04.3 Bijlage 3 - Winningsplan Havenmond Zout Frisia
Tekst van het document
Het doel achter Soft Shut-in is een minimaal cavernevolume achter te laten dat in de toekomst nog voor bodemdaling zou kunnen zorgen. In principe treedt bodemdaling na insluiting van cavernes op doordat de pekel in de caverne langzaam in het omliggende zout wordt gedrukt. Dit is een proces dat vele duizenden jaren kan duren. Door na de winning kleinere cavernes achter te laten wordt mogelijke bodemdaling na afloop van de zoutproductie verder gereduceerd. Meer informatie over de integratie van Soft Shut-in's in de productieplanning wordt gegeven in §3.6.1 en in de memo die Frisia als toelichting bij dit Winningsplan heeft ingediend (ref. 9) 4.1.5 Zandsuppleties Aangenomen wordt dat het sediment dat de Waddenzee extra vasthoudt als gevolg van de bodemdaling door de zoutwinning ten koste gaat van het sedimentvolume van het kustfundament in de Noordzeekustzone. Rijkswaterstaat is er verantwoordelijk voor om het volume van het kustfundament op peil te houden. Hiertoe voert Rijkswaterstaat zandsuppleties uit. Frisia heeft een contract met Rijkswaterstaat zodat ook het volume bodemdaling door zoutwinning gecompenseerd wordt. De omvang hiervan betreft 2/3 van het bodemdalingsvolume omdat 1/3 van het sediment uit de grotere Noordzee als slib wordt aangevoerd, hetgeen niet leidt tot erosie van het kustfundament. De kosten van de benodigde zandsuppletie zijn gekwantificeerd in bijlage 3.
4.1.6 Dijkverhoging en de Pollendam De komende jaren zal de dijk in het bodemdalingsgebied worden opgehoogd in het kader van de verwachte zeespiegelstijging. Frisia treedt in overleg met de bevoegde gezagen (Rijkswaterstaat en Wetterskip Fryslan) om te zorgen dat de bodemdaling wordt meegenomen in de mate van ophoging van de dijk. Als gevolg van de aangevraagde wijzigingen in dit Winningsplan is de omvang van de bodemdaling onder de dijk toegenomen. Deze betreft nu 0 tot 4 cm over een afstand van ca. 5 km. Ook voor de Pollendam geldt dat Frisia met Rijkswaterstaat in overleg treedt om bij een ophoging of reparatie van de Pollendam rekening te houden met de bodemdaling door de zoutwinning. Als gevolg van de aangevraagde wijzigingen in dit Winningsplan is de omvang van de bodemdaling onder de Pollendam afgenomen. Deze betreft nu 0 tot 8 cm over een afstand van ca. 3,5 km. Figuur 19 in bijlage 8 toont een verschilkaart waarin de bodemdalingsprognoses van het vigerende Winningsplan en de onderhavige aanvraag worden vergeleken. 4.1.7 Seismiciteit Zoutwinning d.m.v. oplosmijnbouw leidt niet tot aardbevingen. Bij ondiepe zoutcavernes in het oosten van Nederland worden, met zeer gevoelige apparatuur, soms trillingen waargenomen. Deze kunnen optreden wanneer een groot brok zout uit het dak of de wand van een caverne valt. Deze trillingen worden niet gevoeld en leiden niet tot schade.
Bij zoutwinning van Frisia op grote diepte Actualisatie winningsplan voor winningsvergunning Havenmond Pagina 18 zijn nog nooit trillingen waargenomen. Deze worden ook niet verwacht. In §4.5 wordt uitgebreider ingegaan op dit onderwerp. 4.1.8 Pilot Harlingen In Harlingen is sprake van bezorgdheid t.a.v. mijnbouwschade door de zoutwinning. Men vertrouwt er niet op dat de door Frisia voorspelde bodemdalingscontouren zullen kloppen. Om deze zorgen te gemoed te komen, is de Pilot Harlingen opgericht. Dit is een samenwerkingsverband tussen verschillende stakeholders. In de Pilot Harlingen zijn naast Frisia het Ministerie van KGG, de Provincie Friesland, de gemeente Harlingen en Wetterskip Fryslan betrokken. De inwoners van Harlingen worden vertegenwoordigd door Stichting Bescherming Historisch Harlingen. Binnen de Pilot Harlingen is een meetnet ontwikkeld dat zeer nauwkeurig bodemdaling en trillingen kan meten. Het meetnet is ingericht om onderscheid te kunnen maken tussen diepe en ondiepe bodembeweging. De technische details ervan zijn als bijlage opgenomen in het Meetplan (ref. 7). 4.2 Verloop van de verwachte mate van bodemdaling in de tijd Artikel 24, lid 1 onder n, Mbb, vraagt om een overzicht van het verloop van de verwachte mate van bodemdaling in de tijd. Het verloop van de Pleistocene bodemdaling is afhankelijk van de jaarlijkse zoutproductie en cavernegroei.
Deze productiecijfers en bijbehorende convergentievolumes zijn gepresenteerd in bijlage 4. De ontwikkeling van de bodemdaling, uitgedrukt als belasting van de gebruiksruimte van het Vlie, is gepresenteerd in bijlage 7. Het daarbij horende bodemdalingsvolume ligt tussen de circa 500.000 en 900.000 m3 per jaar vanaf 2025 tot eind zoutwinning in 2052. De productiecijfers en de bijhorende bodembeweging per jaar kunnen variëren en afwijken van de gegeven prognoses in dit winningsplan. Ook optimalisatie van de modellering door toekomstig onderzoek kan leiden tot afwijking van deze prognoses. Een regelmatige update wordt gegeven conform het Meet- en Regelprotocol waarin Frisia aangeeft hoe ze binnen de gelden grenzen blijft. 4.2.1 Na-ijlende bodemdaling door zoutwinning Nadat productie van een caverne wordt stilgezet en de caverne ingesloten wordt, neemt de pekeldruk in de caverne snel toe. Dit wordt omschreven in §3.7. Door deze drukverhoging in de caverne, stopt zoutkruip en daarmee bodemdaling vrijwel direct. Dit maakt het mogelijk voor Frisia om accuraat te sturen en te produceren binnen de gebruiksruimte. Nadat cavernes zijn ingesloten, blijven deze echter nog wel zeer langzaam doorkruipen en nemen daarmee geleidelijk af in volume. Dit proces vindt plaats op een tijdschaal van duizenden jaren en is afhankelijk van het openstaande cavernevolume.
Hoe kleiner de caverne is (of wordt), hoe langzamer de volumestroom van zoutkruip wordt. Dit effect is lastig meetbaar, omdat het over een volumevermindering in de ordegrootte van 1000 - 2500 m3/jaar voor een caverne met een volume van 375.000 m3 betreft. Holruimtemetingen om cavernevolumes te meten hebben een nauwkeurigheid van ≈5% en meten daarmee het cavernevolume met een nauwkeurigheid van +/- 18.750 m3. Afhankelijk van het gecombineerde cavernevolume in het concessiegebied Havenmond, kan een zeer lichte na-ijlende bodemdaling met een ordegrootte van 3000 – 11000 m3/jaar niet uitgesloten worden. Omgerekend betreft dat een na-ijlende belasting van de gebruiksruimte van 0.004 – 0.016 mm/jaar voor het kombergingsgebied Vlie. Het is onzeker of deze bodemdaling meetbaar is. Bij de Barradeelcavernes is mogelijk een bodemdaling op het diepste punt te meten van 1 mm/jaar. Dit is vergelijkbaar met 10.000 m3/jaar na-ijlende bodemdaling. Het kan op dit moment echter nog niet uitgesloten worden dat dit effect door andere processen in de ondergrond veroorzaakt wordt, zoals Actualisatie winningsplan voor winningsvergunning Havenmond Pagina 19 autonome bodemdaling of ondiepe compactie. De potentiele na-ijlende bodemdaling is als extra belasting meegenomen in het remwegscenario in bijlage 7.
4.2.2 Bodemdaling door gaswinning Zoals eerder in dit document reeds is aangegeven wordt ook rekening gehouden met de na-ijlende bodemdaling als gevolg van de gaswinning. De gasproductie uit het veld Zuidwal is in 2020 gestopt. Toekomstige gas-gerelateerde belasting is derhalve alleen het gevolg van de na-ijlende bodemdaling. Sinds 2024 gebruikt gasproducent Vermilion een nieuw model om de ontwikkeling van de bodemdaling in kaart te brengen. Voor dit model heeft TNO een applicatie ontwikkeld met de naam PySub. Frisia heeft van Vermilion de berekende volumeverandering van het bodemdalingsveld per jaar ontvangen. Op basis van deze volumeverandering wordt de belasting van de gebruiksruimte als gevolg van de na-ijlende bodemdaling door de gaswinning Zuidwal bepaald. Het nieuwe model berekent aanzienlijk meer na-ijlende bodemdaling dan de eerder gebruikte modellen. De belasting door gaswinning op basis van het PySub-model wordt getoond in figuur 1. Figuur 1: Inschatting van de ontwikkeling van de belasting in het kombergingsgebied Vlie als gevolg van historische en na-ijlende bodemdaling veroorzaakt door gaswinning uit het Zuidwal veld. In dit figuur wordt aangenomen dat de bodemdaling volledig binnen het kombergingsgebied de Vlie plaatsvindt. De bodemdaling is berekend met PySub.
In 2024 is de belasting ongeveer 0,1 mm/jaar en loopt langzaam af naar 0 mm/jaar na 2050 4.3 Contouren van de verwachte uiteindelijke mate van bodemdaling Artikel 24, lid 1 onder m, Mbb, vraagt om een kaart met daarop de contouren van de verwachte uiteindelijke mate van bodemdaling. De gevraagde kaart is getoond in bijlage 8. De cumulatieve uiteindelijke Pleistocene dalingskom boven de vier Havenmondcavernes heeft na een totale zoutproductie van circa 45,5 miljoen ton een diepste punt van ongeveer 167 cm en een doorsnede van ongeveer 7,2 km (2-cm contour, korte as).
Actualisatie winningsplan voor winningsvergunning Havenmond Pagina 20 4.4 Onzekerheid omtrent de verwachte mate van bodemdaling Artikel 24, lid 1 onder o, Mbb, vraagt om een opgaaf van de onzekerheid omtrent de verwachte mate van bodemdaling als bedoeld in de onderdelen m (zie §4.3) en n (zie §4.2). Gebaseerd op een jarenlange ervaringen met de BAS- cavernes tijdens stabiele (‘steady state’) productieomstandigheden en tijdens caverne groeiperiodes worden de prognoses voor de HVM- cavernes als betrouwbaar beoordeeld. Dit geldt met name ten aanzien van het volume van de dalingskom. De inhoud van de dalingskom Vkom wordt bepaald uit het ondergrondse convergentievolume volgens: Vkom = 0,95 * Vconv. Onder stabiele productieomstandigheden verandert het cavernevolume vrijwel niet en is het convergentievolume ongeveer gelijk aan het gewonnen zoutvolume. De toename van het volume van de dalingskom is dan voor ongeveer 95% evenredig met het gewonnen zoutvolume. De productiecijfers kunnen worden gebruikt om het huidige maximaal gerealiseerde bodemdalingsvolume op elk moment te bepalen (dagelijks bijgewerkt). Na afloop van de winning worden de cavernes ingesloten en neemt de cavernedruk snel toe (zie §3.7 en §3.9). De zoutkruip, de caverneconvergentie en de bodemdaling komen dan tot stilstand.
Het restvolume aan pekel in de ingesloten cavernes neemt over zeer lange tijd af, wat niet tot aantoonbare bodemdaling leidt. Strikt genomen kan de inhoud van de dalingskom niet groter worden dan het totale aan de ondergrond onttrokken zoutvolume. Rekening houdend met de ‘harde’ bovengrens kan het pleistocene dalingsvolume in het concessiegebied Havenmond maximaal 5% groter uitvallen. Als eenvoudige en conservatieve benadering kan men het volume van de dalingskom gelijkstellen aan het ondergrondse convergentievolume volgens Vkom = Vconv. Deze conservatieve aanname is al meegenomen in de cijfers en figuren in dit document. Hierbij is het convergentievolume gelijk aan het gewonnen zoutvolume plus het opgeloste zoutvolume in de cavernes, verminderd met het ingesloten pekelvolume in de cavernes. De onzekerheid op het gewonnen zoutvolume is zeer klein (≈1%) vanwege het nauwkeurige data- acquisitiesysteem dat Frisia toepast. Hier worden vooral “slimme” debietmeters gebruikt, die regelmatig controleren of ze nog steeds correct meten. De onzekerheid op het cavernevolume, berekend met de volumebalans en gemeten met holruimtemetingen, is iets groter en ligt op ongeveer ≈5%. De cumulatieve onzekerheid op het convergentie volume is daardoor circa 2%.
Rekening houdend met de conservatieve aanname Vkom = Vconv, kan het convergentie volume circa 2% hoger tot circa 7% lager uitvallen dan de prognoses, uitgaande van de productiecijfers gepresenteerd in bijlage 4. 4.4.1 Zoutkruipmodel Productie- en bodemdalingprognoses worden vastgesteld met behulp van een zogenaamd zoutkruipmodel. Met behulp van een dergelijk model wordt voorspeld hoe snel een caverne groeit of krimpt aan de hand van een bepaalde productiesnelheid. Het op dit moment toegepaste zoutkruipmodel is uitgebreid gekalibreerd aan alle beschikbare data van Frisia’s Barradeelcavernes. Een observatie die Frisia heeft gedaan, is dat er sprake is van een hogere zoutkruipsnelheid bij de HVM-02-S2 caverne dan bij de Barradeelcavernes. Dit wordt onder andere veroorzaakt door de iets diepere ligging van de Havenmondcaverne(s), wat leidt tot een zwaarder bovenliggend gesteentepakket en de hogere temperatuur van het steenzout. Deze hogere zoutkruipsnelheid geeft Frisia de mogelijkheid om de cavernes klein te houden. Zodra de tweede caverne HVM-01-S1 in gebruik wordt genomen, komt er veel additionele data beschikbaar. Onder andere omdat beide cavernes op een lagere productiesnelheid zullen produceren. Dit heeft als gevolg dat de pekeldruk in deze cavernes lager zal liggen, wat nieuwe informatie levert voor kalibratie van het model.
Nieuwe prognoses voor de bodemdalingssnelheid worden jaarlijks meegenomen in de zogenaamde Beheerscyclus: de uitvoering van het Meet- en Regelprotocol. Actualisatie winningsplan voor winningsvergunning Havenmond Pagina 21 Het zoutkruipmodel heeft invloed op de snelheid waarop cavernes kunnen groeien en krimpen. Daarnaast is Frisia altijd in staat om met behulp van de choke de druk in de caverne(s) te verhogen en zodoende de cavernegroei- of -krimpsnelheid te sturen, onafhankelijk van de natuurlijke zoutkruip of de gekozen productiesnelheid. Dit geeft Frisia de mogelijkheid om de cavernevolumes en het verloop van de bodemdaling in de tijd te sturen. 4.5 Risico-analyse omtrent bodemtrillingen als gevolg van de winning Artikel 24, lid 1 onder p, Mbb, vraagt om een risicoanalyse omtrent bodemtrillingen als gevolg van de winning. Artikel 35, lid 1 onder g, Mbw, vraagt aanvullend om de risico’s voor omwonenden, gebouwen of infrastructurele werken of de functionaliteit daarvan met een risicobeoordeling. Tijdens de actieve zoutwinning door Frisia vanaf 1995 tot heden hebben zich in de winningsgebieden (Barradeel en Barradeel II) geen, door het KNMI geregistreerde bodemtrillingen, voorgedaan. De seismische monitoring geschiedt continu door middel van ondergrondse seismometers (tot 120m diepte) die door het KNMI beheerd en uitgelezen worden.
De dichtstbijzijnde seismometers zijn geïnstalleerd bij Wijnaldum, Firdgum en Zweins. De detectiegrens voor trillingen ter plaatse van de zoutwinning in het concessiegebied Havenmond is 1,5 (Schaal van Richter) volgens de KNMI MoC-kaart (2023) en daarmee voldoende gevoelig om eventueel schadeveroorzakende bevingen te detecteren en lokaliseren. Ook uit de vakliteratuur zijn geen aanwijzingen bekend over het optreden van bodemtrillingen veroorzaakt door de winning van steenzout op deze dieptes (>2000 m) door middel van oplosmijnbouw. Het is dan ook zeer onwaarschijnlijk dat de zoutproductie in het Havenmondgebied tot bodemtrillingen zal leiden. 4.5.1 Schade aan beschermde natuurwaarden voorkomen De zoutwinning onder de Waddenzee vindt plaats vanaf een mijnbouwlocatie in de industriehaven van Harlingen. Het puttenveld is gelegen tussen verschillende hoge gebouwen zoals Frisia’s fabriekshallen in het zuidwesten en de gebouwen van ICON Yachts in het noordoosten. Aansluitend aan ICON Yachts ligt de Reststoffenenergiecentrale, gevolgd door verschillende andere bedrijven. Gegeven de aaneenschakeling van bedrijfsterreinen is het boorterrein geen opvallende verschijning langs dit deel van de Waddenzeedijk. De aanwezigheid van deze boorlocatie in relatie tot de aangrenzende natuur is reeds passend beoordeeld en vergund (kenmerk DGNR-RRE/ 14040193).
Van belang bij deze beoordeling is de nabijheid van de hoogwatervluchtplaats die van augustus tot en met januari hoofdzakelijk door scholeksters wordt gebruikt. Deze hoogwatervluchtplaats bevindt zich enkele honderden meters ten zuidwesten van de boorlocatie, aan het eind van een doodlopende weg langs de dijk. De winning vanaf het industrieterrein heeft geen verstorend effect op deze deelpopulatie. Zelfs wanneer er sprake is van putwerkzaamheden zijn de eventuele licht- en geluidsemissies ondergeschikt aan die van de aangrenzende bedrijven. Naast de beschermde natuurwaarden van het aangrenzende Natura 2000-gebied Waddenzee wordt het industrieterrein bezocht/ bewoond door verschillende planten- en diersoorten. Frisia heeft hiervoor in 2023 een nieuwe inventarisatie laten uitvoeren. Op de boorlocatie worden geen hogere planten aangetroffen. Ook het aantal diersoorten is hier beperkt. Het meest opvallend is de aanwezigheid van hazen. In de omgeving van de boorlocatie zijn ook de bruine rat en enkele vogelsoorten aangetroffen. Deze dieren, die tussen de fabriekshallen van het industrieterrein wonen, ondervinden geen hinder van de zoutwinning. Vanaf de bovengenoemde boorlocatie worden putten aangelegd die op een diepte van 100den meters door de ondergrond onder de Waddenzee door lopen.
Zowel het aanleggen van de putten als het transport van vloeistoffen door de putten heeft geen enkel effect op de beschermde natuurwaarden aan het aardoppervlak, noch op de natuurlijke kenmerken van het Waddenzee- ecosysteem. De zoutwinning die Frisia uitvoert, leidt tot zoutkruip en daarmee tot bodemdaling in de diepe ondergrond. In het geval van de zoutwinning is er uitsluitend sprake van bodemdaling onder Actualisatie winningsplan voor winningsvergunning Havenmond Pagina 22 wadplaten en geulen. Niet onder kwelders of duinvalleien. Deze bodemdaling leidt niet tot een significante aantasting van deze wadplaat- of geulhabitats (H11.40 en H11.10). Zoals in paragraaf 4.1 wordt uitgelegd, zullen natuurlijke erosie- en sedimentatieprocessen ervoor zorgen dat er geen bodemdalingskom ontstaat zoals dat op het land wel het geval is. Deze dynamiek zorgt ervoor dat het sedimentvolume in de Waddenzee meegroeit met de stijgende zeespiegel en, locaal, met bodemdaling door zoutwinning. Hoe groot dat meegroeivermogen precies is, is onbekend. Voor het kombergingsgebied van het Vlie wordt een veilige grens van minimaal 5 mm per jaar gehanteerd (§3.5). In het onderhavige winningsplan wordt een grotere productie en dus een grotere diepe bodemdaling aangevraagd. Zoals is aangegeven in §4.1.1 en in bijlage 7 beschreven, blijft het Hand aan de Kraan-principe van kracht.
Het Hand aan de Kraan-principe voorkomt dat er significante schade aan de natuurwaarden van de Waddenzee kan ontstaan. Zodoende zorgt de verplichting tot het Hand Aan de Kraan principe ervoor dat er een verschil kan ontstaan tussen het aangevraagde en het gerealiseerde productievolume. Dit verschil treedt automatisch op wanneer de gebruiksruimtegrens dreigt te worden overschreden omdat Frisia haar productie tot de beschikbare gebruiksruimte beperkt. Zodoende is er geen directe relatie tussen de omvang van het aangevraagde productievolume en de mogelijke effecten daarvan op de natuur. De bovengenoemde theorie wordt al decennialang onderzocht en houdt stand. Bodemdaling onder wadplaten en geulen heeft tot nu toe nooit tot komvorming of natuurschade geleid (ref. 6). Ook Frisia onderzoekt de morfologische en ecologische ontwikkelingen in het gebied boven de Havenmondconcessie. Ieder jaar worden de volgende aspecten van het ecosysteem in beeld gebracht. • Bodemdaling in de diepe ondergrond • Erosie en sedimentatie aan het wadoppervlak • Sedimentsamenstelling in het bodemdalingsgebied • Bodemdierensamenstelling (als voedsel voor vogels) in het bodemdalingsgebied • Aantalsontwikkeling van beschermde vogelsoorten op hoogwatervluchtplaatsen • Laagwaterverspreiding van wadvogels in het bodemdalingsgebied De bovenstaande monitoringsdata worden in samenhang bekeken en beoordeeld.
Deze resultaten worden jaarlijks gerapporteerd aan de Minister van Economische Zaken en Klimaat & Groene Groei en aan de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur. Op deze wijze wordt zorgvuldig in de gaten gehouden of de conclusie, dat zoutwinning niet leidt tot schade aan beschermde natuurwaarden, correct is. Onverwachte nadelige ontwikkelingen zullen op deze wijze vroegtijdig worden opgespoord. Mocht de monitoringdata leiden tot twijfel over de afwezigheid van nadelige effecten, dan kan de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur in de zoutproductie ingrijpen. Het huidige monitoringprogramma is zodanig ingericht dat ook de aangevraagde uitbreiding van de zoutwinning goed bestudeerd wordt. Dit geheel is geregeld en vastgelegd in Frisia’s Wnb-vergunning (kenmerk DGNR-RRE/ 14040193). Verder zijn er geen effecten op natuur aan de orde. Actualisatie winningsplan voor winningsvergunning Havenmond Pagina 23 5 Kosten op jaarbasis (vertrouwelijke informatie) Artikel 35, lid 1 onder e, Mbw, vraagt om de kosten op jaarbasis van het winnen van de delfstoffen.
Artikel 24, lid 1 onder l Mbb, vraagt aanvullend een opgaaf van de jaarlijkse kosten voor investeringen, onderhoud, bedrijfsvoering, en de kosten van het verlaten en verwijderen van mijnbouwwerken. Frisia is voornemens de kosten van de winning te financieren uit eigen middelen. Productieplanning en kosten zijn gespecificeerd in bijlage 3, die vertrouwelijk is uit het oogpunt van concurrentie. Actualisatie winningsplan voor winningsvergunning Havenmond Pagina 24 6 Referenties 1. Abandonment of an extremely deep cavern at Frisia Salt. H. Van Heekeren, T. Bakker, A. Duquesnoy, V. De Ruiter. Well Engineering Partners B.V., SMRI Spring 2009 Technical Conference, Krakow, Poland. 2. BAS-4 Cavern Abandonment risk analysis. A. van El, R. Gielisse, T. Boerrigter, Well Engineering Partners B.V., 12 februari 2019. 3. Havenmond Cavern Abandonment Risks. Analysis and evaluation of scenario-based risks, A. van El, T. Boerrigter, T.A. Chorus, Well Engineering Partners B.V., 6 september 2021. 4. Milieueffecten continuering van de zoutwinning in Noord West Fryslân, Deel A. Arcadis, 9 juni 2010. 5. Zoutwinning Frisia Zout B.V. te Harlingen, Toetsingsadvies over het milieueffectrapport, rapportnummer 2150-156. Commissie m.e.r., 16 november 2010. 6. Sedimentatie metingen op het wad van Ameland, Paesens, Piet Scheve plaat, Engelsmanplaat en Schiermonnikoog. J. Krol.
Natuur Centrum Ameland, april 2023. 7. Meetplan Havenmond 2024, Frisia Zout B.V., 31 okotober 2023; Aanvullende bijlage voor meetplan Harlingen 2024, Frisia Zout B.V., 31 oktober 2023 8. Meet- en regelprotocol zoutwinnig Havenmond in de Waddenzee v.3.2, A. Duquesnoy, Frisia Zout B.V., 12 december 2012 9. 2024 Toelichting actualisatie Winningsplan v1.0, Frisia Zout B.V., 18 juni 2024 Actualisatie winningsplan voor winningsvergunning Havenmond Pagina 25 Bijlage 1: Ligging van het concessiegebied Havenmond Figuur 2: Ligging concessiegebied Havenmond, geplande cavernes en meetpunten voor diepe bodemdaling. Het concessiegebied Havenmond is weergegeven door de blauwgestippelde rechthoek. De X- en Y- coördinaten zijn Rijksdriehoek-coördinaten. De (geplande) posities van de cavernes HVM-01-S1, HVM-02-S2, HVM-03 en HVM-04 zijn afgebeeld in rood. De boorlocatie is ook aangeduid met een rode ruit (Daar is geen caverne gepland). De scheidingslijn tussen het Kombergingsgebied Vlie en Kombergingsgebied Marsdiep is aangegeven met de zwart gestippelde lijn. De zwarte punten ‘Wpm’ en ‘CGPS’ geven de huidige locaties aan van de GNSS-stations die continue (CGPS) en periodiek (Wpm) worden gemeten om bodembeweging te bepalen.
Actualisatie winningsplan voor winningsvergunning Havenmond Pagina 26 Bijlage 2: Structuur en ligging van de steenzoutlaag en de geplande caverneposities Figuur 3: Diepteligging (in m) van de bovenkant van de Zechstein 2-zoutformatie. Het concessiegebied Havenmond is weergegeven door de blauwe rechthoek. De X- en Y-coördinaten zijn Rijksdriehoek- coördinaten. De (geplande) posities van de cavernes HVM-01-S1, HVM-02-S2, HVM-03 en HVM-04 zijn eveneens afgebeeld. De boor- en productie locatie naast het fabrieksterrein van Frisia zijn weergegeven rechts onder in het beeld (rode ruit en zwarte stip). De boorlocatie ligt vrijwel op de kustlijn. De kaarten in deze bijlage zijn afkomstig van 2D seismische lijnen die geïnterpoleerd zijn door dGB Earth Sciences.
Actualisatie winningsplan voor winningsvergunning Havenmond Pagina 27 Figuur 4: Diepteligging (in m) van de basis van de Zechstein 2-zoutformatie. Het concessiegebied Havenmond is weergegeven door de blauwe rechthoek. De X- en Y-coördinaten zijn Rijksdriehoek- coördinaten. De (geplande) posities van de cavernes HVM-01-S1, HVM-02-S2, HVM-03 en HVM-04 zijn eveneens afgebeeld. De boor- en productie locatie naast het fabrieksterrein van Frisia zijn weergegeven rechts onder in het beeld (rode ruit en zwarte stip). De boorlocatie ligt vrijwel op de kustlijn. De kaarten in deze bijlage zijn afkomstig van 2D seismische lijnen die geïnterpoleerd zijn door dGB Earth Sciences.
Actualisatie winningsplan voor winningsvergunning Havenmond Pagina 28 Figuur 5: Dikte (in m) van de Zechstein 2-zoutformatie. Het concessiegebied Havenmond is weergegeven door de blauwe rechthoek. De X- en Y-coördinaten zijn Rijksdriehoek-coördinaten. De (geplande) posities van de cavernes HVM-01-S1, HVM-02-S2, HVM-03 en HVM-04 zijn eveneens afgebeeld. De boor- en productie locatie naast het fabrieksterrein van Frisia zijn weergegeven rechts onder in het beeld (rode ruit en zwarte stip). De boorlocatie ligt vrijwel op de kustlijn. De kaarten in deze bijlage zijn afkomstig van 2D seismische lijnen die geïnterpoleerd zijn door dGB Earth Sciences.
Actualisatie winningsplan voor winningsvergunning Havenmond Pagina 29 Figuur 6: Ligging van de zoutlaag (blauw & paarse kleuren) ten opzichte van de andere aardlagen langs het boortraject van HVM-01-S1. De cavernes HVM-02-S2, HVM-03 en HVM-04 hebben een vergelijkbare loodrechte projectie op de getoonde dwarsdoorsnede, die vanuit de stad Harlingen in noordwestelijke richting loopt. De diepteschaal is circa 2x vergroot ten opzichte van de horizontale schaal.
Actualisatie winningsplan voor winningsvergunning Havenmond Pagina 30 Bijlage 3: (vertrouwelijke gegevens) 5.1.2.f 5.1.2.f Actualisatie winningsplan voor winningsvergunning Havenmond Pagina 31 (vertrouwelijke gegevens) 5.1.2.f 5.1.2.f Actualisatie winningsplan voor winningsvergunning Havenmond Pagina 32 (vertrouwelijke gegevens) 5.1.2.f 5.1.2.f Actualisatie winningsplan voor winningsvergunning Havenmond Pagina 33 Bijlage 4: Productieoverzichten Figuur 9: Productieoverzicht voor een optimale zoutproductie uit de Havenmondconcessie.
Actualisatie winningsplan voor winningsvergunning Havenmond Pagina 34 Figuur 10: Productieoverzicht dat ervan uit gaat dat het huidige Richtscenario het nieuwe Beleidsscenario wordt (remwegscenario).
Actualisatie winningsplan voor winningsvergunning Havenmond Pagina 37 Figuur 14: Verbuizingsschema van de boring HVM-01-S1
Actualisatie winningsplan voor winningsvergunning Havenmond Pagina 38 Bijlage 6: Mijnbouwwerk Havenmond Figuur 15: Locatie tekening van mijnbouwwerk Havenmond, aangrenzend aan de noordkant van de Frisia zoutfabriek
Actualisatie winningsplan voor winningsvergunning Havenmond Pagina 39 Bijlage 7: Belastingscenario’s van de gebruiksruimte - kombergingsgebied Vlie Zoals toegelicht in paragraaf 4.1.1 en 4.1.2 wordt de zoutwinning onder de Waddenzee beperkt door de gemiddelde snelheid van de bodemdaling onder het kombergingsgebied Vlie. Opgeteld mogen de snelheid van bodemdaling door de zoutwinning (6-jarig gemiddelde, inclusief na-ijlende bodemdaling door gaswinning) en de snelheid van zeespiegelstijging niet meer bedragen dan 5mm per jaar. Een klein deel van de bodemdaling vindt onder het kombergingsgebied Marsdiep plaats. Dit is echter zo weinig dat het nooit eerder tot beperkingen leidt dan de bodemdalingssnelheid onder het Vlie. De bodemdalingssnelheid onder het Marsdiep wordt hier dan ook buiten beschouwing gelaten. De vastgestelde grenswaarde voor het kombergingsgebied Vlie is vastgesteld op 5 mm/jaar. Het zeespiegelstijgingscenario bestaat uit twee delen. De eerste vijf jaar van het scenario bestaat uit het beleidsscenario (dik gedrukte lijnen in de onderstaande figuren). Hierin is de zeespiegelstijgingprognose tot 2024 vastgesteld op 2.4 mm/jaar. Vanaf 2024 tot en met 2029 is de zeespiegelprognose vastgesteld op 3.6 mm/jaar in 2024, linear groeiend naar 3.85 mm/jaar in 2029.
Dit zeespiegelscenario samen met het meegroeivermogen van het kombergingsgebied leidt tot een bepaalde gebruiksruimte waarbinnen zout- en gaswinning plaats kan vinden. Het tweede deel van het zeespiegelstijgingscenario bestaat uit het richtscenario en is bedoeld om bedrijven een beeld te geven van mogelijke toekomstige ontwikkeling (stippellijn). De belasting van het kombergingsgebied wordt bepaald door de gemiddelde Pleistocene bodemdalingssnelheid van zout- en gaswinning over het gehele oppervlak van het kombergingsgebied en wordt jaarlijks vastgesteld. De belasting is het 6 jaarlijks gemiddelde van de bodemdalingssnelheid (voortschrijdend gemiddelde, 3 jaar terug, 3 jaar vooruit). De belasting op het kombergingsgebied Vlie, aan de hand van de productieplannen gepresenteerd in dit winningsplan, is gepresenteerd in figuur 11 en blijft binnen de grenzen van het beleidscenario. Indien het huidige Richtscenario werkelijkheid wordt, zal Frisia haar productie moeten verminderen vanaf 2028 met een productiestop in 2034. Dit scenario is gepresenteerd in figuur 12. In het kombergingsgebied Vlie is sprake van bodemdaling door gaswinning, veroorzaakt door de gaswinning Zuidwal. In 2020 is gaswinning in dit veld gestopt. Wel is er nog sprake van 0.02 – 0.16 mm/jaar na-ijlende belasting van de gebruiksruimte, zoals gepresenteerd in figuur 10.
Aangezien de belasting op een kombergingsgebied wordt berekend met een behulp van een 6 jaarlijks gemiddelde, is er tot 3 jaar na de stop van de bodemdaling nog sprake van een berekende belasting van de gebruiksruimte. Daarnaast kan er op de lange termijn ook nog sprake zijn van zeer lichte na-ijlende bodemdalingseffecten. Na-ijlende bodemdaling door zoutkruip en permetie van pekel kan leiden tot een belasting van 0.003 – 0.007 mm/jaar (op basis van het zoutkruipmodel). Dit is circa een factor 10 lager dan de na-ijlende bodemdaling door gaswinning.
Actualisatie winningsplan voor winningsvergunning Havenmond Pagina 42 Bijlage 8: Prognose Pleistocene bodemdaling einde zoutwinning Havenmond (2052) Figuur 19: De getoonde Pleistocene bodemdalingskom (in cm) is het gecumuleerde resultaat van vier afzonderlijke bodemdalingskommen na afloop van 45,5 miljoen ton cumulatieve zoutproductie uit vier cavernes. In deze prognose hebben cavernes HVM-01-S1, HVM-02-S2 en HVM-03 een openstaand eindvolume van ca. 375.000 m3. HVM-04 heeft een openstaand eindvolume van ca. 1.000.000 m3. Dalingskommen HVM-01-S1, HVM-02-S2 en HVM-03 hebben een daling van ca. 66 cm, HVM-04 een daling van ca. 45 cm. De kommen zijn berekend met komparameters γ= 1,33.10-6 en δ= 1,841, gebaseerd op de komvormen van Barradeelcavernes BAS-1, BAS-2, BAS-3, BAS-3O en BAS-4. Het totale komvolume bedraagt ca. 19,2 miljoen m3. De daling in het diepste punt bedraagt ca. 167 cm. De bodemdalingskom is ca. 7,2 km breed over zijn kortste as (2 cm contour).
Actualisatie winningsplan voor winningsvergunning Havenmond Pagina 43 Figuur 20: De 2 cm Pleistocene bodemdalingcontourlijnen van het winningsplan van 2012 en het huidig gepresenteerde winningsplan. Door de verschuiving van de geplande HVM-03 en HVM-04 cavernecoördinaten richting het noorden, is er een verschuiving van de Pleistocene bodemdaling contourlijnen in diezelfde richting.
Actualisatie winningsplan voor winningsvergunning Havenmond Pagina 44 Figuur 21: Differentiaalkaart voor de Pleistocene bodemdalingscontourlijnen waarbij het verschil tussen de geplande Pleistocene bodemdaling uit het winningsplan 2012 en het huidig gepresenteerde winningsplan in kaart is gebracht. Aan de zuidwestkant van het winningsgebied Havenmond is sprake van een vermindering van de Pleistocene bodemdaling in verband met de verplaatsing van de caverneposities HVM-03 en HVM-04 richting het noorden. Aan de noordoostkant leidt dit tot additionele Pleistocene bodemdaling. Aan de hand van de beoogde productievolumes en de actualisatie van caverneposities HVM-01-S1 en HVM-02-S2 is er sprake van 2 cm additionele bodemdaling op een gedeelte van de zeedijk aan de noordkant van de industriehaven van Harlingen. In Harlingen-stad is geen verandering aan de hand van dit nieuw gepresenteerde winningsplan.