Ruimtelijke Strategie Drechtsteden 2025-2050.pdf

Daarnaast vragen de gebiedsprogramma’s met hun projectenportfolio’s om een goede verankering en borging in lokale beleidsplannen en investeringsprogramma’s. 43

BIJLAGEN In hoofdstuk 2 is het gewenste toekomstbeeld van de Gezonde Maritieme Delta uitgewerkt aan de hand van meerdere verhaallijnen, namelijk: • Een veilige en klimaatbestendige delta • Versterking biodiversiteit en gezond groen • Robuust decentraal energiesysteem • Duurzaam bereikbare regio • Wonen en voorzieningen in balans • Innovatieve maritieme topregio In deze bijlage wordt toegelicht wat de achtergrond is van iedere verhaallijn (wat is er aan de hand?) en een verdieping van hoe dit opgepakt gaat worden (wat is onze aanpak?). Per verhaallijn is er ook een voorbeeld opgenomen uit de praktijk. Het laat zien dat deze verhaallijnen niet uit de lucht komen vallen en dat er in deze regio al wordt gewerkt aan deze opgaven. VERHAALLIJNEN VAN DE GEZONDE MARITIEME DELTA 2050

Aanpak en onderzoek bodemdaling openbaar gebied De vier gemeenten werken samen met de Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid en het waterschap Hollandse Delta in het kader van het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie om bodemdaling en klimaatadaptatie aan te pakken in het stedelijk gebied. Hierbij wordt ook gekeken naar de gevolgen van bodemdaling voor funderingen en wateroverlast. De werkregio Drechtsteden heeft onlangs subsidie aangevraagd bij de provincie Zuid-Holland. De aanpak laat zien hoe gemeenten en instanties onderling kunnen samenwerken aan deze opgave en hoe je als regio kan lobbyen. 1. WATERVEILIGE EN KLIMAATBESTENDIGE DELTA Wat is er aan de hand? Als regio staan we voor uitdagingen in waterveiligheid, klimaatverandering, bodemdaling en drinkwater. Overstromingsrisico’s nemen toe door de stijgende zeespiegel en piekbelasting van rivieren, terwijl kwetsbare dijken extra onderhoud vergen. Voortgaande bodemdaling door veenoxidatie verergert dit en maakt infrastructuur kwetsbaar evenals funderingen van gebouwen. Klimaatverandering brengt intensieve regenval en langere perioden van droogte met zich mee. Dit vergroot het overstromingsgevaar, beperkt de beschikbaarheid van zoetwater en bedreigt de waterkwaliteit. Zoutintrusie door stijgend zeewater bedreigt onze zoetwaterbronnen, waardoor de drinkwaterreserves en waterkwaliteit onder druk staat.

Wat is onze aanpak? We pakken water gerelateerde uitdagingen aan met innovatieve maatregelen die veiligheid en duurzaamheid vergroten, maar niet ten koste van de beleving van water. Ruimte voor rivieren biedt overstromingsruimte en creëert getijdennatuur die piekbelasting opvangen en biodiversiteit bevorderen. Adaptieve klimaatdijken, met natuurvriendelijke oevers en slimme monitoring, zorgen voor een stabiele waterkering en vergroenen het landschap. Natuurlijke waterbergingen vangen regenwater op in groene zones en zorgen voor verkoeling tijdens droge en hete periodes, om wateroverlast en watertekorten tegen te gaan. Daarnaast passen we zoet-zoutwaterfilters toe om zoutintrusie in waterbronnen te beperken. Door verhoogde bouwnormen krijgen gebiedsontwikkelingen water robuuste kenmerken, zoals evacuatieroutes en hogere vloerniveaus en waterbergende tuinen en daken. Voorbeeld uit de regio - Dordrecht, Zwijndrecht, Papendrecht en Hendrik-Ido-Ambacht

Groenblauwe verbindingen Dit project is gericht op het realiseren van groenblauwe verbindingen bij gebiedsontwikkelingen in zowel Papendrecht als Sliedrecht. In Papendrecht krijgt de rivieroever een impuls met nieuwe klimaatadaptieve maatregelen, sport, recreatie, evenementen en leisure. Deze ontwikkeling wordt ontsloten naar de polder. In Sliedrecht wordt met een Noord-zuidverbinding als overbrugging van de A15 en een verbinding met Sliedrecht Noord gerealiseerd. Hierbij maken we een groene verbinding tussen de polder van Molenlanden, Sliedrecht en de Merwede/ Biesbosch in samenwerking met de Alblasserwaard. 2. NATUUR: BIODIVERSITEIT EN GEZOND GROEN Wat is er aan de hand? De natuur in de regio staat onder druk door versnippering en intensiever recreatief gebruik. De biodiversiteit neemt af omdat natuurgebieden kleiner worden en onderling slechter verbonden zijn. Recreatie groeit, wat leidt tot verstoring van kwetsbare soorten, terwijl groene ruimtes juist essentieel zijn voor gezondheid en welzijn. Klimaatverandering zorgt voor hittegolven en extremere weersomstan- digheden, terwijl het verlies aan bomen en natuur deze effecten verergert. Stikstofuitstoot en vervuiling door landbouw en industrie leiden tot verarming van flora en fauna. Er is steeds minder ruimte voor natuurlijke klimaatbuffers en biodiversiteitsherstel door concurrerende ruimtelijke claims.

Een geïntegreerde aanpak is nodig om natuurbehoud en maatschappelijke behoeften in balans te brengen. Wat is onze aanpak? We hanteren een integrale aanpak om de druk op natuur en landschap te verminderen en de biodiversiteit te versterken. De natuur laten we ongestoord haar gang gaan in bepaalde gebieden. Daar staat tegenover dat we de natuur de bebouwde kom intrekken en ecologische verbindingen maken om ook de natuurbeleving te versterken. Daarom werken we aan een regionaal recreatief netwerk met voorzieningen voor bezoekers langs getijden- en stadsparken, sportvoorzieningen, scholen en toeristische trekpleisters. Zo stimuleren we actieve mobiliteit, sporten en spelen in een gezonde en groene leefomgeving. De Nieuwe Dordtse Biesbosch een voorbeeld van hoe natuur en recreatie hand in hand gaan. Dit 530 hectare grote gebied biedt ruimte voor natuurontwikkeling en recreatie, met een duurzaam watersysteem dat bijdraagt aan waterkwaliteit en -berging. Voorbeeld uit de regio - Papendrecht en Sliedrecht

De Driehoek De Driehoek is een gebied van ongeveer 12 hectare tussen de Betuweroute, MerwedeLingelijn en de A15. Het gebied wordt ingericht met initiatieven die bijdragen aan duurzaamheidsdoelen van de regio. Er wordt gewerkt aan de realisatie van een geothermiecentrale, een hoogspanningsstation, zonne-energie en een elektrolyse-installatie voor de productie van waterstof. De ontwikkeling vindt plaats door regionale inspanning (Regio Deal) en zorgt voor een betere energiebalans in de regio. 3. ROBUUST REGIONAAL ENERGIESYSTEEM Wat is er aan de hand? De transitie van fossiele naar schone en duurzame energie stagneert door de groeiende overbelasting van het elektriciteitsnet. De beschikbaarheid en betaalbaarheid van duurzame energie is in het geding. Zo kampen veel inwoners met hoge energiekosten, kunnen ondernemers niet verduurzamen en groeien, kan laadinfrastructuur niet worden uitgerold en kan netcongestie ruimtelijke ontwikkelingen fors belemmeren. Dat vraagt om uitbreiding en verzwaring van het elektriciteitsnet. Het gaat hierbij onder meer om 800 extra trafostations en ook nieuwe warmtestations bovengronds, naast zwaardere kabels en leidingen. Daarnaast zijn slimme, innovatieve, lokale oplossingen nodig om de energietransitie verder te brengen bij de lokale industrie en woonkernen.

Wat is onze aanpak? We zetten in op een flexibel regionaal energiesysteem waarbij vraag en aanbod gekoppeld is: altijd en overal stroom is niet meer de standaard, zeker niet voor bedrijven. We zetten ons proactief en systematisch in om congestieproblemen in het elektriciteitsnet te verzachten door lokale opwek en opslag te stimuleren. We innoveren om slimmer schone energie te transporteren en op te slaan (groene waterstof, regionaal warmtenet, trafohuisjes, grote batterijen) en optimaliseren het gebruik van energie (afstemming in energiecoöperaties en verduurzaming bebouwde omgeving en schone industrie). Voorbeeld uit de regio - Sliedrecht

STOMP-principe: regionale fietspaden Er wordt regionaal ingezet op het verbeteren van de bereikbaarheid op de fiets. Twee fietspaden lopen al langs de A15 en A16 om de verschillende gemeenten te verbinden. Daarnaast wordt een derde fietspad aangelegd die ook de fietsbare verbinding van Dordrecht naar Rotterdam maakt, genaamd de Metropolitane Fietsroute. Door de regio beter bereikbaar te maken door te trappen (de T van STOMP) wordt duurzame mobiliteit versterkt, met positieve effecten op de leefbaarheid van wijken en de gezondheid van inwoners. 4. DUURZAAM BEREIKBARE REGIO Wat is er aan de hand? De regio Drechtsteden is een Europese vervoerscorridor voor goederen en mensen. De verkeers- congestie in de regio neemt toe door bevolkingsgroei en toenemende economische activiteit en groot onderhoud van Rijkswaterstaat dat duurt tot 2035. Dit leidt tot langere reistijden en verhoogde uitstoot. Hoofdwegen (A15, A16 en N3) - en gemeentelijke wegen raken overbelast, waardoor de bereikbaarheid en doorstroming van het verkeer verslechteren en de uitstoot van auto’s toeneemt. Het openbaar vervoer is op dit moment geen goed alternatief voor de auto door een langere reistijd, beperkte frequenties en onvoldoende verbindingen, wat leidt tot meer autogebruik.

Logistieke activiteiten, economische groei en zwaar vrachtverkeer zorgen voor extra druk op de infrastructuur en verhogen het risico op ongevallen. Milieuproblemen zoals luchtvervuiling en geluidsoverlast hebben negatieve gevolgen voor de gezondheid van inwoners. Voor de inwoners die geen auto hebben en afhankelijk zijn van openbaar vervoer dreigen minder kansen op de arbeidsmarkt, slechter toegang tot voorzieningen en vereenzaming. Verstedelijking en economische groei dreigen deze problemen te verergeren zonder duurzame mobiliteitsoplossingen. Wat is onze aanpak? In de Ruimtelijke Strategie zetten we in op duurzame en actieve mobiliteitsopties en in het kader van het STOMP principe geven we voorrang aan openbaar vervoer, fietsen, wandelen en deelmobiliteit. In het kader van minder transport- en verkeersbewegingen werken we samen met bedrijven en onderwijs om locaties met passende mobiliteitsopties te vinden: scholen, kantoren en voorzieningen plaatsen we nabij stations of we realiseren een station; werklocaties met kades maken we vrij voor watergebonden bedrijven. We investeren in regionale doorfietsroutes, we zetten in op verdubbeling van de MerwedeLingelijn en ontwikkelen een regionale spoorzone waar woningbouw en andere functies rondom ov-knooppunten worden gerealiseerd met lagere parkeernormen voor een betere benutting van het spoor.

We maken een hubstrategie om OV (trein, bus en vervoer over het water), deelmobiliteit en first en last mile voorzieningen te verbeteren en de snelwegen te ontlasten. Hierbij leggen we ook een koppeling met energieopwek en -opslag en de elektrificatie van mobiliteit en voorzieningen. Voorbeeld uit de regio

5. WONEN EN VOORZIENINGEN IN BALANS Wat is er aan de hand? Diverse en toekomstbestendige woningvoorraad De regio wil verder groeien en heeft naast het huidige tekort, veel meer woningen nodig. De autonome woningbehoefte is in acht jaar tijd met 60% gegroeid. Woningen moeten in een hoger tempo en in een hoger aantal gebouwd worden dan tot nu toe het geval is geweest. De ruimte voor en betaalbaarheid van woningen is in het gedrang. Veel huizen zijn verouderd, hebben funderingsproblematiek en zijn niet energiezuinig. De maatschappij is constant aan verandering onderhevig: er komen meer eenpersoons- huishoudens en ouderen die langer zelfstandig blijven wonen. Daarnaast is de woningvoorraad ten aanzien van woningtypologie en voor diverse doelgroepen niet evenwichtig verdeeld over de regio. Evenwichtig aanbod van voorzieningen Ontmoetingsplekken en (zorg)voorzieningen zijn belangrijk om eenzaamheid tegen te gaan en dragen bij aan een gezonde samenleving. Toch zien we in de regio dat voorzieningen steeds vaker onder druk staan. Verouderde voorzieningen zorgen voor stijgende vaste lasten, terwijl vervanging of renovatie steeds duurder wordt. Door een daling van de gemiddelde woningbezetting (het aantal mensen per woning) de laatste decennia, is er minder draagvlak in sommige wijken.

Naast dagelijkse voorzieningen staan ook regionale voorzieningen zoals zwembaden, bioscopen en theaters onder druk. Dit vraagt om een gezamenlijke aanpak, waarbij de bereikbaarheid en toegankelijkheid van grote voorzieningen centraal staat. Voorbeeld uit de regio - Zwijndrecht Gebiedsontwikkeling Spoorzone Zwijndrecht De Spoorzone in Zwijndrecht wordt een stedelijke en duurzame woon- en werkomgeving. Er komen zo’n 1.500 nieuwe woningen en moderne voorzieningen. Het stationsgebied wordt een economisch knooppunt met kantoren en werkplekken. Mobiliteit verbetert door betere OV-verbindingen en minder autoverkeer. Groen, energiezuinig bouwen en sociale verbindingen staan centraal.

Dordrecht en Papendrecht – Impuls Gezonde Wijken en Inwoners Zowel wijken in Dordrecht als Papendrecht hebben opgaven als het gaat over de bestaanszekerheid en de gezondheid van inwoners. Om de bestaanszekerheid, kansengelijkheid en gezondheid van inwoners in Dordrecht en Papendrecht impuls te geven wordt in een aantal wijken in deze gemeentes gewerkt aan een gezonde leefomgeving (Papendrecht), gezondheid door meer sporten en bewegen van zowel jongvolwassenen en ouderen (Crabbehof en Krispijn) en positief en gezond ouder worden (Sterrenburg). Hier wordt op ingezet door het initiëren van innovatielabs waarin bewoners, professionals en kennisinstellingen uit verschillende domeinen samenwerken aan vraagstukken om de leefstijl, leefomgeving en levensverwachting van bewoners in de wijken in Dordrecht en Papendrecht te verbeteren. Voorbeeld uit de regio - Dordrecht/Papendrecht Wat is onze aanpak? Diverse en toekomstbestendige woningvoorraad De woningbouwopgave vraagt om grote binnenstedelijke herstructurering met oog voor het historische karakter, gezonde leefomgeving, nabijheid van dagelijkse voorzieningen en actieve mobiliteit. Binnen onze dagelijkse wereld - het daily urban system - hebben kernen en wijken verschillende kenmerken die huishoudens in verschillende stadia aantrekken, zoals reuring of rust, nabijheid van natuur, voorzieningen en/ of OV etc.

Deze elementen vragen om een sterkere sturing op de woningbouwopgave. De regio maakt werk van het realiseren van de woningbouwplannen die nu al hard zijn en goedgekeurd door de provincie, goed voor zo’n 9.000 woningen. De harde plannen worden aangevuld met nieuwe zachte plannen voor 3.000 woningen (binnen de plancapaciteit van 12.000 woningen) en hiervoor spreken we af 67% betaalbaar te bouwen en 30% sociaal. Bovenop deze 12.000 woningen worden ook nog afspraken gemaakt voor 4.000 woningen waaraan een acuut tekort is, in lijn met de uitkomsten van het RIGO-onderzoek (2024) Evenwichtig aanbod van voorzieningen We werken toe naar een '15-minutenregio, waarbij alle belangrijke bestemmingen in het dagelijkse leven te voet of fiets bereikbaar zijn binnen 15 minuten van huis. Regionale voorzieningen worden op elkaar afgestemd en geplaatst op plekken die te voet, per fiets en openbaar vervoer en eventueel per deelvervoer en auto bereikbaar en toegankelijk zijn. Dat zijn onder andere: stationsgebieden, bushaltes, waterbushaltes en regionale fietsroutes. Gemeenten verkennen samen welke regionale voorzieningen (zoals een zwembad of sporthal) eventueel gezamenlijk ontwikkeld en beheerd kunnen worden. Hierdoor is het mogelijk om een kwalitatief betere voorziening neer te zetten voor minder geld.

Innovatieve scheepsbouw (Werf van de Toekomst) In Hardinxveld-Giessendam zijn scheepswerven toonaangevend door innovaties in de scheepsbouw, zoals het produceren van emissieloze (werk)schepen, smart shipping en het verduurzamen van de schepen. De regio heeft al verschillende allianties die werken aan het verduurzamen en schoner maken van de maritieme industrie. Als regio blijven we deze initiatieven ondersteunen. Verplaatsing Peute-Nedstaal In 2023 is recyclebedrijf Peute Group verhuisd van Dordrecht naar het Nedstaalterrein in Alblasserdam. Hierdoor heeft het bedrijf meer ruimte gekregen om de geprojecteerde groei te realiseren. Zo is de watergebonden bedrijvigheid en het goederenvervoer over water versterkt. Daardoor zorgt de verplaatsing voor een jaarlijkse afname van bijna 30.000 vrachtwagens en dus minder files op de A15/N3. 6. INNOVATIEVE MARITIEME TOPREGIO Wat is er aan de hand? De maritieme sector en (technologische) maakindustrie zijn van oudsher sterk geworteld in onze regio. Het is in het belang van de regio dat de maritieme maakindustrie daarom toekomst- bestendig is. Dit is een flinke uitdaging door buitenlandse concurrentie en de noodzaak om stevig te verduurzamen. Er is daarnaast een aanhoudend tekort aan gekwalificeerd personeel in de maritieme maakindustrie.

Deze sector is sterk afhankelijk van technisch geschoolde werknemers, en de vergrijzing van het personeel vormt een extra uitdaging. Tegelijkertijd liggen er kansen door het nieuwe Europese beleid gericht op strategische autonomie, als reactie op recente geopolitieke ontwikkelingen. We willen onze koploperpositie in de maritieme economie versterken, daarom werken we aan de transitie naar schone hightech en circulaire maakindustrie. Daarvoor is innovatiekracht en ruimte op bedrijventerreinen en aan het water nodig. Wat is onze aanpak? We blijven inzetten op een sterke samenwerking van het praktijk- en hoger onderwijs en het bedrijfsleven in de verschillende samenwerkingsverbanden die de regio telt. We investeren in de benodigde infrastructuur en ruimte voor innovatieve projecten. Zo verstevigen we onze koploperspositie in de hightech maakindustrie in Nederland en Europa. Deze samenwerking op het gebied van innovatie strekt zich niet alleen uit tot de maritieme- en maakindustrie, maar omvat ook de energietransitie en de zorgsector. We werken aan de duurzame energietransitie, bouwen aan een circulaire economie van grondstoffen en diensten en clusteren bedrijven die elkaar kunnen ondersteunen in logistieke en energieketens. Voorbeeld uit de regio - Hardinxveld-Giessendam Voorbeeld uit de regio - Alblasserdam

De Ruimtelijke Strategie is opgesteld in opdracht van de Smart Delta Drechtsteden in nauwe samenwerking met de gemeenten, zowel bestuurlijk als ambtelijk. Tevens zijn private en maatschappelijke partners via de ‘Zomergesprekken’ geconsulteerd. De strategie is een nadere uitwerking van de Groeiagenda en de Verbindende Gebiedsstrategie. Het werkproces is ondersteund door UUM | Unlimited Urban Management met inhoudelijke uitwerkingen, verbeelding en procesbegeleiding. Bestuurlijke consultaties: Maarten Burggraaf Gemeente Dordrecht - voorzitter Bouwen & RO Frederik de Gier Gemeente Alblasserdam Arjan Meerkerk Gemeente Hardinxveld-Giessendam Jauharina Oelfke Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht Arno Janssen Gemeente Papendrecht Roelant Bijderwieden Gemeente Sliedrecht Robert Kreukniet Gemeente Zwijndrecht Deelnemers Werkplaatsen: Alwin Notenboom Gemeente Alblasserdam Arjan Boersma Gemeente Dordrecht/Smart Delta Drechtsteden Astrid Spek Gemeente Dordrecht/Smart Delta Drechtsteden Bart Mol Waterschap Hollandse Delta Berry Gersonius Gemeente Dordrecht Daan Willems Waterschap Rivierenland Dana Huibers Gemeente Dordrecht Danli Sheng Gemeente Papendrecht Elisabeth de Nooijer Waterschap Rivierenland Ellen Kelder Gemeente Dordrecht Erwin Blanker Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht Frenkie van den Broek Gemeente Sliedrecht Hilbert de Jong Gemeente Dordrecht/Smart Delta Drechtsteden Janine veenstra

Gemeente Sliedrecht Jan-Peter Hoste Gemeente Papendrecht Jory Rombouts Smart Delta Drechtsteden Krijn Janssen Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht Lars van der Kaa Gemeente Papendrecht Lars van Genderen Gemeente Dordrecht/Smart Delta Drechtsteden Lauran Cornax Gemeente Dordrecht Ludmilla van Doorn Waterschap Hollandse Delta Mariëlle Overboom Gemeente Dordrecht/Smart Delta Drechtsteden Mark van Oosterhout Gemeente Dordrecht Martijn Noorland Gemeente Sliedrecht Melanie Lopes Carrilho Gemeente Alblasserdam Patricia Kramers Omgevingsdienst Zuid-Holland-Zuid COLOFON René Ritmeijer Gemeente Sliedrecht Reza Alkaabi Gemeente Papendrecht Richard Boot Gemeente Alblasserdam Rick Aarnoudse Gemeente Papendrecht Rico Hakkers Gemeente Zwijndrecht Rudolf Verver Omgevingsdienst Zuid-Holland-Zuid Sjako Janse Gemeente Hardinxveld-Giessendam Thom van der Boon Gemeente Alblasserdam Wouter Ramp Gemeente Dordrecht Xander Linthorst Gemeente Zwijndrecht Yari Baars Gemeente Alblasserdam Yvonne de Knecht Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht Kernteam Smart Delta Drechtsteden: Nicole Op de Laak Programmamanager Bouwen & RO, Regio Deals Bram Kraaieveld Programma Bouwen & RO Luut Schneider Programma Bouwen & RO, Regio Deals Bas Pijl Gemeente Zwijndrecht – stedenbouwkundige Gerard de Jong Gemeente Hardinxveld-Giessendam – strategie Riëtte van der Werff Gemeente Papendrecht – strategie Werkteam: Edwin van Uum UUM -

procesmanager/planoloog Anke van Eijk UUM - stedenbouwkundig ontwerper Rick Groeneveld UUM - stedenbouwkundige/planoloog