04.1 Bijlage 1 - Ontwerpbesluit gewijzigd winningsplan Havenmond
Tekst van het document
De Gemeente Waadhoeke uit zorgen over het gebruik van mijnbouwhulpstoffen onder de Waddenzee. De Provincie Fryslân en de gemeente Terschelling stellen dat het IUCN (internationaal samenwerkingsverband voor natuurbehoud en duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen) onlangs heeft geadviseerd de status van de Waddenzee als werelderfgoed te verlagen van goed naar goed met zorgen. Het IUCN adviseert Unesco. Directe aanleiding zijn zorgen over nieuwe plannen voor gaswinning vanaf Ternaard onder de Waddenzee en de elektriciteitskabels en waterstofleidingen van de windparken op de Noordzee. Door het samenspel van alle activiteiten in het Waddengebied ontstaat er een cumulatie van effecten. Gezien de huidige kwetsbare status van het waddengebied is dit volgens de provincie geen gewenste ontwikkeling, zoals ook het IUCN aangeeft. De provincie Fryslân en de gemeente Terschelling stellen dat het uitgangspunt van de zorgplicht is dat burgers, ondernemers en overheden alle handelingen die nadelige gevolgen kunnen hebben voor in het wild levende planten en dieren, hun directe leefomgeving of een Natura 2000-gebied achterwege laten. Het ‘hand aan de kraan’-principe gaat uit van mitigeren. Dit betekent dat de effecten al in gang gezet worden en dat het ‘hand aan de kraan’-principe slechts de beweging volgt.
Hiermee wordt volgens de provincie en gemeente in strijd gehandeld met de zorgplicht uit de Omgevingswet. Advies Mijnraad Mijnraad stelt dat de beoordeling van de effecten op de sedimentsamenstelling plaats horen te vinden in de milieueffectrapportage (MER) als onderdeel van de omgevingsvergunningverlening. Daarnaast geeft de Mijnraad aan dat uit recente monitoringsrapportages van Arcadis voor de MER geen correlatie is gevonden tussen bodemdaling door zoutwinning en sedimentsamenstelling in het beïnvloede gebied. De Mijnraad stelt dat er in de aanvraag wordt aangegeven dat er met toepassing van de REACH-geregistreerde mineraalolie (GTL GS270) een oliespiegel wordt aangelegd ter voorkoming van uitloging aan de bovenzijde van de caverne. Naar het oordeel van de Mijnraad zal bij de operationele werkzaamheden enkel een hele kleine kans bestaan op lekkages, die in het ergste geval bij de boorlocatie op land uitstromen. De Mijnraad adviseert om bij aanhoudende zorgen over het gebruik van mijnbouwhulpstoffen, de gemeente Waadhoeke in contact te brengen met toezichthouder SodM. Beoordeling natuur en milieu De zoutwinning bevindt zich onder de Waddenzee. Paragraaf 5.2 behandelt het abiotische deel van het ‘hand aan de kraan’-principe.
Het biotische deel van het ‘hand aan de kraan’-principe wordt gevormd door de monitoring van de natuurwaarden, zoals vogelstanden, vegetatie, droogvallende platen. De verantwoordelijkheid voor dit deel van het ‘hand aan de kraan’-principe ligt bij de Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (hierna: LVVN) die bevoegd gezag is voor de vergunning op grond van de Wet natuurbescherming (hierna: natuurvergunning). Of deze vergunning aanpassing behoeft is aan de minister van LVVN. Pagina 20 van 25 DGRGG-DTDO / V-58210 Voor de zoutwinning in de Waddenzee heeft Frisia tevens een vergunning nodig waarin de invloed van de zoutwinning op de Natura 2000-doelen van de Waddenzee zijn beoordeeld. Ik verwijs hiervoor naar de vergunning op grond van de Wet natuurbescherming voor Zoutwinning onder de Waddenzee van 2 september 2014, kenmerk DGNR-RRE / 14040193. Ten aanzien van het advies van de gemeente Terschelling en de provincie Fryslân over het onderzoek van het NIOZ, merk ik op dat de beoordeling van de effecten op de sedimentsamenstelling plaats heeft gevonden in de milieueffectrapportage (MER) als onderdeel van de in de vorige alinea genoemde vergunning. De Waddenzee is in 2009 door UNESCO opgenomen op de Werelderfgoedlijst, met alle activiteiten die destijds al plaatsvonden, inclusief de mijnbouw onder de Waddenzee op basis van het ‘hand aan de kraan’-principe.
Hier moet Frisia zich aan houden. De aanpassing van de wijze van zoutwinning Havenmond is conform deze principes vormgegeven. Ten aanzien van het advies van de gemeente Waadhoeke over de gebruikte mijnbouwhulpstoffen merk ik op dat er met toepassing van de REACH- geregistreerde mineraalolie (GTL GS270) een afdeklaag wordt aangelegd ter voorkoming van uitloging aan de bovenzijde van de caverne. De impact hiervan is reeds beoordeeld bij de wijziging van het instemmingsbesluit van 7 oktober 2020, kenmerk V-3218. Bij de operationele werkzaamheden zal enkel een hele kleine kans bestaan op lekkages, die in het ergste geval bij de boorlocatie op land zouden kunnen plaatsvinden. Op basis van de aangeleverde gegevens over de winning en de adviezen ben ik van oordeel dat de gevolgen voor natuur en milieu de instemming met het winningsplan niet in de weg staan aan instemming met het winningsplan.
5.5 Overige adviezen Financiële zekerheid De Mijnraad en SodM stellen dat vanwege het risico dat Frisia vervroegd de winning moet stoppen doordat het ‘hand aan de kraan’- principe verdere winning niet meer toestaat, er ook een risico is dat de kosten voor het aanleggen van de cavernes, de operationele kosten, de kosten voor het veilig afsluiten en achterlaten van de cavernes, en de kosten voor het beheersen van de gevolgen van bodemdaling niet meer opwegen tegen de inkomsten die komen uit de zoutwinning, wat financiële gevolgen kan hebben voor Frisia. Vanwege dit risico adviseert SodM tot het toevoegen van een voorwaarde in een instemmingsbesluit waarbij een financiële zekerheidsstelling wordt opgenomen. Het eerste deel van de zekerheidsstelling is gericht op een dekking van de aansprakelijkheid voor de schade die naar redelijke inschatting ontstaat door beweging van de aardbodem als gevolg van de voorgenomen zoutwinning, zoals gesteld in de Mbw, artikel 46. Het tweede deel is gericht op een financiële zekerheid aan de Staat der Nederlanden op te stellen voor het verwijderen van een mijnbouwwerk, zoals gesteld in de Mbw, artikel 47. Omgevingsfonds De gemeente Harlingen stelt dat nu het moment is gekomen om Frisia te verzoeken een omgevingsfonds in te stellen of daaraan bij te dragen.
De activiteiten van Frisia breiden zich uit, en breiden zich in de toekomst mogelijk nog verder uit, zodat deze toch meer effect op de omgeving zullen gaan hebben. Daarmee kan het algemene belang dat de gemeente dient in het geding komen. De activiteiten van Frisia vinden weliswaar onder zee plaats maar hebben ook invloed op de omgeving. Pagina 21 van 25 DGRGG-DTDO / V-58210 Met een omgevingsfonds kan Frisia invulling geven aan zijn verantwoordelijkheid ten aanzien van de maatschappij. Het komt steeds vaker voor dat bedrijven die aan mijnbouw doen zich bewust zijn van de lusten maar ook van de lasten voor de maatschappij. Waar de financieel-economische en de maatschappelijke baten met name neerslaan bij de exploitant of de samenleving als geheel, zijn hinder van mijnbouwactiviteiten en de milieueffecten vooral regionaal en lokaal. Meerdere bedrijven die werkzaam zijn op het gebied van zoutwinning hebben inmiddels hier invulling aan gegeven en een omgevingsfonds ingesteld. De gemeente adviseert bij het instemmen met het winningsplan Frisia te wijzen op zijn verantwoordelijkheid in deze en als voorschrift op te nemen dat Frisia een bijdrage gaat leveren aan een omgevingsfonds. Communicatie Het Wetterskip Fryslân stelt dat in instemmingsbesluiten operators worden opgeroepen om in gesprek te blijven met de omgeving en regionale overheden.
Zo'n oproep heeft niet dezelfde juridische gevolgen als het verbinden van een daartoe strekkend voorschrift aan het instemmingsbesluit. Bij een voorschrift in het instemmingsbesluit kan immers nakoming worden afgedwongen, zoals bestuursdwang. Het Wetterskip wijst op de parlementaire geschiedenis van de Mijnbouwwet. Een voorschrift in het instemmingsbesluit moet in acht worden genomen en, als dat niet gebeurt, kan daartegen handhavend worden opgetreden. Batendeling Het Wetterskip Fryslân stelt dat de voorgenomen actualisatie van de Mijnbouwwet voor nieuwe mijnbouw een regeling voor batendeling met de regio beoogt. Dat is een mooie ontwikkeling voor nieuwe winningen na wijziging van de Mijnbouwwet, maar in het beheergebied van Wetterskip Fryslân is er sprake van veel bestaande winningen. Voor deze winning zou ook een maatschappelijke plus moeten gelden. Het Wetterskip pleit ervoor dat de Staat het voortouw neemt in het bepalen van de lusten en niet de operator. Ook pleit het Wetterskip voor een maatschappelijke kosten- en batenanalyse. Beoordeling overige adviezen Bij de beoordeling van de overige adviezen is van belang te weten dat de af te wegen belangen en relevante feiten in het licht staan van het volgens de Mbw te nemen besluit.
Onderdelen van een advies die zien op andere zaken dan waar de wettelijke toetsingsgronden op zien, kunnen formeel juridisch geen rol spelen in het besluit en leiden niet tot het opnemen van een voorschrift in het besluit. Financiële zekerheid Ter dekking van de aansprakelijkheid voor de schade die naar redelijke schatting ontstaat door bodembeweging als gevolg van het winnen van zout kan ik op basis van artikel 46 van de Mbw van Frisia verlangen dat deze financiële zekerheid stelt. Hiervan kan ik gebruik maken indien twijfel bestaat of de financiële capaciteit van Frisia voldoende is om de schade te vergoeden indien die door haar mijnbouwactiviteiten is veroorzaakt. Sinds 2022 is in de Mbw ook een mogelijkheid opgenomen tot het stellen van financiële zekerheid voor het verwijderen van mijnbouwwerken. Deze mogelijkheid is ook van toepassing voor de mijnbouwwerken die Frisia gebruikt voor zoutwinning. Een besluit op grond van artikel 46 of 47 Mbw is een zelfstandig besluit en staat los van het instemmingsbesluit met het winningsplan. Gelet daarop hoort het stellen van zekerheden niet thuis in een instemmingsbesluit. Omgevingsfonds/batendeling Pagina 22 van 25 DGRGG-DTDO / V-58210 Ik benadruk dat Frisia de overheden en de omwonenden goed moet betrekken.
Een omgevingsfonds valt buiten het beoordelingskader waar de wettelijke toetsingsgronden uit artikel 36, eerste lid, van de Mbw op zien. De beslissing tot een omgevingsfonds en wat daaronder wordt verstaan kan daarom geen onderdeel zijn van dit besluit. Communicatie Het is van belang dat Frisia helder en actief communiceert richting de inwoners en overheden, zodat duidelijk is dat de winning van zout alleen plaatsvindt onder strikte voorwaarden, waarbij Frisia eventuele nadelige gevolgen adequaat monitort en zoveel mogelijk voorkomt. Er is regelmatig overleg tussen Frisia en de gemeente Harlingen, omwonenden en de Stichting Bescherming Historisch Harlingen (SBHH). 5 Eindbeoordeling Gelet op het gewijzigde winningsplan en de adviezen volgt samenvattend de volgende beoordeling. Planmatig gebruik en beheer van de ondergrond De zoutwinning in Havenmond is een bestaande winning. Het winningsplan betreft geen uitbreiding van de winningsduur en het aantal cavernes, dan reeds eerder vergund. De actualisatie betreft andere locaties van de cavernes en een hoger productievolume. Door het laten krimpen van cavernes tijdens de productiefase wordt de bodemdaling naar voren gehaald en wordt extra pekel ‘passief’ gewonnen. Ik schrijf voor dat de cavernediameter maximaal 150 meter is, waarbij incidentele afwijkingen tot 100 meter vanaf de as van de caverne zijn toegestaan.
De zoutwinning gaat geen concurrerende gebruiksvormen van de ondergrond tegen. De winning vindt doelmatig en efficiënt plaats. De voorgenomen wijziging van de zoutwinning is dan ook een vorm van planmatig gebruik en beheer van de ondergrond. Bodemdaling De uiteindelijke bodemdaling als gevolg van de zoutwinning Havenmond is afhankelijk van de wijze van afsluiten van de cavernes. Doordat de cavernes al voordat deze worden afgesloten worden verkleind, vindt de bodemdaling reeds plaats gedurende de looptijd van het winningsplan in plaats van na de productiefase. Een deel van deze bodemdaling zou ook bij het oorspronkelijke winningsplan hebben plaatsgevonden, maar pas na afloop van het winningsplan. Daarom was deze bodemdaling in de vorige aanvraag nog niet meegenomen. De extra bodemdaling ten opzichte van het winningsplan uit 2013 is maximaal (in het meest conservatieve scenario) 64 cm in het centrum van de bodemdalingskom, maar de verwachting is dat dit minder zal zijn. De zoutwinning dient plaats te vinden binnen het ‘hand aan de kraan’-principe. Frisia dient te allen tijde binnen de laatste vastgestelde gebruiksruimte te blijven met de zoutwinning Havenmond. Zodra een nieuw gebruiksruimtebesluit wordt vastgesteld moet Frisia binnen 6 maanden een plan indienen waaruit blijkt dat en hoe aan de nieuwe gebruiksruimte wordt voldaan.
De verwachte bodemdaling op land is dermate gering dat zij het opnemen van voorschriften ten aanzien van de verwachte bodemdaling op land niet rechtvaardigt. Bodemtrilling De zoutwinning Havenmond heeft een beperkte kans op het genereren van een micro-seismische trilling. Deze trilling is niet voelbaar aan het oppervlak. Pagina 23 van 25 DGRGG-DTDO / V-58210 Schade door bodembeweging en veiligheid voor omwonenden De veiligheid van omwonenden is niet in het geding. De schade die zou kunnen ontstaan door een eventuele bodemtrilling is verwaarloosbaar. Directe schade aan gebouwen of infrastructurele werken door bodemdaling veroorzaakt door de zoutwinning is onwaarschijnlijk. Eventuele meldingen van schades in dit gebied kunnen worden gemeld bij de CM. Natuur en milieu Door het toepassen van het ‘hand aan de kraan’-principe zijn geen nadelige effecten op natuur en milieu te verwachten door de gewijzigde zoutwinning.
Conclusie Op basis van de beoordelingscriteria van artikel 36, eerste lid, van de Mijnbouwwet, is er geen grond om de instemming met het winningsplan geheel of gedeeltelijk te weigeren om één van de volgende redenen: • in het belang van de veiligheid voor omwonenden of het voorkomen van schade aan gebouwen of infrastructurele werken of de functionaliteit daarvan; • in het belang van planmatig gebruik of beheer van delfstoffen, of • de nadelige gevolgen voor milieu of natuur. Op grond van Artikel 167p van de Mbw zijn artikel 36, vierde en vijfde lid van de Mijnbouwwet niet van toepassing op dit gewijzigd winningsplan omdat dit winningsplan 28 december 2023 door Frisia is ingediend en waarmee nog niet is ingestemd voor 1 mei 2024, de datum van inwerkingtreding van die artikelleden. Artikel 36, vijfde lid van de Mbw, geeft daarom geen grond om de instemming met het gewijzigde winningsplan Havenmond voor het winnen van delfstoffen binnen het Natura 2000-gebied Waddenzee te weigeren. Daarnaast worden de relevante voorschriften uit het geldende besluit uit 2015 overgenomen in dit besluit. Pagina 24 van 25 DGRGG-DTDO / V-58210 6 Besluit Gelet op de inhoud van het door Frisia Zout B.V.
ingediende winningsplan Havenmond van 28 december 2023, gewijzigd op 31 mei 2024, 8 november 2024, 14 november 2024 en 29 augustus 2025, en de hierover ingewonnen adviezen; overwegende dat de winning door Frisia Zout B.V. vanuit Havenmond conform artikel 34, eerste lid, van de Mijnbouwwet plaats dient te vinden overeenkomstig het ingediende winningsplan; en gelet op de artikelen 34, derde lid, en 36, tweede lid, van de Mbw; besluit de Staatssecretaris van Klimaat en Groene Groei in te stemmen met: - het winningsplan Havenmond, versie 1.4, gedateerd 29 augustus 2025; - de voorgenomen wijzigingen van de zoutwinning Havenmond; - een maximale productie van 45,5 miljoen ton zout en een productietermijn tot en met 31 december 2051. Gelet op het bepaalde in artikel 36, tweede lid, van de Mijnbouwwet, verbindt de Staatssecretaris van Klimaat en Groene Groei aan de instemming de volgende voorschriften: Voorschrift 1 1. De zoutwinning uit Havenmond is toegestaan voor zover de belasting door bodemdaling als gevolg van de winning past binnen de meest recent bij besluit van de Staatssecretaris van Klimaat en Groene Groei vastgestelde gebruiksruimte voor de kombergingsgebieden Vlie en Marsdiep. 2. De Staatssecretaris van Klimaat en Groene Groei informeert Frisia Zout B.V. onverwijld over iedere vaststelling van de gebruiksruimte, bedoeld in het eerste lid. 3.
Binnen zes maanden nadat Frisia Zout B.V. is geïnformeerd over de vaststelling van de gebruiksruimte, dient Frisia Zout B.V. een plan in bij de Staatssecretaris van Klimaat en Groene Groei, waaruit blijkt op welke wijze de zoutwinning voldoet aan laatstelijk vastgestelde gebruiksruimte van de kombergingsgebieden Vlie en Marsdiep. Voorschrift 2 1. De cavernediameter is maximaal 150 meter, waarbij incidentele afwijkingen tot 100 meter vanaf de as van de caverne, zijn toegestaan. 2. Frisia Zout B.V. dient bij iedere incidentele afwijking aan te tonen dat deze niet tot instabiliteit van de caverne kan leiden. 3. Ter uitvoering van de in het tweede lid genoemde verplichting en in aanvulling op artikel 33, tweede lid van het Mijnbouwbesluit, verstrekt Frisia Zout B.V. eveneens een stabiliteitsanalyse aan de inspecteur-generaal binnen de in dat artikel genoemde termijn. Voorschrift 3 Frisia Zout B.V. overlegt de resultaten van de metingen alsmede een analyse van die resultaten als bedoeld in artikel 31, derde lid, van het Mijnbouwbesluit tevens aan de Staatssecretaris van Klimaat en Groene Groei.