07.0 Raadsvoorstel en besluit Harlinger Participatiecode

GEMEENTE HARLINGEN Voorstel aan de gemeenteraad van Harlingen Zaaknummer: 186323

Behandeld in raadscommissie en raad Datum commissie Datum raad Opsteller Telefoonnummer

Onderwerp:

7 december 2022 21 december 2022 Marianneke Post 14 0517

De Harlinger Participatiecode

Te besluiten om 1. In te stemmen met de Harlinger Participatiecode. 2. Incidenteel budget beschikbaar te stellen van € 60.000,- voor de realisatie van de ambtelijke versterking. 3. Dit budget ten laste te brengen van de algemene investeringsreserve conform de bijgevoegde begrotingswijziging.

Inleiding We hebben de afgelopen jaren, in onze gemeente, veel ervaring opgedaan met het actief betrekken van inwoners en belanghebbenden bij het ontwikkelen van beleid en plannen. De manieren waarop we de inwonerparticipatie hebben vormgegeven en uitgevoerd waren uiteenlopend. Omdat de ervaringen en resultaten zeer wisselend waren ontstond de behoefte om de ervaringen te analyseren en te komen tot een betere en planmatige aanpak. In het Hoofdlijnenakkoord loopt de samenwerking tussen gemeente en gemeenschap als een rode draad. De raad wil deze samenwerking verbeteren en heeft concrete ambities geformuleerd ten aanzien van inwonerparticipatie. Om deze te kunnen bereiken constateert de raad dat dit vraagt om versterking van de ambtelijke organisatie op het niveau van proces- en communicatievaardigheden. In de Harlinger Participatiecode geven we 'handen en voeten' aan de behoefte om terug te blikken, te komen tot een betere planmatige aanpak en aan de gewenste versterking van de ambtelijke organisatie. Beoogd effect Met de Harlinger Participatiecode: 1. bereiken we betere resultaten in participatietrajecten en zijn de ervaringen van betrokkenen positiever; 2. kunnen we ons beter voorbereiden op situaties waarin we als gemeente meer ondersteunend moeten zijn (aan andere initiatiefnemers) en sprake is van een relatief hoog participatieniveau. Pagina 1 van 186323

GEMEENTE HARLINGEN Voorstel aan de gemeenteraad van Harlingen Argumenten 1.1 dan zijn we beter in staat te bepalen óf het vraagstuk zich leent voor participatie en welke vorm het beste past bij het vraagstuk. Door te werken met de leidraad (denkstappen) uit de Participatiecode vergroten we ons inzicht in het vraagstuk, het doel van eventuele participatie, de doelgroep, het participatieniveau, de werkvorm en benodigde spelregels. Deze gezamenlijke 'taal' helpt ons: • te bepalen wat de meest geschikte participatievorm is per thema uit het hoofdlijnenakkoord, waar een plan van aanpak voor wordt gemaakt (zie uitvoeringsplan Hoofdlijnenakkoord); • in raadsvoorstellen het onderdeel 'participatie' beter inhoud te geven en te onderbouwen. 1.2 dan kunnen we onze eigen ervaringen en algemene inzichten vertalen naar toekomstige participatietrajecten. In het stuk hebben we de algemene inzichten in het land én onze eigen ervaringen met participatie geanalyseerd. Dit inzicht in kritische succesfactoren helpt ons in de toekomst risico's te signaleren en beter te anticiperen. 1.3 dan kunnen we bij de start én tijdens participatietrajecten beter sturen op resultaten en (behoud van) de motivatie en inzet van betrokkenen. We geven aan hoe we de ambtelijke organisatie willen versterken als het gaat om kennis van participatievormen en benodigde vaardigheden voor een goede uitvoering.

Dit komt zowel de uitvoering van het BOB-model als de uitvoering van participatietrajecten ten goede. Om deze versterking snel en effectief in gang te zetten is focus nodig. Daarom willen we, voor de periode van een half jaar, 1. een aanjager aanstellen en 2. een centraal punt (een werk- of projectgroep) inrichten met een aantal teamleiders en deskundigen uit de organisatie die de aanjager aansturen en ondersteunen. Met voorgaande inspanningen moeten, na een half jaar, de volgende resultaten zijn bereikt. • Alle medewerkers die met participatie te maken hebben of krijgen zijn, via training, goed in staat te werken met de leidraad uit de Participatiecode en beschikken over basiskennis en vaardigheden. Daar wordt ook het werken met het BOB-model bij betrokken. • Er is een groep medewerkers in de organisatie die beschikt over meer en diepere kennis en vaardigheden. Zij kunnen daardoor de rol vervullen van coach en sparring partner voor de organisatie en gemeentebestuur. • De 'gereedschapskist' is gevuld met, beproefde, praktische instrumenten en werkvormen waar in de gemeente Harlingen mee wordt gewerkt in participatietrajecten. • Er is een plan van aanpak vastgesteld over de noodzakelijke vervolgacties en de wijze waarop al het voorgaande wordt bewaakt en geborgd in de organisatie.

Pagina 2 van 186323

GEMEENTE HARLINGEN Voorstel aan de gemeenteraad van Harlingen 2.1 dan kunnen we ons voorbereiden op nieuwe situaties vanuit een aantal wettelijke ontwikkelingen en ambities uit het Hoofdlijnenakkoord. Met de komst van de Omgevingswet krijgen initiatiefnemers meer verantwoordelijkheid om 'aan participatie' te doen. Met de Wet versterking participatie op decentraal niveau krijgen inwoners bijvoorbeeld meer mogelijkheden om gemeentelijke taken te beïnvloeden of zelfs naar zich toe te trekken. Dit wordt ook gestimuleerd vanuit het Hoofdlijnenakkoord (Uitdaagrecht, wijk- en dorpsbudgetten). Kanttekeningen De Harlinger Participatiecode draagt bij aan het proces 'om de komende raadsperiode te werken aan een nieuwe politieke en democratische cultuur' (Democratisch Akkoord). Daarin staat ook dat de raad daar vorm en inhoud aan wil geven door realistische en haalbare stappen. Deze notitie moet ook in dat licht worden bekeken. Het is de start van een leerproces op het gebied van inwonerparticipatie en daarmee niet 'in beton gegoten'. Daarom is het van groot belang om de ervaringen met de Participatiecode regelmatig te evalueren en, waar nodig, het stuk aan te passen. In hoofdstuk 5 staat dat evaluatie is gepland voor 2024 en 2026.

Participatie Het vraagstuk van inwonerparticipatie leent zich goed voor participatie; gemeenten hebben veel beleidsvrijheid bij dit onderwerp en er zijn, op voorhand, geen juridische of financiële kaders waar we rekening mee moeten houden. •

Met het doel van dit stuk in het achterhoofd (te komen tot een betere aanpak en uitvoering), zijn verschillende groepen gevraagd om hun ervaringen en adviezen te delen. De input vanuit verschillende doelgroepen staat in hoofdstuk 2 op een rij. • Er is onder meer gebruik gemaakt van evaluatieverslagen van participatietrajecten (waaronder evaluatie gebiedsontwikkeling Westerzeedijk), gesprekken met betrokkenen (belanghebbenden, collegeleden, ambtenaren en extern projectleiders) en inbreng vanuit de raad (waaronder de inspiratiesessie van 29 mei 2021 en de informatieve raadscommissie van 15 september 2021). We hebben dus gekozen voor niveau 2 en 3 op de Participatieladder. • We hebben richting de betrokkenen aangegeven dat hun inbreng wordt verwerkt. Met een deel van de geïnterviewde ambtenaren is in een bijeenkomst de concept leidraad (hoofdstuk 4) besproken en daarna aangepast. Financiën Kosten De bij 1.3 genoemde acties gaan gepaard met kosten, in totaal geraamd op € 60.000,• De aanjager kan niet vanuit de bestaande organisatie geleverd worden. Daarvoor ontbreekt de kennis en de tijd. De kosten van de inzet van een aanjager voor ongeveer een half jaar (rond 2 dagen per week) ramen we op € 42.000,-

Pagina 3 van 186323

GEMEENTE HARLINGEN Voorstel aan de gemeenteraad van Harlingen •

Voor het vergroten van de kennis- en vaardigheden van medewerkers zijn workshops of trainingen nodig van experts. De inkoopkosten ramen we op € 10.000,• Voor het vullen van de 'gereedschapskist' met instrumenten, werkvormen en de daarbij behorende training en instructies gaan we uit van een kostenpost van € 8.000,-. Dekking De raad heeft in de begroting 2023 ruimte opgenomen voor uitvoering van het hoofdlijnenakkoord; de Participatiecode heeft een duidelijke relatie hiermee. Concreet stellen we voor om het gevraagde budget van € 60.000,- ten laste te brengen van de algemene investeringsreserve. Daarvoor is een begrotingswijziging nodig; deze is in de bijlage toegevoegd. Aan de aanjager wordt gevraagd om een advies op te stellen voor structurele borging van Inwonerparticipatie in de organisatie. Mocht dit gevolgen hebben voor de begroting, dan zal dit voorgelegd worden aan de raad. Juridisch De Harlinger Participatiecode heeft geen juridische gevolgen. De notitie speelt wel in op een aantal wettelijke veranderingen die, op termijn, juridische gevolgen kunnen hebben. Dat kan bijvoorbeeld voorkomen in situaties waarin inwoners gebruik maken van het Uitdaagrecht. Communicatie Betrokkenen bij de participatie (zie eerder) worden geïnformeerd over de Participatiecode. Bij een positief besluit van de raad krijgen zij deze toegezonden.

• De ambtelijke organisatie wordt breed geïnformeerd; daarbij wordt het gebruik van de leidraad expliciet onder de aandacht gebracht. De 'aanjager' zal hier een vervolg aan geven. • Van de leidraad (hoofdstuk 4) wordt een publieksversie gemaakt die, onder andere, op de website van de gemeente wordt geplaatst. Deze kan goed gebruikt worden in gesprekken met initiatiefnemers. Uitvoering In hoofdstuk 5 wordt uitgebreid ingegaan op de uitvoering van de Harlinger Participatiecode en de in te vullen randvoorwaarden. Zodra er daadwerkelijk gestructureerd wordt gewerkt met de Participatiecode, bekijken we of er voldoende ervaring is opgedaan om de onderdelen Klantbeleving en Burgerpeiling toe te kunnen voegen aan het dashboard van "Waar staat je gemeente?". Dit conform de gedane toezegging in de raadscommissievergadering 9 november 2022 tijdens de bespreking van het Rekenkamerrapport over Bestuurskracht. Relevante documenten Eerder genomen besluiten: Pagina 4 van 186323

Akkoord op Hoofdlijnen, gemeente Harlingen (21 juni 2022)

GEMEENTE HARLINGEN Voorstel aan de gemeenteraad van Harlingen Intrekken beleidsnota’s: Gevolgen ander beleid:

Niet van toepassing. Het betreft hier nieuw beleid. Niet van toepassing voor de inhoud van vastgesteld beleid. Wel van toepassing voor lopende of toekomstige beleidsontwikkeling en planvorming én voor uitvoering van het hoofdlijnenakkoord (waar inwonerparticipatie een rol gaat spelen).

Bijlagen • De Harlinger Participatiecode • Begrotingswijziging ten behoeve van de Harlinger Participatiecode Harlingen, 8 november 2022 Burgemeester en wethouders van Harlingen, de secretaris, de burgemeester, S.C. van Gent

Pagina 5 van 186323

C.M. Sjerps

GEMEENTE HARLINGEN Voorstel aan de gemeenteraad van Harlingen Besluit van de gemeenteraad van Harlingen Onderwerp:

De Harlinger Participatiecode

DE RAAD VAN DE GEMEENTE HARLINGEN Gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 8 november 2022

Besluit 1. In te stemmen met de Harlinger Participatiecode. 2. Incidenteel budget beschikbaar te stellen van € 60.000,- voor de realisatie van de ambtelijke versterking. 3. Dit budget ten laste te brengen van de algemene investeringsreserve conform de bijgevoegde begrotingswijziging.

Besluit aangepast

Vastgesteld door de raad in zijn vergadering van 21 december 2022

, de voorzitter

, de raadsgriffier

Pagina 6 van 186323