09.3 Bijlage 3 Procesvoorstel kernwinkelgebied Harlingen

Procesvoorstel toekomstig centrum Harlingen

Kernwinkelgebied Harlingen Procesvoorstel

1

01 03 05

02

Uitgangspunten Blz. 4

Opdracht Blz. 6

04

P ro cesvoor s tel kernw inkelgebied Ha rlingen

Inhoud

Inleiding Blz. 3

Rol van de gemeenteraad Blz. 7

Planning Blz. 8

06

Financiën Blz. 9 2

In 2022 heeft de nieuwe gemeenteraad van Harlingen het zogenaamde

Procesvoorstel

‘Akkoord op hoofdlijnen 2022-2026’ vastgesteld. Dit akkoord is voor

Het procesvoorstel vormt het vertrekpunt naar het realiseren van het

de komende vier jaar het kompas voor de gemeenteraad om te stu-

doel van de opgave. Het dient drie doelen:

ren en keuzes te maken. De gemeenteraad vindt het betrekken van de

•

Inzicht geven in welke stappen we moeten zetten om inhoudelijke

gemeenschap en de dialoog (participatie) van groot belang. Daarmee

beleidskeuzes te maken, gebaseerd op onder meer de ophaalsessie

wordt samenwerking tussen alle partijen gestimuleerd en wordt de lo-

met de gemeenteraad en het hoofdlijnenakkoord;

kale democratie sterker. Met het hoofdlijnenakkoord wordt ingezet op

•

zeven inhoudelijke thema’s, waar de binnenstad (specifiek het kernwinkelgebied) er één van is.

Inzicht geven wanneer in het proces en op welke manier participatie (en communicatie) plaatsvindt;

•

Inzicht geven in wanneer (en hoe) de gemeenteraad wordt aangehaakt in het proces (informatiepositie van de gemeenteraad) en hoe

Ophaalsessie met de gemeenteraad

de route tot aan de besluitvorming verloopt.

Procesvoorstel toekomstig Harlingen P ro cesvoor s tel centrum kernw inkelgebied Ha rlingen

1 Inleiding

Op 14 december 2022 heeft de gemeenteraad inhoudelijk gesproken over het onderwerp binnenstad. Het ging daarbij onder meer over de gebieds-

Externe expertise

afbakening, het verkennen van de probleemstelling en de verschillende

Om de doelstelling(en) van de opgave te behalen, is externe expertise

opgaven in het gebied. Ook werd uitgebreid gediscussieerd over de ver-

nodig. Niet alleen op gebied van de inhoud, maar ook voor wat betreft

schillende (gewenste) vormen van participatie en de informatiepositie

het vormgeven en inrichten van het proces. Er is behoefte aan een bu-

van de raad om tot goede besluitvorming over het onderwerp te kunnen

reau met kennis van het krachtenveld en de belangenstromen in het

komen. De opbrengsten van deze avond zijn vertaald in het voorliggende

centrum en expertise op gebied van (binnen)stedelijke herontwikkeling.

procesvoorstel.

Het is wenselijk om al in de voorbereiding, bij het vormgeven van het proces, gebruik te kunnen maken van de deskundigheid van een bureau.

Doel van de opgave

Wij bouwen daarom - binnen dit procesvoorstel - enige ruimte in het

Doel van de opgave is om te komen tot een ruimtelijk-functionele invulling

proces in, zodat er vooral ook gebruik gemaakt kan worden van deze

van de verschillende centrumlocaties, die zo goed mogelijk bijdraagt aan

(externe) expertise.

het (economisch) functioneren, de leefbaarheid en de algehele uitstraling van het centrumgebied van Harlingen.

3 3

Voordat we inzoomen op de opdracht voor het bureau, is het belangrijk

De betrokkenheid van de gemeenschap (en dus participatie) loopt als

om eerst kort terug te blikken. In dit hoofdstuk zijn de belangrijkste

een rode draad door het hoofdlijnenakkoord. De gemeente wil in een

uitgangspunten te vinden, waaronder de uitkomsten van de ophaalsessie

vroeg stadium actief mensen betrekken bij het scherp krijgen van

met de gemeenteraad.

vraagstukken, de belangen die er spelen en bij het vinden van oplossingen. Veel onderwerpen in het fysiek domein lenen zich uitstekend voor

2.1 Hoofdlijnenakkoord en participatie

participatie. De binnenstad van Harlingen is daar een goed voorbeeld

In 2022 heeft de nieuwe gemeenteraad van Harlingen het zogenaamde

van. Bij het toewerken naar keuzes over het centrum (bijvoorbeeld over

‘Akkoord op hoofdlijnen 2022-2026’ vastgesteld. In het uitvoeringspro-

parkeren en autoluw) wil de gemeenteraad bewoners en belanghebben-

gramma van het hoofdlijnenakkoord, vastgesteld door de gemeenteraad

den nauw betrekken. Met vaststelling van de Harlinger participatiecode

op 21 december 2022, wordt - binnen het onderwerp binnenstad -

in de raad van 21 december 2022 is afgesproken dat het college een

onder meer aandacht gevraagd voor de volgende zaken:

voorstel doet voor de wijze waarop participatie wordt vormgegeven.

•

Binnen het proces worden deze vastgestelde richtlijnen gevolgd.

Toewerken naar een inrichting van de binnenstad die mensen meer

Procesvoorstel toekomstig Harlingen P ro cesvoor s tel centrum kernw inkelgebied Ha rlingen

2 Uitgangspunten

verleidt een groter gebied te bezoeken; Onderzoeken of er meer diversiteit in winkelaanbod gestimuleerd kan

2.2 Ophaalsessie met de gemeenteraad

worden in het kernwinkelgebied;

Tijdens de bijeenkomst met de gemeenteraad is gediscussieerd over de

•

Het verbeteren van de verblijfskwaliteit in de binnenstad;

gebiedsafbakening, de opgaven in het gebied (probleemstelling) en het

•

Het betrekken van belanghebbenden bij het toewerken naar deze

proces. We beschrijven (samengevat) de uitkomsten, zoals deze in het

keuzes (o.a. autoluw en parkeren).

gesprek naar voren zijn gekomen.

•

Gebiedsafbakening Voor wat betreft de gebiedsafbakening ontstond er een vrij eenduidig beeld, namelijk de Voorstraat, Kleine Voorstraat, Grote Bredeplaats, Vismarkt, Kleine Bredeplaats, Simon Stijlstraat en Sint Jacobstraat zie (afbeel-

ding 1). Het is belangrijk dat de problemen in dit gebied niet afzonderlijk kunnen worden bekeken van bijvoorbeeld de verschillende aanlooproutes en de parkeergelegenheid rondom het centrum. Er zal in de uitwerking en aanpak vooral oog moeten zijn voor de aanlooproutes vanuit de verschillende richtingen (ook vanuit de wijken), de beschikbare parkeerAfbeelding 1 Aanduiding kernwinkelgebied

4 4

volgens hen de belangrijkste opgaven in het gebied zijn. Daar kan ook

Maak deze kwalitatief beter en de beleving aantrekkelijker.

een analyse van de kwaliteit van het winkelaanbod en naar (landelijke en regionale) trends bij. Tot slot is het belangrijk om zowel de raad als de

Opgaven in het gebied

belanghebbenden betrokken te houden en (in)formeel te kunnen bijpra-

In de kern komt het er op neer dat ervaren wordt dat de binnenstad rom-

ten over proces en inhoud.

melig is en steeds rommeliger wordt. Er moet geïnvesteerd worden in meer kwaliteit, zodat bewoners en toeristen meer van het kernwinkel-

2.3 Trends en ontwikkelingen

gebied gebruik gaan maken. Het is belangrijk om actie hierop te onder-

Door de ligging aan zee, de directe nabijheid van Franeker en door de

nemen, anders holt het kernwinkelgebied in kwaliteit verder achteruit.

geringe afstand tot de grotere steden Sneek en Leeuwarden, heeft de

Bovendien is er een nieuw perspectief nodig, om zowel de inwoners als de

detailhandel in Harlingen een beperkte regionale verzorgingsfunctie.

groeiende groep toeristen die naar Harlingen komt goed te bedienen.

Daarnaast is er al jaren een belangrijke trend gaande, waarbij de consu-

De rommeligheid zit voor een groot deel in de inrichting en ont-

ment zich (steeds vaker) online oriënteert op de aanschaf van produc-

sluiting van de Voorstraat, Grote Bredeplaats en de toegangswegen. Hier

ten. De functie van centrumgebieden en het belang van de verschillende

zit dus mogelijk ook (een deel van) de oplossing. Er zijn verschillende func-

sectoren verandert (mede) daardoor in rap tempo. De eenzijdige nadruk

ties die belangrijk zijn, maar die ook op bepaalde momenten met elkaar

op de commerciële functie (winkelen en horeca) maakt een transitie

conflicteren. Bezoekers van het centrum willen kunnen winkelen, maar

door. Een aantrekkelijke winkelstraat of het centrum van een stad wordt

ook een terrasje pakken of naar de markt gaan. Een veilige en autoluwe

van een groter maatschappelijk belang. Landelijk gezien is er steeds

omgeving is daarbij belangrijk, maar er moet ook oog zijn voor de bereik-

vaker ruimte voor bijvoorbeeld entertainment, culturele voorzieningen,

baarheid en ruimte voor zowel de voetganger, de fietser en de automobi-

en wonen in het centrum. Leegstaande panden in kernwinkelgebieden

list.

krijgen daarmee steeds vaker een andere functie. De algehele trend is

Procesvoorstel toekomstig Harlingen P ro cesvoor s tel centrum kernw inkelgebied Ha rlingen

gelegenheden en de kwaliteit van de ontsluiting van het kernwinkelgebied.

dat winkelgebieden transformeren naar verblijfsgebieden. De indruk Proces

bestaat dat het kernwinkelgebied van Harlingen momenteel achterblijft

De noodzaak van een goede voorbereiding op het proces, onder andere

op deze ontwikkelingen. Daarbij zijn er nieuwe thema's en vraagstukken

door tijdig de juiste inventarisaties en analyses te hebben, is belangrijk.

die een gebiedsgerichte aanpak voor het centrum vragen, zoals (langdu-

Reeds bestaande documentatie over het kernwinkelgebied van Harlingen,

rige) leegstand, de huisvesting van arbeidsmigranten, maar ook thema's

moet worden meegenomen in het proces. Bijvoorbeeld door te starten

als duurzaamheid, klimaat, gezondheid, groen, water, cultuur en recrea-

met een inventarisatie van alle beschikbare informatie. Daarnaast moet

tie en toerisme.

het proces zo ingericht worden dat inzichtelijk gemaakt wordt welke aspecten ervoor zorgen dat het straatbeeld als rommelig wordt ervaren en wanneer functies met elkaar schuren. Participatie is daarbij van groot belang. Het is vooral belangrijk om van de belanghebbenden te horen wat

5 5

De opgave wordt gefaseerd aangepakt. De opdracht richt zich op de

Uitgangspunten en proces

eerste fase van het project: het komen tot een centrumvisie met een

Het is van groot belang om deze eerste fase in het proces extra zorgvul-

uitvoeringsprogramma.

dig met elkaar te doorlopen. Op die manier ontstaat er draagvlak voor de toekomstige plannen. Bij het verder vormgeven en inrichten van het

Centrumvisie met uitvoeringsprogramma

proces en de participatie, moet vooral gebruik worden gemaakt maken

Uit het gesprek met de gemeenteraad en de uitgangspunten blijkt dat het

van de deskundigheid van een bureau. In de overdracht van informatie

onduidelijk is wat het (gewenste) toekomstbeeld is van het centrum. Het

en de bemiddeling tussen de verschillende partijen, krijgt ook de cen-

is een onderdeel van de opdracht om de opgaven in het kernwinkelgebied

trummanager een rol. In de uitvraag richting het bureau, wordt specifiek

en het gewenste toekomstbeeld van het centrum, samen met de belang-

aandacht gevraagd voor de vermelde uitgangspunten in hoofdstuk 2

hebbenden, in kaart te gaan brengen. Bovendien is er behoefte aan een

van dit procesvoorstel.

gebiedsgerichte aanpak. Het is niet wenselijk om keuzes op gebied van (bijvoorbeeld) inrichting en parkeren te maken, zonder een (gedragen) visie

Aandachtspunten

op het gehele gebied. Daarom is het belangrijk om, binnen de eerste fase

Binnen de opdracht wordt expliciet aandacht gevraagd voor de volgende

van het project, te komen tot een centrumvisie met uitvoeringsprogram-

(inhoudelijke) zaken:

ma voor het kernwinkelgebied van Harlingen.

•

Procesvoorstel toekomstig Harlingen P ro cesvoor s tel centrum kernw inkelgebied Ha rlingen

3 OPDRACHT

Het proces wordt samen met het bureau en de gemeenteraad verder ingericht en vormgegeven. Denk daarbij bijvoorbeeld aan

De centrumvisie omvat een uitgebreid participatietraject en laat de toe-

het bepalen van de belanghebbenden en het oprichten van een

komstige ontwikkelingsrichting van onder andere het kernwinkelgebied

begeleidingsgroep;

zien. Het uitvoeringsprogramma moet daarbij laten zien hoe de centrum-

•

We willen de opgaven en problemen in het gebied samen met de

visie (concreet) gerealiseerd gaat worden. Acties, verbetervoorstellen en

belanghebbenden (bijvoorbeeld inwoners en ondernemers) verder

(mogelijke) kosten worden hier, eventueel per deelgebied, in de tijd uitge-

in kaart brengen en kwalificeren. Bijvoorbeeld via een enquête of

zet.

bijeenkomsten; •

landelijke en regionale trends analyseren en een plek geven in het

Het uiteindelijke doel daarbij is om te komen tot een zo optimaal mogelijke ruimtelijk-functionele invulling, die zo goed mogelijk bijdraagt aan het (economisch) functioneren, de leefbaarheid en de algehele uitstraling van het centrumgebied van Harlingen.

We willen de reeds bestaande documentatie en belangrijke proces. De centrummanager krijgt daarbij een belangrijke rol;

•

Waar nodig (en in overleg met het deskundige bureau) willen we gebruik maken van aanvullend onderzoek. Bijvoorbeeld een stedenbouwkundig onderzoek, analyse van het winkelaanbod, trendanalyses of marktonderzoek gebruikers.

6 6

In dit hoofdstuk wordt nader ingegaan op de rol van de gemeenteraad

Besluitvorming centrumvisie en uitvoeringsprogramma

en de verschillende tussenstappen in het proces.

Wij verwachten dat er uiterlijk Q2 2024 een centrumvisie met daarbij een uitvoeringsprogramma ter besluitvorming aan de gemeen-

Buiten de verschillende belanghebbenden, wordt ook de gemeenteraad

teraad kan worden voorgelegd. Wanneer de gemeenteraad positief

als hoogste bestuurlijke orgaan, nauw betrokken in het proces. Zo krijgt de

besluit over de centrumvisie met bijbehorend uitvoeringsprogramma,

raad concept opdrachtomschrijving ter inzage voorgelegd. Na het aantrek-

kunnen de verschillende verbetervoorstellen en deelprojecten in de

ken van een bureau, gaat het bureau met de raad in gesprek, om samen de

loop van 2024 verder worden uitgewerkt. Denk daarbij bijvoorbeeld aan

wensen op gebied van proces en participatie verder te verkennen en het

schetsontwerpen voor eventuele herinrichtingwerkzaamheden. Ook in

proces (gezamenlijk) vorm te geven. Dit gebeurt middels een startbijeen-

deze fase van het project blijft participatie belangrijk. Ook de gemeente-

komst. Om een goed beeld te krijgen van de huidige situatie en de opga-

raad blijft nauw betrokken.

ven vindt onder leiding van het bureau ook een uitgebreide ‘schouw’ door het centrum plaats, waar ook de raad en de centrummanager aanwezig bij

Procesvoorstel toekomstig Harlingen P ro cesvoor s tel centrum kernw inkelgebied Ha rlingen

4 ROL VAN DE GEMEENTERAAD

zullen zijn. Binnen het proces vinden er daarnaast regelmatig tussenstappen plaats, waarbij de gemeenteraad bijgepraat wordt over proces en inhoud. Daarbij kan de raad haar mening geven. Dit kan via de reguliere commissie- en raadsvergaderingen, maar praktischer is het om dit te laten verlopen via informatieve raadsbijeenkomsten. Zo nodig kan er ook schriftelijk, bijvoorbeeld via een raadsinformatiebrief, teruggekoppeld worden. Wij willen tot aan het moment van de besluitvorming ten minste vier belangrijke tussenstappen inbouwen in het proces: •

Opdrachtomschrijving ter inzage naar de gemeenteraad;

•

Startbijeenkomst bureau met de gemeenteraad en centrummanager + schouw;

•

Tussentijdse bijeenkomst voorstel participatieproces en onderzoeksopzet;

•

Terugkoppeling uitkomsten participatieproces (via raadsinformatiebrief).

7 7

In de voorgaande hoofdstukken staan de uitgangspunten, opdrachtomschrijving en de rol van de gemeenteraad, beschreven. In dit hoofdstuk is een planning te vinden met daarin de verschillende stappen in het proces. De planning geeft inzicht in de verschillende tussenstappen naar de raad en de (globale) route tot aan de besluitvorming. Het participatieproces en de wijze van terugkoppelen naar de verschillende belanghebbenden wordt bij de verdere inrichting van het proces bepaald.

Onderwerp

Wanneer

Type

Behandeling procesvoorstel kernwinkelgebied commissie

5 april 2023

Raadscommissie

Vaststellen procesvoorstel kernwinkelgebied raad

19 april 2023

Raadsvergadering

Opdrachtomschrijving ter inzage naar de gemeenteraad

Mei 2023

Raadsinformatiebrief

Startbijeenkomst + schouw met gemeenteraad, centrummanager en bureau

Q3 2023

Informatieve raadsbijeenkomst

Voorstel participatieproces en onderzoeksopzet

Q3 2023

Informatieve raadsbijeenkomst

Terugkoppeling resultaten participatie en onderzoek naar alle belanghebbenden en raad

Q1 2024

Raadsinformatiebrief

Behandeling centrumvisie + uitvoeringsprogramma commissie

Q2 2024

Raadscommissie

Vaststellen centrumvisie + uitvoeringsprogramma raad

Q2 2024

Raadsvergadering

Procesvoorstel toekomstig Harlingen P ro cesvoor s tel centrum kernw inkelgebied Ha rlingen

5 PlanninG

8 8

beeld op gebied van projectbegeleiding en communicatie. Het betreft hier immers geen regulier werk, maar een nieuw project. Als gevolg hiervan zal

Er is binnen het project behoefte aan een integrale ontwikkelingsrichting

er minder tijd zijn voor (meer reguliere) werkzaamheden. Ook is er een aan-

(centrumvisie) voor het centrum met een concreet actieprogramma. Exper-

vullend budget van € 20.000,- nodig voor aanvullende onderzoeken en/of

tise op gebied van binnenstedelijke (her)ontwikkeling is echter niet voor

onvoorziene uitgaven. Tot slot is er een budget van € 15.000,- opgenomen

handen binnen de gemeentelijke organisatie. In dit hoofdstuk is een uiteen-

om de centrummanager te bekostigen.

zetting van de kosten te vinden. Vervolg en uitvoeringskosten De voorbereidende kosten om een centrumvisie met uitvoeringsprogramma

De uitvoeringskosten van de verschillende acties en verbetervoorstellen,

op te laten stellen worden geraamd op circa € 70.000,-. Er is gerekend met

zoals deze straks zullen terugkomen in het uitvoeringsprogramma van de

een benodigde inhuur voor circa 8 maanden á 12 uren per week. De kosten

centrumvisie, zijn pro memorie. Voor de uitvoering van de plannen zal het

hebben betrekking op de projectleiding, het inrichten van het participatiepro-

college, bij het voorleggen van de centrumvisie met het actieprogramma,

ces, voorbereiden van bijeenkomsten, maken van analyses en het opstellen

opnieuw een krediet aan de raad gaan vragen. Voor de dekking van

van een centrumvisie met uitvoeringsprogramma. Ook hebben we binnen het

uitvoeringskosten worden ook subsidiemogelijkheden onderzocht,

voorbereidende krediet € 30.000,- aan interne begeleidingskosten, bijvoor-

waaronder het Programma Impulsaanpak Winkelgebieden.

Expertise

Kosten

Procesvoorstel toekomstig Harlingen P ro cesvoor s tel centrum kernw inkelgebied Ha rlingen

6 FINANCIËn

Centrumvisie met uitvoeringsprogramma •

Inrichten participatieproces en maken onderzoeksopzet;

•

Verrichten van analyses en onderzoek;

•

Voorbereiden en voorzitten van diverse bijeenkomsten en overleggen;

•

Verwerking resultaten onderzoek en participatie + terugkoppeling;

•

Uitwerking centrumvisie met uitvoeringsprogramma.

€ 70.000,-

Interne begeleidingskosten (o.a. projectbegeleiding en communicatie)

€ 30.000,-

Inzet centrummanager

€ 15.000,-

Aanvullend onderzoeksbudget en onvoorziene uitgaven

€ 20.000,-

Totale voorbereidende kosten

€ 135.000,9 9

Procesvoorstel toekomstig centrum Harlingen

10