WSRL-PFAS in oppervlaktewater-15 februari (def).pdf

PFAS in het oppervlaktewater Inzichten en handelingsperspectief

15 februari 2024 Koen Claassen Beleidsadviseur waterkwaliteit & waterketen

Doel en context presentatie Informatieve presentatie over de verspreiding van PFAS in het rivierengebied en de aanpak van waterschap Rivierenland. Inhoud: • Waterschap Rivierenland • Verspreiding van PFAS • Aanpak PFAS-Dossier

Waterschap Rivierenland

Werkgebied in vogelvlucht

Werkgebied in vogelvlucht

Missie Waterschap Rivierenland “Waterschap Rivierenland zorgt voor veilige dijken en een evenwichtig watersysteem”

Veilig

Voldoende

Schoon

Werken aan schoon water Watervisie 2050 • ‘Het water in het rivierengebied is van goede kwaliteit en draagt bij aan een florerende natuur. We streven naar een goede waterkwaliteit van al het oppervlaktewater’. • We maken ons sterk voor het terugdringen van milieuvreemde stoffen die via riolering, rivieren en lucht in het water terechtkomen. Denk daarbij aan medicijnresten, gewasbeschermingsmiddelen, hormoonverstoorders en plastic. Waterbeheerprogramma 2022 -2027

https://www.waterschaprivierenland.nl/ missie-visie-kernwaarden-en-strategie

Verspreiding van PFAS

Wat zijn opkomende stoffen? Bekende of Genormeerde stoffen

Denk aan prioritaire stoffen of specifiek verontreinigende stoffen zoals cadmium, kwik, PAK’s, nikkel, gewasbeschermingsmiddelen (bv. diuron), resp. zware metalen (koper, zink, cobalt, thallium), ammonium, PCB’s, PAK’s.

Opkomende of Nieuwe stoffen

Zijn stoffen die in het (water)milieu terecht kunnen komen, maar nog niet zijn genormeerd en waarvan ook nog niet precies bekend is of en in hoeverre ze schadelijk voor de gezondheid of leefomgeving zijn.

PFAS in het watersysteem (meetnet 2018 - 2022)

Gemeten jaren Aantal meetlocaties, waarvan Grondwater Oppervlaktewater, waarvan

2018-2022 42 8 34 Plassen 2 Recreatie/zwemwater 4 Sloten-stedelijk 2 Sloten-landelijk 1 Sloten-Noordwaard 9 In/Uitlaatlocaties 5 Weteringen 10 Effluentwatergang 1 Aantal uitgevoerde bemonsteringen 289 Aantal gemeten stoffen (incl isomeren) 36

Meetlocaties 2018-2022

Waterkwaliteitsnorm en gezondheidskundige grenswaarden • De Normen zijn gebaseerd op de risico's van het eten van vis uit oppervlaktewater voor 3 PFAS • RIVM heeft gezondheidsrisico’s aangescherpt op basis van nieuwe inzichten (RIVM 2022-0074) • •

Grenswaarden voor 29 PFAS –stoffen Som toxiciteit uitgedrukt in PFOA-Equivalanten (PEQ).

CONCENTRATIES (ng/l) WATERKWALITEITSNORM (huidig) GEZONDHEIDSKUNDIGE GRENSWAARDE RIVM (Advieswaarde)*

PFOS 0,65 0,007

PFOA

48

GenX 118

0,3

10

*:Landelijk toekomstige normenoverzicht (dit is voorgesteld door het RIVM op basis van de ESFA (European Food Safety Authority) onderzoek)). Of deze nieuwe normen worden overgenomen is nog niet bekend. Hierover is nog besluitvorming in het ministerie nodig.

Waterkwaliteitsnorm (norm / risicogrenswaarde) • Metingen 2018 t/m 2023 • Concentraties op Locaties nabij Hardinxveld Giessendam LOCATIE

Norm risicogrenswaarde

PFOS (ng/l)

Wijngaarden - Oosteinde - Awatergang Giessen-Oudekerk - Hoefweg west B. A-watergang Schelluinen - Zandkade - Kanaal van C. Steenenhoek A.

A

0,65 0,007

PFOA (ng/l)

48 0,3

Genx (ng/l)

118 10

3,5

280,0

27,2

3,4

71,2

6,8

4,3

7,3

0,4

SOM-PEQ (ng/l)

B C Toepassing data Volkstuinonderzoek 2022

0,3

304,5 145,9 127,5

Gezondheidskundige grenswaarden

Meetlocaties 2018-2022 Gemeten jaren Aantal meetlocaties, waarvan Grondwater Oppervlaktewater, waarvan

2018-2022 42 8 34 Plassen 2 Recreatie/zwemwater 4 Sloten-stedelijk 2 Sloten-landelijk 1 Sloten-Noordwaard 9 In/Uitlaatlocaties 5 Weteringen 10 Effluentwatergang 1 Aantal uitgevoerde bemonsteringen 289 Aantal gemeten stoffen (incl isomeren) 36

0; 10x; 100x; >100x overschrijding risicowaarde

Aanpak PFAS-dossier Waterschap Rivierenland

Aanpak PFAS-Dossier (kaders) • Motie PFAS (Algemeen bestuur WSRL - 9 oktober ‘23) • • •

Uitstoot van PFAS door Chemours moet naar Nul Schade inventariseren en vervolgschade verhalen Gevolgen voor baggerplan in beeld

• Grip en inzet op PFAS-dossier versterken (College Dijkgraaf en Heemraden 5 september ‘23) •

Aanpak langs 6 sporen

Aanpak langs 6 sporen 1. Impact nieuwe grenswaarden op gebruiksfuncties oppervlaktewater en waterschapstaken duiden • • •

RIVM rapportage 5 feb ‘24 ‘Overzicht van beschikbare risicobeoordelingsinstrumenten’ (RIVM, kenmerk KU-2024-0004) Fase 1 (5 feb ’24); (oa. zwemmen, drinkwater, drenken van vee, visconsumptie, irrigatie moestuin, bagger) Fase 2 (in gesprek met RIVM)

2. Impact op waterschapstaken in beeld brengen •

gevolgen voor medewerkers, voor de beroeps- en sportvisserij, e.d.; de waterschapstaken zoals bagger-/grondverzet, vergunningverlening en handhaving.

3. Samenwerking met ketenpartners continueren en waar nodig versterken • •

Ketenpartners Chemours (oa. Provincie, waterschappen, gemeenten, RWS, drinkwaterbedrijven, OZHZ) Unie van Waterschappen: 2wk vragenuur UvW & Actief lid Interdisciplinaire werkgroep PFAS (UvW)

Aanpak langs 6 sporen 4. Kennis uit PFAS-meetnet delen • •

Meetdata via de website ontsloten en actueel Analyse meetresultaten, incl. nieuwe meetlocaties in 2024 en waterbodem informatie

5. Optimaliseren PFAS-meetnet • •

Aanvullende monitoring 2024 (KRW-meetpunten 2024, RWZI’s, Zwemwater) Waterbodem data ruimtelijk ontsluiten t.b.v. Verspreiding in beeld brengen

6. Communicatielijn hanteren • • •

Website geactualiseerd a.d.h.v. communicatielijn Afstemming met partners Beantwoording (bewoners)vragen

Figuur Waterbodem data PFAS t.b.v. baggerwerkzaamheden

Handelingsperspectief opkomende stoffen • Belangrijkste instrumenten waterschap • Monitoring • •

Inzicht in verspreiding en bronnen Signaleren, Informeren, aanjagende/stimulerende rol)

• Bron aanpak • • • •

Toelating van stoffen (EU/NL) Vergunningverlening en toezicht (Instrumenten) Kennispartner aanjagende rol (signaleren/ adresseren) Communicatie

• Zuiveren (weren) •

Bronaanpak staat voorop, zuiveren als niet anders kan

Samenwerking in de keten Nieuwe stoffen complex probleem voor de waterkwaliteit. Aanpak is gezamenlijke verantwoordelijkheid overheden, andere instanties en ondernemers

Voorbeelden Keten samenwerking: PFAS Chemours; Ketenaanpak medicijnresten

Bedankt voor uw aandacht!