Document · PDF

RES 1.0 170521.pdf

Gemeenteraad GHG 24 juni 2021, gemeente Hardinxveld-GiessendamBij agendapunt: 15: Regionale Energiestrategie 1.0 - Raadsvoorstel34.634 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Regionale Energiestrategie Drechtsteden 1.0

Inleiding

Deel I Energiegebruik

Deel II Energiebronnen

Deel III Energiesysteem

Vervolg

Voorwoord

5 Energiegebruik gebouwde omgeving

7 Zon op dak

11 Energiesysteem 2030-2050

12 Het vervolg

Samenvatting 1 Inleiding

6 Vervolgstappen

8 Zon in restruimten 9 Grootschalige opwekking van duurzame energie

2 Context

3 Participatie

10 Regionale Structuur Warmte

4 De hoogsthaalbare maatschappelijke opbrengst

Inleiding

Deel I Energiegebruik

Deel II Energiebronnen

Deel III Energiesysteem

Vervolg

Bijlagen

Afkortingenlijst

Onderbouwing bod

AVI

Afvalverbrandingsinstallatie

Participatiestrategie RES 1.0

BAG

Basisregistratie Adressen en Gebouwen

Participatiestrategie zon en wind

CBS

Centraal Bureau voor de Statistiek

Communicatie en participatieplatform ‘Denk Mee!’

GFT

Groente-, tuin- en fruitafval

Landschap en ruimtegebruik

Hoogspanning

Netimpact elektriciteitsnet

Hoge temperatuur

Onderzoekstraject restruimten

KEV

Klimaat – en Energieverkenning

Onderzoekstraject zoekgebieden

LEV

Light electric vehicle

Warmte

Laagspanning

Potentie groen gas

Lage temperatuur

Omgevingsvisies

MIRT

Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport

Ga naar de Bijlagen

MKB

Middel- en kleinbedrijf

Midden-temperatuur

NAL

Nationale Aanpak Laadinfrastructuur

NOVI

Nationale Omgevingsvisie

OZHZ

Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid

PARK

Provinciaal Adviseur Ruimtelijke Kwaliteit

PBL

Planbureau voor de Leefomgeving

RAL

Regionale Aanpak Laadinfrastructuur

REL

Regionaal Energieloket

RES

Regionale Energiestrategie

RMP

Regionaal Mobiliteitsprogramma

ROB

Raad voor het Openbaar Bestuur

RREW Regeling Reductie Energiegebruik Woningen

Inleiding

RSW

Regionale Structuur Warmte

RWZI

Rioolwaterzuiveringsinstallatie

SVI

Slibverbrandingsinstallatie

Tussenspanning

TVW

Transitievisie Warmte

TWh

TeraWattuur (1 TWh is 3,6 petajoule)

VvE

Vereniging van Eigenaren

WKO

Warmte- en koudeopslag

WEQ

Woningequivalenten

Deel I Energiegebruik

Deel II Energiebronnen

Deel III Energiesysteem

Vervolg

Inleiding Voorwoord

Samenvatting

2.1 Wat is er aan de hand?

Context

De hoogst haalbare maatschappelijke opbrengst

2.2 Wat doen we er aan? 2.3 Typering van de regio

Inleiding

Participatie

1.1 Introductie

3.1 Introductie

1.2 Ons bod

3.2 Maatschappelijke participatie

1.3 Leeswijzer

3.3 Bestuurlijke participatie 3.4 Maatschappelijke participatie zon en wind

Inleiding

Deel I Energiegebruik

Deel II Energiebronnen

Deel III Energiesysteem

Vervolg

Voorwoord

e Drechtsteden gaan samen voor nieuwe

naar een nieuw energiesysteem in onze regio écht

energie. We werken toe naar een duurzaam

duurzaam maken. Niet alleen in ecologische zin

systeem voor het opwekken van elektriciteit en

door over te stappen op duurzame energiebron-

het verwarmen van onze gebouwde omgeving. We

nen, maar ook in sociale en economische zin.

doen dit omdat ons huidige systeem veel CO2 uitstoot en daarmee bijdraagt aan de opwarming van

Met het vaststellen van deze Regionale Energiestra-

de aarde, met veel negatieve gevolgen voor het kli-

tegie zijn we er nog niet. De RES is een belangrijk

maat. Het is een immense en urgente opgave waar

beleidsdocument dat vertaling vraagt naar lokale

we de komende jaren de schouders onder moeten

projecten en (ruimtelijk) beleid. Partijen zijn aan zet

zetten, zodat we een leefbare aarde kunnen door-

om dit samen met inwoners en andere lokale sta-

geven aan de generaties na ons.

keholders op te pakken. Waterschappen, provincie en gemeenten dragen ieder naar hun eigen bevoegdheden en mogelijkheden bij aan de aanpak.

In de Drechtsteden streven we nadrukkelijk naar een rechtvaardige energietransitie waar de lusten en lasten eerlijk worden verdeeld en waarin nie-

We kiezen in de Drechtsteden voor een realistische

mand achter blijft. De balans met onze regionale

en nuchtere aanpak die begrepen en gedragen

en lokale economie, leefbaarheid en kwaliteit van

wordt door inwoners, ondernemers en maat-

landschap en natuur staat hierbij voorop.

schappelijke partners in de regio. We trekken in de komende jaren samen op om de strategie in

Het is daarom belangrijk om goed doordachte keu-

uitvoering te brengen en spelen waar en wanneer

zes te maken die kunnen rekenen op draagvlak.

nodig in op nieuwe ontwikkelingen. We gaan sa-

We hebben ruim een jaar de tijd genomen om

men voor nieuwe energie!

beleid op te stellen én een intensief participatieNamens het Bestuurlijk Overleg RES,

proces te doorlopen om inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en overheden bij dit

Jacqueline van Dongen

vraagstuk te betrekken.

Voorzitter Op basis van dit proces zijn we gekomen tot een gedeelde en gedragen visie op de toekomst van ons energiesysteem. Een systeem dat iedereen in de Drechtsteden voorziet van schone, duurzame en betaalbare energie. Onze visie hebben we vastgelegd in de Regionale Energiestrategie 1.0. Het uitvoeren van onze energiestrategie vergt inzet op energiebesparing, de duurzame opwekking van elektriciteit, de verduurzaming van mobiliteit én de warmtetransitie. Bovendien willen we de transitie

Inleiding

Deel I Energiegebruik

Deel II Energiebronnen

Deel III Energiesysteem

Vervolg

Samenvatting

e globale temperatuur is sinds de negentien-

samenleving. Een praktische aanpak met een ‘ge-

besparing. Energie die niet wordt gebruikt, hoeft

de eeuw met ruim een graad Celsius toege-

zonde dosis nuchterheid’ staat hierbij centraal.

immers niet te worden opgewekt. Ook kunnen we de warmtetransitie alleen realiseren als gebouwen

nomen. De opwarming van de aarde zet langzaam maar zeker een groot aantal veranderingen in

Bovendien willen we de energietransitie nadruk-

transitie gereed zijn. Een (aardgasvrije) warmte-

gang, van stijgende zeeniveaus tot groeiende

kelijk realiseren met de hoogst haalbare maat-

bron met lagere temperatuur vraagt namelijk om

woestijnen. Als de opwarming van de aarde tot

schappelijke opbrengst. We gaan daarom voor een

meer isolatie om woon -en werkcomfort te garan-

boven de 1,5 graden Celsius komt, zal er onom-

betaalbare, betrouwbare, duurzame en rechtvaar-

deren.

keerbare schade aan de ecosystemen op aarde

dige energievoorziening, waarbij de balans met

zijn aangericht. Om de aarde leefbaar te houden

onze regionale en lokale economie, leefbaarheid

In 2030 willen we tenminste 20% minder energie

voor komende generaties is het daarom belangrijk

en kwaliteit van landschap en natuur voorop staat.

gebruiken in de gebouwde omgeving ten opzichte

om het klimaat zo snel mogelijk te stabiliseren.

We spelen hiermee actief in op kansen voor onder

van 2020. Om dit doel te realiseren zien we het als

andere werkgelegenheid en het versterken van

onze taak om inwoners, ondernemers en maat-

onze sociaal economische positie.

schappelijke partners handelingsperspectief te

In 2019 werd het Nederlandse Klimaatakkoord

bieden en hen te stimuleren om zoveel mogelijk

gepubliceerd. In het akkoord staat hoe Nederland de afspraken uit de klimaatovereenkomst van Parijs

Participatie

energie te besparen. Ook zien we hierbij een be-

nationaal uit gaat werken. Het doel is om onze

Iedereen in de Drechtsteden krijgt te maken met

langrijke voorbeeldfunctie voor (lokale) overheden.

nationale CO2-uitstoot in 2030 met 49% te reduce-

de energietransitie. Daarom is het belangrijk dat

ren vergeleken met 1990. Dit is een belangrijke stap

ook iedereen de kans krijgt om mee te denken

Energiegebruik mobiliteit

voor het lange termijndoel om in 2050 tenminste

en te doen. Nu, en bij alle stappen tot 2030. De

Mobiliteit is een van de vijf belangrijke sectoren

95% minder CO2 uit te stoten. De energietransitie is

Drechtsteden zetten participatie met de hele sa-

waar in het Klimaatakkoord afspraken over zijn

een belangrijke opgave om deze doelen te bereiken.

menleving daarom centraal. Ons doel is om zoveel

gemaakt. Ook deze sector gaat overstappen van

mogelijk belanghebbenden te betrekken zodat

fossiele brandstoffen naar hernieuwbare energie-

Voor een deel van deze opgave is Nederland op-

onze stappen naar een duurzaam energiesysteem

bronnen om zo de CO2-uitstoot te verminderen.

gedeeld in 30 regio’s. In de Regionale Energiestra-

écht duurzaam zijn en gedragen worden.

Hiervoor moet nog veel gebeuren, de sector is

tegie 1.0 (RES 1.0) beschrijft elke energieregio de

momenteel bijna geheel afhankelijk van fossiele

eigen keuzes en afwegingen in relatie tot de ener-

In het proces richting de RES 1.0 hebben we onder-

gietransitie. Dit is de RES 1.0 van de Drechtsteden.

zocht hoe we tot een realistisch en gedragen bod en

We bouwen in dit document voort op het Toe-

aanpak kunnen komen. Een bod en aanpak die niet

komstperspectief Drechtsteden Energieneutraal

alleen aansluiten bij de mogelijkheden van onze

veel afhangen van eisen die het Rijk en de Europe-

2050, de Energiestrategie Drechtsteden Energie-

regio, maar ook bij de wensen en ideeën van onze

se Unie stellen aan brandstofgebruik en emissies

neutraal uit 2017 én de concept-RES uit 2020.

inwoners. Ons doel was om wederzijds begrip te

van voertuigen. Desalniettemin zijn er ook veel

brandstoffen. Veel mobiliteit is niet regio gebonden. Daarom zal

creëren voor elkaars standpunten, uitwerkingen en

manieren waarop we als regio wel kunnen bij-

Onze aanpak: nuchter, betaalbaar en

ideeën. Het is tenslotte belangrijk dat we stappen

dragen aan de verduurzaming van de sector. Zo

evenwichtig

nemen die draagvlak hebben, en niet dat we draag-

werken we aan een uitgebreide laadinfrastructuur,

In de Drechtsteden streven we naar een energie-

vlak creëren voor van tevoren bepaalde stappen.

aan de vernieuwing van OV-bussen, het stimuleren

transitie waar de lusten en lasten eerlijk worden

van fietsgebruik via een fietsstimuleringsprogram-

verdeeld. Het is voor ons belangrijk om, op basis

Energiegebruik in de gebouwde omgeving

van een gedegen analyse, keuzes te maken die

De energietransitie en het reduceren van de

kunnen rekenen op een breed draagvlak in onze

CO2-uitstoot beginnen in onze regio bij energie-

Inleiding

Deel I Energiegebruik

Deel II Energiebronnen

Deel III Energiesysteem

ma én het plaatsen van meer fietsstallingen.

Vervolg

Energiebronnen

We kiezen ervoor om zoveel mogelijk elektriciteit op te wek-

Gebaseerd op zorgvuldige overwegingen, ons participatie-

ken middels zon op dak. Met zon op dak alleen komen we er

proces én landschappelijk en technisch onderzoek, zijn wij

Elektriciteit

echter niet. Daarom willen wij opwekking van zonne-energie

gekomen tot een bod van 0,37 TWh aan duurzame energie-

De nationale opgave van de dertig RES-regio’s is om in 2030

in restruimten onder strikte voorwaarden en criteria toestaan.

opwekking in 2030. Dit bod is realistisch én betekent dat onze

minstens 35 TWh aan hernieuwbare elektriciteit op te wekken

Ook heeft het participatief ontwerpend onderzoek geleid tot

regio een eerlijk deel van de landelijke opgave op zich neemt.

op land. We willen in de Drechtsteden een eerlijk en realistisch

vier uitwerkingsgebieden waar de betreffende gemeenten

Het bod bestaat uit hoge inzet op zon op dak, zonnepanelen in

deel van deze opgave op ons nemen.

duurzame opwekking van energie onder strikte randvoorwaar-

restruimten en grootschalige opwekking van zonne-energie en

den en criteria willen toestaan.

windenergie in vier uitwerkingsgebieden.

Opwekking duurzame Opwekking elektriciteit: duurzame Ons bod elektriciteit: Ons bod

Ons totaalbod is om in 2030 0,37 TWh aan duurzame Ons totaalbod is om in 2030 Ons 0,37 totaalbod TWh aanisduurzame om in 2030elektriciteit 0,37 TWh aan binnen duurzame de regio elektriciteit binnen de regio elektriciteit binnen de regio op te wekken. Daarbij dragen op te wekken. Daarbij dragen op tewe wekken. 1,1% bijDaarbij aan dedragen nationale we opgave 1,1% bijvan aan35 deTWh. nationale opgave van 35 TWh. we 1,1% bij aan de nationale opgave van 35 TWh.

Opwekking duurzame elektriciteit: Ons bod

1 2 Zon op dak

Zon & wind

In uitwerkingsgebieden 7 Kijfhoek, A15, A16 westzijde en de Betuwelijn 0,11 TWh

7 In uitwerkingsgebieden Kijfhoek, A15, A16 westzijde en de Betuwelijn 0,11 TWh

In restruimten 0,02 TWh

In de pijplijn 0,04 TWh

In de pijplijn 0,004 TWh

Aanvullend 0,15 TWh

Al gerealiseerd 0,03 TWh

Al gerealiseerd 0,03 TWh 6

h i7n 2 W T TWh in 20 1 Gerealiseerd 7 7 0 3 30 0,3 30 0,02 TWh 0,

0,16 TWh

bronnen en kleinschalig zon op dak tellen niet voor ons bod, maar We doen meer dan tot ons bod dragen wel mee aan een duurzaam energiesysteem. wordt gerekend. Duurzame warmtebronnen en kleinschalig zon op dak tellen niet voor ons Zon & wind grootschalig bod, maar dragen wel mee aan een 0,16 TWh (bod) duurzaam energiesysteem.

Totaal zon op dak

0,21 TWh

6 3

Totaal zon & wind

Duurzame,lokale lokalebronnen in 2030 Duurzame, We doen meer dan ons bod wordt gerekend. Duurzame warmtebronnen in tot 2030

Totaal zon 5& wind

0,16 TWh

Zon & wind grootschalig 0,16 TWh (bod) Zon op dak grootschalig 0,21 TWh (bod) Zon op dak grootschalig Zon dak(bod) kleinschalig 0,21op TWh 0,07 TWh Warmte ZonTWh op dak kleinschalig 0,16 0,07 TWh

Warmte Totaal lokale, duurzame energie in 2030 0,16 TWh TWh

0,60

Totaal lokale, duurzame energie in 2030

Afbeelding 1: Ons bod

0,60 TWh Inleiding

Deel I Energiegebruik

Deel II Energiebronnen

Deel III Energiesysteem

Vervolg

Het vervolg

Daarnaast streven we nadrukkelijk naar een rechtvaardige

minstens 1,5 miljoen woningen aardgasvrij te maken. De com-

Lokale borging

deeld en waarin niemand achter blijft. Met oog hierop kiezen

pactheid en bevolkingsdichtheid in onze regio bieden goede

De plannen uit de RES 1.0 kunnen pas worden uitgevoerd

wij in deze tussenfase voor een aanpak waarbij wij inwoners

kansen voor deze opgave. We hebben bovendien al collectieve

nadat deze zijn vastgelegd in het gemeentelijke en provinciale

en bedrijven stimuleren en faciliteren om stappen te zetten

warmtenetten in meerdere gemeenten en een divers aanbod

beleid en de regels voor de leefomgeving. Na het regionale

waar het al wel kan of op basis van geldende wetgeving nood-

aan warmtebronnen.

proces waarin de RES 1.0 is opgesteld volgt daarom nog een

zakelijk is, maar maken wij bewust een pas op de plaats met

lokaal proces om de plannen in de lokale omgevingsvisies en

betrekking tot stappen die nog niet haalbaar en betaalbaar

Met oog op deze gunstige uitgangspositie willen we in de

programma’s vast te leggen. Pas hierna kunnen initiatiefne-

gezet kunnen worden.

Drechtsteden voor 2030 tenminste 12.000 woningequivalen-

mers een vergunning aanvragen om uitvoering te geven aan

ten aardgasvrij maken door middel van een aansluiting op een

een passend project.

Warmte De nationale opgave van de dertig RES-regio’s is om in 2030

energietransitie waar de lusten en lasten eerlijk worden ver-

Beperken van opwarming van de aarde Omdat de realisatie van het Klimaatakkoord niet op schema

warmtenet. Liever nog sluiten we voor 2030 tenminste 25.000 woningequivalenten op een warmtenet aan. Dit zou overeen-

De decentrale overheden zijn zelf verantwoordelijk voor deze

ligt en nieuwe metingen laten zien dat de opwarming van de

komen met 0,16 TWh aan duurzame energie.

borging in de eigen lokale beleidskaders, die op dit moment

aarde sneller gaat dan verwacht, zijn er mogelijk aanvullende

onder andere voortkomen uit de Wet ruimtelijk ordening

stappen nodig om de opwarming van de aarde voldoende te

Energiesysteem

(Wro). De borging van de RES 1.0 in het lokale beleid is een

beperken. Het nieuwe kabinet zal naar verwachting besluiten

Ons energiesysteem verandert stapsgewijs. We schakelen over

proces waar ruimte is voor lokale bestuurlijke afwegingen

om de CO2-uitstoot voor 2030 met 55 procent (in plaats van

van fossiele brandstoffen naar duurzame energiebronnen, de

en zorgvuldige afstemming met ambities uit aangrenzende

49) te verminderen. Een soortgelijk besluit zal ook leiden tot

energievoorziening wordt meer decentraal georganiseerd en

domeinen.

benodigde aanscherpingen op de RES 1.0.

we komen met slimme en efficiënte oplossingen om de pieken in vraag en aanbod op te vangen en te overbruggen. We zetten

Financiële consequenties

hierbij samen met stakeholders in op een duurzaam, betrouw-

Het uitvoeren van onze energiestrategie vergt inzet op ener-

baar, betaalbaar en efficiënt energiesysteem.

giebesparing, de opwekking van duurzame energie, de verduurzaming van mobiliteit én de warmtetransitie. Om dit

Hierin staan de volgende principes centraal: (I) Stapsgewijze en

allemaal in goede banen te leiden, is het belangrijk om in de

integrale aanpak; (II) Energie-efficiëntie en energiebesparing;

komende jaren te zorgen voor een goede organisatie, aanstu-

(III) Hoogwaardige benutting van lokale bronnen; (IV) Flexibili-

ring en uitwerking.

teit en (V) Niet afwentelen. Daarnaast vraagt de uitvoering van de strategie om investeringOok na 2030 moeten er nog grote stappen worden gezet om

en in gebouwen en infrastructuur. Deze benodigde investe-

ons energiesysteem te verduurzamen. We houden technologi-

ringen moeten deels door (lokale) overheden, maar ook door

sche ontwikkelingen en innovaties daarom nauwlettend in de

inwoners, bedrijven en maatschappelijke partners worden

gaten. We kunnen zo inspelen op belangrijke veranderingen.

gedaan. Op dit moment is (landelijke) wet en regelgeving nog in ontwikkeling en zijn er onvoldoende subsidies en andersoortige (financiële) regelingen om de benodigde investeringen voor iedereen haalbaar en betaalbaar te maken.

Inleiding

Deel I Energiegebruik

Deel II Energiebronnen

Deel III Energiesysteem

Vervolg

1 Inleiding

1.1

Introductie

steden een eerlijk en realistisch deel van deze

en braakliggende terreinen. De randvoorwaarden

opgave op ons nemen.

en criteria die hierop van toepassing zijn, baseren wij onder andere op het grote aantal reacties dat

it is de RES 1.0 van de regio Drechtsteden,1

Terwijl er uit enquêtes naar voren komt dat zeven

hierop via ons participatieplatform ‘Denk mee!’ is

een van de 30 energieregio’s uit het

op de tien inwoners de energietransitie belangrijk

verkregen.

Klimaatakkoord. De regio’s onderzoeken hoe

vinden, is het draagvlak voor de opwekking van

en waar duurzame elektriciteit op land (zon

duurzame energie in onze open landschappen en

Grootschalige energieopwekking

en wind) opgewekt kan worden en welke

natuurgebieden beperkt. Tijdens de consultatie-

De afgelopen vijf maanden is er een uitgebreid

duurzame warmtebronnen te gebruiken zijn

bijeenkomsten met volksvertegenwoordigers en

participatief ontwerpend onderzoek uitgevoerd in

zodat gebouwen van het aardgas af kunnen.

tijdens het maatschappelijke participatietraject

de eerder aangewezen zoekgebieden bij rangeer-

Waar is ruimte en hoeveel? En wat betekent dit

bleek er bovendien veel terughoudendheid te zijn

terrein Kijfhoek, langs de A15 en langs de A16. Dit

voor het landschap en voor de mensen die er

rond de inzet van windturbines. Dit maakt dat we

heeft geleid tot een viertal uitwerkingsgebieden

wonen en werken? Het Klimaatakkoord heeft de

uitermate terughoudend zijn met het toestaan van

waar gemeenten de duurzame opwekking van

energieregio’s als doel gesteld om in 2030 samen

opwekking van zonne- en windenergie in deze ge-

elektriciteit onder strikte randvoorwaarden en

35 TWh aan duurzame elektriciteit grootschalig

bieden en dat we gebruik maken van twee andere

criteria willen toestaan. Bij Kijfhoek, langs de A15

op te wekken en 1,5 miljoen bestaande gebouwen

eigenschappen van onze regio: dichte bebouwing

en langs de Betuwelijn betreft dit mogelijkheden

aardgasvrij te maken.

en veel grote daken.

voor zonne-energie. Het uitwerkingsgebied langs de A16 westzijde leent zich voor grootschalige

In een Regionale Energiestrategie (RES) beschrijft

Zon op dak als eerste keuze

opwekking middels zon, waarbij windenergie met

elke energieregio de eigen keuzes en afwegingen.

We kiezen ervoor om zoveel mogelijk elektriciteit

inachtneming van de Dordtse structuurvisie wind

Dit document beschrijft de aanpak in de energiere-

op te wekken middels zon op daken. Dit draagt

niet op voorhand wordt uitgesloten.

gio Drechtsteden. Hierbij bouwen we in onze regio

bij aan de gewenste bescherming van het land-

voort op het Toekomstperspectief Drechtsteden

schap. Alles dat op daken wordt opgewekt, hoeft

Gebaseerd op deze overwegingen, ons participa-

Energieneutraal 2050, de Energiestrategie Drecht-

niet elders in het openbare landschap opgewekt

tieproces én landschappelijk en technisch onder-

steden Energieneutraal uit 2017 én de concept-RES

te worden. Opwekking van duurzame elektriciteit

zoek, zijn wij gekomen tot een bod van 0,37 TWh

uit 2020.

op daken genoot ook nadrukkelijk de voorkeur in

aan duurzame energieopwekking in 2030. Dit bod

onze participatiegesprekken en online enquêtes

is realistisch én betekent dat onze regio een eerlijk

over duurzame energieopwekking.

deel van de landelijke opgave op zich neemt. Dit bod bestaat uit zonnepanelen in restruimten,

1.2 Ons bod

We gaan door met zon

grootschalige opwekking doormiddel van zon en

Met zon op daken alleen komen we er echter niet.

wind in vier uitwerkingsgebieden en vooral een

Duurzame elektriciteit

Daarom willen wij opwekking van duurzame elek-

hoge inzet op zon op dak.

De nationale opgave van de 30 RES-regio’s is om in

triciteit met zonnepanelen onder strikte voorwaar-

2030 minstens 35 TWh aan hernieuwbare elektrici-

den toestaan in restruimten. Het gaat hierbij onder

De opbouw van het bod is op de volgende pagina

teit op te wekken op land. We willen in de Drecht-

andere over bermen, (voormalige) stortplaatsen

geïllustreerd.

Deze RES 1.0 is opgesteld door de gemeenten van de regio Drechtsteden (Alblasserdam, Dordrecht, Hardinxveld-Giessendam, Hendrik-Ido-Ambacht, Papendrecht, Sliedrecht en Zwijndrecht), Provincie Zuid-Holland en de waterschappen Hollandse Delta en Rivierenland.

Inleiding

Deel I Energiegebruik

Deel II Energiebronnen

Deel III Energiesysteem

Vervolg

Opwekking duurzame elektriciteit: Ons bod Opwekking duurzame Opwekking elektriciteit: duurzame Ons bod elektriciteit: Ons bod Ons Ons totaalbod is omis inom 2030 TWh aan duurzame totaalbod in 0,37 2030 Ons 0,37 totaalbod TWh aanisduurzame om in 2030elektriciteit 0,37 TWh aan binnen duurzame de regio elektriciteit binnen de regio elektriciteit binnen de regio op te Daarbij dragen op te wekken. Daarbij dragen opwekken. tewe wekken. 1,1% bijDaarbij aan dedragen nationale we opgave 1,1% bijvan aan35 deTWh. nationale opgave van 35 TWh. we 1,1% bij aan de nationale opgave van 35 TWh.

1 2 Zon op dak

Zon & wind

In uitwerkingsgebieden 7 Kijfhoek, A15, A16 westzijde en de Betuwelijn 0,11 TWh

7 In uitwerkingsgebieden Kijfhoek, A15, A16 westzijde en de Betuwelijn 0,11 TWh

In restruimten 0,02 TWh

In de pijplijn 0,04 TWh

In de pijplijn 0,004 TWh

Aanvullend 0,15 TWh

Al gerealiseerd 0,03 TWh

Al gerealiseerd 0,03 TWh 6

7 h in 2 TWh in 20 7 7 TW 03 1 Gerealiseerd 3 3 3 , , 00 0 0,02 TWh 0

0,16 TWh

Totaal zon op dak

0,21 TWh

6 3

Totaal zon & wind

Duurzame,lokale lokalebronnen in 2030 Duurzame, We doen meer dan ons bod wordt gerekend. Duurzame warmtebronnen in tot 2030

Totaal zon 5& wind

0,16 TWh

Zon & wind grootschalig 0,16 TWh (bod) Zon op dak grootschalig 0,21 TWh (bod) Zon op dak grootschalig Zon dak(bod) kleinschalig 0,21op TWh 0,07 TWh Warmte ZonTWh op dak kleinschalig 0,16 0,07 TWh

Warmte Totaal lokale, duurzame energie in 2030 0,16 TWh TWh

0,60

Totaal lokale, duurzame energie in 2030

0,60 TWh

Afbeelding 2: Ons bod voor duurzame elektriciteitsopwekking

Inleiding

Afbeelding 3: Totaal aan lokale, duurzame energie in de regio in 2030

Deel I Energiegebruik

Deel II Energiebronnen

Deel III Energiesysteem

Vervolg

Duurzame warmte

Totaal aan duurzame, lokale energiebronnen

De compactheid en bevolkingsdichtheid in onze regio bieden

Ons bod voor duurzame energieopwekking beslaat enkel

goede kansen voor de warmtetransitie. We hebben al collec-

grootschalige elektriciteitsopwekking middels zon en wind op

tieve warmtenetten in meerdere gemeenten en een divers

land. Andere vormen van duurzame elektriciteitsopwekking,

aanbod aan warmtebronnen. Op basis hiervan hebben wij de

zoals kleinschalige zon op dak, zijn niet meegerekend in dit

volgende keuzes gemaakt:

bod. Ook de duurzame energie uit lokale warmtebronnen

• We hebben een voorkeur voor het benutten van direct

wordt niet meegerekend. Deze elementen dragen echter wel

bruikbare warmte, zoals geothermie en restwarmte met

degelijk bij aan een duurzaam energiesysteem. Het totaalover-

een hoge temperatuur;

zicht van de energie die onze regio in 2030 haalt uit lokale en

• Onze tweede voorkeur gaat uit naar met warmtepompen

duurzame bronnen, is te zien in afbeelding 3.

Wilt u de onderbouwing van ons bod lezen? Ga naar bijlage A. Onderbouwing bod

en elektriciteit op te waarderen warmte, zoals aquathermie, restwarmte met een lage temperatuur of retourwarmte van een warmtenet; • Minder voorkeur gaat uit naar de toepassing van te maken

1.3 Leeswijzer

warmte, bijvoorbeeld uit hernieuwbare gassen zoals groene waterstof en groen gas. Voor de meeste woningen zijn er

Deze RES is opgedeeld in drie delen. Na bespreking van de

meer geschikte alternatieven. Bovendien is het de verwach-

context (hoofdstuk 2), de totstandkoming van de strategie

ting dat hernieuwbare gassen pas na 2030 grootschalig

(hoofdstuk 3) en de basisprincipes van onze aanpak (hoofd-

toegepast kunnen worden.

stuk 4) volgt Deel I: Energiegebruik

. In deel I behandelen

we de onderdelen van de strategie die zich op de energievraag Wij komen op basis van deze keuzes tot een bod van het

richten. Dat zijn energiebesparing (hoofdstuk 5) en mobiliteit

aardgasvrij maken van 12.000 bestaande woningequivalenten.

(hoofdstuk 6).

Deze worden in samenwerking met en door onze maatschappelijke partners vóór 2030 aangesloten op een warmtenet.

Vervolgens behandelen we in Deel II: Energiebronnen

De bronnen voor de warmtenetten worden stap voor stap

vraagstuk hoe we onze huidige, niet-duurzame energiebron-

verduurzaamd. Als in 2030 de warmte voor de 12.000 wo-

nen kunnen vervangen voor schonere alternatieven. Voor

ningequivalenten voor minimaal 50% duurzaam is, komt dat

elektriciteit zetten we groot in op zon op dak (hoofdstuk 7),

overeen met 0,06 TWh. Het percentage aan duurzame warmte

maar ook op zon in restruimten (hoofdstuk 8) en grootschalige

zal gestaag toenemen.

opwekking (hoofdstuk 9). Tot slot brengen we in kaart wat het

het

potentieel van lokale warmtebronnen in de regio is (hoofdstuk Wij hebben de intentie om méér dan 12.000 woningequivalen-

10).

ten van het aardgas te halen en willen voor 2030 in totaal het liefst 25.000 woningequivalenten op een warmtenet aanslui-

In Deel III: Energiesysteem

ten. Dit zou overeenkomen met 0,16 TWh. De haalbaarheid

ons energiesysteem er nu voor, en waar kunnen we naartoe

van deze ambitie wordt voor een groot deel bepaald door de

ontwikkelen in 2030 en 2050? Dit bespreken we in hoofdstuk

economische haalbaarheid.

11. Ten slotte bespreken we in hoofdstuk 12 wat de vervolg-

kijken we vooruit. Hoe staat

stappen zijn.

Inleiding

Deel I Energiegebruik

Deel II Energiebronnen

Deel III Energiesysteem

Vervolg

2 Context

2.1 Wat is er aan de hand?

atmosfeer terechtkomen en daar warmte vasthou-

industrie, landbouw & landgebruik en mobiliteit. Ie-

den. Een van de grootste bronnen van broeikas-

dere sector zal zijn bijdrage moeten leveren om de

gassen is het gebruik van fossiele brandstoffen;

doelstelling van 49% CO2-reductie in 2030 te halen.

e aarde warmt op. Deze opwarming zet lang-

gas en olie die we uit de grond halen en gebruiken

zaam maar zeker een groot aantal verande-

voor energie.

2.2.2 Regionale Energiestrategie (RES)

ringen in gang; van stijgende zeeniveaus tot snel

Eén van de afspraken in het Klimaatakkoord is

groeiende woestijnen. De globale temperatuur is

We moeten dus af van het gebruik van fossiele

dat Nederland wordt opgedeeld in 30 regio’s. Alle

sinds de negentiende eeuw met ruim een graad

brandstoffen. Dat is een grote opgave die raakt

regio’s hebben de taak om te onderzoeken hoe

Celsius toegenomen. Als de opwarming van de

aan het dagelijkse leven. Op dit moment is onze

en waar ze het best duurzame elektriciteit op land

aarde tot boven de 1,5 graden Celsius komt, zal

manier van wonen, werken, reizen en consumeren

(zon en wind) kunnen opwekken, welke warm-

er onomkeerbare schade aan de ecosystemen op

afhankelijk van het gebruik van fossiele brandstof-

tebronnen ze kunnen gebruiken om aardgas te

aarde worden aangericht. Dit zal gevolgen hebben

fen. Gelukkig zijn er alternatieven. Zo kunnen we

vervangen en wat er nodig is om deze duurzame

voor de natuur, onze gezondheid en veiligheid en

energie halen uit zon en/of wind. Ook staan we

energie te kunnen opslaan en transporteren. De

de beschikbaarheid van voedsel en water. Gebie-

er in deze opgave niet alleen voor: in het Klimaat-

energieregio’s zijn dus aan zet voor een bijdrage

den kunnen onleefbaar worden omdat deze te

akkoord van Parijs uit 2015 heeft Nederland met

aan de sectoren elektriciteit (elektriciteitsopwek-

droog, te nat (overstromingen) of te warm worden.

ruim 190 andere landen besloten om zo snel mo-

king, -opslag en -infrastructuur) en gebouwde om-

Om de aarde leefbaar te houden voor komende

gelijk onze CO2-uitstoot omlaag te brengen.

geving (duurzame warmte). Daarbij kunnen regio’s

generaties is het daarom belangrijk om het klimaat

kiezen om elementen van andere sectortafels mee

zo snel mogelijk te stabiliseren.

te nemen in de eigen RES.

Wat betekent dit voor Nederland? Het KNMI heeft gemeten dat de gemiddelde temperatuur in Nederland twee keer zo snel is toegenomen als het wereldwijde gemiddelde is toegenomen. De helft van deze opwarming heeft tussen 1980 en nu plaatsgevonden. Dat klinkt misschien wel fijn, een warmer klimaat. Echter, daarmee komen er ook grotere weersextremen en een stijging van de zeespiegel.

Dat deze opwarming door menselijke activiteit

2.2 Wat doen we er aan?

Er zijn twee concrete doelen voor de energieregio’s bepaald:

2.2.1 Klimaatakkoord

In 2030 moeten de 30 energieregio’s gezamen-

In 2019 werd het Nederlandse Klimaatakkoord

lijk minstens 35 TWh aan duurzame elektrici-

gepubliceerd. Het was het eindproduct van de

teit op land (zon en wind) opwekken;2

samenwerking tussen ruim honderd partijen. In

In 2030 moeten de 30 energieregio’s gezamen-

het akkoord staan afspraken om de internationale

lijk minstens 1,5 miljoen woningen hebben

klimaatovereenkomst van Parijs nationaal uit te

verduurzaamd en op meer duurzame warmte-

werken. Het doel is om onze nationale CO2-uitstoot

bronnen hebben aangesloten.

met 49% te reduceren in 2030 vergeleken met 1990. Dit is een belangrijke stap voor het lange

Elke energieregio beschrijft in een RES welke

termijndoel om in 2050 tenminste 95% minder CO2

bijdrage zij kan en wil leveren aan deze doelen. De

uit te stoten.

Drechtsteden is één van de 30 energieregio’s. In de RES 1.0 wordt ingegaan op bovenstaande onder-

komt, durven wetenschappers met 99,99997% nauwkeurigheid te zeggen. De opwarming van de

Om dit te bereiken, zijn er afspraken gemaakt aan

werpen én op de lokale en gemeentelijke inzet

aarde komt door extra broeikasgassen die in de

vijf sectortafels: elektriciteit, gebouwde omgeving,

op het vlak van energiebesparing en mobiliteit.

Windenergie op zee draagt niet bij aan deze opgave. Voor wind op zee is een afzonderlijke landelijke doelstelling bepaald: 49 TWh in 2030.

Inleiding

Deel I Energiegebruik

Deel II Energiebronnen

Deel III Energiesysteem

Vervolg

In de RES zijn dus niet alle initiatieven voor CO2-vermindering

Cijfers uit 2019 laten zien dat ongeveer 8% van de huizen in de

opgenomen. Zo vallen energiegebruik in de industrie, wind op

Drechtsteden zonnepanelen op eigen dak hebben. Hiermee

zee en andere vormen van elektriciteitsopwekking dan zon en

loopt de regio flink achter op het nationale gemiddelde van

wind (zoals kernenergie) buiten de opgave van de RES.

12,5%. Het percentage zon op dak neemt wel gestaag toe in de regio. Daarbij geeft ongeveer 40% van de inwoners aan van plan te zijn om de komende drie jaar verduurzamende maat-

Gaan we de goede kant op? Het Planbureau voor de Leefomgeving publiceert sinds 2019 een jaarlijkse Klimaat- en Energieverkenning (KEV). In de KEV uit 2020 wordt geconcludeerd dat de nationale CO2-reductie veel te langzaam gaat. Ook zet het Klimaatakkoord hoog in op de energiesector: in 2020 moet de CO2-uitstoot meer dan gehalveerd zijn. In 2019 stootte de sector echter meer uit dan in 1990. We zullen dan ook flink door moeten pakken om de nationale doelen te halen.

regelen te nemen.

Wilt u meer weten over het Nederlandse Klimaatakkoord en de afspraken rondom de RES’en?

Inwoners die geen maatregelen treffen of willen treffen, geven aan dat ze deze te duur vinden, niet vinden passen bij de wo-

Website met alle informatie over het Nederlandse

ning of er nog te weinig van weten.

Klimaatakkoord:

Op dit moment wordt 90% van de huizen verwarmd door centrale verwarming op aardgas. Als alternatief voor aardgas

Lees meer over het Klimaatakkoord

denkt 30% van de inwoners van Dordrecht aan een warmtenet en een vijfde aan een systeem dat gebruik maakt van elektri-

Website van het Nationaal Programma RES:

citeit. Als alternatief wordt soms ook waterstof genoemd. De rest heeft geen voorkeur of weet het nog niet.

2.3 Typering van de regio

Lees meer over het NP RES

We zien dat de energietransitie leeft in de Drechtsteden. Veel Uit gesprekken en onderzoeken die in 2020 zijn gehouden,

inwoners vinden het belangrijk om over te schakelen op ande-

komt naar voren dat de inwoners van de Drechtsteden ener-

re energiebronnen. Ook zien we dat inwoners zich zorgen ma-

giebesparing en duurzame energieopwekking belangrijk vin-

ken over de inpassing van energieopwekking in het landschap,

den. Dit staat hoog in de top vijf van belangrijkste duurzaam-

de kosten van de energietransitie of het veranderen van het

heidsthema’s. Acht op de tien inwoners hebben zich weleens

woon- en werkcomfort. Meer informatie over energie in onze

verdiept in de verandering op energiegebied en wat dat voor

regio staat in afbeelding 4.

Wilt u meer weten over wat onze inwoners denken? Onderzoekscentrum Drechtsteden, 2020. Energie-

hen betekent.

transitie nulmeting in de Drechtsteden.

In maart 2021 hebben inwoners middels een enquête op het

Bekijk het PDF

energie-participatieplatform ‘Denk Mee!’ kunnen aangeven hoe ze aankijken tegen klimaatverandering en duurzame energie. Hieruit blijkt dat 93% van de respondenten zich in kleine

Online Participatieplatform Denk Mee!, 2021. Resul-

of grote mate zorgen maakt om klimaatverandering en dat

taten enquête ‘Klimaatverandering en ons energie-

vier op de vijf de klimaatdoelen voor 2030 van belang vinden.

systeem’.

Hierbij wordt de energietransitie belangrijk gevonden door 70% van de respondenten. Negen op de tien inwoners zien

Bekijk de resultaten

vormen van duurzame energieopwekking in hun leefomgeving en driekwart plek voor méér.

Inleiding

Deel I Energiegebruik

Deel II Energiebronnen

Deel III Energiesysteem

Vervolg

Ons RES-bod is 0,37 TWh bij te dragen aan de nationale opgave van 35 TWh. Dat is 1,1% van de opgave.

In 2018 gebruikte de regio 5,4 TWh aan energie*. Daarvan werd 1,67 TWh door woningen gebruikt.

7.500 van de 127.000 woningequivalenten in de regio zijn aangesloten op een warmtenet.

In 2019 had 7.9% van de woningen in de regio zonnepanelen op dak.

Het gemiddelde huishouden in de Drechtsteden gebruikte in 2019 2600 KWh aan elektriciteit.

Op dit moment zijn er vier windmolens en vier zonnevelden gerealiseerd in de regio.

*mobiliteit niet meegerekend

Dat is onder het nationale gemiddelde van 12.5%.

Alle 289.000 inwoners van de Drechtsteden vormen samen.

7 ,%

van alle 17.475.000 inwoners uit Nederland.

Bijna 80% van het regionale energiegebruik in de gebouwde omgeving is middels gas en de rest middels elektriciteit.

Er zijn zo’n 127.000 woningen in de Drechtsteden.

Hier zijn ongeveer 9 zonnepanelen per huishouden voor nodig.

77.000 koopwoningen a 40.000 sociale huurwoningen b 10.000 overige huursector c

79.4%

20.6%

Bronvermelding: Klimaatmonitor https://klimaatmonitor.databank.nl/dashboard/dashboard/

Afbeelding 4: Gebiedskenmerken energieregio Drechtsteden

Inleiding

Deel I Energiegebruik

Deel II Energiebronnen

Deel III Energiesysteem

Vervolg

3 Participatie

3.1 Introductie

3.2 Maatschappelijke participatie

3.2.1 Participatiestrategie ‘We informeren en betrekken inwoners, onderne-

edereen in de Drechtsteden krijgt te maken met

Wat vinden inwoners, maatschappelijke en natuur-

mers en maatschappelijke organisaties online op

de energietransitie. Daarom is het belangrijk dat

organisaties, het bedrijfsleven, agrariërs en landei-

onderwerpen die voor de deelnemers relevant zijn

ook iedereen de kans krijgt om mee te denken en

genaren en energiecoöperaties uit de Drechtste-

en de benodigde input geven voor besluitvorming.

doen. Nu, en bij alle stappen tot 2030 en verder.

den belangrijk als het gaat om de energietransitie?

We voeren de gesprekken lokaal en faciliteren het

De Drechtsteden zetten participatie met de hele

Vanwege de corona-pandemie was het niet moge-

regionaal. Door lokaal uit te nodigen, zijn we her-

samenleving daarom centraal. Ons doel is om zo-

lijk om fysieke bijeenkomsten te organiseren om

kenbaar en relevant voor de deelnemers. Door re-

veel mogelijk stakeholders te betrekken zodat de

dit gesprek aan te gaan met onze stakeholders.

gionaal te faciliteren werken we efficiënt binnen de

stappen naar een duurzaam energiesysteem écht

Alle activiteiten op het gebied van participatie von-

beschikbare tijd. Samen met heldere en transpa-

duurzaam zijn en gedragen worden.

den daarom online plaats. Dit was enerzijds een

rante communicatie, draagt dit bij aan het creëren

beperking, maar gaf ons anderzijds de kans om

van wederzijds begrip voor de energietransitie.’

Daarbij is het belangrijk dat we stappen nemen die

onze online participatie (verder) te professionalise-

draagvlak hebben, en niet dat we draagvlak creë-

ren en te verduurzamen. We hebben hier als regio

ren voor van tevoren bepaalde stappen. Met deze

belangrijke stappen in gemaakt. Hiervoor maakten

invalshoek hebben we de afgelopen maanden een

we gebruik van de volgende digitale media:

uitgebreid participatief ontwerpend onderzoek

Het energie-participatieplatform ‘Denk mee!’;

doorlopen. Tijdens een intensief participatiepro-

Online bijeenkomsten via MS Teams.

Participatieladder

Afbeelding 5: Participatieladder

ces hebben we inwoners, professionals en andere stakeholders (zie Bijlage D. Communicatie en

Meedenken én meepraten

Participatieplatform ‘Denk mee!’ voor de stakehol-

We voerden het gesprek volledig online. Hierdoor

deranalyse) gevraagd om mee te denken én mee

bereikten we nieuwe stakeholders, zowel tijdens

te praten. Ook inwoners van aangrenzende regio’s

bijeenkomsten als op het platform. Het gesprek

konden deelnemen. Ieder vanuit zijn of haar ex-

met onze samenleving was een écht gesprek.

pertise ván en betrokkenheid mét onze regio.

Op de participatieladder (afbeelding 5) is dit aan

Meebeslissen

Coproduceren

te duiden als raadplegen en adviseren, oftewel In het proces naar de RES 1.0 hebben we onder-

meedenken én meepraten. Van te voren stond

zocht hoe we tot een realistisch en gedragen bod

nog niets vast. We zijn de participatie om die reden

kunnen komen; een bod dat niet alleen aansluit

‘open’ ingegaan. Hiermee bedoelen we: Wat is

bij de mogelijkheden van onze regio, maar ook bij

aangedragen tijdens de participatie is daadwer-

de wensen en ideeën van onze inwoners. Ons doel

kelijk voeding geweest voor wat er nu in onze RES

was steeds om wederzijds begrip te creëren voor

1.0 staat. Hoe? Dat leggen we graag hieronder uit.

elkaars standpunten, uitwerkingen en ideeën voor

Voor een uitgebreide omschrijving zie Bijlage B.

de te nemen stappen in de komende periode.

Participatiestrategie RES 1.0.

...

Adviseren ?

Raadplegen

Informeren

Inleiding

Deel I Energiegebruik

Deel II Energiebronnen

Deel III Energiesysteem

Vervolg

Online bijeenkomsten via MS Teams

én beantwoord. De bijeenkomsten waren voor inwoners uit

van belangrijke data die het mogelijk maakten om de belang-

Via online bijeenkomsten betrokken we onze stakeholders bij

de buurgemeenten laagdrempeliger omdat er geen fysieke

stelling te meten en te visualiseren. Ook na vaststelling van

onderwerpen die voor hen relevant waren, inhoudelijk dan wel

afstand was.

de RES 1.0 blijft het energie-participatieplatform ‘Denk mee!’

geografisch. Ons doel was om zo input te verzamelen voor het

actief. Een overzicht van onze online participatie-inzet kan

vervolg van het besluitvormingsproces. Voor de organisatie

Energie-participatieplatform ‘Denk mee!’

van de bijeenkomsten hebben gemeenten en regio effectief

Naast online bijeenkomsten konden belangstellenden op het

samengewerkt.

online platform op een voor hen geschikt moment meepra-

Heldere en transparante communicatie

ten over verschillende vraagstukken rond de energietransitie.

Een belangrijke pijler voor een succesvolle participatiestrategie

Door deelnemers lokaal uit te nodigen, waren we als afzender

De ene keer door ideeën aan te dragen, de andere keer door

is ook de inzet van heldere en transparante communicatiemid-

herkenbaar en relevant. Door de bijeenkomsten regionaal

argumenten aan te voeren of een stem uit te brengen. Alle

delen. We hebben in de Drechtsteden onder meer gekozen

te faciliteren konden we de beschikbare tijd efficiënt gebrui-

vraagstukken stonden enkele weken open, wat betekende dat

voor lokale sociale media, gemeentepagina’s in huis-aan-huis-

worden gevonden in afbeelding 6.

belangstellenden op en in hun tijd konden participeren. Het Maatschappelijke participatie Maatschappelijke participatie

ken. Groot voordeel aan de online bijeenkomsten was dat

bladen, persberichten en gerichte (digitale) uitnodigingen. Om

belangrijke voordeel van het platform was dat we hiermee een ook mensen die publiek spreken lastig vinden, toch hun stem Wat vinden inwoners uit de Drechtsteden belangrijk Wat vinden inwoners uit de Drechtsteden belangrijk bredere doelgroep konden bereiken dan met de (reguliere) konden laten horen viahet de gaat chat en online tool ‘Mentimeals omde de alsenergietransitie? het gaat om de energietransitie? online bijeenkomsten. Bovendien voorzag het platform ons ter’. Ook konden er in korte tijd veel vragen worden gesteld

inwoners in de zoekgebieden te bereiken, zijn ook per post

Maatschappelijke participatie ‘Ons

Wat vinden inwoners gezamenlijke uit de Drechtsteden probleem

vraagt om een om de energietransitie? gezamenlijke aanpak.’

belangrijk a ls het gaat

‘Ik wil niet dat wij als bewoners hier overlast van hebben.’

brieven gestuurd. Zie Bijlage B. Participatiestrategie RES 1.0 voor een compleet overzicht van de communicatiemiddelen.

Afbeelding 6: Overzicht van onze online participatie

Energie-participatieplatform Online Energie-participatieplatform Online ‘Denk mee!’ bijeenkomsten ‘Denk mee!’ bijeenkomsten

Op ons online energie-participatieplatform ‘Denk mee!’ konden ‘Denk mee!’ Tijdens 21 online bijeenkomsten hebben Op ons online energie-participatieplatform konden Tijdens 21 online bijeenkomsten hebben inwoners en ondernemers op verschillende manieren hun inwoners en ondernemers meegepraat ‘We hebben in de Drechtsteden inwoners en ondernemers op verschillende manieren hun inwoners en ondernemers meegepraat ‘We hebben in de Drechtsteden ‘Ons mening geven over duurzame energie. Vooral de enquêtes over de onderwerpen ‘zonde & onderwerpen wind’ en veel grote daken. Begin met mening geven over duurzame energie. Vooral de enquêtes over ‘zon & wind’ en veeldaar grote daken. Begin daar met gezamenlijke zijn vaak ingevuld. zijn vaak ingevuld. ‘de overstap naar aardgasvrij’. het plaatsen van zonnepanelen.’ ‘de overstap naar aardgasvrij’.

het plaatsen van zonnepanelen.’ probleem vraagt om een gezamenMeedenken Meepraten Enquêtes Zon & wind De&overstap Meedenken Meepraten Enquêtes Zon wind De overstap lijke aanpak.’ naar ‘Ik wil geen naar ‘Ikgeen vind het ‘Ik wil ‘Ik vind het windmolens aardgasvrij belangrijk windmolens aardgasvrij belangrijk in mijn dat vooral in mijn dat vooral achtertuin!’ gezinnen achtertuin!’ gezinnen met lagere met lagere inkomens ‘Ik wil niet inkomens proﬁteren dat wij als proﬁteren van de bewoners van de energiehier overlast energietransitie.’ van hebben.’ transitie.’

173 Ideeën

Inleiding

475 475 1.434 1.434 7.371 7.371 796 796 173 Stemmen Ideeën

Deel I Energiegebruik

Ingevuld Stemmen

Aanmeldingen Ingevuld

Deel II Energiebronnen

Aanmeldingen Aanmeldingen

Deel III Energiesysteem

Aanmeldingen

Vervolg

Meedenken over plannen voor duurzame energie in eigen woonplaats

3.2.2 Jongeren en de RES

een besluit over de RES 1.0. Alle reacties hierop zullen worden

In de RES hebben we het over onderwerpen die van grote in-

verzameld en worden meegezonden bij het indienen van de

vloed zijn op de toekomst van onze regio. De jongeren van nu

RES 1.0 bij het NP RES. Deze reacties worden verwerkt in het

zullen het meeste merken van landschappelijke veranderingen

proces naar de RES 2.0.

én van de toekomstige maatschappelijke kosten die voorna6%

melijk op die generatie worden verhaald.

14%

Andersom: de beslissingen die we nu nemen, bepalen deels in 18%

wat voor wereld zij straks in leven. Dat maakt hen een belang-

19%

Omgaan met duurzame energie in de toekomst

rijke stakeholder. Hun stem is cruciaal bij het ontwerpen en

(Later) meer betalen voor duurzame energie

aanscherpen van de plannen en de uitvoering in de komende 3%

jaren. Jongeren zijn aangehaakt bij de RES via Jong RES. Richting de RES 2.0 zal de stem van jongeren een grotere rol gaan spelen op zowel lokaal als regionaal niveau. Eind 2020 werd in

36%

D-steden

40%

27%

Nederland

40%

31%

29% 27%

samenwerking tussen NP RES en Jong RES een jongerenenquê-

23% 37%

40%

te over de houding en belangen van jongeren in Nederland

(Later) zuiniger omgaan met energie

en de regio gepresenteerd. Hieruit bleek dat jongeren overtuigend een positieve houding hebben tegenover het opwekken van meer duurzame energie.

D-steden

53%

Nederland

53%

22%

28%

17%

(Later) alleen maar duuzame energie gebruiken

3.3 Bestuurlijke participatie Binnenring: tieners (12-18 jaar) Buitenring: jongvolwassenen (19- 30 jaar)

23%

Bestuurders van de zeven gemeenten, twee waterschappen en

D-steden

65%

25%

Nederland

64%

27%

provincie zijn vertegenwoordigd in het Bestuurlijk Overleg (BO) Niet bij betrokken worden

RES. De regionale afstemming met betrekking tot de totstand-

Wel informatie krijgen, maar geen mening geven Mening geven over de plannen Betrokken worden bij het maken van de plannen Weet niet

koming vond hier plaats. Parallel aan de maatschappelijke participatie zijn ook de volksvertegenwoordigers van de tien

(Helemaal) mee eens

(Helemaal) niet mee eens

Neutraal

Weet niet

overheden meegenomen in het proces en geconsulteerd op hun rol in lokale bijeenkomsten.

Afbeelding 8: Jongeren en de energietransitie

De RES 1.0 is in april 2021 via het BO RES aangeboden aan de colleges van burgemeester en wethouders van de gemeenten, Gedeputeerde Staten van de provincie en het dagelijks bestuur van de waterschappen met het verzoek deze ter

Afbeelding 7: Jongeren en de energietransitie

besluitvorming voor te leggen aan de volksvertegenwoordigers. De volksvertegenwoordigers nemen uiterlijk 1 juli 2021

Inleiding

Deel I Energiegebruik

Deel II Energiebronnen

Deel III Energiesysteem

Vervolg

3.4 Maatschappelijke participatie zon en wind

deze aandachtspunten heeft betrekking op de uitvoering.

om zo de lokale kennis te toetsen en te vertalen naar crite-

Voor het participatieproces is ruim de tijd genomen om alle

ria. Voor restruimten is in deze fase de wenselijkheid van

informatie op te halen en te verwerken. Het participatietraject

zonnepanelen op verschillende soorten locaties getoetst.

zon en wind bestond uit drie fases die in een periode van vier • Fase III: uitwerken & opleveren

Met name de (grootschalige) energieopwekking door zon en

maanden zijn doorlopen. Tijdens dit proces stonden meepra-

wind is uitgebreid aan bod gekomen tijdens de participatie.

ten en meedenken centraal. De strategie was opgedeeld in

Het doel van de derde fase was het maken van keuzes voor

We hebben het hier dan over zon in restruimten en windtur-

drie fases:

het verfijnen van de zoekgebieden naar uitwerkingsgebieden en het toetsen van de criteria en voorwaarden voor

bines en zonneparken. Zon op dak is in dit participatietraject niet meegenomen aangezien we hier al beleid op hebben.

grootschalig opwekking door zon en wind. Voor restruimten

• Fase I: analyseren & vormgeven Het doel van de eerste fase was het voeren van het ‘open

is in deze fase op basis van voorbeeldsituaties nagegaan on-

Het doorlopen participatieproces heeft inzicht gegeven welke

gesprek’ en het ophalen van lokale kennis en waarden over

der welke voorwaarden zon in restruimten mogelijk kan zijn.

toepassingen van (grootschalige) energieopwekking door

zoekgebieden en restruimten. Hierbij stonden de vragen

zon en wind in de Drechtsteden maatschappelijk draagvlak

centraal: ‘waar zou u energieopwekking door zon en/of

Het online participatieproces bestond uit online participatie-

bestaat. Ook zijn er randvoorwaarden, criteria en spelregels

wind wel of niet willen?’ en ‘wat is hiervoor uw reden?’

avonden, themagesprekken en een serie vraagstukken op het energie-participatieplatform ‘Denk mee!’.

vastgesteld tijdens dit proces. Die moeten gelden voor grootschalige energieopwekking in de uitwerkingsgebieden voor

• Fase II: toetsen & inpassen

zon en wind evenals duurzame energieopwekking met zon-

Het doel van de tweede fase was het schetsen van discus-

nepanelen in restruimten in de Drechtsteden. Een aantal van

siebeelden voor grootschalige opwekking door zon en wind

Fase I - Analyseren & Vormgeven Zoekgebieden • Participatie-avond per zoekgebied (drie keer) • Verrijkingssessie gemeenten • Een-op-eengesprekken

Fase II - Toetsen & Inpassen Zoekgebieden • Participatie-avond per zoekgebied (drie keer) • Verrijkingssessie gemeenten • Werksessie raadsleden per gemeente • Themagesprekken met natuurorganisaties, grondeigenaren en marktpartijen • Online vraagstuk ‘Verdeling lusten en lasten zon en wind’

Restruimten • Online enquête soorten locaties voor restruimten • Interactieve kansenkaart met mogelijke locaties

Fase III - Uitwerken & Opleveren Zoekgebieden • Participatie-avond per zoekgebied (drie keer) • Verrijkingssessie gemeenten • Werksessie raadsleden per gemeente Restruimten • Online enquête toetsing juiste randvoorwaarden en criteria

Restruimten • Online vraagstuk ‘Verdeling lusten en lasten zon en wind’ • Online enquête verkennen draagvlak voor mogelijke locaties op interactieve kaart

“Schetsen en scenario’s o.b.v. de lokale kennis toetsen en vertalen naar criteria”

“Een open gesprek voeren en ophalen lokale kennis”

“Keuzes maken voor definitieve locaties restruimtes en criteria voor zoekgebieden”

Afbeelding 9: Participatieproces restruimten en onderzoeksgebieden: participatiemomenten per fase

Inleiding

Deel I Energiegebruik

Deel II Energiebronnen

Deel III Energiesysteem

Vervolg

Strategie: van het ‘open gesprek’ naar concrete randvoorwaarden en criteria Het participatieproces was erop gericht om zo veel mogelijk mensen te bereiken en mee te laten denken, draagvlak te peilen en begrip te creëren. Daarom wilden we zoveel mogelijk

Wilt u meer weten over ons online participatieproces?

mensen meenemen in het proces richting duurzame energieopwekking door zon en wind in de Drechtsteden. Hierbij kwamen de volgende vragen aan bod: 1) welke factoren spelen een rol? 2) welke keuzes kunnen worden gemaakt? en 3) hoe

Participatieplatform ‘Denk Mee!’

moet het proces eruit zien? Ga naar ‘Denk Mee!’

Het was in dit proces van belang dat mensen de mogelijkheid hadden om hun ideeën, meningen en zorgen te delen. De drie fases hierboven zijn ingezet om de inwoners en andere belanghebbenden geleidelijk mee te nemen in het proces.

Wilt u meer weten over hoe Nederlandse jongeren denken over de energietransitie?

Hierbij was de focus nadrukkelijk gelegd op het voortbouwen op resultaten uit elke voorgaande fases. Resultaat participatie zon en wind Het participatieproces heeft bijgedragen aan de totstandko-

I&O Research in opdracht van het NP RES, 2020. Rap-

ming van een set randvoorwaarden en criteria voor de reali-

portage ‘Jongeren en de Energietransitie’.

satie van grootschalige duurzame energie in de Drechtsteden. Deze randvoorwaarden en criteria gaan o.a. over (financiële)

Ga naar de rapportage

participatie, netimpact, sociaal-maatschappelijke impact, ruimtelijke inpassing & meervoudig ruimtegebruik, natuur & biodiversiteit, tijdelijkheid van vergunningen, gebiedsafspraken en marktstrategie. Ook hebben we door de participatie de

Wilt u meer weten over onze participatiestrategie?

koppelkansen in kaart gekregen. Al deze onderwerpen hebben geleid tot criteria en spelregels voor de uitwerkings- en onderzoeksgebieden. De uitkomsten

Ga naar de bijlagen

van het participatieproces zon en wind zijn gebundeld in hoofdstuk 8 en 9. Voor een gedetailleerde omschrijving van betrokkenen in het participatieproces, een overzicht van alle participatiemomenten en gesproken partijen kunt u Bijlage C Participatiestrategie zon en wind raadplegen.

Inleiding

Deel I Energiegebruik

Deel II Energiebronnen

Deel III Energiesysteem

Vervolg

4 De hoogst haalbare maatschappelijke opbrengst

e energietransitie leidt tot aanpassingen in onze landschappen en verandert de manier waarop we wonen,

werken en reizen. Op welke wijze en hoeveel dit alles verandert, ligt grotendeels aan de keuzes die we de komende jaren maken op nationaal, regionaal en lokaal niveau . In de Drechtsteden streven we nadrukkelijk naar een rechtvaardige energietransitie. Rechtvaardig voor de huidige én toekomstige inwoners van de regio en voor de planeet als geheel. In de keuzes rondom duurzame energie moeten al deze belangen worden afgewogen. We hebben als regio een aantal basisprincipes die centraal staan in de afwegingen rondom het hoe, wat en waar van de energietransitie. Ze hebben een rol gespeeld in de keuzes die in de RES 1.0 zijn gemaakt en zullen ook in de vervolgstappen belangrijk blijven. Ze bouwen op de drie duurzaamheidspijlers: ecologische, sociale en economische duurzaamheid. Echte duurzaamheid kan in onze ogen alleen worden bereikt als de drie duurzaamheidspijlers met elkaar in balans zijn. Als je alles op ecologische duurzaamheid zet, riskeer je bijvoorbeeld de kans op negatieve maatschappelijke gevolgen. Denk bijvoorbeeld aan het plaatsen van een windmolen direct naast een woonwijk. Die levert misschien wel schone energie op, maar vermindert de woonkwaliteit van de mensen in die omgeving. Dat is in onze ogen niet écht duurzaam.

In de energietransitie zoeken we daarom naar een systeem dat het klimaat, de kwaliteit van landschap en natuur, de leefbaarheid, en een gezonde sociale economie balanceert. We noemen dit de hoogst haalbare maatschappelijke opbrengst.

Inleiding

Deel I Energiegebruik

Deel II Energiebronnen

Deel III Energiesysteem

Vervolg

Deel I Energiegebruik 5

Energiegebruik gebouwde omgeving

Energiegebruik mobiliteit

6.1 Inleiding

5.1 Inleiding

6.2 Regionale Agenda Laadinfrastructuur

5.2 Energiebesparing woningen 5.3 Energiebesparing maatschappelijk vastgoed

6.3 Regionaal Mobiliteitsprogramma

5.4 Energiebesparing bedrijfsvastgoed

6.4 Verduurzaming van het openbaar vervoer

5.5 Vervolgstappen

6.5 Vervolgstappen

Inleiding

Deel I Energiegebruik

Deel II Energiebronnen

Deel III Energiesysteem

Vervolg

5 Energiegebruik gebouwde omgeving

Woningen, bedrijven en maatschappelijke

met een lagere temperatuur vragen namelijk om

vastgoed

meer isolatie. In de energiebesparingsopgave voor

We onderscheiden in onze aanpak particuliere

woningen maken we in onze aanpak onderscheid

e energietransitie en het reduceren van

woningeigenaren, woningbouwcorporaties en

tussen drie doelgroepen: particuliere woningeige-

de CO2-uitstoot beginnen in onze regio bij

Verenigingen van Eigenaren. Ook is er een verschil

naren, woningbouwcorporaties en Verenigingen

energiebesparing. Energie die niet wordt gebruikt,

tussen energiebesparingsmaatregelen voor de

van Eigenaren (VvE’s).

hoeft immers niet te worden opgewekt. Ook kun-

huurder en maatregelen waarvoor de eigenaar

nen we de warmtetransitie alleen realiseren als

verantwoordelijk is.

5.1 Inleiding

5.2.1 Iedereen kan besparen

gebouwen transitie-gereed zijn. Een (aardgasvrije)

Hoewel we ons op drie specifieke doelgroepen

warmtebron met lagere temperatuur vraagt na-

Met betrekking tot ondernemers is er ook een

richten, zijn er besparende maatregelen die elke

melijk om meer isolatie en andere installaties om

grote variatie en is er veel verscheidenheid in

bewoner kan nemen. Hiervoor is het niet relevant

woon- en werkcomfort te behouden.

mogelijkheden en verplichtingen op het gebied

of iemand huiseigenaar is; ook huurders kunnen

van energiebesparing. Voor bedrijven is relevant of

eenvoudige stappen zetten om het energiegebruik

In 2030 willen we tenminste 20% minder energie

de energiebesparingsplicht en informatieplicht op

van de woning te verlagen en het wooncomfort te

(elektriciteit en gas) verbruiken in de gebouwde

hen van toepassing zijn.

verhogen. Om hierbij te helpen, werken we samen

omgeving ten opzichte van 2020. Om dit doel te

met het Regionaal Energieloket en ontwikkelen we

realiseren zien we het als onze taak om inwoners,

Maatschappelijk vastgoed verwijst naar alle ge-

ondernemers en maatschappelijke partners han-

bouwen met een publieke functie. Het is er in vele

delingsperspectief te bieden en hen te stimuleren

varianten en kent verschillende sectoren

om zoveel mogelijk energie te besparen.

stimulerende regelingen. Regionaal Energieloket (REL) Binnen de Drechtsteden werken we sinds 2015

Dashboard

samen met het Regionaal Energieloket (REL). Hier

Ook is er een voorbeeldfunctie voor ons als over-

Om de voortgang op de besparingsambitie goed

kunnen alle inwoners en bedrijven3 terecht voor in-

heden. Zo zijn gemeenten begonnen met het in

in beeld te brengen, lanceren we in 2021 een

formatie en algemeen advies over energiebesparing.

kaart brengen van de CO2-voetafdruk. Hiermee

dashboard waarop relevante en actuele data over

krijgen deze gemeenten inzicht in de CO2 -uitstoot

energiegebruik vanuit verschillende bronnen

Het loket geeft antwoord op vragen als: wat zijn

van eigen vastgoed en activiteiten. Dit is een be-

worden gepubliceerd. Dit dashboard wordt zo snel

mijn besparingsopties, wat levert het me op en

langrijke stap in een effectieve aanpak naar meer

mogelijk toegankelijk gemaakt voor het publiek.

welk bedrijf kan het werk uitvoeren? Voor VvE’s biedt het REL daarnaast een stappenplan aan om

energiebesparing in maatschappelijk vastgoed.

te komen tot energiezuinige appartementen. Voor Regionale samenwerking op energiebesparing

5.2 Energiebesparing woningen

De Drechtsteden werken nauw samen op dit the-

bewoners biedt het REL verschillende energiebesparende maatregelen.

ma om capaciteit en middelen zo effectief mogelijk in te zetten, om een duidelijk gezamenlijk hande-

Energiebesparende maatregelen zorgen voor een

Het REL werkt samen met (lokale) installateurs en

lingsperspectief te creëren én om te voorkomen

lager elektriciteit- en gasgebruik en kunnen zo

bedrijven die actief zijn op het gebied van ener-

dat binnen de regio steeds opnieuw het wiel wordt

de woonkosten flink verlagen, het wooncomfort

giebesparende maatregelen als isolatie, zonnepa-

uitgevonden. In onze gezamenlijke aanpak maken

verhogen en het binnenklimaat verbeteren. Ook is

nelen, isolerend glas en zonneboilers. Daarnaast

we voor energiebesparing onderscheid tussen wo-

het belangrijk dat woningen beter worden geïso-

verzorgt het energieloket groepsaankopen op het

ningen, bedrijven en maatschappelijk vastgoed.

leerd. Toekomstige (aardgasvrije) warmtebronnen

gebied van isolatie en het opwekken van duur-

In het eerste kwartaal van 2021 is het zakelijk energieloket in de Drechtsteden gelanceerd. Hier kunnen bedrijven met hun vragen terecht.

Inleiding

Deel I Energiegebruik

Deel II Energiebronnen

Deel III Energiesysteem

Vervolg

zame energie (zonnepanelen), om zo kostenvoordelen te

Nieuwe Wonen die woningeigenaren individueel adviseren en

worden per gemeente energie-gerelateerde afspraken met

behalen.

helpen om maatregelen te nemen. Aanvullend stimuleren de

iedere corporatie gemaakt. Daarnaast zetten de lokale overhe-

gemeenten kleine maatregelen. Voor koopwoningen hebben

den zich in om de (financiële) randvoorwaarden voor corpo-

Het REL vormt een belangrijke bron van informatie, maar is

de gemeenten hiervoor in 2020 bijvoorbeeld in het kader van

raties op orde te krijgen. Dit zodat zij de energiebesparende

ook een nuttige schakel tussen woningeigenaren, installateurs

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: http://raad.hardinxveld-giessendam.nl/api/v1/meetings/569/documents/18402