02.1 Bijlage 1 Programmabegroting 2025 (interactief)
Tekst van het document
Programmabegroting 2025
2025 Programmabegroting 2024 gemeente Harlingen
2
Terug naar deze inhoudsopgave? Dat kan op iedere pagina via dit icoon.
INHOUD
PARAGRAFEN
Kerngegevens Aanbiedingsbrief Financieel perspectief
A. Lokale heffingen B. Weerstandsvermogen en risicobeheersing C. Onderhoud kapitaalgoederen D. Financiering E. Bedrijfsvoering F. Verbonden partijen G. Grondbeleid H. Interbestuurlijk toezicht I. Wet open overheid
PROGRAMMA’S 1. Bestuur en ondersteuning 2. Veiligheid 3. Verkeer, vervoer en waterstaat 4. Economie 5. Onderwijs 6. Sport, cultuur en recreatie 7. Sociaal domein 8. Volksgezondheid en milieu 9. Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing
FINANCIËLE BEGROTING Overzicht incidentele baten en lasten Overzicht van structurele toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves Overzicht mutaties reserves 2025-2028 Recapitulatiestaat Investeringsprogramma Overzicht kosten overhead Raadsbesluit
BIJLAGE Overzicht baten en lasten per taakveld
3
Programmabegroting 2025 gemeente Harlingen
KERNGEGEVENS Omschrijving
A. SOCIALE STRUCTUUR Aantal inwoners waarvan van 0 t/m 3 jaar van 4 t/m 16 jaar van 17 t/m 64 jaar van 65 jaar en ouder
31 december 31 december 2022 (werkelijk) 2023 (werkelijk)
Lengte van waterwegen
1 januari 2025
16.210 511 2.181 9.227 4.291
16.233 510 2.105 9.276 4.342
16.1901 536 2.059 9.186 4.409
Aantal periodieke bijstandsgerechtigden
483
441
442
Aantal inwoners werkzaam in sociaal werkvoorzieningschap
65
64
59
38.768 ha 170 ha. 2.496 ha. (45 ha.)
38.768 ha. 170 ha. 2.496 ha. (45 ha.)
38.768 ha. 170 ha. 2.496 ha. (45 ha.)
36.103 ha.
36.103 ha.
36.103 ha
Aantal woningen waarvan in Harlingen in Midlum in Wijnaldum
8.320 7.816 284 220
8.340 7.835 284 221
8.3492 7.843 284 222
Aantal woonschepen
16
17
17
C. FINANCIËLE STRUCTUUR Gewone uitgaven Opbrengst OZB Algemene uitkering gemeentefonds Vaste schuld Reserves Voorzieningen
6.000 m
75.365.845 83.545.457 4.022.476 5.055.500 41.981.888 45.803.000
51.666.666 30.905.759 10.221.378
45.666.666 40.666.666 33.628.819 36.402.270 8.063.257 7.731.198
1. Deze gegevens zijn gebaseerd op de stand per 1 juli 2024.
4
6.000 m
70.572.015 3.857.137 39.891.924
2. Dit gegeven is gebaseerd op de stand per 22 juli 2024.
B. FYSIEKE STRUCTUUR Oppervlakte gemeente waarvan binnenwater oppervlakte land historische stads- of dorpskern buitenwater
6.000 m
AANBIEDINGSBRIEF
Nieuwe begrotingsruimte
Beste leden van de Raad, Hierbij bieden wij u de programmabegroting voor 2025 aan. De derde begroting in deze nieuwe raadsperiode bevat onze plannen voor het komende begrotingsjaar. Bij het opstellen van deze begroting hebben wij aandacht besteed aan de transparantie, de toegankelijkheid en de leesbaarheid ervan. Wij vertrouwen er op dat deze begroting u in staat stelt om uw kaderstellende en controlerende rol op een adequate manier inhoud te geven
Omschrijving Structureel ruimte ramen onder BCF-plafond Stijging aantal inwoners: hogere algemene uitkering Verhoging opbrengst OZB woningen/ niet-woningen Verhogen parkeertarief langparkeren en parkeergarage
Begrotingsuitkomst In 2026 voert het Rijk een korting door op de algemene uitkering, het zogenaamde ravijnjaar. Het begrotingssaldo van Harlingen laat in 2026 t.o.v. 2025 dan ook een flinke dip zien. De gemeente staat dan ook voor een financiële uitdaging. Toch is het gelukt om een begroting 2025 op te stellen met een positief saldo. Dit ondanks het ravijnjaar 2026 en de daaruit voortvloeiende tekorten in 2026 en 2027. Ook 2028 sluit met een positief saldo. Voorop staat dat de gemeente Harlingen wil blijven investeren in onze stad en onze dorpen. Daarnaast willen we graag de voorzieningen op hetzelfde niveau houden. We houden rekening met nieuwe en autonome ontwikkelingen. Omdat het structurele budget van € 100.000 voor de raad vorig jaar onbenut is gebleven, is dit budget wederom voor de raad beschikbaar. Naast het inpassen van nieuwe en autonome ontwikkelingen in de begroting, is er ook ruimte gemaakt om de structurele meerkosten van ruim € 900.000 van de diverse geactualiseerde beheerplannen op te nemen. Om deze ruimte te vinden zijn er een aantal maatregelen genomen om de inkomsten te verhogen. In 2024 wordt gestart met een analyse naar de mogelijkheden om kosten te verlagen. We kijken daarbij met name naar of bepaalde taken beëindigd kunnen worden met het doel om de tekorten in 2026 en 2027 weg te werken en ruimte te scheppen voor nieuw beleid.
Op deze manier blijft er ruimte om te kunnen blijven investeren in onze gemeente en nieuwe initiatieven vanuit de raad voor nu en in de toekomst te ontplooien. In de begrotingssaldi is ruimte voor uitvoering van bestaande wettelijke taken en het kunnen blijven doen van investeringen voor onze bedrijven en inwoners. Begrotingsruimte is gevonden door onderstaande maatregelen.
Totaal extra ruimte in de begroting
2025 300.000
2026 300.000
2027 300.000
2028 300.000
100.000
200.000
200.000
200.000
400.000
400.000
400.000
400.000
539.000
539.000
539.000
539.000
1.339.000 1.439.000 1.439.000 1.439.000
Toelichting Structureel ruimte ramen onder het BCF-plafond De gemeente krijgt ieder jaar een deel van het BTW compensatiefonds uitgekeerd, omdat het geraamde bedrag niet volledig is opgesoupeerd door gemeenten. Eigenlijk valt dit te beschouwen als een structurele opbrengst. Deze opbrengst is tot op heden niet structureel opgenomen in de begroting. Omdat het wettelijk is toegestaan, en de VNG dit ook aanbeveelt in de notitie over de begroting 2025 en verder, is voorzichtigheidshalve structureel € 300.000 in de begroting 2025 opgenomen. Dit bedrag beloopt ongeveer 50%/60% van de totale verwachte vrijval BCF. Hogere algemene uitkering In de raming van de algemene uitkering werd in de begroting altijd een stabiel inwonertal meegenomen (geen groei, maar ook geen daling van het inwonertal). In verband met een aantal grote bouwplannen (o.a. Spaansen, Almenum) is hiervan afgeweken en is rekening gehouden met een stijgend aantal inwoners in de begroting van de komende jaren.
5
Programmabegroting 2025 gemeente Harlingen
Verhoging opbrengst OZB woningen In de begroting 2025 is een hogere opbrengst voor de OZB opgenomen. We willen een meeropbrengst van de OZB realiseren van in totaal € 400.000. Bij een gelijkblijvende OZB waarde is het voorstel om de OZB-woningen te laten stijgen met 12% en de OZB -niet woningen met 8%.Dit komt boven op de stijging van 1% die al eerder door de raad was geaccordeerd en de correctie voor inflatie die altijd wordt toegepast
Ontwikkelingen meerjarig perspectief In deze begroting is de meicirculaire 2024 verwerkt. In deze circulaire wordt informatie gegeven over de hoogte van de uitkering uit het gemeentefonds voor de jaren 2024 tot en met 2029. In het ravijnjaar 2026 volgt er een korting op de algemene uitkering. Het begrotingssaldo van Harlingen laat in 2026 t.o.v. 2025 dan ook een flinke dip zien. De gemeente staat dan ook voor een financiële uitdaging. Het accres voor loon- en prijsontwikkelingen zou vanaf 2027 worden bepaald op basis van de prijs van het bruto binnenlands product (pbbp), waardoor het gemeentefonds op een reëel ‘niveau’ blijft. In deze circulaire is dit vervroegd naar toepassing vanaf 2024. De overgang van de huidige ‘trap-op trap-af’ systematiek naar de Bbp-systematiek wordt in de jaren 2024-2029 (gedeeltelijk) gecompenseerd.
Dit is een incidentele ingreep om de korting die vanuit het Rijk wordt toegepast als de WOZ- waarden stijgen te compenseren. Omdat dit in het verleden niet is gebeurd leidt dit tot een ongewenste scheefgroei. De afgelopen jaren ontvingen we een lagere algemene uitkering omdat deze niet werd gecompenseerd door hogere OZB- opbrengsten. Gezien het langjarige financiële perspectief van de gemeente is dit onwenselijk mede gezien de grote investeringen die er gaan plaatsvinden in zowel de openbare ruimte, haven, huisvesting als ook in de cultuur. Een aanpassing van de OZB is ook alleszins verdedigbaar omdat de woonlasten in Harlingen ten opzichte van het gemiddelde (in Friesland) nog steeds relatief laag zijn.
Sinds 2015 worden gemeenten geconfronteerd met een korting op het gemeentefonds, die oploopt tot € 975 miljoen in 2026. Deze korting is opgelegd omdat gemeenten door gedwongen opschaling kosten zouden besparen. Sinds 2019 is een stand van de opschalingskorting bereikt van € 300 miljoen. In de meicirculaire 2024 is de oploop van de opschalingskorting vanaf 2026, een structurele uitname van € 675 miljoen, geschrapt en weer in het gemeentefonds gestort.
Verhogen parkeertarief langparkeren en parkeergarage In de begroting 2025 is een meeropbrengst opgenomen voor de parkeertarieven. Het tarief voor het niet reserveren van het langparkeerterrein wordt verhoogd van € 8,50 naar € 10,00 per dag en voor het reserveren van € 7,50 naar € 8,50 per dag. Voor het reserveren van de parkeergarage wordt het tarief van € 15,50 verhoogd naar € 20,00. In 2024 en 2025 vinden (lopende) investeringen in het langparkeren plaats . Het betreft hier een investering van plm. € 5 miljoen in de looproute-parkeren, en de herinrichting parkeerterrein Harlingerstraatweg (P1). Deze investeringen maken het noodzakelijk om de tarieven de komende jaren aan te passen.
In het coalitieakkoord Rutte IV is een aanvullende besparing op Jeugdzorg opgenomen die oploopt naar structureel € 511 mln. vanaf 2027. De geraamde besparing van € 500 mln. in 2025 kan nog niet geeffectueerd worden, omdat de maatregelen die tot besparing moeten leiden nog niet zijn gerealiseerd. Daarom wordt incidenteel € 500 mln. toegevoegd aan de algemene uitkering van het gemeentefonds. In de budgettaire bijlage bij het hoofdlijnenakkoord van het nieuwe kabinet Schoof is opgenomen dat de besparing van € 511 miljoen op jeugdzorg ook voor 2026 en verder vervalt. Dit is echter nog niet definitief en dus ook niet in de meicirculaire opgenomen. De provinciaal toezichthouder gaf voor de jaren 2026 en 2027 toestemming om hiervoor een stelpost op te nemen ‘nog te ontvangen rijksbijdrage jeugdzorg’ van 100% van het gemeentelijk aandeel. De gemeente Harlingen heeft deze stelpost opgenomen voor 100%. Voor 2028 blijft onduidelijk of gemeenten 100% mogen ramen of 75% aangezien deze jaren nog niet opgenomen zijn in de richtlijnen van de provinciaal toezichthouder. De gemeente Harlingen houdt vooralsnog 75% aan.
Nieuwe (onontkoombare) ontwikkelingen Vanwege nieuwe ontwikkelingen hebben we een structureel bedrag van € 593.152 opgenomen. Dit neemt toe tot een bedrag van € 764.450 in 2028. Deze nieuwe ontwikkelingen bestaan grotendeels uit uitgaven die noodzakelijk zijn om het zelfstandig voortbestaan van de gemeente te garanderen. Het betreft hier uitgaven in het kader van ICT en formatie. 6
Er zijn een tweetal uitgangspunten in de algemene uitkering die we hebben veranderd ten opzichte van voorgaande jaren: •
•
Gemeenten krijgen ieder jaar een deel van het BTW compensatiefonds (BCF) uitgekeerd van het Rijk, omdat het geraamde bedrag nooit helemaal volledig wordt gebruikt door gemeenten. Eigenlijk is dit een structurele opbrengst. Tot op heden is deze opbrengst niet structureel opgenomen in onze begroting. In deze begroting is dat wel gedaan. Het is wettelijk toegestaan en het wordt nu ook door de VNG aanbevolen. Voorzichtigheidshalve is hiervoor € 300.000 meegenomen, ongeveer 50% tot 60% van de totale verwachte vrijval BCF. In het verleden gingen we in de raming van de algemene uitkering in de begroting altijd uit van een stabiel inwoneraantal (geen groei, geen daling). In deze begroting gaan we uit van een geleidelijke stijging in verband met een aantal grote bouwplannen (o.a. Spaansen, Almenum). De raming van de algemene uitkering stijgt hiermee van € 100.000 in 2025 tot € 200.000 vanaf 2026.
Wij stellen u voor: 1. De programmabegroting 2025 vast te stellen; 2. De kredieten uit het investeringsprogramma beschikbaar te stellen; 3. In te stemmen met de meerjarige uitkomsten tot en met 2028.
7
Programmabegroting 2025 gemeente Harlingen
FINANCIEEL PERSPECTIEF
Uitkomst begroting 2025 / meerjarenraming 2026 – 2028
Uitgangspunten begroting
Rekening houdende met bovengenoemde uitgangspunten is de uitkomst van de begroting en meerjarenraming als volgt:
Bij de samenstelling van de begroting 2025 en meerjarenraming 2026 – 2028 zijn onder andere de volgende uitgangspunten gehanteerd:
(bedragen X € 1.000)
Algemene uitkering gemeentefonds berekening op basis van de meicirculaire 2024 Salarissen 1 juli 2024 (conform de cao afspraken) Investeringen 1e jaar ½ jaar rente, 2e jaar volledige kapitaallast Rentepercentage nieuwe 3% investeringen Belastingen, tarieven etc. verhoging met geschatte inflatie van 3,5%
Begrotingsjaar
2025
2026
2027
2028
Saldo baten en lasten Saldo toevoegingen en onttrekkingen aan reserves Begrotingssaldo Incidentele baten en lasten (saldo) Structureel begrotingssaldo
-1.701 3.241
-2.435 1.751
-2.007 1.643
-687 848
1.540 0
-684 0
-364 0
161 0
1.540
-684
-364
161
Een specificatie van de incidentele baten en lasten is terug te vinden in het overzicht van incidentele baten en lasten dat achterin in deze programmabegroting is opgenomen. De jaarlijks beschikbare onvoorziene structurele uitgaven bedragen € 35.000. Aanwending van deze post kan alleen indien voldaan wordt aan al de 3 O’s: onvoorzienbaar, onvermijdbaar en onuitstelbaar.
Voor een volledige opsomming van uitgangspunten wordt verwezen naar de in de raadsvergadering van 5 juni 2024 vastgestelde Kadernota begroting 2025. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar de paragraaf Lokale heffingen.
Uitgangspunten meerjarenraming
Incidentele baten en lasten
Bij de samenstelling van de meerjarenraming is uitgegaan van de begroting 2025. De ramingen zijn vervolgens doorgetrokken naar de jaren 2026, 2027 en 2028. De becijferingen kunnen voor een deel worden beschouwd als extrapolatie van de ramingen van de primitieve begroting, waarbij rekening is gehouden met: • stijging van inkomsten, zoals uit belastingopbrengsten. • ontwikkelingen algemene uitkering gemeentefonds. • lagere rentelasten in verband met vermindering boekwaarde door afschrijving. de ramingen zijn gedaan op basis van lopende prijzen, hetgeen betekent dat met loon- en prijsstijgingen rekening is gehouden. Deze kostenstijgingen worden zowel gecompenseerd door uit het gemeentefonds te ontvangen salaris- en prijscompensatie als door de normale trendmatige aanpassingen van de eigen belastingopbrengsten.
Om vast te kunnen stellen dat er sprake is van een structureel begrotingsevenwicht is het van belang dat inzicht bestaat in welke geraamde baten en lasten incidenteel zijn en welke structureel. Op grond van artikel 19 BBV moeten de incidentele baten en lasten limitatief per programma en meerjarig inzichtelijk worden gemaakt. Achterin deze begroting is het verplichte overzicht opgenomen.
8
Nieuwe (onontkoombare) ontwikkelingen De nieuwe beleidswensen zijn geïntegreerd in de begroting. De besluitvorming hierover is tegelijk met de vaststelling van de begroting. Een aantal van deze wensen zijn onontkoombaar en vloeien derhalve voort uit het zelfstandig voorbestaan van de gemeente. Voor een toelichting verwijzen we u naar de programma’s. Voor de navolgende nieuwe wensen staan (structurele) budgetten in de begroting: Omschrijving Uitvoering centrumvisie en uitvoeringsprogramma herinrichting Grote Bredeplaats (aanvullend) Uitvoering centrumvisie en uitvoeringsprogramma herinrichting Voorstraat Grip op informatievoorziening-uitbreiding formatie Sociaal werker Toegang ter versterking van de Toegang Gebiedsteam Inrichting Entrepotgebouw Structurele aanpak participatie licentiekosten Erfgoed subsidieregeling formatie Formatie gebouwenbeheer Schooltuinieren Toekomstige Schuilstraat en omgeving Uitvoeringsbudget cultuurcoördinator Restauratie opwaardering Stationsbrug Extra budget Stichting Leergeld Verhoging fractievergoedingen Jaarlijkse heidag raad Externe ondersteuning raad Verduurzaming veldverlichting Harlingen Evenementenvisie Verhogen bijdrage Topsportfonds Totalen
Investering 500.000
2025 7.500
2026 35.000
2027 34.400
2028 33.800
2.000.000
30.000
140.000
137.600
135.200
185.000 72.000
185.000 72.000
185.000 72.000
185.000 72.000
1.125 8.000 18.000 93.000 36.780 3.171 7.000 1.761 10.000 8.000 5.000 2.500 1.815 100.000 2.500 593.152
9.750 8.000 18.000 93.000 36.780 16.912 7.000 11.349 10.000 8.000 5.000 2.500 11.697 100.000 2.500 772.488
9.525 8.000 18.000 93.000 36.780 16.595 7.000 11.114 10.000 8.000 5.000 2.500 11.455 100.000 2.500 768.469
9.300 8.000 18.000 93.000 36.780 16.278 7.000 10.879 10.000 8.000 5.000 2.500 11.213 100.000 2.500 764.450
75.000
211.400 117.400
121.000
3.024.800
9
Programmabegroting 2025 gemeente Harlingen
Tot slot zijn voor diverse activiteiten/projecten eenmalige kredieten in de begroting verwerkt, te weten: Omschrijving Activiteiten: Arcadia Cultuureducatie, ontwikkelkosten Cultuureducatie, uitvoeringskosten Erfgoed en duurzaamheid 2025 Erfgoed subsidieregeling Omroep Zilt Tijdelijke uitbreiding formatie grondzaken Uitvoering Taalbeleid Uitvoeringsbudget citymarketing Harlingen Welkom aan Zee Uitvoering centrumvisie en uitvoeringsprogramma, diverse maatregelen Uitvoering centrumvisie en uitvoeringsprogramma, proceskosten, uitwerken visie, concrete maatregelen Woningmarktmonitor Revitalisering en vergroenen wijken en kernen Beheer Badhuus, formatie Opstellen Omgevingsbeleid Baggeren verontreinigde grond in de Zuiderhaven, jachthaven Leeuwenbrug Cofinanciering Maritieme Visserij Experience, 5 projecten en projectleider Cofinanciering Maritieme Visserij Experience, SPUK coördinator Maritieme Ontwikkeling Havenplaatsen Verkeersveiligheid Groot Ropens Gezondheid bomen Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) Present Raadscommunicatie Totalen
2025 41.000 15.000 25.000 50.000 260.000 10.000 13.000 12.500 50.000 200.000 100.000 50.000 324.000 50.000 100.000 60.000 435.000 20.000 22.000 134.800 21.500 88.000 15.000 30.000 2.126.800
10
2026
2027
2028
25.000
25.000
25.000
10.000 12.500 50.000 200.000
12.500 200.000
324.000 50.000 100.000
324.000 100.000
100.000
20.000
20.000
20.000
21.500 88.000 15.000 30.000
21.500 88.000 15.000
88.000 15.000
946.000
806.000
248.000
Reserves en voorzieningen Bij de samenstelling van de begroting zijn de reserves en voorzieningen als volgt geraamd: Omschrijving
Toevoeging
Onttrekking
Algemene reserves Bestemmingsreserves Dekkingsreserves Voorzieningen
Saldo 01-01-2025 14.356.538 8.137.001 13.908.731 7.731.198
200.000 1.419.000 1.208.830 1.387.869
3.748.800 693.260 1.626.906 1.452.761
Saldo 31-12-2025 10.807.738 8.862.741 13.490.655 7.666.306
Totaal
44.133.468
4.215.699
7.521.727
40.827.440
De algemene reserves bestaan uit (geraamde stand per 1 januari 2025): de algemene reserve weerstandsvermogen € 5.000.000 de algemene investeringsreserve € 9.356.538 In de kolom ‘onttrekking’ zijn de beschikkingen over de algemene investeringsreserve voor o.a. nieuwe projecten opgenomen. De belangrijkste mutaties in de kolom ‘toevoeging’ bij de bestemmingsreserves betreffen de reserve woningbouw (voor een toelichting wordt verwezen naar het overzicht incidentele baten en lasten) en de jaarlijkse dotaties aan de reserve monumentenstichting. Bij de dekkingsreserve betreft dit de reserve onderwijshuisvesting. De belangrijkste mutatie in de kolom ‘onttrekking’ bij de bestemmingsreserves betreffen de beschikking over de reserve monumentenstichting, de reserve sociaal domein en de reserve stads- en dorpsvernieuwing. De dekkingsreserves worden jaarlijks aangewend voor het dekken van een deel van de uitgaven in de exploitatiebegroting. Dit betreft de afschrijvingen, de onderwijshuisvesting en de zwembad ’t Derde Haad. De mutaties voorzieningen betreffen voornamelijk het groot onderhoud van de kapitaalgoederen.
11
Programmabegroting 2025 gemeente Harlingen
Investeringen In de begroting 2025 en meerjarenraming 2026 – 2028 reserveren we gelden voor diverse projecten en investeringen. Achter in deze begroting vindt u een volledig (gecomprimeerd) overzicht van het investeringsprogramma, met daarin ook opgenomen de nieuwe beleidswensen. Omschrijving Materieel reiniging, tractie, onderhoud Materieel groenvoorziening Materieel VVH Riolering (GRP) Optimaliseren openbare toiletvoorziening Geluidsinstallatie raadszaal Inrichting entrepotgebouw Auto’s bodedienst Aanschaf 6 elektrische bedrijfsauto’s Herinrichtingswerkzaamheden Grote Bredeplaats Herinrichting aansluiting StationswegKerkpoortsbrug Maatregelen verkeersveiligheid Oude Trekweg Elektrische palen Grote Bredeplaats Centrumvisie: herinrichting Grote Bredeplaats (aanvullend) Centrumvisie: herinrichting Voorstraat Toekomstbestendige Schuilstraat en omgeving Vervangen lichtmasten Restauratie opwaardering Stationsbrug Vervangen vloer bordes zwembad Verduurzaming veldverlichting Harlingen Totaal
Investering 697.415 637.375 27.600 2.693.834 75.000 46.680 75.000 121.540 170.000 200.000
structureel 94.680 97.345 5.336 106.839 5.190 700 9.300 17.493 32.584 13.840
uitvoering 2025 t/m 2028 2025 t/m 2028 2025 2025 t/m 2028 2025 2028 2025 2025-2026 2025 2025
59.000
4.543
2025
200.000
15.400
2025
200.000 500.000
19.067 33.800
2025 2025
2.000.000 211.400 150.000 117.400 60.000 121.000 8.363.244
135.200 16.278 14.300 10.879 5.720 11.213 649.707
2025 2025 2025 2025 2025 2025
12
PROGRAMMA 1 BESTUUR EN ONDERSTEUNING
Burgemeester Ina Sjerps, wethouders Erik de Groot, Hendrik Sijtsma en Paul Schoute
Speerpunten 1 Bouwen aan een toekomstbestendige dienstverlening.
Nieuwe ontwikkelingen Onderwerp Grip op informatievoorziening-uitbreiding formatie Inrichting Entrepotgebouw Structurele aanpak participatiekosten, licentiekosten Formatie gebouwenbeheer Tijdelijke uitbreiding formatie grondzaken Verhoging fractievergoedingen Jaarlijkse heidag raad Externe ondersteuning raad Raadscommunicatie
Investering 75.000
75.000
2025 185.000 1.125 8.000 93.000 13.000 8.000 5.000 2.500 30.000 345.625
2026 185.000 9.750 8.000 93.000
2027 185.000 9.525 8.000 93.000
2028 185.000 9.300 8.000 93.000
8.000 8.000 8.000 5.000 5.000 5.000 2.500 2.500 2.500 30.000 341.250 311.025 310.800 Formatie gebouwenbeheer Door capaciteitstekort zijn achterstanden in het onderhoud van gemeentelijke gebouwen ontstaan. Projecten als huisvesting ambtelijke organisatie, loodsen Willemshaven, kleedruimtes Zeerobben en ingebruikname Badhuus hebben veel tijd gekost. Om achterstanden in te lopen en tegemoet te komen aan onze ambities zetten we extra formatie in om het team gebouwenbeheer structureel te versterken.
Toelichting nieuwe ontwikkelingen Grip op informatievoorziening Het adviesrapport ‘Grip op IV’ is opgesteld om de informatievoorziening toekomstbestendiger te maken. Dit vraagt om het uitbreiden van de formatie voor beheer, onderhoud en vernieuwing van de informatievoorziening.
Grondzaken Het team grondzaken werkt aan het op orde brengen van een contractenbeheersysteem. Hierin worden alle contractuele en financiële verplichtingen inzichtelijk gemaakt. Om deze werkzaamheden goed te kunnen afronden in 2025 is tijdelijke extra inzet nodig. Daarmee voldoen we in 2025 aan de eis van de accountant voor een transparante en sluitende administratie voor grondzaken.
Inrichting Entrepotgebouw Om de multifunctionele cultuurfunctie van het Entrepotgebouw te realiseren zijn eerder kredieten beschikbaar gesteld voor de verduurzaming en bouwkundige aanpassingen. De kosten voor basisvoorzieningen voor licht en geluid en losse inrichting waren hierin nog niet meegenomen. Structurele aanpak participatiekosten Met de notitie van Code naar Praktijk versterken we participatie in Harlingen. De noodzakelijke structurele middelen zetten we in voor het digitale platform CitizenLab.
14
Fractievergoedingen Het presidium heeft besloten de fractievergoedingen te verhogen volgens de prijsontwikkelingen.
spannen we ons in om standaardbrieven en mails op taalniveau B1 te krijgen. In 2025 trainen we medewerkers in eenvoudig taalgebruik. Ook onderzoeken we welke veilige taal-apps beschikbaar zijn om dit te vergemakkelijken.
Jaarlijkse heidag raad Voor de jaarlijkse heidag van de raad nemen we met ingang van de begroting 2025 structureel budget op.
Periodieke rapportages moeten ons inzicht geven in de kwaliteit van onze dienstverlening bijvoorbeeld over de afhandeling van terugbelverzoeken. Ook vergelijken we onze dienstverlening met die van andere gemeenten door mee te doen aan ‘waarstaatjegemeente.nl’
Externe ondersteuning raad Voor externe ondersteuning van de raad, op onder andere juridisch gebied, verhogen we het bestaande budget. Raadscommunicatie Volgens het Hoofdlijnenakkoord wil de gemeenteraad werken aan een nieuwe politieke en democratische cultuur waarbij ze inwoners meer betrekken bij beslissingen van de raad. Ook wil de gemeenteraad zijn werk zichtbaarder maken voor inwoners om zo het vertrouwen in de lokale democratie te vergroten. Hiervoor wil de raad aan de slag gaan met raadscommunicatie. Dit vraagt om extra budget.
Speerpunt 1 Bouwen aan een toekomstbestendige dienstverlening In het Hoofdlijnenakkoord is dienstverlening een prominent onderdeel. De gemeenteraad wil deze raadsperiode de kwaliteit van de dienstverlening verbeteren.
Wat gaan wij er in 2025 voor doen? We gaan ook in 2025 verder met de Aanpak dienstverlening 2024 – 2027. Hierin is specifiek aandacht voor de bereikbaarheid van de gemeente voor telefonische en digitale vragen en vragen aan het loket. Voor onze dienstverleningskanalen hanteren we de geactualiseerde servicenormen. Persoonlijk contact blijft altijd mogelijk. Om sneller antwoord te kunnen geven op vragen voorzien we het KCC van betere informatie en versterken we de bereikbaarheid van teams. Digitale dienstverlening verbeteren we onder andere door meer e-formulieren en eenvoudigere communicatie via de website. Met de afdeling communicatie 15
Programmabegroting 2025 gemeente Harlingen
Harlinger indicatoren Privacy Indicator Aantal gemelde datalekken *stand per 11 juli 2024
2021 6
2022 5
2023 7
2024* 2
Algemene indicatoren
Indicator
Eenheid
Bron
Formatie
Fte per 1.000 inwoners Fte per 1.000 inwoners Kosten per inwoner Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen % van totale lasten
Eigen gegevens Eigen gegevens Eigen begroting Eigen begroting
Bezetting Apparaatskosten Externe inhuur
Overhead
Eigen begroting
Rekening 2023 10,24
Begroting 2024 11,41
Begroting 2025 12
10,87
10,27
10,90
€ 1.261,65
€ 1.141,35
€ 1.331,96
29,20% € 3.705.833
8,73% € 1.286.793
5,39% € 883.760
12,27%
14,61%
13,78%
16
Financiën
X €1000
Rekening 2023 14.410 50.696
Begroting 2024 18.090 50.071
Begroting 2025 15.933 52.965
Begroting 2026 16.498 51.978
Begroting 2027 17.266 53.389
Begroting 2028 17.310 54.775
Resultaat voor bestemming
36.286
31.981
37.032
35.480
36.123
37.465
Onttrekking aan reserves Toevoeging aan reserves
1.035
1.872
228
161
327
23
-9.537 -8.502
-179 1.693
228
161
327
23
27.784
33.674
37.260
35.641
36.450
37.488
Lasten Baten
Mutaties reserves Resultaat na bestemming
17
Programmabegroting 2025 gemeente Harlingen
Kaderstellende beleidsnota’s Bestuur Verordening op de Rekenkamercommissie Participatiecode Inspraakverordening Referendumverordening Verordening op het burgerinitiatief gemeente Harlingen Reglement van orde van de Raad en commissies Akkoord op hoofdlijnen 2022-2026 Uitvoeringsprogramma Akkoord op Hoofdlijnen 2022- 2026 Verordening Auditcommissie Harlingen Organisatieverordening
2024 2022 2012 2012 2012 2023 2022 2022 2018 2022
Dienstverlening Visie op de dienstverlening “Op weg naar 2025 gemeente Harlingen” Kwaliteitshandvest 2017 Informatiebeleidsplan Archiefverordening
2017 2017 2017 2023
Financiën Controleverordening Treasurystatuut Nota weerstandsvermogen en risicobeheersing Financiële verordening gemeente Harlingen Harlingen, pragmatisch in control
2023 2010 2015 2024 2021
18
PROGRAMMA 2 VEILIGHEID
Burgemeester Ina Sjerps
Haven De haven van Harlingen moet een veilige plek zijn en blijven. Daarom gaan we verder met trainingen om de signalen van ondermijning te herkennen en weerbaarder te worden tegen criminelen. Deze trainingen zijn bedoeld voor meerdere doelgroepen zoals havenmedewerkers, scholieren van de maritieme academie en eigen medewerkers. Aanvullend hierop maken we flyers en meldkaarten en richten we een website in met informatie over het herkennen en melden van ondermijnende criminaliteit.
Speerpunten 1 Een veilige omgeving voor mensen die wonen, werken en recreëren in Harlingen.
Speerpunt 1 Een veilige omgeving voor mensen die wonen, werken en recreëren in Harlingen. Het Integraal Veiligheidsplan 2024 – 2027 beschrijft de prioriteiten voor openbare orde en veiligheid. De concrete acties voor 2025 staan in het uitvoeringsplan 2024 - 2025. Dit jaar werken we aan het nieuwe uitvoeringsplan voor 2026 en 2027.
Op basis van een verkenning van mogelijkheden voor maatregelen en fysieke barrières in de haven kunnen we in 2025 concrete maatregelen nemen. Denk hierbij aan cameratoezicht, hekwerken, digitaal nachtregister, innovatieve beveiligingsmaatregelen en gezamenlijke controles.
In 2025 werken we aan de uitvoering van de plannen voor de Regio Deal ‘In nije tiid’. Het verdiepend onderzoek naar ondermijning is daarvoor grotendeels de basis. We werken hiervoornauw samen met het Regionaal Informatie en Expertise Centrum (RIEC) en partners als politie en Openbaar Ministerie.
Evenementen Om organisatoren te ondersteunen is in 2024 het servicepakket voor evenementen ontwikkeld. In 2025 breiden we dit pakket uit met extra kaartmateriaal. Ook kunnen organisatoren terecht bij het evenementenspreekuur
Met het programma Hackshield, een game voor kinderen van 8-12 jaar, willen we kinderen cyberweerbaar maken. Individueel en via lespakketten op de basisscholen. De samenwerking met het sociaal domein gebeurt via de aanpak mensenhandel en de doorzorg ex-gedetineerden. Bij complexe casussen zijn de lijnen kort.
Wat gaan wij er in 2025 voor doen? • • •
Medewerkers met een functie in de rampenbestrijding krijgen trainingen volgens de oefenkalender van de Veiligheidsregio.
20
Uitvoeren van acties en prioriteiten uit het Uitvoeringsplan Integrale Veiligheid. Voortzetten van het project Hackshield. Doorgaan met het uitwerken van de Regio Deal.
Harlinger indicatoren Veiligheid Indicator Whatsapp groepen buurtpreventie
2021 21
2022 21
2023 20
2024* 20
*stand per 11 juli 2024
Algemene Indicatoren
Indicator
Eenheid
Bron
Verwijzingen Halt
Aantal per 1000 jongeren (12 t/m 18 jr) Aantal per 1.000 inwoners Aantal per 1.000 inwoners Aantal per 1.000 inwoners Aantal per 1.000 inwoners
Bureau Halt 2022
Winkeldiefstallen Geweldsmisdrijven Diefstallen uit woning Vernielingen en beschadigingen (in de openbare ruimte)
Harlingen 2021
Harlingen 2022
Harlingen 2023
6
11
7
Gemeente < 25.000 2023 9
CBS 2022
0,9
1,9
1,5
1,0
CBS 2022
2,5
2,8
3,1
2,5
CBS 2022
0,3
0,9
0,9
1,1
CBS 2022
5,4
6,3
5,6
4,0
21
Programmabegroting 2025 gemeente Harlingen
Financiën
X €1000
Rekening 2023 1.957 102
Begroting 2024 2.057 37
Begroting 2025 2.173 161
Begroting 2026 2.229 161
Begroting 2027 2.285 161
Begroting 2028 2.335 161
-1.854
-2.020
-2.011
-2.068
-2.124
-2.174
Onttrekking aan reserves Toevoeging aan reserves
16
185
Mutaties reserves
16
185
-1.838
-1.835
-2.011
-2.068
-2.124
-2.174
Lasten Baten Resultaat voor bestemming
Resultaat na bestemming
Kaderstellende beleidsnota’s Integraal Veiligheidsplan 2024-2027 Gemeenschappelijke regeling Veiligheidsregio Fryslân Preventie en handhavingsplan alcohol Plan van aanpak drugs Beleidsregels Wet Bibob Beleidsregels wet aanpak woonoverlast APV Coffeeshopbeleid Uitvoeringskader evenementen` Terrassenbeleid Regionaal Beleidsplan Veiligheid Noord-Nederland Evenementenvisie Harlingen
2023 2024 2023 2022 2023 2024 2023 2019 2023 2018 2023 2024
22
PROGRAMMA 3 VERKEER, VERVOER EN WATERSTAAT
Wethouders Hendrik Sijtsma en Paul Schoute
23
Speerpunten 1 Een veilige verkeersafwikkeling. 2 Een goede bereikbaarheid van de stad en dorpen. 3 Een evenwichtig en gebruiksvriendelijk parkeeraanbod afgestemd op de functies wonen, winkelen, werken, recreëren en langparkeren waarbij de leefbaarheid van de stad en dorpen gewaarborgd is. Nieuwe ontwikkelingen Onderwerp Toekomstbestendige Schuilstraat en omgeving Verkeersveiligheid Groot Ropens Baggeren verontreinigde grond in Zuiderhaven, jachthaven Leeuwenbrug Cofinanciering Maritieme Visserij Experience, 5 projecten en programma’s Cofinanciering Maritieme Visserij Experience, SPUK coördinator Maritieme Ontwikkeling Havenplaatsen Uitvoering centrumvisie uitvoeringsprogramma, herinrichting Grote Bredeplaats (aanvullend) Uitvoering centrumvisie en uitvoeringsprogramma, herinrichting Voorstraat Uitvoering centrumvisie en uitvoeringsprogramma, diverse maatregelen Uitvoering centrumvisie en uitvoeringsprogramma, proceskosten, uitwerken visie, concrete maatregelen Restauratie opwaardering Stationsbrug Beheer Badhuus formatie
Investering 211.400
2025 3.171 134.800 60.000
2026 16.912
2027 16.595
2028 16.278
20.000
20.000
20.000
20.000
500.000
22.000 7.500
35.000
34.400
33.800
2.000.000
30.000
140.000
137.600
135.200
200.000
200.000
200.000
435.000
100.000
117.400
1.761 50.000
11.349 50.000
11.114
10.879
2.828.800
1.064.232
473.261
419.709
216.157
24
Toelichting nieuwe ontwikkelingen
Uitvoering centrumvisie en uitvoeringsprogramma’s In juli 2024 is de centrumvisie en het bij behorende uitvoeringsprogramma door de gemeenteraad vastgesteld. De visie beschrijft kansen, ideeën, ambities en de gewenste ontwikkelrichting voor het centrum van Harlingen. In het uitvoeringsprogramma zijn de deelprojecten en acties uitgewerkt inclusief een planning en een indicatie van de kosten voor dit jaar en de daaropvolgende jaren. Hiermee willen we van het centrumgebied een fijne plek maken om te verblijven en te ondernemen. In 2024 starten we met de uitvoering en werken we concrete voorstellen uit voor de inrichting van de Grote Bredeplaats en de Voorstraat. De centrumvisie is hierbij kaderstellend. Vanaf 2025 willen wij de eerste grote deelprojecten in de openbare ruimte zichtbaar maken. Voor de verschillende acties uit het uitvoeringsprogramma is een uitvoeringskrediet nodig. Voor de herinrichting van de Grote Bredeplaats gaat het om een aanvullend krediet van € 500.000 euro. De kosten voor de herinrichting van de Voorstraat bedragen € 2.000.000. Naast de kosten voor de herinrichting is voor de jaren 2025, 2026 en 2027 een budget van € 200.000 nodig voor diverse maatregelen zoals de aanpak van stegen, een inpandige fietsenstalling, meer verlichting en groen, nieuwe routing en bewegwijzering en het realiseren van de gewenste verkeersstructuur.
Ook is een eenmalig budget van € 100.000 nodig voor proceskosten en het verder uitwerken van de visie in gebiedsplannen.
Toekomstbestendige Schuilstraat en omgeving In 2025 krijgen de Gerrit Schuilstraat en de aanliggende hofjes Horscamp, Cronenburglaan, Roniaweg nieuwe riolering. De wateroverlast in de drie hofjes door hevige buien bestrijden we door het ‘piek’ water op te vangen. Voor de Gerrit Schuilstraat is ca. € 50.000 subsidie ontvangen voor extra verkeersveiligheid. Verkeersveiligheid Groot Ropens De buurt Groot Ropens / Weidevogelbuurt is een risicolocatie in het “Strategisch Plan Verkeersveiligheid Gemeente Harlingen”. Dit komt onder andere door de snelheid van auto’s in combinatie met fietsers. We verminderen de risico’s met extra snelheidsremmende maatregelen. Voor een deel van de kosten hebben we een subsidie van het Rijk ontvangen. Baggeren verontreinigde grond in Zuiderhaven, jachthaven Leeuwenbrug In de Zuiderhaven is nog verontreinigde grond aanwezig op de voormalige plek van de werven. Dit leidt tot extra baggerkosten. Hiermee was geen rekening gehouden in de beheersovereenkomst met de Port of Harlingen. Daarom is een eenmalig budget benodigd. Visserij Ontwikkel Plan In 2023 stelde het Rijk 30 miljoen euro beschikbaar voor visserijbedrijven en gemeenschappen die worden geraakt door ingrijpende veranderingen in de Noordzeevisserij. Gemeente Harlingen heeft hiervoor een Visserij Ontwikkel Plan (VOP) opgesteld.
Dit plan bestaat uit vijf regionale deelplannen en twee bovenregionale deelplannen voor beleving en onderwijs. Om in aanmerking te komen voor een rijksbijdrage is cofinanciering vereist. Daarnaast is budget nodig voor de jaarlijkse coördinatie en verantwoording van deze (specifieke, SPUK) rijksbijdrage.
Restauratie opwaardering Stationsbrug De Stationsbrug wordt gerestaureerd en verstevigd zodat de brug bestand is tegen het toenemende verkeer. Tegelijkertijd brengen we vier lantaarns aan zoals deze vroeger aanwezig waren en verwijderen we de westelijke voetbrug. Hiermee wordt de Stationsbrug meer herkenbaar in het straatbeeld. Met een nieuwe voetgangersbrug in het verlengde van het zebrapad voor het station maken we de verbinding tussen Harmenspark, Zuidoostersingel en Stationsgebied meer uitnodigend. Deze nieuwe brug krijgt een vergelijkbare vormgeving als de naast gelegen houten voetgangersbrug inclusief fraaie kunstzinnige leuningen.
Maritieme Ontwikkeling Havenplaatsen Het programma Maritieme ontwikkeling Havenplaatsen is onderdeel van het uitvoeringsprogramma Agenda Waddengebied. Havenplaatsen zoals Harlingen kunnen hiermee projecten realiseren en daarvoor een bijdrage ontvangen vanuit het Investeringskader Waddengebied/Waddenfonds. De coördinatie van de uitvoering gebeurt door de Vereniging van Waddenzeegemeenten (VWG). Hiervoor is een deelnemersbijdrage vereist. 25
Programmabegroting 2025 gemeente Harlingen
Beheer Badhuus Beheer en exploitatie van het Badhuus komen terug bij gemeente Harlingen. Daarnaast wordt het gebruik van het Entrepotgebouw intensiever en loopt het contract in 2029 af voor het beheer van de loodsen in de Willemshaven. Voor het beheer van Badhuus en het Entrepotgebouw is tot 2026 extra formatie nodig. We onderzoeken ondertussen of een combinatie van het beheer van Badhuus en Entrepotgebouw mogelijk is.
starten we in 2025 met het aantrekkelijker maken van de Waddenpromenade. Daarbij houden we rekening met de zomerdrukte en voeren het project daarom in meerdere fases uit. Ook ontwikkelen we het langparkeren. We onderzoeken hoe de parkeerterreinen het beste via de Zuidwalweg ontsloten kunnen worden en hoe we deze willen inrichten, zodat ook hier de kwaliteit en beleving voor eilandgangers verbetert en er ruimte komt voor het opwekken van zonne-energie.
Wat gaan wij er in 2025 voor doen? Speerpunt 1
• • •
Een veilige verkeersafwikkeling
Uitvoeren uitvoeringsprogramma Centrumvisie Harlingen; Herinrichten van de Waddenpromenade; Doorontwikkelen inrichting en ontsluiting langparkeerterreinen.
Het is belangrijk dat de stad, de dorpen en het buitengebied goed bereikbaar, veilig en leefbaar zijn. We gaan in 2025 door met het veiliger maken van de wegen door regulier onderhoud waar nodig te combineren met achterstallig onderhoud. Verkeersveiligheid krijgt een impuls doordat we risicolocaties uit het “Strategisch Plan Verkeersveiligheid Gemeente Harlingen” veiliger maken.
Speerpunt 3
Het structurele budget ‘klein verkeersleed’ zetten we in om adequaat te reageren op meldingen en klachten van inwoners over infrastructuur.
We monitoren het parkeren op straat met behulp van gegevens van parkeerautomaten, parkeergedrag en parkeerdruk. Dit geeft ons de mogelijkheid om zo nodig het parkeerbeleid bij te stellen. Daarnaast komen voor parkeren acties uit de centrumvisie zoals het verminderen van het aantal parkeervergunningen. Dit vraagt wel om alternatieven aan de randen van de binnenstad. Het eerder uitgevoerde onderzoek naar extra parkeercapaciteit aan de randen van de stad biedt hiervoor input. In 2025 beoordelen we hoe we invulling kunnen geven aan de resultaten van dit onderzoek in combinatie met de keuzes uit de centrumvisie.
Een evenwichtig en gebruiksvriendelijk parkeeraanbod afgestemd op de functies wonen, winkelen, werken, recreëren en langparkeren waarbij de leefbaarheid van de stad en dorpen gewaarborgd is.
Wat gaan wij er in 2025 voor doen? • • • • •
Bermverharding aanbrengen op de Siverdaleane en Lange Lijnbaan. Herinrichten Gerrit Schuilstraat en omgeving. Verkeersveilig maken Groot Ropens. Uitwerken vrijliggend fietspad Ludingaweg. Kleine verkeersaanpassingen uit het budget ‘klein verkeersleed’.
Speerpunt 2
Wat gaan we er in 2025 voor doen?
Een goede bereikbaarheid van de stad en dorpen
• • •
Een goede bereikbaarheid verbetert de leef- en woonomgeving en draagt bij aan economische vitaliteit. Naast goede bereikbaarheid zijn veiligheid en leefbaarheid van belang. In het kader van het Hoofdlijnenakkoord 2022-2026 verbeteren we de verblijfskwaliteit van de binnenstad. Hiervoor hebben we in 2024 een centrumvisie met uitvoeringsprogramma gemaakt. De actiepunten hieruit pakken we op. Zo 26
Monitoren van het parkeren op straat en dit optimaliseren waar nodig. Invulling geven aan meer parkeerruimte aan de randen van het stadshart. Exploitatie eiland gerelateerd parkeren en bruine vloot parkeren voortzetten en verder optimaliseren.
Harlinger indicatoren Wegen Indicator Onderhoudsniveau wegen
omschrijving Het bedrag aan achterstallig onderhoud per m2 areaal
2021 € 2,44
2022 € 2,30
2023 € 2,31
2024 € 2,47
Rekening 2023 9.503 7.162
Begroting 2024 10.706 7.708
Begroting 2025 11.950 8.320
Begroting 2026 11.353 8.312
Begroting 2027 11.300 8.312
Begroting 2028 11.061 8.312
Resultaat voor bestemming
-2.341
-2.998
-3.630
-3.041
-2.988
-2.749
Onttrekking aan reserves Toevoeging aan reserves
1.160
2.010
1.709
933
882
682
-590
-1.057
-178
-178
-178
178
Mutaties reserves
570
953
1.531
755
704
504
-1.771
-2.045
-2.099
-2.286
-2.284
-2.245
Financiën X €1000 Lasten Baten
Resultaat na bestemming
27
Programmabegroting 2025 gemeente Harlingen
Kaderstellende beleidsnota’s Verkeer en vervoer Gladheidsbestrijdingsplan gemeente Harlingen Mobiliteitsvisie Beheerplan openbare verlichting Beheerplan Wegen Beheerplan Bruggen en Duikers Beheerplan kades en walbeschoeiingen Beheerplan gebouwen Parkeren Parkeerverordening Evaluatie langparkeren
2022-2023 2020 2020 - 2024 2020 - 2024 2020 - 2035 2020 - 2035 2020 - 2035
2024 2023
Recreatieve havens en economische haven Masterplan Toegangspoort Friesland Havenverordening Ruimtelijk programma van Eisen Toegangspoort Harlingen Haveninrichtingsplan Harlingen Cope rapport haven Harlingen Havenplan Nieuwe Willemshaven Cruise Port Harlingen Beheerplan Baggeren binnenwateren Harlingen Havenbeheerplan Havenvisie Port of Harlingen
2013 2013 2013 2014 2014 2020 - 2035 2018 - 2037 2019
Riolering Gemeentelijk Rioleringsplan Fries Bestuursakkoord waterketen (FBWK3)
2019 - 2023 2021 - 2025
2011 2012
28
PROGRAMMA 4 ECONOMIE
Wethouder Paul Schoute
29 29
Programmabegroting 2025 gemeente Harlingen
Speerpunten 1 Een goed vestigingsklimaat voor bedrijven. 2 Bevordering toerisme 3 Actief sturen op samenwerking in het Waddengebied 4 Programma Harlingen uitwerken en realiseren.
Speerpunt 1 Een goed vestigingsklimaat voor bedrijven. Bestuurlijke overleggen met de ondernemersverenigingen gaan in 2025 door. Met de oprichting van een nieuw gemeentebreed ondernemersfonds is ook een nieuwe stichting en bestuur ontstaan. De ondersteuning van de gemeente wordt geleidelijk afgebouwd. Ondernemers worden actief betrokken bij onderwerpen op het gebied van ruimte, veiligheid en duurzaamheid.
Nieuwe ontwikkelingen Onderwerp Uitvoeringsbudget citymarketing Harlingen Welkom aan Zee
2025
2026
50.000
50.000
50.000
50.000
2027
2028
In de uitvoering van het citymarketingplan 2023-2030 ‘De Harlinger Aanpak’ ligt de focus primair op de toeristische marketing. Waar het kan en wenselijk is zetten we Harlingen neer als fijne plek om te ondernemen en te werken. Dit doen we onder andere met ondernemersportretten en een zakelijke nieuwsbrief. Ook sluiten we met onze citymarketing aan bij gebiedsgerichte processen. Denk daarbij aan de promotie van het centrum. Ontwikkelingen die bijdragen aan versterking van het economische klimaat lichten we uit via onze marketingkanalen.
Toelichting nieuwe ontwikkelingen Uitvoeringsbudget citymarketing Harlingen Welkom aan Zee Met het citymarketingplan ‘De Harlinger Aanpak’ voor de periode tot en met 2030 is de huidige werkwijze voor citymarketing geformaliseerd en de positionering aangescherpt. Ook is een uitvoeringsprogramma opgesteld. De komende jaren willen we uitvoering blijven geven aan het actieprogramma en daarmee aan de citymarketing Harlingen Welkom aan Zee. Hiervoor willen we opnieuw een uitvoeringsbudget Citymarketing van € 50.000 inzetten. Daarmee kunnen we de huidige aanpak voortzetten en nieuwe impulsen geven aan Harlingen Welkom aan Zee. Dit is in lijn met het citymarketingplan ‘De Harlinger Aanpak’ en de Ontwikkelagenda Recreatie en Toerisme. Met de diverse marketingactiviteiten blijven we Harlingen op de kaart zetten als aantrekkelijke bestemming. Het uitvoeringsbudget is ook bedoeld voor meer structurele kosten zoals de jaarlijkse kosten van de toeristische website en promotiemateriaal.
Met de centrumvisie Harlingen en het bijbehorende uitvoeringsprogramma willen we komen tot een optimale ruimtelijk-functionele invulling van het kernwinkelgebied. Hiermee willen we zo goed mogelijk bijdragen aan het (economisch) functioneren, de leefbaarheid en uitstraling van het centrum. In het project Participatie Acceleratie Collectief (PAC) werken meerdere partijen samen om mensen met afstand tot de arbeidsmarkt aan werk te helpen. Dit gebeurt volgens het open/ social hiring concept. Daarbij worden bepaalde werkzaamheden en taken voor het in dienst nemen van personeel met een kwetsbare arbeidsmarktpositie, overgenomen door gemeente Harlingen en partners. Het gaat bijvoorbeeld om werving, het opstellen van contracten en het aanmelden bij het doelgroepregister. Ook de inzet van een job coach, loonwaardemeting, aanvraag van loonkostensubsidie en een No Riskpolis bij ziekte zijn hier onderdeel van. Daarnaast kan Pastiel kandidaten detacheren bij een werkgever. In 2025 willen we dit groeiend collectief verder uitbreiden. Bedrijventerrein Oostpoort 3 is gereed voor uitgifte door de Exploitatiemaatschappij. In 2025 verwachten wij het eerste bedrijf hier te verwelkomen. Het Rijk en de provincies werken samen aan het landelijke traject 30
“Grip op grootschalige bedrijfsvestiging”. Daarbij dienen de provincies zicht te krijgen op de ruimtevraag van grootschalige bedrijven. De provincie pakt dit samen met de gemeenten op. Bij het opstellen van de Omgevingsvisie bepalen we hoe om te gaan met de toekomstige ruimtebehoefte. We gaan door met het ondernemersprogramma en helpen starters en kleine zelfstandigen met een cursus en (na)begeleiding.
Wat gaan wij er in 2025 voor doen? • • • • •
Bij het opstellen van de Omgevingsvisie bepalen we hoe om te gaan met de toekomstige ruimtebehoefte. Welke soorten bedrijven zullen zich in de toekomst in Harlingen willen vestigen, wat is hun omvang en welke voorzieningen zijn er nodig? We gaan door met het ondernemersprogramma en helpen starters en kleine zelfstandigen met een cursus en (na)begeleiding.
• • •
Samen met het Rijk en de regio werken we aan de regiodeal voor NoordwestFriesland (NWF). Deze Regiodeal is een gezamenlijke inspanning van de gemeenten Harlingen, Waadhoeke, Leeuwarden, de provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân. Daarbij wordt samengewerkt met onderwijs en bedrijfsleven. De Regiodeal geeft een impuls aan het woon- en vestigingsklimaat in Noardwest-Fryslân en zorgt daarmee voor een hogere levenskwaliteit en welvaart binnen de regio. De drie hoofdlijnen van de deal omvatten een vitale Economie, kwaliteit van leven en natuur in balans. In 2025 werken we aan de uitvoering en ontwikkeling van de verschillende businesscases.
Intensief contact onderhouden met ons bedrijfsleven. Citymarketing inzetten om het vestigingsklimaat en de werkgelegenheid te versterken. Werken aan de verblijfskwaliteit van het kernwinkelgebied. Doorgaan met het project Participatie Acceleratie Collectief (PAC). Bestaande en nieuwe bedrijven ondersteunen bij verplaatsing en uitbreiding en het creëren van ruimte voor de toekomst. Samen met het Rijk en de regio werken aan de Regiodeal voor NoordwestFriesland (NWF). Doorwerken aan het SEAP via Regiodeal programmalijn ‘veerkrachtige economie’ met de onderdelen Hands on Valley en Leven lang leren. Het project Brede Welvaart verbinden met het SEAP
Speerpunt 2 Bevordering toerisme Als enige zeehaven van Friesland hebben we veel te bieden aan inwoners en verblijfsgasten van buiten. We hebben een unieke ligging aan het UNESCO Waddenzee Werelderfgoed, een levendige haven en monumentale binnenstad. De komende jaren willen we het toerisme verder bevorderen. Want een sterke, bruisende sector draagt bij aan het in stand houden van onze voorzieningen en het vergroten van de aantrekkingskracht op nieuwe voorzieningen. Economie en leefbaarheid gaan zo hand in hand. Om onze ambities uit de ontwikkelagenda Recreatie en Toerisme 2024-2030 te behalen versterken we de verblijfssector en het aanbod dagrecreatie, passend bij de aard en schaal van Harlingen. Daarbij zetten we ons aanbod zo goed mogelijk in de etalage met duidelijke verbindingen en netwerken, zowel online als offline. We werken daarbij nauw samen met betrokken partijen.
Met het sociaal – economisch actieprogramma (SEAP) zetten we binnen de programmalijn ‘Veerkrachtige economie’ van de Regiodeal in op innovatie en ondernemerschap, onderwijs en arbeidsmarkt, versterken van woon- en vestigingsklimaat en slimmer samenwerken. In 2025 krijgt SEAP via de Regiodeal verdere invulling door middel van de businesscases ‘Hands on Valley’ en ‘Leven lang leren’. Het project Brede Welvaart is gekoppeld aan het SEAP en wordt uitgevoerd door het Fries Sociaal Planbureau. Middels een monitor wordt de regionale situatie in beeld gebracht ten aanzien van ‘Brede Welvaart’. Het project wordt in Noordwest-Fryslân verband uitgevoerd en levert informatie op voor verschillende beleidsvelden. Elk jaar wordt afgesloten met een Brede Welvaart Scan, waarbij er ook een relevante thema wordt uitgediept.
We streven naar (cruise)toeristen die langer verblijven en meer besteden in Harlingen. Dit leidt tot werkgelegenheid en een gunstiger vestigingsklimaat. Hiervoor zetten we in op meer promotie. We spelen daarbij in op de groeiende interesse voor cultuur, historie en bijzondere verhalen. Afgelopen jaren nam de belangstelling Programmabegroting en waardering van cruisetoeristen toe. We werken aan een verdere 2025 31
gemeente Harlingen
toename in 2025.
Regionaal: • Via de Regiodeal regionaal samenwerken aan (gemeenschappelijke) toeristische ambities. • Uitvoering geven aan het project ‘Op paad lâns ’t Waad’. • Vanuit de Waddenagenda en Fries Programma Waddenkust samenwerken met de kustregio aan gezamenlijke toeristische ambities. Daarbij uitvoering geven aan het deelprogramma Recreatie & Toerisme van de Waddenagenda.
Met het citymarketingplan ‘De Harlinger Aanpak’ willen we Harlingen zo goed mogelijk positioneren onder bezoekers, inwoners en ondernemers. In 2025 geven we verder uitvoering aan dit plan, in lijn met het nieuwe beleid op Recreatie en Toerisme. Zo beheren we de website Harlingen Welkom aan Zee, zetten we (online) campagnes op om Harlingen gericht te promoten en kleden we de openbare ruimte mooi aan. We ontwikkelen verhalen die Harlingen op de kaart zetten en verbeteren de (toeristische) informatievoorziening. We werken met de marketing van de stad ook expliciet aan de ambities binnen de evenementen- en centrumvisie.
Speerpunt 3 Actief sturen op samenwerking in het Waddengebied
De Regiodeal helpt om projecten te versnellen bijvoorbeeld voor de vitaliteit van logiesaccommodaties, toeristische data en regiomarketing. Om de beleving en toegankelijkheid van de Waddenzee te verbeteren werken we aan ‘Op paad lâns ’t Waad’. Dit is een doorgaande fietsroute langs de waddenkust met bijbehorende voorzieningen.
De afgelopen jaren werkten Rijk en regio intensief samen aan een zorgvuldige en gecoördineerde aanpak voor beleid en beheer van het Waddengebied. Dit heeft geresulteerd in de Waddenagenda 2022-2050. De negen Waddengemeenten zijn in de Waddengovernance vertegenwoordigd door de Vereniging van Waddenzeegemeenten (VWG). Met de nieuwe Waddengovernance en de vaststelling van de “Agenda voor het Waddengebied 2050” en het uitvoeringsprogramma krijgt de VWG nieuwe verantwoordelijkheden. De vertegenwoordigende wethouders spreken namens alle kustgemeenten. De VWG kan ondersteunen en coördineren bij de uitvoering van deze Agenda. Er liggen stevige vraagstukken op het gebied van milieuverontreiniging, natuurontwikkeling, landschap, visserij, landbouw, mobiliteit en bereikbaarheid, waterveiligheid, delfstoffenwinning etc. De VWG informeert de gemeentelijk adviseurs en wethouders over actualiteiten en brengt waar nodig namens hen standpunten, wensen en bedenkingen in. De VWG is voortrekker van het programma Maritieme Havenontwikkeling. We werken hierin samen aan gedeelde en eigen opgaven van de vijf waddenzeehavens Den Helder, Den Oever, Lauwersoog, Delfzijl en Harlingen. Wij nemen aan dit proces intensief deel om de belangen van onze zeehavenstad en het omliggende gebied te behartigen.
De haven maakt Harlingen aantrekkelijk voor verschillende doelgroepen. Hier willen we meer gebruik van maken. De basisvoorzieningen voor de chartervaart, cruisevaart, jachten en kleine bootjes moeten daarvoor op orde te zijn. Het gaat dan om voorzieningen als hellingen, vuilwatertanks, bunkerplaats en sanitaire voorzieningen.
Wat gaan wij er in 2025 voor doen? Lokaal: • Uitvoering geven aan de ontwikkelagenda Recreatie en Toerisme 2024-2030. • Het citymarketingplan 2023-2030 ‘De Harlinger Aanpak’ uitvoeren en campagne voeren om Harlingen te promoten. • De informatievoorziening aan toeristen en bezoekers verbeteren. • Investeren in voldoende toeristisch-recreatief aanbod. • Bekijken hoe en waar we de openbare ruimte mooi aankleden en beleefbaar maken. • De aanleg van betere stroomvoorzieningen in de Willemshaven onderzoeken. • We geven uitvoering aan het Visserij Ontwikkel Plan, aan de recreatieve Visserij Experience, inclusief het Vispad.
Wij doen verder mee aan het Frysk Programma Waddenkust, dat is gestart met het traject Koehool-Zurich, waar Harlingen middenin ligt. Via gezamenlijke lobby zetten we in op subsidie voor het inventariseren van mogelijkheden om aan de doelen van de Programmatische aanpak grote wateren te voldoen. 32
plaatsvinden op het gebied van brede welvaart, hierin blijven we verbinding zoeken met buurgemeenten en de Regiodeal.
Het bevaarbaar houden van Vaargeul Boontjes blijft onze aandacht houden. Door een stevige lobby vanuit de gemeente Harlingen, de VWG en de Port of Harlingen is de MKBA (maatschappelijke kosten baten analyse) uitgebreid met een stakeholdersonderzoek. Daaruit is een proef ontstaan die tot stand is gekomen door samenwerking tussen de Waddenvereniging en bedrijven in onze haven.
Na de afwijzing van de Europese subsidie (Interreg) hebben de drie partijen van Programma Harlingen zelf geld beschikbaar gesteld voor de ontwikkeling van het Integraal Gebieds Ontwerp – Kustzone Harlingen. Dit is aangevuld met financiering vanuit het Investeringskader Waddengebied en het Waddenfonds. Het onderzoek dient als voorwerk en input voor het ontwerp. Op basis van dit ontwerp maken we een gedegen en haalbaar plan voor de komende 10-15 jaar. Dit plan komt op inclusieve wijze tot stand, waarbij de raad actief wordt betrokken. Het plan maakt onze stad toekomstbestendiger en biedt oplossingen voor onder andere de slibproblematiek in de voorhaven, versterkt onze dijk en pieren en verbindt deze met de stad. Het maakt de kustzone meer biodivers, met een duurzame klimaatadaptieve parkeervoorziening en inrichting van de Waddenpromenade, met een strategische plek voor de sluis et cetera
Wat gaan we er in 2025 voor doen? • • • • •
Actief deelnemen aan het uitvoeringsprogramma Gebiedsagenda Wadden 2050. De Vereniging van Waddenkustgemeenten benutten als kennisbron en lobbyist. We benutten het IKW/Waddenfonds en de Provincie als lobby voor PAGWverkenningssubsidie. Deelnemen aan het Fries Programma Waddenkust deel Zurich-Koehool. De Baggerproef in vaargeul de Boontjes volgen en waar nodig actie ondernemen.
Wat gaan wij er in 2025 voor doen? Speerpunt 4
•
Programma Harlingen uitwerken en realiseren
• • •
Binnen Programma Harlingen,onze samenwerking met Provincie en Wetterskip, draagt de gemeente bij aan het bereiken van doelen op het gebied van duurzaamheid, klimaatadaptatie, biodiversiteit, inclusiviteit, bereikbaarheid en werkgelegenheid.
•
Port of Harlingen wordt als stakeholder intensief betrokken bij verschillende onderwerpen zoals slibneerslag in de voorhaven, bereikbaarheid en een mogelijke verbeterde toegang tot de economische haven. Ook zoeken we de afstemming met andere stakeholders.
• •
Het onderzoek naar strategische mobiliteit in de toekomst is afgerond. Hieruit is naar voren gekomen dat de huidige functies op de huidige plek toekomstbestendig genoeg zijn voor de verwachte verkeersstromen. Een overgang voor voetgangers over de sluis bij toekomstige sluisaanpassing wordt als overweging meegegeven. Het verziltingsonderzoek door het Wetterskip loopt nog. Er zal een inventarisatie 33
Input leveren aan de uitwerking van het Integraal gebiedsontwerpplan(IRO), en de oplevering hiervan. Werken via de vier transitielijnen. Aanvraag bij Investeringskader Waddengebied voor de Waddenpromenade. In contact blijven met mogelijke subsidieverstrekkers. Mogelijkheden voor Europese subsidies worden momenteel geïnventariseerd door onze Europa verkenner. Samenwerking en verbinding borgen en versterken met onze partners en andere stakeholders. Werken in afstemming met het programma Maritieme Havenplaatsen. De belangen van Harlingen behartigen binnen de diverse programma’s.
Programmabegroting 2025 gemeente Harlingen
Harlinger indicatoren programma 4 Toerisme Indicator Aantal overnachtingen B&B en verblijven Aantal overnachtingen in hotels Aantal overnachtingen campings en overig Totaal aantal overnachtingen
2021 31.229 41.609 33.058 105.896
2022 37.119 44.889 37.576 119.584
2023 23.875 56.490 37.315 117.680
2024 24.400 57.732 38.135 120.267
*de daling in 2023 en 2024 in de cijfers van het aantal overnachtingen B&B en verblijven ten opzichte van eerdere jaren is te verklaren dat het aantal overnachtingen van een aantal pensions is meegerekend in de cijfers van de hotels.
Indicator Aantal riviercruises Aantal zeecruises
2021 24
2022 76 2
2023 45 10
2024 56 7
2021 23
2022 18
2025* 62 8
*calls 2025 aangemeld tot juli 2024
Economie Indicator Leegstaande winkelpanden in de binnenstad
2023 19
2024 21
Algemene indicatoren Indicator
Eenheid
Functiemenging*
%
Vestigingen (van bedrijven)
Aantal per 1000 inwoners in de leeftijd van 15 t/m 65 jaar
Bron Meerdere 2022 LISA 2022
Harlingen 2021 47,2%
Harlingen 2022 48,3%
167,8
175,9
Harlingen Gemeente <25.000 2023 2023 48,4% 49,8% 183,2
* Deze indicator weerspiegelt de verhouding tussen banen en woningen (0% is alleen werken en 100% is alleen wonen)
34
187,3
Financiën
X €1000
Rekening 2023 1.330 478
Begroting 2024 3.492 2.197
Begroting 2025 1.143 297
Begroting 2026 1.057 297
Begroting 2027 977 297
Begroting 2028 988 297
Resultaat voor bestemming
-852
-1.295
-846
-760
-680
-691
Onttrekking aan reserves Toevoeging aan reserves
428
620
190
90
Mutaties reserves
428
620
190
90
Resultaat na bestemming
-424
-675
-656
-670
-680
-691
Lasten Baten
35
Programmabegroting 2025 gemeente Harlingen
Kaderstellende beleidsnota’s Kansen verzilveren, een sociaaleconomisch actieprogramma voor Harlingen en Waadhoeke (SEAP) Sociaal Economische Actieprogramma 2 - Uitvoeringsplan SEAP2 Centrumvisie Ontwikkelagenda Recreatie en Toerisme
2021 2024 2024 2024
36
PROGRAMMA 5 ONDERWIJS
Wethouder Hendrik Sijtsma
37 37
Programmabegroting 2025 gemeente Harlingen
Voor de uitvoering van het taalbeleid en het ondersteunen van initiatieven is een apart budget wenselijk. In 2027 evalueren we de inzet hiervan en bepalen of een structureel bedrag nodig is.
Speerpunten 1 Kinderen van Harlingen in hun ontwikkeling ondersteunen door goed, gezond en passend onderwijs te bieden. 2 Bestrijden van laaggeletterdheid.
Stichting Leergeld Door een gestage groei van het aantal kinderen en het toenemende aantal aanvragen is er druk op het budget Stichting Leergeld. Dit maakt dat meer budget nodig is dan de reguliere indexatie.
Nieuwe ontwikkelingen Onderwerp Schooltuinieren Uitvoering taalbeleid Extra budget Stichting Leergeld
2025
2026
2027
2028
36.780 12.500
36.780 12.500
36.780 12.500
36.780
10.000
10.000
10.000
10.000
59.280
59.280
59.280
Speerpunt 1 Kinderen van Harlingen in hun ontwikkeling ondersteunen door goed, gezond en passend onderwijs te bieden Onderwijs is de sleutel voor de ontwikkeling van kind én samenleving. We willen dat kinderen in Harlingen in een gezonde en aantrekkelijke omgeving naar school gaan, zo veel mogelijk in de buurt en in samenhang met andere voorzieningen. Daarom faciliteert de gemeente het best mogelijke onderwijs zodat ieder kind zich maximaal kan ontplooien. Alle basisscholen zijn Integrale Kindcentra die onderdak geven aan basisonderwijs, voorschoolse educatie voor peuters en kinderopvang. Ouders brengen hun kinderen naar een vertrouwde en veilige plek met goede opvang en scholing in een modern schoolgebouw. Elk kind moet de kans hebben zonder achterstand naar het basisonderwijs te gaan. Waar nodig wordt logopedie en opvoedingsondersteuning aangeboden. Peuters die iets meer aandacht nodig hebben krijgen VVE (voor- en vroegschoolse educatie) of kunnen terecht bij de Peuterplusvoorziening in het Vierkant. We willen een passend onderwijsaanbod voor leerlingen op verschillende niveaus. Het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid, waar dit alles deel van uitmaakt voeren we samen uit met de schoolbesturen, de peuteropvang-organisaties en de GGD.