Voorstel Vernieuwd beleidskader SRoI 2026.pdf

Gemeenteraad GHG Raadsvoorstel Zaaknummer: 2026-0037472 Vergadering van 28 mei 2026 Gemeente Hardinxveld-Giessendam - Hardinxveld-Giessendam Auteur: Sharelle Hartman Portefeuillehouder: Christa Hendriksen

Vernieuwd beleidskader SRoI 2026 Voorgesteld besluit 1. Het nieuwe beleidskader Social Return on Investment (SRoI) 2026 vast te stellen.

Inhoud Inleiding De GR Sociaal voert op basis van de Participatiewet namens de 10 aanbestedende diensten (7 gemeenten, GR Sociaal, Dienst Gezondheidszorg & Jeugd (DG&J) en Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid (OZHZ)) Social Return on Investment (SRoI) uit. SRoI is een arbeidsmarktinstrument om via aanbestedingen maatschappelijke waarde te creëren. In onze regio is het onderdeel van het gezamenlijke inkoop- en aanbestedingsbeleid. De potentiële opbrengst aan maatschappelijke waarde, á € 33 miljoen, wordt nu niet gehaald omdat de werkwijze en organisatiecapaciteit onvoldoende zijn om dit potentieel te benutten. Op dit moment ligt de nadruk vooral op het creëren van werk voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Dit voldoet niet voor alle bedrijven; sommige bedrijven kunnen geen geschikte arbeidsplaatsen aanbieden. Door veranderende arbeidsmarktomstandigheden (zowel aan de vraag- als aanbodkant) en bredere maatschappelijke opgaven hadden contractpartijen behoefte aan een evaluatie van de SRoI. Deze heeft in 2024 plaatsgevonden. Op basis daarvan is in 2025 een werkgroep gestart om nieuw, eigentijds en innovatief beleid te ontwikkelen. Hiermee willen de Drechtsteden vanaf het tweede kwartaal van 2026 een bredere maatschappelijke impact bereiken. Nieuw beleidskader SRoI en pilot In 2026-2028 wordt een nieuw beleidskader SRoI uitgetest.

In bijlage 2 is een was-wordt-lijst opgenomen ten aanzien van het nieuwe beleidskader. In plaats van voldoen aan een verplichting (afvinken), gaan ondernemers gemotiveerd aan de slag met een eigen innovatief actieplan (vonken). Zij krijgen een breed palet aan SRoI-mogelijkheden gelinkt aan de huidige arbeidsmarktcontext en de 3 Drechtse doelen: bestaanszekerheid, inclusie en duurzaamheid. Deze mogelijkheden zijn opgenomen in een ‘menukaart’(bijlage 3). Het nieuwe beleidskader wordt getest door middel van een pilot: ‘niet Vinken maar Vonken!’. Medio 2027 en medio 2028 wordt de pilot geëvalueerd en voorzien van impactrapportages. Het vaststellen van het nieuwe SRoI-beleid verloopt op dezelfde wijze als het huidige inkoop- en aanbestedingsbeleid. De 7 gemeenteraden en de 3 aanbestedende diensten worden gevraagd deze vast te stellen. Daarbij is door de GR Sociaal verzocht geen lokale aanpassingen te doen, om de uitvoering voor de Drechtstedengemeenten gelijk te houden.

1/4

Expertisecentrum SRoI De huidige SRoI-unit (2 fte) is ontoereikend om de potentiële SRoI-waarde van €33 miljoen te genereren. De evaluatie 2024 laat zien dat medewerkers nu vooral reactief en administratief opereren in plaats van: 1) proactief adviseren op actieplannen, 2) innovatieve verbindingen aangaan met lokale stichtingen en maatschappelijke initiatieven en 3) preventief monitoren en bijsturen op de realisatie van volledige impact. Voorwaardelijk voor een succesvolle uitrol van het nieuwe beleidskader op middellange termijn is opschaling en professionalisering van de SRoI-unit naar Expertisecentrum SRoI. Bijvoorbeeld in de gemeente Rotterdam zien we dat met een inkoopvolume dat circa 3x zo groot is dan in de Drechtsteden, wel 6 keer zo veel SRoI-waarde wordt gecreëerd. Hier heeft de gemeente Rotterdam 15 fte voor beschikbaar (dus 7,5 keer zo veel als momenteel in de Drechtsteden). Als regio kunnen we dus nog een flinke stap maken om meer SRoI-waarde te creëren. Op basis van het aantal contracten, de SRoI-waarde en vergelijking met Rotterdam is een opschaling naar 6 fte noodzakelijk om tot een minimaal werkbare uitvoeringscapaciteit te komen. Voor de pilot (looptijd Q2 2026/ Q2 2028) wordt daarom een tijdelijke opschaling van +4fte voorgesteld bovenop huidige structurele 2fte, voor een periode van 2 jaar.

Het Expertisecentrum SRoI gaat operationeel worden in het al bestaande regionale Werkcentrum. Samenwerkingsconvenant Met de vaststelling van het pilotvoorstel zal de juridische en financiële grondslag van SRoI geborgd worden middels een samenwerkingsconvenant tussen de 10 aanbestedende diensten. Het samenwerkingsconvenant wordt getekend door het college en formaliseert de financiële afspraken over dekkingswijze tijdens de pilot. Beoogd effect Een nieuwe en toekomstbestendig SRoI-beleid dat niet alleen een administratieve verplichting is voor ondernemers, maar een instrument dat daadwerkelijk maatschappelijke waarde schept op meerdere domeinen: bestaanszekerheid, inclusie en duurzaamheid. Argumenten 1.1 Betere benutting van maatschappelijke en financiële potentie De SRoI is een arbeidsmarktinstrument waarmee via aanbestedingen maatschappelijke impact wordt gerealiseerd, zoals op werk, participatie, welzijn, gezondheid en duurzaamheid. De potentiële opbrengst aan maatschappelijke waarde, á € 33 miljoen, wordt nu niet gehaald omdat de werkwijze en organisatiecapaciteit onvoldoende zijn om dit potentieel te benutten. Dit komt omdat het huidige SRoIbeleid zich vooral richt op arbeidsparticipatie voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Dit voldoet niet voor alle bedrijven; sommige bedrijven kunnen geen geschikte arbeidsplaatsen aanbieden.

Met een jaarlijks inkoopvolume van €425–475 miljoen ligt er een potentiële SRoI waarde van €33 miljoen aan maatschappelijke bijdrage binnen handbereik. Door het vernieuwde, beter uitvoerbare systeem vloeit deze waarde niet langer uit de regio, maar wordt zij daadwerkelijk ingezet voor maatschappelijke opgaven. 1.2 Flexibiliteit en betere aansluiting op de arbeidsmarkt door een nieuwe menukaart De evaluatie laat zien dat de arbeidsmarkt sterk is veranderd door krapte, mismatch en steeds hoger wordende functie-eisen in sommige sectoren. Niet alle bedrijven kunnen re-integratieplaatsen aanbieden. Bijvoorbeeld als het gaat om specialistisch en/of high-tech-werk. De menukaart maakt andere vormen van bijdragen mogelijk, zoals scholing, stages, leerwerkplekken of gastlessen. Of het inzetten van expertise voor maatschappelijke initiatieven die bijdragen aan meedoen in de samenleving. Denk aan de voedselbank. Hiermee sluit SRoI beter aan op de praktijk van de huidige arbeidsmarkt en sectorale verschillen. En bij de mogelijkheden voor de ondernemers. 1.3 Meer motivatie, handelingsruimte en draagvlak bij ondernemers Het nieuwe SRoI-kader verschuift van verplicht afvinken naar intrinsieke motivatie. De menukaart biedt ondernemers keuzevrijheid en maatwerk. Zij stellen hiervoor zelf een actieplan op via een uniform ontwikkeld format.

De brede menukaart en de eigen invulling van het actieplan vergroten de betrokkenheid, creativiteit en de bereidheid om bij te dragen. Ondernemers ervaren hierdoor meer

2/4

toegevoegde waarde en minder administratieve verplichting. 1.4 Het Expertisecentrum SRoI borgt onafhankelijkheid, kwaliteit en ontzorgt zowel opdrachtnemers als opdrachtgevers. SRoI gaat over de hoeveelheid eigen overheidsopdrachten. De behoefte aan ondersteuning die nodig is voor de SRoI verplichtingen, wordt groter naarmate een organisatie méér/grotere overheidsopdrachten op de markt zet. Kanttekeningen 1.1 Risico bestaat dat opdrachtnemers hun maatschappelijke inzet (deels) verwerken in hun prijsstelling. Er bestaan zorgen dat opdrachtnemers maatschappelijke inzet (deels) verwerken in hun prijsstelling, waardoor een deel van de beoogde maatschappelijke opbrengst indirect door gemeenten zelf wordt gefinancierd. Alhoewel de 5%-verplichting in de Drechtsteden reeds sinds jaren ’90 bestaat en het primair een uitvoeringsvoorwaarde betreft (geen verrekenpost op inschrijfprijs) is het belangrijk deze zorg expliciet mee te nemen als onderzoeksvraag in de pilotperiode. In de evaluatie wordt geanalyseerd of, en in welke mate, sprake is van kostenverhoging en hoe deze zich verhoudt tot de gerealiseerde maatschappelijke impact. 1.2 Niet alle wensen van onze lokale ondernemers zijn gehonoreerd in het nieuwe SRoI-beleid. De 5% SRoI moet wat Hardinxveldse ondernemers betreft over het arbeidsdeel berekend worden en niet van de totale aanneemsom.

Met name voor bouw- en infra gaat het om enorme bedragen en dan is het niet realistisch om van de totale aanneemsom van de aanbesteding uit te gaan. Zij wensen dus een lagere totaalpercentage of 5% van arbeidsdeel. Deze wens is niet opgenomen in het nu voorliggende SRoI-beleidskader. 1.3 Wijziging in het voorgestelde beleidskader niet wenselijk. Het nieuwe SRoI-beleid en de pilot worden vastgesteld volgens dezelfde procedure als het huidige inkoop- en aanbestedingsbeleid. Alle zeven gemeenteraden en drie aanbestedende diensten worden gevraagd dit beleid ongewijzigd vast te stellen en het convenant te ondertekenen. Een uniforme regionale aanpak is namelijk essentieel: de menukaart en het actieplan bieden ondernemers één consistente werkwijze. Lokale afwijkingen zouden de uitvoering versnipperen, daarom wordt gevraagd de inhoud niet te wijzigen. Financiële informatie Gedurende de looptijd van de 2-jarige pilot blijft de GR Sociaal de huidige structurele capaciteit van 2fte zelf dekken. Voor de uitbreiding van 4fte uitvoeringscapaciteit wordt dekking voorgesteld via cofinanciering door 1) de Arbeidsmarktregio Drechtsteden (€250.000/2fte uit landelijke impulsbudget) en 2) de tien aanbestedende diensten (€250.000/2fte met NBI-verdeelsleutel). Een verdeelsleutel op basis van het netto beïnvloedbaar inkoopvolume (NBI) is passend.

Het NBI bestaat uit alle werkelijk betaalde inkoopfacturen gedurende een kalenderjaar. Dit betreft uitgaven aan leveranciers en samenwerkingspartners die onder de noemer ‘inkoop’ vallen. Subsidies, lonen, belastingen en schadevergoedingen zitten niet in deze uitgaven. Hoewel niet alle inkoopuitgaven aanbestedingsplichtig zijn, geeft het NBI een goed aanknopingspunt voor de te verwachten SROIverplichtingen en daarmee ook voor de benodigde ondersteuning vanuit het SRoI expertisecentrum. Het percentage verschilt per jaar nauwelijks. Voor de tien aanbestedende diensten resulteert dit in de volgende verdeling: Aanbestedende dienst: Inkoopwaarde 2024 % GR Sociaal 98.533.558 14,50% Gemeente Dordrecht 283.217.440 41,68% Gemeente Papendrecht 32.877.476 4,84% Gemeente Sliedrecht 29.771.746 4,38% Gemeente Zwijndrecht 69.261.181 10,19% Gemeente Alblasserdam 28.095.933 4,13%

3/4

Bijdrage per jaar € 36.251 € 104.197 € 12.096 € 10.953 € 25.481 € 10.337

Gemeente Hendrik-IdoAmbacht Gemeente HardinxveldGiessendam OZHZ DG&J Eindtotaal

37.217.560 18.464.686 17.923.187 64.163.278 679.526.048

5,48%

€ 13.692

2,72% 2,64% 9,44% 100%

€ 6.793 € 6.594 € 23.606 € 250.000

Dekkingsvoorstel Er is binnen de vastgestelde begroting geen ruimte om de 2-jarige pilot te dekken. Het is wenselijk om deze pilot via de reguliere P&C-cyclus te laten lopen. Daarom wordt er voor 2027 een incidenteel bedrag meegenomen in de Perspectiefnota. Omdat de pilot al start in 2026 zal voor dit jaar een onttrekking uit de reserve sociaal domein plaatsvinden. Participatie Het nieuwe beleidskader en de bijbehorende menukaart zijn ontwikkeld door de GR Sociaal in samenspraak met de gemeenten, inkoop, de huidige SRoI-unit, contractmanagement, civiele aannemers, werkgevers uit de regio en maatschappelijke partners. Zij werden in juli–oktober 2025 breed geconsulteerd en/of schreven mee in co-creatie. Tevens is lokaal de Stuurgroep Economische Visie geconsulteerd. Communicatie Het nieuwe beleidskader en de bijbehorende menukaart zijn ontwikkeld in samenspraak met civiele aannemers, werkgevers uit de regio en maatschappelijke partners. Daarnaast werden de gemeenten, inkoop, de huidige SRoI-unit en contractmanagement betrokken. Zij werden in juli–oktober 2025 breed geconsulteerd en/of schreven mee in co-creatie. De communicatie rond het SRoI-beleid wordt breed gedaan via Smart Delta Drechtsteden, zodat alle relevante doelgroepen worden bereikt: ondernemers, aanbestedende diensten, maatschappelijke partners.

De centrale boodschap is: ‘Niet vinken maar Vonken — ondernemen met impact’. Vervolg Conform de route van het inkoop- en aanbestedingsbeleid 2020 vindt behandeling plaats in de 7 colleges. Vervolgens vindt in Q2 2026 vaststelling van het beleidskader plaats in de 7 gemeenteraden. Separate vaststelling vindt plaats door OZHZ, DG&J en de GR Sociaal. In Q2 2026 start de implementatie van de pilot 2026-2028. In Q2 van 2028 volgt een evaluatie. Openbaar Ja

Bijlagen 1. 2. 3. 4.

Bijlage 1 - SRoI Beleidskader Drechtsteden 2026 Bijlage 2 - Was- Wordt SRoI-beleid Bijlage 3 - SRoI Menukaart Drechtsteden 2026 Beantwoording technische vragen PRO over Vernieuwd beleidskader SRoI 2026

4/4