Elburg en Oldebroek
jongeren als voor kinderen. Ook zien we geen verbetering in
weer te geven.
de consumptie van groente bij kinderen. We kunnen concluderen dat een aantal JOGG-doelstellingen
De activiteiten van het JOGG-programma zijn eind 2014
is behaald en dat gemeenten op de goede weg zitten. Het
begonnen en liepen tot eind 2019 door. Om resultaten bij
verbeteren en behouden van de (gezonde) leefstijl blijft een
jongeren in kaart te brengen is gebruik gemaakt van de
kwestie van een lange adem.
cijfers van de reguliere jeugdmonitor (E-MOVO), die in het
Tabel 12: Samenvatting resultaten
evaluatie is echter wel gekeken naar de effecten op kinderen.
Doelstelling
najaar van 2011, 2015 en 2019 is afgenomen. In deze Resultaat
Doel bereikt?
1
Het percentage kinderen en
5/6 jr: +1%
jongeren met een gezond
9/10 jr: +1%
gewicht is in 2018/2019 ten
12/13 jr: -3%
opzichte van schooljaar 2
T.a.v. jeugd 12-19 jaar in 2019 en in (2011):
2a
Minimaal 20% van de jongeren
16% (15%)
beweegt elke dag minstens 1 uur. Minimaal 38% van de jongeren
Minimaal 60% van de jongeren
JOGG na eind 2017 zijn dus niet gemeten, omdat er van de periode na 2017 geen cijfers over kinderen beschikbaar zijn. Een nieuwe Kindermonitor volgt in 2021.
gemaakt met de situatie in de regio Noord- en OostGelderland. We zien dat de leefstijl van kinderen en jongeren op de meeste leefstijlfactoren minder gunstig is dan gemiddeld in de regio Noord- en Oost-Gelderland. Dit kan
43% (37%)
eet 6 of 7 dagen per week fruit. 2c
Kindermonitor van 2013 en die van 2017. De effecten van
Tot slot is bij de leefstijlfactoren ook een vergelijking
2012/2013 met 2% toegenomen.
2b
Hiervoor is gebruik gemaakt van de cijfers van de
als aandachtspunt worden meegenomen bij het formuleren van nieuwe doelstellingen.
62% (52%)
eet 6 of 7 dagen per week groente.
Effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe (2017-2019) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid
11
Bijlagen A
PGO cijfers
B
Achtergrondinformatie Kindermonitor 2013 en
Kindermonitor-2017 C
Achtergrondinformatie E-MOVO
D
Toelichting statistisch significant verschil
Effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe (2017-2019) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid
12
Bijlage A: Cijfers lengte en gewicht
a.
Onderzoeksopzet en respons
De jeugdgezondheidszorg2 meet tijdens de preventieve gezondheidsonderzoeken (PGO) lengte en gewicht van vrijwel alle 3-, 5/6-, 9/10- en 12/13-jarigen. Deze metingen worden door een professional op uniforme wijze uitgevoerd. Op basis van deze metingen en landelijk overeengekomen afkappunten is bepaald hoeveel kinderen een normaal gewicht hebben en bij hoeveel kinderen sprake is van (ernstig) overgewicht. Dit is niet gedaan voor de jongste leeftijdscategorie omdat het JOGG in de NV daar zich niet specifiek op richt. Voor alle gemeenten en de regio NV worden cijfers weergegeven van de JOGG-gebieden. Daarbij worden gegevens uit schooljaar 2012/2013 als nulmeting gezien en gegevens uit schooljaar 2018/2019 als eindmeting. Bij de huidige analyses zijn kinderen/jongeren niet op individueel niveau gevolgd in de tijd. Het kan zijn dat JOGG op individueel niveau wel veranderingen heeft gebracht die met huidige analyses niet inzichtelijk worden. Overall is echter het doel om effecten op een totale groep te bereiken. Bij de GGD zijn met ingang van schooljaar 2014/2015 de leeftijdsgroepen die gemeten en gewogen worden, gewijzigd. Om voor evaluatie van JOGG een goede vergelijking te kunnen maken zijn de volgende groepen in de analyses meegenomen: •
Voorheen werden kinderen uit groep 2 opgeroepen (over het algemeen 5/6-jarigen), nu worden 5-jarigen opgeroepen. In de praktijk zitten hier ook 6-jarigen tussen, waardoor de gegevens over beide schooljaren goed vergelijkbaar zijn.
•
Voorheen werden kinderen uit groep 7 opgeroepen (over het algemeen 10/11-jarigen), nu wordt er collectieve voorlichting gegeven in groep 7 en is er een meetmoment 9 jarigen. Om gegevens over beide schooljaren te vergelijken zijn uit beide jaren alle 9- en 10- jarigen geselecteerd.
•
Voorheen werden jongeren uit klas 2 opgeroepen (over het algemeen 13/14-jarigen), nu worden alle jongeren uit klas 1 opgeroepen (over het algemeen 12/13-jarigen). Om gegevens over beide schooljaren te vergelijken zijn uit beide jaren alle 12/13-jarigen geselecteerd.
Door deze verschuiving in werkwijze konden voor schooljaar 2012/2013 in de oudste leeftijdscategorie minder jongeren in de analyse meegenomen worden. Toch is hiervoor gekozen omdat deze methode het meest valide is. In de tabel op de volgende pagina is een overzicht te zien van de beschikbare gegevens op regionaal niveau.
2 Voor de jongste leeftijdscategorie worden deze metingen meestal door het consultatiebureau uitgevoerd. Voor de oudere leeftijdsgroepen door de GGD.
Effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe (2017-2019) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid
13
Tabel i: Aantal kinderen/jongeren op basis waarvan de gegevens over gezond gewicht zijn vastgesteld
Harderwijk
Elburg – Pc 8081
Putten
Nunspeet
Oldebroek – Pc 8091
Ermelo
Hattem
Totaal JOGG gebied
PGO schooljaar 2012/2013
PGO schooljaar 2018/2019
Aantal
Aantal
5/6 jaar
426
458
9/10 jaar
243
723
12/13 jaar
326
547
5/6 jaar
116
127
9/10 jaar
92
248
12/13 jaar
111
123
5/6 jaar
223
236
9/10 jaar
154
394
12/13 jaar
128
248
5/6 jaar
255
297
9/10 jaar
191
423
12/13 jaar
131
206
5/6 jaar
118
148
9/10 jaar
82
203
12/13 jaar
34
74
5/6 jaar
221
232
9/10 jaar
97
299
12/13 jaar
153
314
5/6 jaar
114
150
9/10 jaar
1
245
12/13 jaar
7
59
5/6 jaar
1473 860 890
1648 2535 1571
9/10 jaar 12/13 jaar
b.
Methoden gegevensanalyse
Om te bepalen of er sprake is van een verschil tussen nul- en eindmeting is de chikwadraattoets uitgevoerd en is er gekeken of de percentages gezond gewicht en de percentages (ernstig) overgewicht (= overgewicht en obesitas) van de nul- en eindmeting significant van elkaar verschilden.
Effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe (2017-2019) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid
14
Bijlage B: Achtergrondinformatie Kindermonitor 2013 en Kindermonitor 2017 c.
Onderzoeksopzet en respons
In het najaar van 2013 en 2017 heeft GGD Noord- en Oost-Gelderland de Kindermonitor uitgevoerd om de gezondheid van 012 jarige kinderen in de regio in kaart te brengen. In 2013 is per gemeente is een steekproef getrokken van 1.500 kinderen die bij de start van het onderzoek tussen 6 maanden en 12 jaar oud waren. In 2019 is de vragenlijst uitgezet via de basisscholen. In het JOGG gebied hebben in 2013 de ouders van 3385 en in 2017 de ouders van 2477 kinderen de vragenlijst ingevuld (zie tabel ii). Tabel ii: Aantal respondenten van de Kindermonitor in 2013 en 2017 per gemeente 2013
2017
Aantal
Aantal
Harderwijk
598
752
Elburg, pc 8081
366
206
Putten
659
367
Nunspeet
544
452
Oldebroek, pc 8091
282
172
Ermelo
580
353
Hattem
356
175
3385
2477
13428
11779
Totaal JOGG-gebied Noord- en Oost-Gelderland, totale GGD regio
d.
Methoden gegevensanalyse
Complex samples Bij de onderwerpen beweging, groente, fruit, zoete dranken en water drinken zijn de verschillen tussen 2013 en 2017 getoetst met complex samples. Hierbij worden chi-kwadraat toetsen gedaan, waarbij een bepaalde correctie (weging) wordt toegepast voor leeftijd, geslacht en gemeente. Op basis van de uitkomst hiervan wordt bepaald of er wel of niet sprake is van een statistisch significant verschil (zie bijlage D).
Effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe (2017-2019) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid
15
Bijlage C: Achtergrondinformatie Jeugdmonitor 2011, 2015 en 2019 a.
Onderzoeksopzet en respons
In het najaar van 2011, 2015 en 2019 is een Jeugdmonitor (voorheen: E-MOVO) uitgevoerd. Jongeren uit klas 2 en 4 vulden op school een internetvragenlijst in met vragen over gezondheid, welzijn en diverse andere thema’s die hiermee samenhangen. In de subregio Noord-Veluwe is de deelname van scholen aan E-MOVO hoog, speciaal onderwijs is uitgesloten. In het algemeen zijn de leerlingen 13 en 15 jaar oud. Aangezien een deel van de jongeren in Oldebroek buiten de GGD-regio naar school gaat, is hier bij de methode voor gecorrigeerd (zie methode paragraaf in deze bijlage).
Tabel iii: Aantal respondenten van de Jeugdmonitor in 2011, 2015 en 2019 per gemeente 2011
2015
2019
Aantal
Aantal
Aantal
Harderwijk
756
1000
351
Elburg
496
546
511
Elburg, pc 8081
301
322
266
Putten
528
469
358
Nunspeet
492
695
505
Oldebroek
388
340
371
Oldebroek, pc 8091
171
125
174
Ermelo
551
575
391
Hattem
0
17
175
3683
4089
3102
Totaal JOGG-gebied
b.
Methoden gegevensanalyse
Er is getoetst of er een verschil is tussen 2015 en 2019 voor de thema’s beweging, fruit- en groenteconsumptie en water drinken. Dit verschil is getoetst met de chikwadraattoets.
Effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe (2017-2019) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid
16
Bijlage D: Toelichting statistisch significant verschil In dit rapport wordt in bijna alle tabellen aangegeven of er al dan niet sprake is van een statistisch significant verschil. Dit is een term uit de statistiek om aan te geven of een gevonden verschil ook wetenschappelijk aantoonbaar is. Hieronder volgt een toelichting. Een percentage is bepaald op een groep respondenten. Dit percentage had net iets anders kunnen zijn als de groep respondenten net iets anders was. Met andere woorden er zit een natuurlijke fluctuatie in een percentage. Vanuit de statistiek wordt dit weergegeven met een 95% betrouwbaarheidsgebied. Een percentage van 10% heeft dan bijvoorbeeld een betrouwbaarheidsgebied van 8% tot 12%. Dit betekent dat het percentage voor de onderzochte groep 10% is, maar dat met 95% zekerheid is te zeggen dat het in soortgelijke groepen tussen 8% en 12% ligt. Als je wilt bepalen of twee percentages van elkaar verschillen, moet je dus rekening houden met de betrouwbaarheidsgebieden van beide percentages. Je toetst dan of beide betrouwbaarheidsgebieden verschillend zijn. Bij een statistisch significant verschil kun je met 95% zekerheid zeggen dat dat de beide betrouwbaarheidsgebieden verschillend zijn.
In het algemeen geldt dat bij grote onderzoeken met veel deelnemers al snel statistisch significante verschillen worden gevonden (immers, bij veel deelnemers krijg je een smal betrouwbaarheidsgebied). Verder geldt dat het voor het aantonen van kleine verschillen grote groepen nodig zijn (immers, bij kleine verschillen overlappen de betrouwbaarheidsgebieden snel).
Effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe (2017-2019) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid
17
Beleidsmakers in de Volksgezondheid staan voor de lastige opdracht om bij afnemende financiële ruimte antwoorden te vinden voor toenemende gezondheidsproblemen onder de bevolking. Dat vraagt om ingrijpende en verantwoorde keuzes. Het Evaluatiebureau Publieke gezondheid is specialist in het verkrijgen van praktische informatie over interventies in de publieke gezondheid. Het Evaluatiebureau biedt beleidsmakers handvatten waarmee zij ingrijpende keuzes op verantwoorde wijze kunnen maken. Dat doen we in alle gevallen praktisch, verbazingwekkend betaalbaar, en met academisch gestoelde kennis. Zo maken we beleidsmakers sterker.
Evaluatiebureau Publieke Gezondheid Postbus 3 7200 AA Zutphen 088 - 443 37 05 info@evaluatiebureau.nl www.evaluatiebureau.nl
Initiatief van:
Partners:
© Evaluatiebureau Publieke Gezondheid – juni 2020 Overname van gegevens is toegestaan, mits voorzien van bronvermelding.
18